Məktəb direktorunun məsuliyyətləri hansılardır?

Məktəb direktorunun məsuliyyəti .

1-  Məktəbdə şagirdlərin və işçilərin təhlükəsizliyini təmin etmək.

Məktəbdə təhlükəsizliyi təmin etmək o deməkdir ki, direktor hər gün məktəbdə heç kimin həyatı və sağlamlığı üçün risk yaranmasına imkan verməməlidir. Giriş-çıxış qaydası aydın olmalıdır və kənar şəxslər məktəbə nəzarətsiz daxil olmamalıdır. Həyət qapısı, dəhlizlər, pilləkənlər, idman zalı və sinif otaqları təhlükəsiz vəziyyətdə saxlanmalıdır. Yanğın təhlükəsizliyi üzrə təxliyə planı, çıxışlar, yanğınsöndürənlər işlək olmalı və mütəmadi yoxlanılmalıdır. Elektrik, qaz, istilik, su, soba və digər avadanlıqlarla bağlı risklər qabaqcadan görülməli və problem olanda dərhal aradan qaldırılmalıdır. Növbətçilik və nəzarət sistemi elə qurulmalıdır ki, fasilələrdə dəhlizdə, həyətdə intizam pozuntusu və dava-dalaş artmasın. Zorakılıq, bullinq, şagirdlər arasında münaqişə halları göründükdə direktor “göz yummaqla” yox, komanda ilə birgə tədbir görməlidir. Gigiyena və sanitar qaydalarına əməl olunmalı, məktəbin təmizliyi və siniflərin havalandırılması nəzarətdə saxlanmalıdır. Qəza, xəsarət, təhlükəli hadisə olarsa, operativ reaksiya verilməli, aidiyyəti qurumlara və valideynə vaxtında məlumat verilməlidir. Ən vacibi də budur ki, bu iş kağız üçün deyil, məktəbdə hər gün hiss olunan real təhlükəsizlik üçün qurulmalıdır.

2- Tədrisin vaxtında və keyfiyyətlə təşkilinə cavabdeh olmaq.

Tədrisi vaxtında və keyfiyyətlə təşkil etmək o deməkdir ki, dərs ili başlayandan son zəngə qədər məktəbdə dərslər planlı və nəzarətli getsin. Dərs cədvəli elə qurulmalıdır ki, siniflər boş qalmasın, müəllimlərin dərs yükü balanslı olsun, fənn ardıcıllığı pozulmasın. Müəllim dərsə gecikməməli, dərs vaxtı itirilməməli, sinifdə real təlim getməlidir. Direktor dərsə baxışlar və gündəlik müşahidə ilə sinifdə təlimin necə qurulduğunu görməli, problemi kağızda yox, dərsin içində tutmalıdır. Qiymətləndirmə qaydaları əvvəlcədən aydınlaşdırılmalı, KSQ və BSQ-lər vaxtında və qaydasında təşkil olunmalıdır. Zəif nəticə göstərən siniflər və mövzular müəyyənləşdirilməli, əlavə məşğələ, konsultasiya və fərdi dəstək planı qurulmalıdır. Dərsin gedişi üçün lazım olan materiallar və avadanlıq əvvəlcədən hazırlanmalı, dərsin tempi texniki səbəbdən dayanıb qalmamalıdır. Metodbirləşmə və metodiki şura işi formal yox, müəllimə real kömək verən şəkildə işləməlidir. Sonda direktor tədrisin keyfiyyətinə cavabı nəticə ilə verməlidir: uşağın öyrənməsi artırsa, təşkilat doğrudur, artmırsa dərhal düzəliş lazımdır.

3- Məktəbin illik planını, daxili nəzarətini və tədbirlərini sistemli qurmaq.

Məktəbin illik planını, daxili nəzarətini və tədbirlərini sistemli qurmaq o deməkdir ki, məktəbdə işlər təsadüfi şəkildə yox, əvvəlcədən qurulmuş ardıcıllıqla aparılsın. Direktor ilin əvvəlində əsas məqsədləri müəyyən edir və həmin məqsədləri aylıq, həftəlik icra addımlarına bölür. Plan yalnız sənəd kimi qalmasın deyə hər işin vaxtı, icraçısı və gözlənilən nəticəsi əvvəlcədən dəqiqləşdirilir. Daxili nəzarət dərsə baxış, sənədlərin yoxlanması, davamiyyət, qiymətləndirmə və tərbiyə işini eyni xəttə gətirir. Nəzarət tədbiri aparılanda “nə üçün baxdıq, nə gördük, nə dəyişirik” sualı cavabsız qalmır. Tədbirlər də planın içində yerini tapır və dərsin ritmini pozmadan məktəbin işinə dəyər qatır. İcra mütəmadi izlənir, gecikən işlər üzrə səbəb müəyyənləşdirilir və düzəliş edilir. İlin gedişində yeni ehtiyac yaranarsa, direktor planı yeniləyir, amma əsas istiqaməti itirmir. Belə sistem qurulanda məktəbdə hamı işi vaxtında görür, qarışıqlıq azalır, nəticə daha aydın görünür.

4- Dərs bölgüsü, növbətçilik və iş bölgüsünü düzgün aparmaq.

Dərs bölgüsü, növbətçilik və iş bölgüsünü düzgün aparmaq o deməkdir ki, məktəbdə hər kəsin işi və məsuliyyəti əvvəlcədən dəqiq müəyyən olsun. Direktor dərs bölgüsünü müəllimin ixtisasına, pedaqoji yükünə və siniflərin ehtiyacına uyğun qurur ki, heç bir fənn müəllimsiz qalmasın və saatlar balanslı paylansın. Dərs cədvəli elə tərtib edilir ki, siniflərdə boş dərs yaranmasın, müəllimin gün içi yükü də həddindən artıq sıx olmasın. Növbətçilik qrafiki dəhlizdə, həyətdə və giriş-çıxışda real nəzarəti təmin edəcək şəkildə hazırlanır. Növbətçi müəllim və növbətçi inzibatçı harada dayanacağını və hansı saatlarda məsul olduğunu dəqiq bilir. Təsərrüfat, sənədləşmə, tədbirlərin təşkili, komissiya işləri kimi əlavə vəzifələr də ədalətli bölüşdürülür ki, iş bir neçə nəfərin üzərində yığılmasın. Tapşırıq veriləndə icraçı, müddət və gözlənilən nəticə aydın göstərilir. İcra gecikəndə direktor səbəbi araşdırır və işi yenidən düzgün qurur. Bu qayda ilə məktəbdə nizam artır, müəllim də əsas işi olan dərsə daha rahat köklənir.

5- Müəllimlərin iş intizamını, əmək münasibətlərini və komanda işini idarə etmək.

Müəllimlərin iş intizamını, əmək münasibətlərini və komanda işini idarə etmək o deməkdir ki, məktəbdə hər kəs qaydanı bilir və eyni qaydaya əməl edir. Direktor işə vaxtında gəlmə, dərsə gecikməmə, dərsin boş buraxılmaması, növbətçilik və sənədləşmə kimi tələbləri əvvəlcədən aydın şəkildə müəyyən edir. Bu tələblər hamıya eyni tətbiq olunur ki, məktəbdə narazılıq və ikili standart yaranmasın. Əmək münasibətlərində direktor müəllimin hüququnu da, məsuliyyətini də qoruyur və hər məsələni şəxsi münasibətlə yox, iş qaydası ilə həll edir. Mübahisə və narazılıq olanda tərəfləri dinləyir, faktı yoxlayır və qərarı sakit şəkildə izah edir. Komanda işi üçün müəllimlərə ümumi məqsəd göstərilir, iş bölgüsü düzgün aparılır və hər kəsin rolu aydın olur. Direktor müəllimləri bir-birinə qarşı yox, eyni nəticəyə doğru işləməyə yönəldir. Yeni və zəif təcrübəli müəllimlərə dəstək mexanizmi qurulur ki, tək qalmasınlar. Sonda direktor həm intizamı, həm də komanda ruhunu qoruyur, çünki məktəbdə yaxşı nəticə fərdi səylə yox, birlikdə işləyəndə alınır.

6- Dərs müşahidələri və nəticələr əsasında zəif yerləri görüb düzəliş tədbirləri vermək.

Dərs müşahidələri və nəticələr əsasında zəif yerləri görüb düzəliş tədbirləri vermək o deməkdir ki, direktor qərarını təsadüfi fikirlərlə yox, real müşahidə və nəticələrlə verir. Direktor dərsə baxanda yalnız müəllimin izahını deyil, şagirdin tapşırığı necə başa düşdüyünü və yerinə yetirdiyini izləyir. Müşahidədən sonra qeydlər ümumi ifadələrlə yox, konkret faktlarla yazılır, məsələn izah aydındır, amma şagirdlər tapşırığın məntiqini qura bilmir. Sonra BSQ, KSQ və illik yekun nəticələri bu müşahidələrlə yanaşı tutulur ki, zəiflik hansı sinifdə və hansı mövzuda daha çoxdur aydın görünsün. Zəif yer müəyyənləşəndə direktor təkcə irad bildirmir, dərhal 2-3 real düzəliş addımı verir. Məsələn həmin mövzu üzrə əlavə məşğələ planı, birgə dərs planlaşdırması, nümunə tapşırıq bankı, qiymətləndirmə meyarlarının yenidən izahı. Bu işdə müəllim tək qalmır, metodbirləşmə, mentor və tədris müavini ilə dəstək təşkil olunur. Müəyyən müddətdən sonra yenidən müşahidə aparılır və dəyişiklik olub-olmadığı yoxlanılır. Nəticə dəyişmirsə, tədbir planı yenilənir və daha məqsədli addımlar seçilir. Belə olanda nəzarət müəllimi sıxmaq üçün yox, dərsin keyfiyyətini artırmaq üçün işləyir.

7- Sənədləşməni qaydasında aparmaq: əmrlər, protokollar, aktlar, arayışlar.

Sənədləşməni qaydasında aparmaq o deməkdir ki, məktəbdə görülən hər iş kağız üzərində də düzgün əks olunsun. Direktor əmrləri, protokolları, aktları və arayışları vaxtında və qaydalara uyğun rəsmiləşdirir. Hər sənəddə tarix, nömrə, mövzu və icraçılar aydın göstərilir ki, sonradan anlaşılmazlıq yaranmasın. Sənədlər təkcə yoxlama üçün yox, görülən işin sübutu kimi saxlanılır. Pedaqoji şura, müşavirə və komissiya iclaslarının protokolları qərarları dəqiq əks etdirməlidir. Akt və arayışlar faktlara əsaslanmalı, şişirdilmiş və ya qeyri-müəyyən ifadələrdən uzaq olmalıdır. Sənədlər sistemli şəkildə qovluqlanır və tapılması asan olur. Lazım gəldikdə sənəd məktəbin mövqeyini və qərarının əsasını aydın şəkildə göstərir. Belə olanda məktəbdə işlər həm düzgün aparılır, həm də hüquqi baxımdan qorunmuş olur.

8- Valideyn müraciətlərini qəbul edib araşdırmaq, cavabı vaxtında və düzgün vermək.

Valideyn müraciətlərini qəbul edib araşdırmaq o deməkdir ki, direktor valideyni dinləməkdən yayınmır və məsələni səthi yanaşma ilə keçmir. Müraciət daxil olanda əvvəlcə qeydiyyata alınır və nə ilə bağlı olduğu aydınlaşdırılır. Direktor təkcə bir tərəfin dediyi ilə kifayətlənmir, müəllimi, sinif rəhbərini və digər aidiyyəti şəxsləri dinləyir. Faktlar yoxlanılır, sənədlərə və qaydalara baxılır ki, qərar əsaslı olsun. Cavab emosiyaya görə yox, real vəziyyətə uyğun hazırlanır. Valideynə cavab aydın, sadə və hörmətli dildə verilir. Məsələ yerində həll olunursa, bu barədə valideyn vaxtında məlumatlandırılır. Əgər məsələ vaxt tələb edirsə, gecikmənin səbəbi izah olunur. Təkrar müraciətlərin qarşısını almaq üçün problem kökündən həll edilməyə çalışılır. Belə yanaşma valideynlə məktəb arasında etimadı qoruyur və gərginliyi azaldır.

9- Məktəbi qurumlar və ictimaiyyət qarşısında təmsil etmək, yazışmaları düzgün aparmaq.

Məktəbi qurumlar və ictimaiyyət qarşısında təmsil etmək o deməkdir ki, direktor məktəbin sözünü və mövqeyini məsuliyyətlə ifadə edir. Regional idarə, yerli qurumlar, komissiyalar və digər tərəfdaşlarla ünsiyyətdə məktəbin işi barədə dəqiq məlumat verir və məktəbin marağını düzgün qoruyur. Görülən işlər, nəticələr və ehtiyaclar faktlara əsaslanaraq təqdim olunur. Yazışmalar rəsmi üslubda, düzgün rekvizitlərlə və aydın məzmunla hazırlanır ki, sonradan yanlış anlaşılma yaranmasın. Məktəbə daxil olan rəsmi məktublar vaxtında qeydiyyata alınır, icraçılara yönləndirilir və cavab gecikdirilmir. Cavab məktublarında qərarın və ya mövqenin əsası qısa və aydın göstərilir. İctimaiyyətlə əlaqədə direktor məktəbin nüfuzunu qoruyur, çıxışlarda və paylaşımlarda ölçülü və məsuliyyətli dil seçir. Problemli vəziyyətdə emosiyanı artıran ifadələrdən uzaq durur, vəziyyəti aydınlaşdırır və həll addımlarını göstərir. Belə olanda məktəb həm rəsmi müstəvidə, həm də cəmiyyət qarşısında etibarlı görünür.

10- Məktəbin təsərrüfat işini, inventarı, təmir ehtiyacını və resursların qorunmasını nəzarətdə saxlamaq.

Məktəbin təsərrüfat işini, inventarı, təmir ehtiyacını və resursların qorunmasını nəzarətdə saxlamaq o deməkdir ki, məktəbin maddi bazası hər gün işlək və səliqəli vəziyyətdə olsun. Direktor məktəbin əmlakının siyahısını düzgün aparır və inventarın kimə təhvil verildiyi aydın olur. Sinif otaqları, dəhlizlər, sanitar qovşaqları, həyət və yardımçı sahələr mütəmadi yoxlanılır ki, xırda nasazlıq böyüyüb problemə çevrilməsin. Təmir ehtiyacları vaxtında müəyyənləşdirilir, prioritet seçilir və aidiyyəti qurumlara əsaslandırılmış müraciət hazırlanır. Elektrik, istilik, su və digər təsərrüfat məsələləri üzrə məsul şəxslərin işi koordinasiya olunur. Təmizlik və sanitariya işləri gündəlik nəzarətdə saxlanılır, məktəbin ümumi görünüşü və gigiyenası pozulmur. Resurslardan istifadədə qənaət və səmərəlilik gözlənilir, israfın qarşısı alınır. Məktəbə gətirilən yeni avadanlıq qəbul-təhvil qaydasında rəsmiləşdirilir və qorunması təmin edilir. Zədələnmə və itki halları araşdırılır, təkrarlanmaması üçün qaydalar gücləndirilir. Belə olanda məktəb həm təhlükəsiz qalır, həm də müəllim və şagird üçün normal iş şəraiti təmin olunur.