İstedadı müəyyən edən meyarlar I məqalə

I məqalə
İstedadı müəyyən edən meyarlar

Məktəbdə İstedad Bankının yaradılması sadəcə istedadlı şagirdlərin adlarını ayrıca bir siyahıda toplamaq anlamına gəlmir. Bu, məktəbin şagird potensialına baxışını dəyişən, seçim prosesini daha ədalətli edən və inkişafı təsadüfi yanaşmadan çıxarıb sistemli müşahidə müstəvisinə keçirən idarəetmə mexanizmidir. Belə bir sistem qurularkən ilk və ən mühüm məsələ istedadın hansı meyarlarla müəyyən ediləcəyinin əvvəlcədən aydın şəkildə təsdiqlənməsidir. Çünki sonrakı bütün mərhələlər məhz bu əsasın üzərində qurulur. Şagirdin namizəd kimi irəli sürülməsi, seçimin əsaslandırılması, inkişaf istiqamətinin müəyyən olunması, mentor təyinatı, inkişafın izlənməsi və nəticələrin yenidən dəyərləndirilməsi yalnız meyarlar dəqiq, vahid və hamı üçün anlaşıqlı olduqda sağlam işləyir. Meyarlar qeyri-müəyyən olduqda qərarlar tədricən şəxsi təəssürata söykənir, daha çox görünən uşaqlar üstünlük qazanır, sakit, lakin dərin potensial daşıyan şagirdlər isə diqqətdən kənarda qalır. Buna görə məktəb rəhbərliyi meyarları sadəcə kağız üzərində saxlanılan siyahı kimi deyil, məktəbin istedadla işləmə dili kimi formalaşdırmalıdır. Məqsəd odur ki, müəllim, sinif rəhbəri, psixoloq, tədris müavini və məktəb rəhbərliyi eyni anlayışla işləsin, eyni məntiqə söykənsin və qərarı eyni ölçü ilə qiymətləndirsin.

Bu prosesdə əsas prinsip sadədir, amma idarəetmə baxımından olduqca qoruyucu əhəmiyyət daşıyır. Şagirdin İstedad Bankına namizəd sayılması üçün ən azı iki meyar eyni vaxtda təsdiqlənməlidir. Bu yanaşma məktəbi bir faktora əsaslanan tələsik qərarlardan qoruyur və seçimi daha əsaslı edir. Belə olduqda qərar yalnız yüksək qiymətə, bir dəfəlik uğura, müəllimin şəxsi rəğbətinə və ya şagirdin diqqət çəkmə qabiliyyətinə söykənmir. Əksinə, qərar əvvəlcədən müəyyən olunmuş meyarların birgə görünməsinə və həmin meyarları təsdiqləyən real sübutlara əsaslanır. Burada sübut anlayışı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müəllim müşahidəsi, portfolio materialları, diaqnostik nəticələr, layihə işləri, müsabiqə göstəriciləri, sertifikatlar, psixoloji müşahidə qeydləri və digər sənədləşdirilmiş faktlar qərarın dayağına çevrilməlidir. Məhz belə olduqda məktəb həm ədaləti qoruyur, həm də görünməyən potensialı üzə çıxarmaq imkanı qazanır. İstedad Bankının gücü də buradan başlayır. O, istedadı təsadüfi parıltı kimi deyil, müşahidə və sübutla görünən inkişaf xətti kimi qəbul edir.

Aşağıda məktəbdə istedadın müəyyən edilməsində əsas götürülməsi məqsədəuyğun olan on meyar təqdim olunur. Bu meyarların hər biri ayrıca dəyərlidir. Lakin məktəb üçün əsas yanaşma onların bir-birindən ayrı yox, qarşılıqlı tamamlayıcı formada nəzərdən keçirilməsidir. Çünki bir çox hallarda istedad bir sahədə görünür, başqa bir sahədə isə özünü təsdiq edir.

1. Akademik nailiyyətlər və inkişaf dinamikası

Akademik nailiyyətlər istedadın müəyyən edilməsində ən çox görünən meyarlardan biridir. Lakin burada məktəb yalnız yekun qiymətlərə və ya yüksək nəticəyə baxmaqla kifayətlənməməlidir. Eyni dərəcədə vacib olan məsələ şagirdin zaman içində necə irəlilədiyini görməkdir. Bəzən bir şagird artıq yüksək nəticə göstərir. Bəzən isə başqa bir şagird qısa müddətdə davamlı inkişaf nümayiş etdirir və ilkin zəifliklərini sürətlə aradan qaldırır. Hər iki hal diqqətə layiqdir. Buna görə akademik meyar yalnız sabit nəticəni yox, inkişaf dinamikasını da əhatə etməlidir. Şagird yeni mövzunu yaşıdlarından daha tez qavrayırsa, mürəkkəb anlayışları sistemləşdirə bilirsə, öyrəndiyini sadəcə təkrar etmirsə, onu izah və tətbiq də edə bilirsə, bu artıq qiymətin arxasında dayanan potensialı göstərir. Məktəb rəhbərliyi üçün əsas məsələ yalnız şagirdin neçə bal toplaması deyil, onun necə öyrəndiyini görməkdir. Akademik istedadı düzgün müəyyən edən məktəb nəticə ilə yanaşı hərəkəti, yəni irəliləyiş xəttini də izləyir.

2. Yaradıcılıq və kreativlik

Yaradıcılıq çox vaxt məktəbdə yalnız rəsm, musiqi, şeir və ya esse ilə eyniləşdirilir. Halbuki kreativlik daha geniş məna daşıyır. Bu meyar şagirdin problemi necə gördüyü, sualı necə qurduğu, həlli hansı yollarla axtardığı və mövcud vəziyyətə nə dərəcədə fərqli baxa bildiyi ilə bağlıdır. Yaradıcılıq yalnız ortaya çıxan məhsulda görünmür. O, düşüncənin hərəkət tərzində də üzə çıxır. Şagird niyə, necə, başqa cür mümkündürmü kimi sualları davamlı verirsə, məsələyə bir neçə baxış nöqtəsindən yanaşırsa, standart həll yolu ilə kifayətlənməyib alternativ yanaşma irəli sürürsə, bu, onun yaradıcı potensialının əlamətidir. Bəzi uşaqlar başqalarının adi qəbul etdiyi yerdə çatışmazlığı görür, nəyin daha yaxşı ola biləcəyini hiss edir və bunu ifadə edir. Bu xüsusiyyət gələcək layihə və tədqiqat düşüncəsinin ilkin formasıdır. Məktəb belə işarələri təsadüfi xüsusiyyət kimi yox, inkişaf etdirilməli olan ciddi istedad göstəricisi kimi oxumağı bacarmalıdır.

3. Tədqiqat və layihə bacarığı

İstedadın mühüm göstəricilərindən biri də şagirdin tədqiqat və layihə yönümlü düşünmə bacarığıdır. Bu meyar şagirdin sadəcə verilən tapşırığı yerinə yetirməsi ilə yox, məsələni araşdırmaq, məlumat toplamaq, müqayisə aparmaq, nəticə çıxarmaq və bir ideyanı konkret məhsula çevirmək qabiliyyəti ilə müəyyən olunur. Bəzi şagirdlər sinifdə çox görünməyə bilər, amma layihə tapşırıqlarında, təqdimatlarda, kiçik araşdırma işlərində və portfolioda özlərini açıq şəkildə göstərirlər. Onlar problemin mahiyyətini anlamağa çalışır, mövzuya daha dərindən yanaşır, faktlar arasında əlaqə qurur və nəticəni sistemli şəkildə təqdim edə bilirlər. Bu meyar xüsusilə ona görə vacibdir ki, o, şagirdin yalnız öyrənəni yox, öyrəndiyini qurub təqdim edən tərəfini göstərir. Məktəb bu xətti müşahidə etmədikdə bir çox potensiallı uşağın qabiliyyəti adi dərs prosesinin içində itib gedə bilər. Tədqiqat və layihə bacarığı gələcəkdə elmi marağın, innovativ düşüncənin və müstəqil intellektual fəaliyyətin əsasını qoyan mühüm göstəricidir.

4. Müsabiqə və yarış nəticələri

Müsabiqə, olimpiada, yarış və digər rəqabətli platformalarda əldə olunan nəticələr istedadın müəyyən edilməsində əhəmiyyətli meyarlardan biridir. Bu göstərici şagirdin öz bacarığını daha geniş mühitdə nümayiş etdirmək qabiliyyətini ortaya qoyur. Diplom, sertifikat, yer göstəricisi və digər nailiyyətlər məktəb üçün dəyərli informasiya mənbəyidir. Lakin burada da balanslı yanaşma vacibdir. Məktəb müsabiqə nəticələrini çox əhəmiyyətli fakt kimi qəbul etməli, amma istedadın yeganə ölçüsü kimi görməməlidir. Çünki bütün uşaqların eyni platformalara çıxış imkanı olmur. Bəzən yüksək potensiallı şagird maddi, sosial və ya təşkilati səbəblərdən yarışlara qatılmır. Buna görə bu meyar mühüm olsa da, digər meyarlarla birlikdə qiymətləndirilməlidir. Əgər şagird müsabiqə nəticəsi ilə yanaşı başqa göstəricilərlə də seçilirsə, qərar daha əsaslı olur. Məktəbin peşəkarlığı burada da balansı qorumağındadır. O, nailiyyəti görür, amma iştirak imkanlarındakı fərqləri də unutmur.

5. Peşəkar müşahidələr və pedaqoji qeydlər

Peşəkar müşahidələr istedadın müəyyən edilməsində ən vacib dayaqlardan biridir. Müəllim, sinif rəhbəri, psixoloq və digər pedaqoji işçilərin müşahidələri şagirdin dərs prosesində, sinifdaxili münasibətlərdə, fəaliyyət zamanı və müxtəlif situasiyalarda necə davrandığını üzə çıxarır. Bəzən qiymət cədvəli və ya müsabiqə nəticəsi bir çox detayı göstərmir. Lakin müəllimin uzunmüddətli müşahidəsi şagirdin düşünmə sürətini, mövzuya reaksiyasını, çətinlik qarşısında davranışını, sualvermə mədəniyyətini və daxili potensialını daha aydın görməyə imkan verir. Burada əsas şərt müşahidənin ümumi təəssürat səviyyəsində qalmamasıdır. Pedaqoji qeydlər konkret olmalı, davranışa, faktlara və müşahidə olunan hallara əsaslanmalıdır. Məktəb istedad haqqında qərar verərkən müəllim rəylərini sadəcə subyektiv fikir kimi deyil, peşəkar müşahidənin sənədləşdirilmiş forması kimi görməlidir. Bu zaman seçim daha inandırıcı və müdafiə oluna bilən olur.

6. İntellektual göstəricilər

İntellektual göstəricilər şagirdin düşünmə keyfiyyətini daha dərindən anlamağa kömək edir. Buraya mücərrəd düşünmə, səbəb və nəticə əlaqələrini qurmaq, anlayışlarla işləmək, ümumiləşdirmək, məntiqi nəticə çıxarmaq, söz ehtiyatı, erudisiya və məna qatlarını ayırd etmək kimi xüsusiyyətlər daxildir. Bəzən şagirdin akademik nəticəsi yüksək olmaya da bilər. Amma onun danışığında, suallarında, izah tərzində və mövzular arasında əlaqə qurmasında güclü intellektual resurs görünə bilər. Bu meyar xüsusilə ona görə vacibdir ki, o, qiymətin arxasında qalan düşüncə keyfiyyətini üzə çıxarır. Məktəb yalnız görünən nəticəyə baxdıqda bəzi uşaqların potensialını tam görə bilmir. Halbuki intellektual göstəricilər bəzən sonrakı inkişafın əsas xəbərçisinə çevrilir. Ona görə məktəb üçün vacib olan yalnız şagirdin bildiyini yox, necə düşündüyünü də görməkdir.

7. Psixofizioloji qabiliyyətlər

Psixofizioloji qabiliyyətlər istedadın müəyyən edilməsində çox vaxt arxa planda qalan, amma əslində mühüm rol oynayan meyarlardandır. Buraya yaddaş, diqqətin davamlılığı, sürətli qavrama, informasiyanı sistemləşdirmək, əlaqə qurmaq, iş tempi, koordinasiya və bəzi hallarda hissi həssaslıq kimi xüsusiyyətlər daxildir. Bu göstəricilər xüsusilə erkən yaş dövrlərində və xüsusi sahələr üzrə qabiliyyətin aşkarlanmasında önəm qazanır. Məsələn, bəzi uşaqlar məlumatı çox sürətlə qavrayır, qısa vaxtda əlaqə qurur, uzun müddət diqqəti itirmədən işləyə bilir. Bəziləri isə yüksək eşitmə, ritm, vizual ayırdetmə və ya motor koordinasiya nümayiş etdirir. Məktəb belə xüsusiyyətləri ayrıca qiymətləndirdikdə istedadın yalnız nəticə səviyyəsində deyil, qabiliyyət bazasında da göründüyünü anlayır. Bu meyar bir çox hallarda sonradan açılacaq istedadın ilkin zəminini göstərir.

8. Liderlik və sosial istedad

Liderlik və sosial istedad məktəb mühitində çox zaman yanlış oxuna bilir. Bəzən fəal uşaq sadəcə çox danışan kimi görünür, təşəbbüskar şagird isə həddindən artıq hərəkətli kimi dəyərləndirilir. Halbuki düzgün müşahidə göstərir ki, bəzi uşaqların insanlarla işləmək, qrupu toparlamaq, təşəbbüsü üzərinə götürmək, məsuliyyəti daşımaq, təsir göstərmək və fəaliyyət təşkil etmək qabiliyyəti güclü olur. Bu da ayrıca istedad sahəsidir. Şagird yoldaşlarını bir məqsəd ətrafında birləşdirə bilirsə, qrup daxilində təbii nüfuz qazanırsa, sosial layihələrdə fəallıq göstərirsə, münaqişəli vəziyyətdə istiqamətverici mövqe tutur və ya ideyanı başqalarına çatdırmaqda uğurlu olursa, bu, ciddi sosial potensialın əlamətidir. Məktəb belə uşaqları sadəcə aktivlik səviyyəsində yox, gələcək təşkilatçı, təşəbbüskar və icma qurucu kimi də görməlidir. İstedad Bankının ədalətli olması üçün sosial və liderlik xətti ayrıca nəzərə alınmalıdır.

9. Şəxsiyyət və davranış göstəriciləri

İstedadın inkişaf edib nəticəyə çevrilməsi üçün şagirdin şəxsiyyət xüsusiyyətləri də böyük rol oynayır. Buraya işə dərin daxilolma, məsuliyyət, davamlılıq, özünüidarə, yüksək standart tələbi, etik həssaslıq, başlanmış işi başa çatdırmaq meyli və daxili motivasiya daxildir. Bəzi uşaqlar qabiliyyətli olur, amma tez sönür. Bəziləri isə daha az görünür, lakin mövzuya ciddi bağlanır, işini səbrlə davam etdirir və prosesə məsuliyyətlə yanaşır. Bu xüsusiyyətlər istedadın gündəlik davranışda necə yaşadığını göstərir. Məktəb istedadı təkcə parlaq anlarda yox, davamlı davranışda da görməyi bacarmalıdır. Xüsusilə yüksək keyfiyyət tələbi, öz işinə ciddi münasibət və daxili intizam kimi cəhətlər sonradan böyük uğurun əsas dayağına çevrilə bilir. Burada məktəb bir məqamı da diqqətdə saxlamalıdır. Yüksək tələbkarlıq və mükəmməl nəticə istəyi uşağı yorub təzyiq altına salmamalıdır. Bu xüsusiyyət inkişaf enerjisinə çevrilməlidir, gərginlik mənbəyinə yox.

10. Sakit istedadların xüsusi müşahidəsi

İstedad Bankının ən həssas və ən peşəkar tərəfi sakit istedadların xüsusi müşahidəsidir. Məktəbdə elə uşaqlar olur ki, onlar yüksək səsli deyil, özünü nümayiş etdirmir, diqqət mərkəzinə çıxmağa can atmır, amma düşünmə dərinliyi, sualvermə tərzi, yazılı işlərdəki yanaşması, müşahidə qabiliyyəti və məsələlər arasında əlaqə qurma bacarığı ilə güclü potensial daşıyır. Əgər məktəb yalnız açıq performansa, görünən nailiyyətə və parlaq təqdimata baxarsa, məhz bu qrup diqqətdən kənarda qalır. Halbuki məktəbin həqiqi peşəkarlığı bir qədər də burada ölçülür. Yəni o, yalnız görünənləri deyil, sakit şəkildə yetişən potensialı da görə bilirmi. Belə şagirdlər bəzən utancaq olur, bəzən ailə mühitinin təsiri ilə özünü tam ifadə etmir, bəzən sosial və maddi imkan fərqlərinə görə öz potensialını nümayiş etdirmək üçün eyni imkana malik olmur. Məktəb belə hallarda uşağı kənarda qoymamalıdır. Əksinə, onu xüsusi müşahidə xəttinə götürməli, dəstəkləyici mexanizmlər qurmalı və ehtiyac olduqda inkişaf üçün təhlükəsiz şərait yaratmalıdır. İstedad Bankının ən böyük dəyərlərindən biri də məhz budur. O, görünən uğuru deyil, açılmağa ehtiyacı olan potensialı da qorumağı bacarır.

İstedadın müəyyən edilməsində meyar və sübut birliyi prinsipial məsələdir. Hər meyar konkret faktla, müşahidə ilə və mümkün olduqda sənədlə təsdiqlənməlidir. Məktəbdə heç bir şagird yalnız ümumi təəssürata əsasən İstedad Bankına daxil edilməməlidir. Portfolio materialları, müəllim rəyləri, müşahidə protokolları, diaqnostik nəticələr, layihə məhsulları, yarış və müsabiqə sənədləri, təqdimatlar, psixoloji müşahidələr və digər sübutlar birlikdə baxıldıqda qərar daha əsaslı olur. Məsələn, yüksək akademik göstəricinin qeyri-standart həll yolu ilə tamamlanması, yaradıcı məhsulun müəllim müşahidəsi ilə üst-üstə düşməsi, liderlik davranışının sosial fəaliyyət materialları ilə görünməsi və ya texniki marağın real fəaliyyətlə dəstəklənməsi qərarın etibarlılığını artırır. Məktəb rəhbərliyi bu məqamı xüsusi nəzərə almalıdır. Çünki qərarın arxasında sübut olduqda həm kollektiv daxilində etimad artır, həm valideynlə ünsiyyətdə şəffaflıq təmin edilir, həm də istedadın tanınması şəxsi münasibətlərdən asılı vəziyyətə düşmür.

Bu prosesdə rol bölgüsünün aydın olması da vacibdir. İstedadın müəyyən edilməsi tək bir müəllimin şəxsi qənaəti ilə həll olunan məsələ deyil. Fənn müəllimi ilk müşahidəni verir, sinif rəhbəri şagirdin ümumi davranış və sosial xəttini tamamlayır, psixoloq ehtiyac olduqda uşağın daxili resursları və psixoloji dayanıqlığı ilə bağlı rəy formalaşdırır, tədris müavini prosesin koordinasiyasını aparır, rəhbərlik isə qərarın məktəb üzrə vahid meyarlarla verilməsinə nəzarət edir. Bu işdə valideyn də məlumat mənbəyi kimi əhəmiyyətlidir, lakin qərarverici əsas rol məktəbə məxsus olmalıdır. Valideynin verdiyi məlumat uşağın maraq sahəsini, ev şəraitindəki məşğuliyyətini və əlavə uğurlarını üzə çıxara bilər. Lakin İstedad Bankına daxil etmə məktəbin topladığı meyar və sübutlara söykənməlidir. Sağlam yanaşma peşəkar müşahidə ilə faktın birləşdiyi yanaşmadır.

İstedad Bankı ilə işdə etik yanaşma ayrıca qorunmalıdır. Şagirdin seçilməsi və ya müşahidə xəttinə götürülməsi onun etiketlənməsi anlamına gəlməməlidir. Məktəb bir uşağı istedadlı kimi tanıyırsa, bu, digər şagirdlərin dəyərinin azaldılması demək deyil. Eyni zamanda Banka daxil edilən şagirdin üzərinə psixoloji yük qoyulmamalı, onun hər zaman mükəmməl nəticə göstərməli olduğu təsəvvürü yaradılmamalıdır. Məktəb burada uşağın rifahını, emosional balansını və maraq davamlılığını qorumağı da əsas vəzifə kimi görməlidir. Məlumatların məxfiliyi, müşahidələrin etik aparılması, müəllim dilində diqqət və həssaslıq, valideynlə düzgün ünsiyyət bu sistemin ayrılmaz hissəsidir. Əks halda yaxşı niyyətlə qurulan bir mexanizm şagird üçün təzyiq mənbəyinə çevrilə bilər. Məktəb istedadı tanımaqla yanaşı, onu qorumağı da bacarmalıdır.

Bu səbəbdən İstedad Bankı bir dəfəlik seçimin yox, uzunmüddətli müşahidə və inkişafın sisteminə çevrilməlidir. Şagird Banka daxil ediləndən sonra proses bitmir. Əslində əsas iş ondan sonra başlayır. Hər şagird üçün inkişaf istiqaməti müəyyən edilməli, mümkün olduqda mentor müəllim təyin olunmalı, məqsədlər aydınlaşdırılmalı və dövri monitorinq aparılmalıdır. Məktəb burada statik siyahı yox, canlı mexanizm qurmalıdır. Rüblük qısa baxışlar, yarımillik əsas monitorinq, illik yenidən qiymətləndirmə və ehtiyac olduqda planın korreksiyası bu sistemin işlək qalmasına kömək edir. Bəzən şagirdin marağı dəyişə bilər, bəzən yük balansı pozula bilər, bəzən də yeni istiqamət açılar. Məktəb bunu vaxtında görməli və istiqaməti sərt sxemlə deyil, inkişaf məntiqi ilə tənzimləməlidir. Yəni istedadın müəyyən edilməsi də, izlənməsi də bir dəfəlik qərar kimi yox, məsuliyyətli pedaqoji idarəetmə prosesi kimi qəbul olunmalıdır.

Nəticə etibarilə məktəb rəhbərliyi bir mühüm həqiqəti dəyişməz prinsip kimi qəbul etməlidir. İstedad təsadüfi görünən uğurun adı deyil. O, doğru meyar, diqqətli müşahidə, sübut əsaslı seçim, etik yanaşma və davamlı inkişaf dəstəyi ilə görünən potensialdır. İstedad Bankı da yalnız o zaman öz məqsədinə çatır ki, o, ədalətli seçim aparan, sakit istedadları görən, şagirdin rifahını qoruyan və inkişafı izləyən məktəb mexanizminə çevrilsin. Belə bir yanaşma məktəbin istedadla işləmə mədəniyyətini gücləndirir, kollektivin baxışını vahidləşdirir və hər bir uşağın imkanına daha diqqətlə yanaşmağa şərait yaradır. Məktəbin peşəkarlığı təkcə uğuru tanımasında deyil, potensialı vaxtında görməsində və onu düzgün istiqamətləndirməsində görünür. İstedad Bankının həqiqi dəyəri də məhz burada başlanır.

Qeyd 1. Mentor təyinatı və yarımillik monitorinq

Mentor təyinatı o deməkdir ki, İstedad Bankına daxil edilən şagirdin inkişafı öz axarına buraxılmır. Onun yanında istiqamət verən, işi planlaşdıran, inkişafını izləyən və ehtiyac yarandıqda dəstək göstərən mentor müəllim olur. Mentor şagirdlə dövri görüşlər aparır, onun inkişaf xəttinə baxır, məqsədləri aydınlaşdırır, uğurlarını və çətinliklərini birlikdə müzakirə edir. Bu görüşlərin məqsədi əlavə təzyiq yaratmaq deyil, inkişaf yolunu daha aydın görmək və şagirdin potensialını düzgün istiqamətləndirməkdir.

Yarımillik monitorinq isə tədris işləri üzrə direktor müavini və ya müəyyən edilmiş koordinator tərəfindən aparılan ümumi baxışdır. Bu mərhələdə əsas diqqət planın nə dərəcədə işləməsinə, portfolio materiallarında irəliləyişin görünməsinə, motivasiya və iş yükü arasındakı tarazlığın qorunmasına yönəlir. Monitorinqin sonunda məktəb inkişaf xəttini olduğu kimi davam etdirə, planı yeniləyə və ya şagirdin rifahını qorumaq üçün müəyyən korreksiyalar edə bilər. Zərurət olduqda yarımil ərzində əlavə aralıq baxışlar da təşkil olunmalıdır ki, maraq dəyişikliyi, yüklənmə və ya istiqamət ehtiyacı vaxtında görünsün.

Qeyd 2. Perfeksionizm

Perfeksionizm o deməkdir ki, şagird gördüyü işi sadəcə tamamlanmış hesab etmir, onu mümkün qədər yüksək səviyyəyə çatdırmağa çalışır. Bu xüsusiyyət bəzi hallarda inkişaf üçün güclü stimul olur. Şagird keyfiyyətə önəm verir, məsuliyyətli davranır, işini cilalayır və özünü inkişaf etdirməyə çalışır. Lakin perfeksionizm tarazlığını itirdikdə risk yaradır. Şagird xırda səhvlərə həddindən artıq ilişə bilər, işi gecikdirə bilər, özünə qarşı həddindən artıq tələbkar ola bilər və səhvdən qorxmağa başlaya bilər.

Məktəb mühitində buna görə iki xətt ayırd edilməlidir. Sağlam perfeksionizm uşağın inkişafını dəstəkləyir. Zərərli perfeksionizm isə onu daxili təzyiq altına salır. Məktəbin vəzifəsi bu fərqi vaxtında görmək, şagirdin yüksək standart istəyini dəstəkləmək, amma onu emosional yüklənməyə çevirməməkdir.