
Dərs müşahidəsi qeydiyyatı: Excel cədvəlini doldurmaq və nəticəni oxumaq
“Dərs müşahidəsi qeydiyyatı: Excel cədvəlini doldurmaq və nəticəni oxumaq” materialı direktor və direktor müavinlərinə dərsdinləmə nəticələrini ayrı-ayrı qeydlər şəklində saxlamaq əvəzinə, vahid cədvəldə toplamağı, müqayisə etməyi və nəticələri düzgün şərh etməyi praktik şəkildə göstərir. Excel cədvəli rəhbərə hansı müəllimlərin, fənlərin, siniflərin və meyarların daha çox diqqət tələb etdiyini görməyə imkan verir. Materialda müşahidə məlumatını daxil etmək → meyarlar üzrə qeyd aparmaq → nəticələri müqayisə etmək → təkrarlanan göstəriciləri müəyyənləşdirmək → səbəbləri araşdırmaq → inkişaf tədbiri seçmək → növbəti dərsdinləmədə nəticəni yoxlamaq ardıcıllığı izah olunur. Məqsəd cədvəli sadəcə doldurmaq deyil, cədvəldəki məlumatı idarəetmə qərarına çevirməkdir.
Linkə bax : https://monitorinq.edu.az/senedler
Dərs müşahidə formaları doldurulandan sonra onların qiymətləri bir yerə toplanmalıdır. Bu iş dərs müşahidəsi qeydiyyatında, yəni Təhsildə Keyfiyyətin Təminatı Agentliyinin (TKTA) hazırladığı Excel cədvəlində görülür. Təlimata görə qeydiyyat hər dərs üçün verilmiş qiymətləri toplayır və hər fənn, təhsil səviyyəsi və bütün məktəb üzrə yekun səviyyəni hesablayır. Təlimat həm də qeyd edir ki, cədvəl əl ilə hesablamanı əvəz edir və hesablama səhvi ehtimalını aradan qaldırır. Amma cədvəl yalnız düzgün daxil edilmiş məlumatla düzgün nəticə verir. Bu məqalədə faylın quruluşunu, məlumatın daxil edilməsini, səviyyənin hesablanmasını və nəticənin hesabatda istifadəsini izah edirik. Məqalədəki 1.1.3, 2.1 kimi nömrələr TKTA-nın qiymətləndirmə çərçivəsi sənədindən götürülüb: birinci rəqəm sahəni, ikinci rəqəm meyarı, üçüncü rəqəm isə alt meyarı göstərir.
https://monitorinq.edu.az/senedler
Faylın içində nə var? Fayl 14 vərəqdən ibarətdir: onlardan yalnız biri doldurulur, qalanları isə nəticəni düsturlarla avtomatik hesablayır.
Vərəq | Nə göstərir |
«Məlumatların daxil edilməsi» | Yeganə doldurulan vərəq: hər müşahidə olunan dərs bir sətirdir |
«Ümumi» | Bütün fənlər, təhsil səviyyələri və məktəb üzrə yekun səviyyələr |
«Məktəb» | Fənndən asılı olmayaraq bütün dərslər üzrə hesablama |
Yeddi fənn vərəqi | Hər fənn və ya fənn qrupu üzrə ayrıca hesablama və faizlər |
«Xülasə» | Öyrətmə və qiymətləndirmə üzrə 18 göstəricinin hər birində 5, 4, 3, 2 və 1 qiymətlərinin sayı və faizi |
«1.4.4» | Davranış üzrə səviyyə, şagird və gecikən şagird sayının cəmi və gecikmə faizi |
«meyar-izah» | Səviyyələrin hansı şərtlə verildiyinin izahı |
«drop downs» | Fənn, sinif və qiymət üçün açılan siyahıların mənbəyi |
https://monitorinq.edu.az/senedler
Yalnız bir vərəq doldurulur. Faylın quruluşundan çıxan qayda sadədir: məlumat yalnız «Məlumatların daxil edilməsi» vərəqinə yazılır. Nəticə vərəqlərinə əl ilə rəqəm yazmaq düsturu silir və həmin xana bir daha hesablanmır. Ona görə faylı doldurmağı komandadan bir nəfərə tapşırmaq məqsədəuyğundur, bu, metodiki tövsiyədir.
https://monitorinq.edu.az/senedler
Bir dərs, bir sətir. Hər müşahidə olunan dərs giriş vərəqində bir sətir tutur. Altı əsas qiymətin ardıcıllığı: davranış (1.4.4), bilik və bacarıq (1.1.3), irəliləyiş (1.2.1), öyrənmə bacarıqları (1.3), öyrətmə (2.1), formativ qiymətləndirmə (2.2.1). Formanın nömrəsi C sütununa köçürülür ki, hər sətri öz forması ilə tutuşdurmaq mümkün olsun.
Sütun | Nə yazılır | Diqqət |
A | Sıra sayı | Faylda artıq yazılıb |
B | Müşahidəçinin adı və soyadı | Tam yazılır |
C | Müşahidə vərəqinin nömrəsi | Müşahidəçinin ad və soyadının baş hərfləri və dərsin sıra nömrəsi, məsələn, FM01, FM02 |
D | Qrup | Sinif hərfi ilə, məsələn, 7b |
E | Müəllimin adı və soyadı | Tam yazılır |
F | Fənn | Yalnız açılan siyahıdan seçilir |
G | Sinif | Yalnız rəqəm, 0-dan 11-ə qədər, açılan siyahıdan seçilir |
H | Şagird sayı | Dərsdə faktiki iştirak edən şagirdlər |
I | Gecikən şagird sayı | Dərsə gecikən şagirdlər |
J–O | Altı əsas qiymət | Rəqəmlə: 5 əla, 4 yaxşı, 3 kafi, 2 zəif, 1 çox zəif |
P–AG | 18 göstəricinin qiyməti | Eyni beşballı şkala ilə |
Sinif sütununda bir hərf. Təhsil səviyyəsini düsturlar G sütunundakı rəqəmə görə müəyyən edir. Sinif 5-dən kiçikdirsə, dərs ibtidai təhsilə, V–IX siniflər ümumi orta təhsilə, X–XI siniflər isə tam orta təhsilə aid edilir. G sütununa «7b» kimi mətn yazılanda düstur onu rəqəm kimi tanımır və dərs heç bir təhsil səviyyəsində sayılmır. Sinif hərfi isə D sütununa yazılır. Fənn adı da yalnız açılan siyahıdan seçilməlidir, çünki əl ilə yazılmış «riyaziyyat» sözü fənn vərəqində sayılmır.
https://monitorinq.edu.az/senedler
Boş xana nəyi dəyişir? Hər dərs üçün altı əsas qiymətin hamısını yazmaq lazımdır. Düstur dərslərin sayını sinif və fənnə görə hesablayır, qiymətin yazılıb-yazılmamasına baxmır. Məsələn, 10 dərsdən birində öyrənmə bacarıqları üzrə qiymət boş qalıbsa, düstur yenə 10 dərsi əsas götürür. Bu halda faizlərin cəmi 90% olur və yekun səviyyə təhrif oluna bilər. Ona görə forma natamamdırsa, sətir doldurulmazdan əvvəl qiymət müşahidəçi ilə aydınlaşdırılır.
Səviyyəni düstur necə seçir? Təlimata görə qeydiyyat hesablamanı iki mərhələdə aparır. Əvvəlcə hər alt meyar üzrə neçə «əla», «yaxşı», «kafi», «zəif» və «çox zəif» verildiyini sayır və faizə çevirir. Sonra şərtləri yuxarıdan aşağı ardıcıllıqla yoxlayır və ilk ödənən şərt yekun səviyyəni müəyyən edir. Aşağıdakı cədvəl şərtləri faylın düsturuna görə verir.
Sıra | Şərt | Səviyyə |
1 | «Əla» qiymətlər 70% və ya çox, «çox zəif» qiymət yoxdur | Əla |
2 | «Əla» və «yaxşı» birlikdə 50%-dən çox, «zəif» və «çox zəif» birlikdə 20% və ya az, «çox zəif» 10% və ya az | Yaxşı |
3 | «Əla», «yaxşı» və «kafi» birlikdə 50%-dən çox, «çox zəif» 30% və ya az | Kafi |
4 | «Çox zəif» 50%-dən az | Zəif |
5 | «Çox zəif» 50% və ya çox | Çox zəif |
https://monitorinq.edu.az/senedler
Dörd misal: bir dərs səviyyəni dəyişir.
Şərti misal 1: riyaziyyat üzrə 10 dərsdə öyrətməyə 3 əla, 3 yaxşı, 2 kafi, 1 zəif və 1 çox zəif qiymət verilib. «Əla» 30%-dir, ona görə birinci şərt ödənmir. «Əla» və «yaxşı» 60%, «zəif» və «çox zəif» 20%, «çox zəif» 10%-dir, yəni ikinci şərt ödənir və səviyyə «yaxşı»dır.
Şərti misal 2: həmin dərslərdən birinin «əla» qiyməti «kafi» olsa, «əla» və «yaxşı» düz 50% olur. Düstur «50%-dən çox» tələb etdiyi üçün səviyyə «kafi»yə düşür.
Şərti misal 3: 10 dərsdə 7 əla, 2 yaxşı və 1 çox zəif qiymət var. «Əla» 70% olsa da, bir «çox zəif» dərs birinci şərti pozur və səviyyə «yaxşı» olur.
Təlimatdakı misal: ingilis dili üzrə 11 dərsdə bilik və bacarıq səviyyəsinə 9% kafi, 55% zəif və 36% çox zəif qiymət verilib. İlk üç şərt ödənmir, «çox zəif» isə 50%-dən azdır, ona görə səviyyə «zəif»dir. Bu misallar göstərir ki, sərhədə yaxın nəticədə bir dərsin qiyməti səviyyəni dəyişə bilər.
Təlimat, izah vərəqi və düstur. Səviyyə şərtləri üç yerdə verilib: təlimatın mətnində, təlimatın cədvəlində və faylın «meyar-izah» vərəqində. Məsələn, təlimatın mətni «əla» səviyyə üçün «çox zəif» qiymətin olmaması şərtini göstərmir, cədvəl və düstur isə bu şərti tələb edir. «Meyar-izah» vərəqi «kafi» üçün «çox zəif» qiymətlərin 30%-dən az olmasını yazır, düstur isə düz 30%-i də qəbul edir. Faktiki səviyyəni düstur müəyyən edir. Ona görə hesabatda səviyyəni əsaslandıranda düsturun şərtlərinə istinad edin, düz 50% və ya düz 30% kimi sərhəd hallarını isə ayrıca qeyd edin.
Real məlumatdan əvvəl sınaq. Faylın düsturlarını oxuyanda bir neçə texniki məqam aşkar olunub. Onlar Excel-də sınaqla yox, düsturların oxunması ilə müəyyən edilib, ona görə real məlumatdan əvvəl 3–4 sınaq sətri ilə yoxlama aparmaq tövsiyə olunur.
• Riyaziyyat: açılan siyahıda «RİY» (Azərbaycan «İ» hərfi), düsturda isə «Riy» (latın «i» hərfi) yazılıb, ona görə riyaziyyat dərsləri fənn vərəqində sayılmaya bilər.
• Sətirlər: açılan siyahılar təxminən 100 sətirdə işləyir, düsturların həddi isə vərəqlərdə fərqlidir, ona görə çox dərs olanda vərəqlərin dərs sayını tutuşdurun.
• Sinif xanaları: G35, G36, G38, G39 və G41 xanalarında açılan siyahı yoxdur, bu xanalara sinfi diqqətlə rəqəmlə yazın.
• Başlıqlar: öyrənmə bacarıqları sütununun başlığı tarix kimi görünə bilər, bəzi yerlərdə nöqtə əvəzinə vergül var, amma hesablama dəyişmir.
Nəticəni harada oxumalı? «Ümumi» vərəqi hər alt meyar və 18 göstərici üzrə fənlər, təhsil səviyyələri və məktəb üçün dərs sayını və yekun səviyyəni göstərir. Səviyyənin yanında həmişə dərs sayına baxın: iki-üç dərsə əsaslanan səviyyə ehtiyatla şərh olunmalıdır. Fənn vərəqləri səviyyəni yaradan faizləri göstərir, məsələn, «dərslərin 55%-i zəif, 36%-i çox zəif». «Xülasə» vərəqi isə 18 göstəricinin hər biri üzrə qiymətlərin bölgüsünü verir. Öyrətmə üzrə səviyyə «kafi»dirsə, bu vərəq hansı göstəricilərin, məsələn, düşünmə vaxtının və ya fərdi ehtiyacların nəzərə alınmasının səviyyəni aşağı saldığını göstərir. Məktəbin inkişaf planının hədəflərini məhz bu göstəricilərə yönəltmək məqsədəuyğundur. «1.4.4» vərəqi isə şagird və gecikən şagird sayının cəmini verir və bu, növbəti dərslərə vaxtında gəlmə (1.4.3) üçün hazır dəlildir.
Səviyyədən hesabat cümləsinə. Təlimatdakı nümunədə bilik və bacarıq səviyyəsi (1.1.3) üzrə Azərbaycan dili «kafi», ingilis dili «zəif», riyaziyyat və digər fənlər «çox zəif» səviyyədədir. Təlimat buradan belə nəticə çıxarır: güclü tərəf Azərbaycan dili, inkişafa ehtiyacı olan tərəf isə qalan fənlər üzrə təlim nəticələridir. Deməli, hesabat cümləsi üç hissədən ibarətdir: yekun səviyyə, fənlərin müqayisəsi, güclü və zəif tərəflər. Tövsiyə olunur ki, hər nəticənin yanında dərs sayı göstərilsin və səviyyə dərs müşahidə formalarındakı bir-iki faktla əsaslandırılsın.
Ən çox görülən səhvlər
• Nəticə vərəqlərinə əl ilə rəqəm yazılır və düstur silinir.
• Sinif sütununa «7b» kimi mətn, fənn sütununa isə əl ilə ad yazılır və dərs hesablamaya düşmür.
• Altı əsas qiymətdən biri boş qalır və faizlərin cəmi 100%-ə çatmır.
• İki-üç dərsə əsaslanan səviyyə bütün fənn üçün ümumiləşdirilir.
• Fayl sınaq sətirləri ilə yoxlanmadan real məlumat daxil edilir.
https://monitorinq.edu.az/senedler
Dərs müşahidəsi qeydiyyatı hesabı dəqiq aparır, amma ona daxil edilən məlumatı yoxlamır. Sinif sütunundakı bir hərf, boş qalan bir xana və ya əl ilə yazılmış fənn adı yekun səviyyəni dəyişə bilər. Ona görə faylı bir məsul şəxs doldurur, real məlumatdan əvvəl isə sınaq aparılır. Səviyyəni oxuyanda həmişə dərs sayına və faizlərə baxılır, hesabatda isə səviyyə formalardakı faktlarla əsaslandırılır. İlk addım kimi bu həftə birinci işçi vərəqi ilə faylı sınaq sətirləri ilə yoxlayın.
Məktəb rəhbərinə beş məsləhət
1. Müşahidələr başlamazdan əvvəl direktor faylı doldurmağı komandadan bir məsul şəxsə yazılı şəkildə tapşırsın, qalan üzvlər isə nəticə vərəqlərinə yalnız baxsın.
2. Məsul şəxs ilk real məlumatdan əvvəl faylda sınaq sətirlərini doldursun və birinci işçi vərəqinin nəticəsini müavinə təqdim etsin.
3. Müavin hər həftənin sonunda giriş vərəqindəki sətirlərin sayını həmin həftə təhvil verilmiş formaların sayı ilə tutuşdursun.
4. Hesabat yazılmazdan əvvəl komanda hər fənn üzrə dərs sayına baxsın və üçdən az dərsə əsaslanan səviyyələr üçün əlavə müşahidə planlaşdırsın.
5. Səviyyə sərhədə yaxın olanda komanda üzvlərindən biri onu ikinci işçi vərəqi ilə əl ilə yoxlasın və nəticəni hesabata qeyd kimi yazsın.
Mənbələr
1. TKTA. Məktəblərdə özünüqiymətləndirmə aparılmasına dair təlimat (2023). monitorinq.edu.az
2. TKTA. Ümumtəhsil məktəblərində keyfiyyət monitorinqinin qiymətləndirmə çərçivəsi (2023). monitorinq.edu.az
3. TKTA. Dərsdinləmə təhlil cədvəli, Excel faylı (2023). monitorinq.edu.az
Əlavə edilmiş Sənədlər
Forma 1. Qeydiyyat faylının sınaq yoxlaması
Sənədi Yüklə · Forma 1. Qeydiyyat faylının sınaq yoxlaması.docx
Forma 2. Formaların qeydiyyata köçürülməsinin həftəlik yoxlaması
Sənədi Yüklə · Forma 2. Formaların qeydiyyata köçürülməsinin həftəlik yoxlaması.docx
Forma 3. Səviyyənin əl ilə yoxlanması
Sənədi Yüklə · Forma 3. Səviyyənin əl ilə yoxlanması.docx
Forma 4. Qeydiyyatın nəticələrinin oxunması və hesabat cümləsi
Sənədi Yüklə · Forma 4. Qeydiyyatın nəticələrinin oxunması və hesabat cümləsi.docx
«Ümumtəhsil məktəblərində keyfiyyət monitorinqinin qiymətləndirmə çərçivəsi» (2023)
Sənədi Yüklə · «Ümumtəhsil məktəblərində keyfiyyət monitorinqinin qiymətləndirmə çərçivəsi» (2023).docx
Biliyinizi Yoxlayın

Dərs müşahidəsi qeydiyyatı: SİTUASİYALI TESTLƏR I HİSSƏ

Dərs müşahidəsi qeydiyyatı: SİTUASİYALI TESTLƏR II HİSSƏ

Dərs müşahidəsi qeydiyyatı: SİTUASİYALI TESTLƏR III HİSSƏ

Dərs müşahidəsi qeydiyyatı: SİTUASİYALI TESTLƏR IV HİSSƏ
Bu mövzu ilə bağlı audio və video izahları, PDF-ləri və testləri əldə etmək istəyirsinizsə abunə ol bölməsinə keçin

