Açıq dərsin müşahidə vərəqi: nələrə diqqət edilməlidir? + forma
Məktəbşünas
Müəllif
Açıq dərsin müşahidəsində ən vacib prinsip budur: vərəq müəllimin şəxsiyyətini deyil, dərsin təşkili və gedişini izləməlidir. Dərsdinləmə materiallarında müşahidənin müəllimin güclü tərəflərini və inkişaf sahələrini müəyyənləşdirməyə, metodik dəstəyin fərdiləşdirilməsinə və reflektiv öyrənmə mədəniyyətinin formalaşmasına xidmət etdiyi göstərilir.
Açıq dərsin müşahidə vərəqi: nələrə diqqət edilməlidir?
Açıq dərsin müşahidə vərəqi dərsə ümumi təəssüratla yox, əvvəlcədən müəyyən edilmiş meyarlarla baxmaq üçün istifadə olunur. Planlaşdırma nümunələrində dərsin əsas dayaqları kimi təlim məqsədi, təlim nəticəsi, qiymətləndirmə meyarı, dərsin təşkili, iş üsulu, iş forması və refleksiya göstərilir; müşahidə vərəqinin məntiqi də məhz bu xətt üzərində qurulanda daha sağlam olur. Dərsdinləmə ilə bağlı metodik materiallarda isə müşahidənin yalnız izləmə deyil, həm də müşahidəyə əsaslanan təhlil və inkişafyönümlü rəyvermə prosesi olduğu vurğulanır. Buna görə müşahidə vərəqi sadəcə işarələmə cədvəli deyil, sonrakı peşəkar söhbətin əsas sənədidir.
Açıq dərsin müşahidəsində ən vacib prinsip budur: vərəq müəllimin şəxsiyyətini deyil, dərsin təşkili və gedişini izləməlidir. Dərsdinləmə materiallarında müşahidənin müəllimin güclü tərəflərini və inkişaf sahələrini müəyyənləşdirməyə, metodik dəstəyin fərdiləşdirilməsinə və reflektiv öyrənmə mədəniyyətinin formalaşmasına xidmət etdiyi göstərilir. Deməli, müşahidə vərəqində “müəllim xoş təsir bağışladı” kimi ümumi və subyektiv ifadələrdən çox, “təlim nəticəsi aydın idi”, “şagirdlər sual və tapşırıqlara cəlb olundu”, “refleksiya mərhələsi aparıldı” kimi müşahidə edilə bilən faktlar yer almalıdır.
Yaxşı müşahidə vərəqi dərsin əvvəlində bir sualı cavablandırmalıdır: müəllimin icmalı ilə faktiki dərs arasında uyğunluq varmı? Planlaşdırma nümunələrində altstandart, təlim nəticəsi və qiymətləndirmə meyarlarının dərsin əsas çərçivəsi kimi verilməsi təsadüfi deyil. Əgər müşahidəçi bu hissəyə baxmırsa, dərsin məqsədinə çatıb-çatmadığını sağlam qiymətləndirə bilməz. Buna görə müşahidə vərəqində ən azı bu bəndlər olmalıdır: icmal təqdim olunubmu, təlim məqsədi aydındırmı, təlim nəticələri konkret verilibmi, qiymətləndirmə meyarı görünürmü və dərsin gedişi həmin planla uyğunluq təşkil edirmi.
Açıq dərsin müşahidə vərəqi dərsin əsas pedaqoji xəttini görünən etməlidir. Bunun üçün müşahidə zamanı ilk diqqət şagirdlərin dərsə necə cəlb olunmasına, sual və tapşırıqların məqsədə uyğunluğuna, seçilmiş iş üsulu və iş formasının yerinə düşüb-düşməməsinə, vaxt bölgüsünün necə qurulmasına və refleksiya ilə yekunlaşdırmanın aparılıb-aparılmamasına yönəlməlidir. Planlaşdırma nümunəsində “dərsin təşkili” ayrıca bölmə kimi verildiyinə görə, müşahidə vərəqində də bu hissə ayrıca görünməlidir. Əks halda müşahidəçi mövzunu eşidər, amma dərsin necə qurulduğunu tam görə bilməz.
Müşahidə vərəqində müəllimin fəaliyyəti ilə bağlı bölmə mütləq olmalıdır, amma bu bölmə geniş və ağır yox, qısa və işlək qurulmalıdır. Burada əsas diqqət dərsin sistemli təşkili, aydın izah, etik və dəstəkləyici ünsiyyət, şagirdə düşünmək üçün vaxt vermə, cavabı istiqamətləndirmə və sinif idarəetməsinin qorunması kimi göstəricilərə yönəlməlidir. Dərsdinləmə vərəqində və metodik materiallarda müəllimin fəaliyyəti ilə bağlı müşahidələrin konkret meyarlarla aparılması, rəyin isə faktlara əsaslanması məhz buna görə vacib sayılır.
Açıq dərsin keyfiyyəti müəllimin nə qədər danışması ilə deyil, şagirdin öyrənmə prosesində necə iştirak etməsi ilə ölçülür. Buna görə müşahidə vərəqində şagird fəallığı ayrıca blok kimi verilməlidir. Şagirdlərin fikir bildirməsi, cavablarını əsaslandırması, əməkdaşlıq etməsi, sual-cavabda iştirak etməsi və müstəqil düşünmə əlamətlərinin görünməsi açıq dərsin real nəticəsini daha aydın göstərir. Dərsdinləmə materiallarında da müşahidəçinin diqqətinin yalnız müəllimin təqdimatına deyil, sinifdə öyrənmə mühitinin necə qurulduğuna yönəlməsi əsas xətt kimi görünür.
Müşahidə vərəqi elə qurulmalıdır ki, qiymətləndirmə dərsin sonunda yadına düşən bir hissə kimi yox, bütün prosesin görünən komponenti kimi qeyd olunsun. Dərsdinləmə vərəqində formativ qiymətləndirmə, özünüqiymətləndirmə, qarşılıqlı qiymətləndirmə, refleksiya və konstruktiv rəy ayrıca vurğulanır. Planlaşdırma nümunəsində də qiymətləndirmə meyarı və refleksiya əsas bölmələrdəndir. Bu səbəbdən müşahidə vərəqində resurslardan istifadə, qiymətləndirmə meyarının görünməsi, formativ qiymətləndirmə elementlərinin tətbiqi və refleksiyanın aparılması mütləq yer almalıdır.
Açıq dərsin müşahidə vərəqini adi dərsdinləmə vərəqindən fərqləndirən əsas cəhət onun metodik dəyəri ilə bağlı hissənin olmasıdır. Açıq dərsin mahiyyəti yalnız dərsi izləmək deyil, həm də həmkarlar üçün faydalı olan metodik yanaşmanı görməkdir. Metodik xidmətlə bağlı təqdimatda açıq dərslər, qarşılıqlı dərsdinləmələr və sonrakı təhlillər metodik birliyin əsas fəaliyyətləri kimi göstərilir. Bu səbəbdən müşahidə vərəqində “dərsdə metodik yanaşma aydın görünürmü?”, “bu dərs həmkarlar üçün faydalı nümunədirmi?”, “dərs formal nümayiş deyil, real tədris təsiri bağışlayırmı?” kimi bəndlər ayrıca verilməlidir.
Məktəb reallığında ən böyük səhvlərdən biri çox mürəkkəb müşahidə vərəqi hazırlamaqdır. Həddindən artıq geniş forma ya dərs vaxtı doldurulmur, ya da formal şəkildə işarələnir. Digər səhv isə həddindən artıq sadə forma qurmaqdır; o zaman da dərsdən sonrakı metodik söhbət üçün əsas qalmır. Ən işlək yol qısa meyarlar, “Bəli/Qismən/Xeyr” kimi sürətli seçim və hər blok üçün bir “Qeyd” sütunu saxlamaqdır. Bu yanaşma həm müşahidəni sistemli edir, həm də sonrakı təhlildə ümumi təəssürat yox, konkret fakt üzərindən danışmağa imkan yaradır. Dərsdinləmə ilə bağlı mövcud formalar və metodik izahlar da bu məntiqi dəstəkləyir.
Yaxşı müşahidə vərəqi yalnız meyarların işarələnməsi ilə bitməməlidir. Onun sonunda ən azı üç hissə olmalıdır: güclü tərəflər, inkişaf etdirilməsi məqsədəuyğun olan istiqamətlər və sonrakı metodik addım. Dərsdinləmə ilə bağlı materiallarda müşahidədən sonra öyrənmə ehtiyacının müəyyənləşdirilməsi, uyğun resursun verilməsi və inkişaf dinamikasının izlənilməsi xüsusi vurğulanır. Deməli, müşahidə vərəqi “nə gördüm?” sualından sonra “bundan sonra nə edək?” sualını da cavablandırmalıdır. Açıq dərsin məqsədi məhz burada tamamlanır.
Ümumi təhsil haqqında qanunda pedaqoji şura ümumi təhsil müəssisəsinin kollegial ali idarəetmə orqanı kimi göstərilir. Buna görə məktəbdə açıq dərslə bağlı icmal forması, müşahidə vərəqi və sonrakı təhlil qaydası daxili metodik sənəd kimi razılaşdırılıb tətbiq olunanda daha dayanıqlı olur. Bu, müşahidəni şəxsi yanaşmadan çıxarıb vahid məktəb qaydasına çevirir. Belə olduqda hər müşahidəçi fərqli meyarla yox, eyni peşəkar çərçivə ilə işləyir.
Açıq dərsin müşahidə vərəqi formal yoxlama aləti deyil. O, dərsin planlaşdırılmasını, gedişini, şagird fəaliyyətini, qiymətləndirməni, refleksiyanı və metodik dəyərini görünən edən praktik işçi sənəddir. Güclü müşahidə vərəqi müəllimi yormur, müşahidəçini çaşdırmır və dərsdən sonrakı metodik söhbət üçün aydın əsas yaradır. Ən vacib məsələ budur: müşahidə vərəqi sadə, konkret, faktayönlü və məktəb reallığına uyğun qurulmalıdır. O zaman açıq dərs formal tədbir yox, həqiqi peşəkar öyrənmə mühitinə çevrilir.
Açıq dərsin müşahidə Vərəqi
1. Ümumi məlumat
Məktəb: ________________________________________________
Müəllim: _______________________________________________
Fənn: ______________________ Sinif: __________________
Mövzu: _________________________________________________
Tarix: _____________________ Dərs saatı: _______________
Müşahidəçi: _____________________________________________
Müşahidənin növü: ☐ Açıq dərs ☐ Qarşılıqlı dərsdinləmə ☐ Digər
Açıq dərsdə diqqət yetirilən metodik istiqamət:
2. İcmal və planlaşdırma
Meyar | Bəli | Qismən | Xeyr | Qeyd |
Açıq dərsin icmalı təqdim olunub | ☐ | ☐ | ☐ | |
Təlim məqsədi / altstandart aydındır | ☐ | ☐ | ☐ | |
Təlim nəticələri konkret verilib | ☐ | ☐ | ☐ | |
Qiymətləndirmə meyarı göstərilib | ☐ | ☐ | ☐ | |
İcmal ilə dərsin gedişi uyğunluq təşkil edir | ☐ | ☐ | ☐ |
3. Dərsin gedişi
Meyar | Bəli | Qismən | Xeyr | Qeyd |
Şagirdlər dərsə cəlb olunur | ☐ | ☐ | ☐ | |
Sual və tapşırıqlar məqsədə uyğundur | ☐ | ☐ | ☐ | |
İş üsulu məqsədə xidmət edir | ☐ | ☐ | ☐ | |
İş forması sinif üçün uyğundur | ☐ | ☐ | ☐ | |
Vaxt bölgüsü səmərəlidir | ☐ | ☐ | ☐ | |
Refleksiya və yekunlaşdırma aparılır | ☐ | ☐ | ☐ |
4. Müəllimin fəaliyyəti
Meyar | Bəli | Qismən | Xeyr | Qeyd |
Dərsi sistemli və aydın təşkil edir | ☐ | ☐ | ☐ | |
Şagirdlərlə etik və dəstəkləyici ünsiyyət qurur | ☐ | ☐ | ☐ | |
Şagirdə düşünmək və cavab vermək imkanı yaradır | ☐ | ☐ | ☐ | |
Şagird cavablarını istiqamətləndirir | ☐ | ☐ | ☐ | |
Sinif idarəetməsini qoruyur | ☐ | ☐ | ☐ |
5. Şagirdlərin fəaliyyəti
Meyar | Bəli | Qismən | Xeyr | Qeyd |
Şagirdlər fəal iştirak edir | ☐ | ☐ | ☐ | |
Fikirlərini ifadə edirlər | ☐ | ☐ | ☐ | |
Cavablarını əsaslandırmağa çalışırlar | ☐ | ☐ | ☐ | |
Əməkdaşlıq mühiti görünür | ☐ | ☐ | ☐ | |
Müstəqil düşünmə əlamətləri müşahidə olunur | ☐ | ☐ | ☐ |
6. Qiymətləndirmə və resurslar
Meyar | Bəli | Qismən | Xeyr | Qeyd |
Resurslardan məqsədəuyğun istifadə olunur | ☐ | ☐ | ☐ | |
Qiymətləndirmə meyarları dərsdə görünür | ☐ | ☐ | ☐ | |
Formativ qiymətləndirmə elementləri tətbiq olunur | ☐ | ☐ | ☐ | |
Özünüqiymətləndirmə / qarşılıqlı qiymətləndirmə üçün imkan yaradılır | ☐ | ☐ | ☐ |
7. Açıq dərsin metodik dəyəri
Meyar | Bəli | Qismən | Xeyr | Qeyd |
Dərsdə metodik yanaşma aydın görünür | ☐ | ☐ | ☐ | |
Dərs həmkarlar üçün faydalı nümunədir | ☐ | ☐ | ☐ | |
Dərs formal nümayiş deyil, real tədris təsiri bağışlayır | ☐ | ☐ | ☐ |
8. Güclü tərəflər
1.
2.
3.
9. İnkişaf etdirilməsi məqsədəuyğun olan istiqamətlər
1.
2.
10. Sonrakı metodik addım
☐ Metodbirləşmə müzakirəsi
☐ Fərdi metodik dəstək
☐ Təkrar müşahidə
☐ Təcrübə paylaşımı
☐ Digər: _________________________________________________
11. Əlavə qeyd
Müşahidəni apardı: ___________________________
Tarix: ___________________
Müəllif
Məktəbşünas
Bilik və təcrübə paylaşan məzmun yaradıcısı.
Bu mövzu ilə bağlı audio və video izahları, PDF-ləri və testləri əldə etmək istəyirsinizsə abunə ol bölməsinə keçin