Məktəb–valideyn münasibətlərində münaqişələrin idarə edilməsi

Məktəb–valideyn münasibətlərində münaqişələrin idarə edilməsi

Məktəb–valideyn münasibətlərində münaqişələrin idarə edilməsi məktəbin gündəlik həyatının ən həssas, amma ən vacib sahələrindən biridir. Münaqişə məktəbdə istisna hal deyil. Fərqli baxışlar, fərqli gözləntilər və emosional yanaşmalar olan yerdə fikir toqquşması qaçılmazdır. Problem münaqişənin yaranması yox, onun necə idarə olunmasıdır. Düzgün idarə olunan münaqişə münasibəti dağıtmır, əksinə, məktəbin peşəkarlığını göstərir və valideynlə əlaqəni möhkəmləndirir. Münaqişə adətən emosiyadan başlayır. Valideyn narahat olur, müəllim özünü haqsız yerə ittiham olunmuş hiss edir, sinif rəhbəri iki tərəf arasında qalır. Bu mərhələdə edilən ən böyük səhv tələsik reaksiya verməkdir. Emosiyaya emosiyayla cavab verildikdə söhbət mövzudan çıxır, tərəflər mövqeyə keçir, problem isə böyüyür. Məktəbin ilk işi vəziyyəti sakitləşdirmək olmalıdır. Sakitlik zəiflik deyil, nəzarətdir. Sakit qalan tərəf prosesi idarə edən tərəf olur.

Münaqişədə əsas prinsip fakta söykənməkdir. Kim nə dedi, nə vaxt baş verdi, hansı qayda tətbiq olundu, hansı qərar verildi. Bu suallar cavabsız qalanda mübahisə şayiə üzərində qurulur. Müəllim və rəhbərlik danışarkən müşahidə etdiyini deməlidir, təxminini yox. Valideyn də bu cür danışığı daha rahat qəbul edir, çünki emosional mübahisə yox, real vəziyyətlə üzləşir. Fakt dili münaqişəni şəxsi müstəvidən çıxarıb iş müstəvisinə gətirir.

Tərəfləri dinləmək münaqişənin yarısını həll edir. Valideynə öz fikrini demək imkanı verilmədikdə o, səsini daha çox qaldırmağa çalışır. Müəllim də danışmaq imkanı tapmayanda özünü qorunmamış hiss edir. Ona görə məktəb tərəfləri ayrı-ayrılıqda dinləməlidir. Hər kəs sözünü deyəndə gərginlik azalır. Bu mərhələdə mühakimə yox, dinləmə ön planda olmalıdır. Dinlənilən insan sakitləşir, sakitləşən insan isə razılaşmaya daha açıq olur.

Münaqişə zamanı direktorun və müavinlərin mövqeyi həlledicidir. Rəhbərlik tərəf tutan kimi görünməməlidir. Neytral mövqe münaqişəni dondurur, amma ədalətli mövqe onu həll edir. Direktorun işi kim haqlıdır sualına tələsmək deyil, nə baş verib sualını aydınlaşdırmaqdır. Müavinlər isə prosesin qayda çərçivəsində getməsinə nəzarət etməlidir. Müəllim bu zaman özünü tək hiss etməməlidir. Məktəb müəllimi tək buraxdıqda münaqişə məktəbin yox, şəxsin problemi kimi görünür. Empatiya münaqişəni yumşaldan əsas amildir. Empatiya haqlı çıxarmaq demək deyil. Empatiya qarşı tərəfin hissini anladığını göstərməkdir. Valideyn bunu hiss edəndə müdafiə mövqeyindən çıxır. Müəllim də empatiya gördükdə özünü daha güvənli hiss edir. Empatiya ilə fakt birlikdə istifadə olunanda söhbət həm insani, həm də peşəkar məcrada qalır.

Münaqişədə uşağın marağı hər zaman əsas götürülməlidir. Danışıq böyüklər arasında gedir, amma təsiri uşağa düşür. Uşaq münaqişənin alətinə çevriləndə vəziyyət ağırlaşır. Məktəb valideynlə danışarkən uşağın ləyaqətini qorumalıdır. Uşağı ittiham obyektinə çevirmək, onu valideynin yanında müdafiəsiz qoymaq düzgün deyil. Eyni zamanda uşağın məsuliyyəti də unudulmamalıdır. Bu balans qorunduqda münaqişə uşağa zərər vermir.

Şəffaflıq münaqişə idarəçiliyində məktəbin ən güclü silahıdır. Valideyn bilməlidir ki, müraciəti necə qəbul olunur, kim baxır, nə qədər vaxtda cavab veriləcək. Prosedur aydın olanda emosiyalar azalır. Şikayətin qəbulu, araşdırma mərhələsi, görüşün təşkili və nəticənin bildirilməsi ardıcıllıqla aparıldıqda valideyn məktəbin ədalətli davrandığını görür. Bu ardıcıllıq məktəbi qoruyur və təsadüfi qərarların qarşısını alır.

Üçtərəfli görüşlər münaqişənin həllində effektiv alətdir. Müəllim, valideyn və məktəb nümayəndəsi eyni masada oturanda mövqe savaşı yox, həll axtarışı başlayır. Bu görüşlərdə səs tonu, danışıq ardıcıllığı və mövzudan yayınmamaq çox vacibdir. Görüşün sonunda aydın nəticə və növbəti addım deyildikdə münaqişə açıq qalmaz. Qısa yazılı yekun isə həm yaddaşı qoruyur, həm də sonradan anlaşılmazlığın qarşısını alır. Həll olunan münaqişə məktəbin nüfuzunu zəiflətdiyi yox, gücləndirir. Valideyn məktəbin qüsursuz olmasını yox, ədalətli və dinləyən olmasını gözləyir. Məni dinlədilər hissi valideyn üçün çox dəyərlidir. Bu hiss yarandıqda valideyn məktəblə münasibətini kəsmir, əksinə, daha ehtiyatlı və hörmətli davranır.

Münaqişələrin düzgün idarə edilməsi məktəbdə ümumi mədəniyyət yaradır. Müəllimlər özlərini qorunmuş hiss edir. Valideynlər məktəbin qaydasına inanır. Şagirdlər isə böyüklərin problemi danışıq yolu ilə həll etdiyini görür. Bu isə məktəb mühitinə sakitlik gətirir. Hər həll olunan münaqişə məktəbin peşəkarlığını artırır və məktəb–valideyn münasibətlərini daha sağlam zəmində davam etdirməyə imkan yaradır.