Məktəb–Valideyn münasibətlərində maarifləndirmə

Məktəb–Valideyn münasibətlərində maarifləndirmə

Məktəbdə valideynlə münasibətlərin çətinləşməsi çox vaxt böyük səhvdən yox, kiçik izahsızlıqdan başlayır. Valideyn nə baş verdiyini anlamayanda narahat olur. Narahatlıq artdıqca suallar çoxalır. Suallar cavabsız qaldıqca səs yüksəlir. Məktəb bu mərhələdə müdafiəyə keçəndə vəziyyət daha da gərginləşir. Halbuki vaxtında verilən sadə izah münasibətin tonunu dəyişə bilir. Maarifləndirmə məhz bu nöqtədə məktəbin əsas dayağına çevrilir.

Valideyn məktəbdən mükəmməllik gözləmir. Valideyn aydınlıq gözləyir. Uşağı ilə bağlı prosesin nəzarətdə olduğunu görmək istəyir. Məktəbin nə etdiyini, nə üçün etdiyini, növbəti addımın nə olacağını bilmək istəyir. Bu aydınlıq olmayanda valideyn cavabı özü axtarır. Tanışdan soruşur. Sosial şəbəkədə oxuyur. Başqa məktəblə müqayisə edir. Məktəb susduqca boşluq böyüyür. Maarifləndirmə həmin boşluğu sakit izahla doldurur. Maarifləndirmə uzun yazılar demək deyil. Maarifləndirmə yerində deyilən söz deməkdir. Vaxtında verilən məlumat deməkdir. Qısa və anlaşılan izah deməkdir. Məktəb hər gün elan paylaşa bilər. Yenə də valideyn qiymətin məntiqini anlamaya bilər. Məktəb hər həftə iclas keçirə bilər. Yenə də valideyn evdə nə etməli olduğunu bilməyə bilər. Ona görə maarifləndirmə əsas suallara cavab verməlidir. Qiymət necə formalaşır. Davranış problemi necə dəyərləndirilir. Qayda niyə var. Valideyn evdə nə edə bilər.

Valideynlə gərginliyin ən çox yarandığı mövzu qiymətləndirmədir. Valideyn qiymətə baxır. Müəllim prosesə baxır. Bu fərq izah olunmayanda problem başlayır. Məktəb qiyməti müdafiə etməməlidir. Məktəb meyarı izah etməlidir. Tapşırığın məqsədini anlatmalıdır. Şagirdin harada çətinlik çəkdiyini göstərməlidir. Valideyn konkret nümunə görəndə səs azalır. Müzakirə sakitləşir. Etiraz izaha çevrilir. Ev tapşırığı bu mövzunun ən həssas hissəsidir. Valideyn çox vaxt kömək etdiyini düşünür. Amma işi uşağın yerinə görür. Uşaq isə sabah dərsdə tək qalır. Məktəb bunu ittihamla deməməlidir. Məktəb istiqamət göstərməlidir. Birlikdə oxumaq. Plan qurmaq. Sonda yoxlamaq. Bu üç addım valideyn üçün aydın olur. Uşaq üçün faydalı olur. Müəllim üçün işi asanlaşdırır.

Davranış mövzusu isə valideyni ən tez narahat edən sahədir. Uşağın davranışı dəyişəndə valideyn dərhal səbəb axtarır. Bəzən səbəbi məktəbdə görür. Məktəb bu mərhələdə sərt mövqe tutanda münasibət qırılır. Halbuki davranış çox vaxt yaş dövrü ilə bağlı olur. Yorğunluqla bağlı olur. Sinif mühiti ilə bağlı olur. Motivasiya ilə bağlı olur. Məktəb bunu mərhələli şəkildə izah etməlidir. Müşahidə aparılır. Uşaqla söhbət edilir. Sinif rəhbəri işə qoşulur. Psixoloq baxır. Valideynlə birlikdə addım atılır. Bu ardıcıllıq əvvəlcədən bilinəndə valideyn özünü kənarda hiss etmir. Məktəb qaydaları da izahsız qalanda problem yaradır. Davamiyyət. Gecikmə. Telefon. Təhlükəsizlik. Bu qaydalar valideynə əvvəlcədən anlatılmalıdır. Qaydanın səbəbi deyilməlidir. Qaydanın hamıya eyni tətbiq olunduğu göstərilməlidir. Məktəb bunu qadağa kimi yox, məktəbin normal işləməsi üçün lazım olan şərt kimi təqdim etməlidir. Valideyn məntiqi görəndə qaydaya qarşı çıxmır.

Psixoloji rifah mövzusu xüsusi diqqət tələb edir. Burada nə qorxutmaq lazımdır, nə də məsələni kiçiltmək. Məktəb müşahidəni bildirir. Evdə diqqət xahiş edir. Müəyyən vaxt qoyur. Yenidən baxır. Bu ardıcıllıq valideyni sakitləşdirir. Uşağı isə nəzarətdə saxlayır. Maarifləndirmə məktəbdə öz-özünə getməməlidir. Bu işin məsuliyyəti bölüşdürülməlidir. Direktor ümumi xətti müəyyənləşdirir. Müavinlər həmin xətti gündəlikdə qoruyur. Müəllimlər eyni dildə danışır. Sinif rəhbəri tək qalmır. Məktəbdə izahlar bir-birini təkzib etmir. Bu zaman valideyn kimə müraciət edəcəyini bilir. Cavabın hardan gələcəyini gözləyir. Bu işi asanlaşdırmaq üçün məktəb sadə alətlərdən istifadə etməlidir. Valideyn üçün qısa bələdçi. Əlaqə qaydası. Cavab müddəti. Qiymət məntiqi. Davranış ardıcıllığı. Təhlükəsizlik qaydaları. Evdə dəstək addımları. Bu məlumatlar valideyn üçün yol xəritəsi rolunu oynayır.

Aylıq qısa məlumatlar da bu prosesə kömək edir. Qiyməti oxumaq. Tapşırığa dəstək. Davranış dəyişikliyi. Motivasiya qorunması. Rəqəmsal davranış. İmtahan dövrü stressi. Bu mövzular vaxtında izah olunanda eyni suallar təkrar qayıtmır. Qısa məlumat vərəqləri xüsusilə gərgin anlarda işə yarayır. Mövzunun mahiyyəti. Evdə atılan addım. Məktəbə müraciət vaxtı. Bu sadə quruluş müəllimi də qoruyur. Valideyni də rahatladır.

Görüşlər də izah üzərində qurulmalıdır. Hesabat yox. İttiham yox. Görüşdən çıxan valideyn iki şeyi bilməlidir. Məktəbin diqqət nöqtəsi. Valideynin evdə rolu. Bu aydınlıq yoxdursa görüş fayda vermir.

Maarifləndirmə il boyu ardıcıl aparıldıqda məktəbin dili sabitləşir. Valideyn nə vaxt hansı mövzunun gündəmə gələcəyini hiss edir. Məktəb də hər problemi sıfırdan izah etmək məcburiyyətində qalmır. Valideynlərin hamısı eyni deyil. Narahat valideynə tez cavab lazımdır. Biganə valideynə qısa mesaj lazımdır. Tələbkar valideynə meyar lazımdır. Gərgin valideynə fakt lazımdır. Məktəb bu fərqləri tanıyanda vaxt itirmir.

Maarifləndirmənin sərhədi də olmalıdır. Təhqir olduqda izah dayandırılır. Qrupda fərdi məsələ bağlanır. Rəsmi ton başladıqda yazılı qayda işləyir. Bu sərhədlər müəllimi qoruyur. Məktəbi qoruyur. Maarifləndirmə izlənməlidir. Təkrar suallar. Artan müraciətlər. Gecikən cavablar. Eyni mövzu. Eyni sinif. Bu göstəricilər məktəbə növbəti addımı göstərir. Bu yanaşma valideyni dəyişmir. Bu yanaşma münasibəti dəyişir. Valideyn məlumatlı olur. Məktəb rahat işləyir. Müəllim qorunur. Uşaq isə məktəbdə eşitdiyi ilə evdə gördüyü dəstəyin eyni istiqamətdə olduğunu hiss edir. Məktəb və ailə eyni dili danışanda mühit sakitləşir və nəticə tədricən yaxşılaşır.