Biologiya kabinetində  (loboratoriyasında) Texniki Təhlükəsizlik Qaydaları (layihə)

Biologiya kabinetində  (loboratoriyasında) Texniki Təhlükəsizlik Qaydaları (layihəs)

(Bu qaydalar məktəbin Pedaqoji Şurasının ___________tarixli ___№-li iclasında ___№-li Qərarı ilə qəbul edilmiş, məktəb direktorunun _______________tarixli ___№-li ___№-li əmri ilə təsdiq edilmişdir )

1. Ümumi müddəalar

1.1. Bu Qaydalar məktəbdə biologiya fənninin tədrisi zamanı Biologiya kabinetində aparılan laborator məşğələlərdə şagirdlərin, pedaqoji heyətin və texniki işçilərin təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədi ilə hazırlanır.
1.2. Qaydalar kabinetdə aparılan fəaliyyətləri əhatə edir. Buraya mikroskopiya, mikropreparatların hazırlanması, şüşə ləvazimatlarla iş, kəsici-deşici alətlərdən istifadə, biologiya üzrə dərs və laborator tapşırıqları, eləcə də minimal həcmdə istifadə olunan laborator boyaları və konservləşdirici məhlullarla iş daxildir.
1.3. Bu Qaydalar biologiya kabinetindən kənarda keçirilən fəaliyyətlərə şamil edilmir.
1.4. Qaydaların tələblərinə əməl etmək biologiya kabinetində olan bütün şəxslər üçün məcburidir.

2. Kabinetin rejimi və təhlükəsiz təşkilat

2.1. Biologiya kabineti dərs vaxtı yalnız biologiya müəlliminin nəzarəti ilə istifadə olunur.
2.2. Kabinetdə laborator avadanlıqların yerləşdiyi sahə, müəllimin hazırlıq masası, şüşə ləvazimatlar zonası və reaktivlərin saxlandığı şkaf şagirdlərin sərbəst girişinə qapalı sahə hesab olunur.
2.3. Dərs başlamazdan əvvəl keçid yolları boş saxlanılır. Çantalar və iri əşyalar keçidə qoyulmur.
2.4. Kabinetdə şagirdlərin iş yerləri elə təşkil olunur ki, alətlərlə işləyərkən toqquşma və itələşmə riski yaranmasın.

3. Biologiya kabinetinin müdiri (kabinet müdiri) üzrə tələblər

3.1. Kabinet müdiri biologiya kabinetinin maddi-texniki bazasının qorunmasına, inventarın aparılmasına və təhlükəsizlik tələblərinin icrasının təşkilinə cavabdehdir.
3.2. Kabinet müdiri tədris ilinin əvvəlində avadanlıqların sazlıq yoxlanışını təşkil edir, çatışmazlıqları və riskləri rəhbərliyə yazılı şəkildə təqdim edir.
3.3. Kabinet müdiri təhlükəsizlik təlimatlarının kabinətdə görünən yerdə yerləşdirilməsini təmin edir.

4. Biologiya müəllimlərinin vəzifələri

4.1. Biologiya müəllimi laborator məşğələ zamanı təhlükəsizlik qaydalarının izahını verir, şagirdlərin qaydalara əməl etməsinə nəzarət edir.
4.2. Müəllim kəsici-deşici alətləri, şüşə ləvazimatları və reaktivləri şagirdlərə yalnız tapşırıq üzrə və nəzarət altında təqdim edir.
4.3. Müəllim riskli əməliyyatların icrasını əvvəlcə özü nümayiş etdirir, sonra şagirdlərə mərhələli icra etdirir.
4.4. Müəllim hər hansı nasazlıq, qırılma, xəsarət və riskli vəziyyət zamanı dərsi dayandırır və bu Qaydaların müvafiq bölməsinə uyğun tədbir görür.

5. Laborantın vəzifələri

5.1. Laborant avadanlıqların, şüşə ləvazimatların, mikroskopların, preparatların, laborator boyaların və digər materialların saxlanma qaydasına nəzarət edir.
5.2. Laborant reaktivlərin, boyaların və konservləşdirici məhlulların etiketlənməsini, səliqəli saxlanmasını və təhlükəsiz təqdim edilməsini təmin edir.
5.3. Laborant dərsdən əvvəl iş yerlərinin hazırlanmasına və dərsdən sonra avadanlıqların toplanmasına, yuyulmasına və yerinə qoyulmasına nəzarət edir.
5.4. Laborant şüşə qırıntıları, kəskin tullantılar və bioloji qalıqlar üçün ayrılmış qabların mövcudluğunu və istifadəsini təmin edir.
5.5. Laborant təhlükəsizliklə bağlı qeydə alınan halları kabinet müdiri və məktəb rəhbərliyinə çatdırır.

6. Şagirdlərin vəzifələri

6.1. Şagird kabinetə yalnız müəllimin icazəsi ilə daxil olur və kabineti yalnız müəllimin göstərişi ilə tərk edir.
6.2. Şagirdlər avadanlıqlara icazəsiz toxunmur, reaktivlərə yaxınlaşmır, şkafları açmır.
6.3. Şagird laborator tapşırıq zamanı müəllimin təlimatlarına uyğun işləyir və iş yerində nizam-intizamı qoruyur.
6.4. Hər hansı qırılma, xəsarət, yanıq, kəsik, qoxu, tüstü və digər riskli hal müşahidə edilərsə dərhal müəllimə məlumat verir.

7. Təmizlik işçisi üçün tələblər

7.1. Təmizlik işçisi kabineti yalnız müəllimin və ya laborantın məlumatı əsasında təmizləyir.
7.2. Təmizlik işçisi reagent şkaflarına toxunmur, laborator ləvazimatları yerindən tərpətmir, şüşə və kəsici alətləri daşımır.
7.3. Şüşə qırıntıları və kəskin tullantılar aşkar edilərsə onları toplamaq üçün laborant və ya müəllim məlumatlandırılır və yalnız müəyyən edilmiş qayda ilə yığılır.

8. Kabinetdə ümumi davranış qaydaları

8.1. Kabinetdə yemək, içmək, saqqız çeynəmək qadağandır.
8.2. Kabinetdə qaçmaq, itələşmək, zarafat məqsədi ilə avadanlıqdan istifadə etmək yolverilməzdir.
8.3. Şagirdlərin üst geyimi və iri çantaları iş yerinə gətirilmir və keçid yollarında saxlanılmır.
8.4. İş zamanı səthlər səliqəli saxlanılır, masanın kənarında kəskin və ya şüşə əşyalar qoyulmur.

9. Fərdi mühafizə və gigiyena tələbləri

9.1. Laborator məşğələlərdə iş xalatından istifadə təmin edilir. Zərurət olduqda qoruyucu əlcək və qoruyucu eynək tətbiq olunur.
9.2. Saçlar yığılır. Sallanan aksesuarlar və laborator işə mane olan əşyalar istifadə edilmir.
9.3. İş zamanı gözə, ağıza, üz nahiyəsinə toxunmaq yolverilməzdir.
9.4. Dərs bitdikdən sonra əllər sabunla yuyulur.

10. Mikroskop və optik cihazlarla təhlükəsiz iş

10.1. Mikroskop yalnız müəllimin göstərişi ilə işə salınır və iş bitdikdə müəllimin qaydasına uyğun söndürülür.
10.2. Mikroskop iki əllə daşınır. Bir əllə götürmək qadağandır.
10.3. Linzalara barmaqla toxunmaq olmaz. Linzalar yalnız uyğun salfetlə təmizlənir.
10.4. Fokuslama zamanı obyektivlə preparat arasında məsafə ehtiyatla tənzimlənir. Preparat şüşəsinin sındırılmasına yol verilmir.
10.5. İş bitdikdən sonra mikroskop səliqəli yerləşdirilir və qoruyucu örtük altında saxlanılır.

11. Şüşə ləvazimatlarla təhlükəsiz iş

11.1. Lam və lamelin tutulması, verilməsi və yığılması ehtiyatla aparılır.
11.2. Şüşə qablar çat və zədə əlaməti olduqda istifadə edilmir.
11.3. Sınmış şüşə əşyalar ümumi zibil qutusuna atılmır. Şüşə qırıntıları üçün ayrıca qabda toplanır.
11.4. Şüşə qırıntıları əl ilə yığılmır. Müvafiq vasitə ilə toplanır və laborant nəzarəti ilə uzaqlaşdırılır.

12. Kəsici-deşici alətlərlə təhlükəsiz iş

12.1. Skalpel, ülgüc, iynə, preparat iynəsi və digər kəskin alətlər yalnız müəllimin təqdimatı ilə istifadə olunur.
12.2. Alətlər iş zamanı masanın kənarında saxlanılmır.
12.3. Alət başqasına verilərkən təhlükəsiz şəkildə təqdim olunur. Ucu qarşı tərəfə yönəldilərək vermək qadağandır.
12.4. Kəsmə hərəkəti bədəndən kənar istiqamətdə aparılır.
12.5. İş bitdikdən sonra kəskin alətlər dərhal toplanır və müəllimə təhvil verilir.

13. Preparat hazırlama və bioloji materiallarla davranış

13.1. Mikropreparat hazırlama yalnız müəllimin təlimatı əsasında aparılır.
13.2. Bioloji nümunələrə çılpaq əllə toxunmaq yolverilməzdir. Zərurət olduqda pinset və əlcək tətbiq olunur.
13.3. Məktəb səviyyəsində yüksək riskli bioloji nümunələrdən istifadə yolverilməzdir.
13.4. Preparatlarla iş bitdikdən sonra iş səthi təmizlənir və gigiyena qaydaları yerinə yetirilir.

14. Laborator boyalar və konservləşdirici məhlullarla iş

14.1. Boyalar və məhlullar yalnız etiketlənmiş qabda saxlanılır. Etiketsiz qabdan istifadə qadağandır.
14.2. Məhlulları dadmaq, qoxlamaq və ya ağızla pipetləmək qadağandır.
14.3. Boya və məhlullar dərinin üzərinə düşdükdə dərhal axar su ilə yuyulur və müəllimə məlumat verilir.
14.4. Məhlulların qalığı ümumi tullantıya və ya kanalizasiyaya nəzarətsiz tökülmür. Bu məsələ laborantın göstərişi ilə həll olunur.

15. Saxlanma, etiketlənmə və uçot tələbləri

15.1. Laborator materiallar kateqoriyalar üzrə saxlanılır və kabinetin saxlanma sxeminə uyğun yerləşdirilir.
15.2. Reaktivlər, boyalar və məhlulların üzərində ad, hazırlanma tarixi və məsul şəxs qeyd edilir.
15.3. Naməlum tərkibli məhlul saxlanılmır və istifadəyə buraxılmır.
15.4. Inventar və avadanlıq uçotu aparılır. Sazlıqla bağlı qeydlər və təqdimatlar vaxtında edilir.

16. Havalandırma və sanitar rejim

16.1. Kabinetdə havalandırma təşkil edilir. Laborator məşğələ zamanı hava rejimi və təmizlik vəziyyəti nəzarətdə saxlanılır.
16.2. Dərs bitdikdən sonra iş səthləri səliqəyə salınır, ləvazimatlar yığılır, zibil və qalıqlar ayrı qablara atılır.
16.3. Kabinetdə kəskin qoxu yaradan maddələrdən istifadə zamanı əlavə ehtiyat tədbirləri görülür və müəllimin nəzarəti gücləndirilir.

17. Elektrik təhlükəsizliyi

17.1. Elektrik rozetkalarına, uzadıcıya və elektrik açarlarına şagirdlərin toxunması qadağandır.
17.2. Elektrik cihazlarının işə salınması və söndürülməsi müəllimin və ya səlahiyyətli şəxsin nəzarəti ilə aparılır.
17.3. Naqildə zədə, cihazda qığılcım, səs və ya yanıq qoxusu müşahidə edilərsə dərs dayandırılır və dərhal rəhbərlik məlumatlandırılır.

18. Yanğın təhlükəsizliyi

18.1. Kabinetdə yanğın təhlükəsizliyi vasitələri hazır vəziyyətdə saxlanılır. Odsöndürən, təxliyə planı və xəbərdaredici nişanlar görünən yerdə yerləşdirilir.
18.2. Yanğın təhlükəsi yaradan davranışlar yolverilməzdir.
18.3. Yanğın zamanı təxliyə planına uyğun hərəkət olunur və müvafiq xidmətə məlumat verilir.

19. Qəza və fövqəladə hal zamanı reaksiya

19.1. Tüstü, yanıq qoxusu, qığılcım və ya yanğın əlaməti olduqda dərs dərhal dayandırılır və şagirdlər təxliyə edilir.
19.2. Müəllim mümkün olduqda elektrik təchizatını ümumi açar vasitəsilə kəsir və rəhbərliyi məlumatlandırır.
19.3. Yanğın zamanı uyğun yanğınsöndürmə vasitəsi tətbiq olunur.
19.4. Xəsarət və ya qəza halında ilkin tibbi yardım qaydasına uyğun tədbirlər görülür və zərurət olduqda təcili yardım çağırılır.
19.5. Hadisə yeri təhlükə yaratmırsa araşdırma aparılanadək olduğu kimi saxlanılır və qısa qeydiyyat aparılır.

20. İlk tibbi yardım və apteçka tələbi

20.1. Kabinetdə ilk tibbi yardım qutusu olmalıdır.
20.2. Kiçik kəsik, şüşə sıyrığı, yüngül yanıq və digər hallar zamanı ilkin tədbirlər müəllimin nəzarəti ilə görülür.
20.3. Ağır hal şübhəsi olduqda dərhal tibbi xidmətə və rəhbərliyə məlumat verilir.

21. Qadağalar

21.1. Avadanlığın sökülməsi, açılması, təmiri və daxili hissələrinə müdaxilə qadağandır.
21.2. Şagirdlər tərəfindən rozetkaya hər hansı cihazın qoşulması qadağandır.
21.3. Kabinetdə şəxsi cihazların və uyğun olmayan elektrik avadanlıqlarının istifadəsi qadağandır.
21.4. Kabinetdə kənar şəxslərin nəzarətsiz qalması yolverilməzdir.
21.5. Reaktivlərin, boyaların və məhlulların icazəsiz götürülməsi, qarışdırılması və yerinin dəyişdirilməsi qadağandır.
21.6. Şüşə qırıntılarının, kəskin alətlərin və bioloji qalıqların ümumi zibilə atılması qadağandır.

22. Sənədləşmə və qeydiyyat

22.1. Təhlükəsizlik təlimatlandırmaları müvafiq jurnal və ya qeydiyyat formalarında rəsmiləşdirilir.
22.2. Qəza, xəsarət, qırılma və riskli hadisələr üzrə qısa qeydiyyat aparılır və tədbirlər qeyd olunur.
22.3. Avadanlığın sazlığı ilə bağlı qeydlər və təqdimatlar məsul şəxslər tərəfindən vaxtında edilir.

23. Yekun müddəalar

23.1. Bu Qaydalar məktəbin tədris ilinin əvvəlində keçirilən Pedaqoji Şura iclasında müzakirə olunur və qəbul edilir.
23.2. Qaydalar məktəb direktorunun əmri ilə təsdiq edilir və təsdiq edildiyi tarixdən qüvvəyə minir.
23.3. Qaydaların icrasına ümumi nəzarət məktəb direktoruna həvalə edilir.
23.4. Qaydaların tələblərinin yerinə yetirilməsi üçün zəruri texniki-təsərrüfat təminatının təşkili, avadanlığın saz vəziyyətdə saxlanılması, elektrik təhlükəsizliyi və yanğın təhlükəsizliyi vasitələrinin hazır vəziyyətdə olmasına görə təsərrüfat işləri üzrə direktor müavini və ya təsərrüfat üzrə məsul şəxs məsuliyyət daşıyır.
23.5. Bu Qaydaların tələblərinin pozulması təhlükəsizlik riskləri yaratdığından pozuntu halları dərhal aradan qaldırılır, təlimatlandırma təkrarlanır və profilaktik tədbirlər gücləndirilir.

Təsdiq edirəm:

Məktəbin direktoru:                                    ________________

M.Y.

Tanış oldum:

Təsərrüfat işləri üzrə direktor müavini:                  __________________

 Biologiya fənn kabinetinin müdiri: _________________

Biologiya fənn kabinetinin lobarantı: __________________

Sonda hansı sənədlər lazım olacaq (biologiya kabineti üzrə minimal sənəd paketi)

1.    Biologiya kabinetinin inventar siyahısı və təhvil-təslim aktları

2.    Avadanlıqların sazlıq yoxlanışı cədvəli (ildə ən azı 1 dəfə və ehtiyac olduqda)

3.    Təhlükəsizlik təlimatlandırma jurnalı (şagird və əməkdaş imzaları ilə)

4.    Qəza və riskli hal üzrə qeydiyyat forması (qısa akt və izahat əlavəsi ilə)

5.    Şüşə qırıntıları və kəskin tullantılar üçün yığım qaydası (kabinet daxili prosedur)

6.    Bioloji qalıqların toplanması və uzaqlaşdırılması qaydası (kabinet daxili prosedur)

7.    Yanğın təhlükəsizliyi üzrə kabinet planı və təxliyə planı (görünən yerdə)

8.    Odsöndürənə texniki baxış barədə qeyd (məsul şəxs və tarix)

9.    İlk tibbi yardım qutusunun komplektləşdirilmə siyahısı və yoxlama qeydi

10. Kabinetin sanitar-təmizlik rejimi cədvəli (kim, nə vaxt, nə ilə)