Direktor və direktor müavini namizədinin müsahibədə peşəkar davranışı və psixoloji hazırlığı. Situasiyalı testlər

DİQQƏT ! Mətnləri səsli yalnız abunə olanlar dinləyə bilir.

Müsahibənin mahiyyəti və qiymətləndirmə məntiqi. Direktor və direktor müavini vəzifələri üzrə müsahibə yalnız namizədin normativ biliklərini yoxlayan sual-cavab mərhələsi deyil. Bu proses namizədin biliyini, idarəetmə təcrübəsini, peşəkar mühakiməsini, ünsiyyətini, qərarvermə bacarığını və etik mövqeyini birlikdə qiymətləndirir. Komissiya üçün namizədin nə dediyi qədər, fikrini necə qurduğu, qərarını hansı faktlarla əsaslandırdığı və məsuliyyəti necə qəbul etdiyi də əhəmiyyətlidir. ABŞ Personal İdarəetmə Ofisinin yanaşmasına görə, strukturlaşdırılmış müsahibədə namizədlər vəzifəyə aid əvvəlcədən müəyyən edilmiş səriştələr və vahid qiymətləndirmə meyarları əsasında dəyərləndirilməlidir. Buna görə namizəd komissiyada süni müsbət təəssürat yaratmağa deyil, vəzifəyə uyğunluğunu dürüst, konkret və yoxlanıla bilən sübutlarla göstərməyə çalışmalıdır. Xarici müsahibə modelləri Azərbaycan üzrə məcburi hüquqi prosedur deyil, namizədin hazırlığında istifadə edilə bilən metodik yanaşma kimi qəbul olunmalıdır.

Direktor və direktor müavini namizədlərinin müsahibəyə hazırlığında yeddi əsas səriştə meyarı nəzərə alınır: liderlik və strateji idarəetmə; pedaqoji və tədris bacarıqları; idarəçilik və təşkilatçılıq; ünsiyyət və əlaqə bacarıqları; problemlərin həlli və qərarvermə; rəqəmsal və texnoloji bacarıqlar; sosial və emosional bacarıqlar. Bu meyarlar bir-birindən ayrı görünsə də, real məktəb situasiyalarında qarşılıqlı əlaqədə qiymətləndirilir. Məsələn, namizədin verdiyi qərar idarəçilik baxımından düzgün olsa belə, etik prinsiplərə, şagirdin mənafeyinə və səlahiyyət sərhədlərinə uyğun deyilsə, peşəkar cavab hesab edilə bilməz. Namizəd hər cavabında problemi düzgün müəyyənləşdirməli, faktları ehtimallardan ayırmalı və ilk addımını aydın göstərməlidir. O, qərarın kimlərlə razılaşdırılacağını, icraya kimin məsul olacağını, nəticənin necə izlənəcəyini və hansı halda yuxarı rəhbərliyə məlumat veriləcəyini də izah etməlidir. Direktor namizədi məsələyə məktəb sistemi səviyyəsində yanaşmalı, direktor müavini namizədi isə öz funksional sahəsini və səlahiyyət sərhədlərini dəqiq göstərməlidir. Beləliklə, uğurlu müsahibə cavabı yalnız düzgün fikir söyləmək deyil, həmin fikri vəzifəyə, fakta, etik prinsipə və real icra mexanizminə əsaslandırmaq bacarığıdır.

Müsahibədən əvvəl peşəkar hazırlıq. Müsahibəyə hazırlıq vakansiya elanının, vəzifənin funksiyalarının, səlahiyyət və məsuliyyətlərinin, seçim meyarlarının və uyğun normativ tələblərin öyrənilməsi ilə başlanmalıdır. Namizəd direktor və ya konkret direktor müavini vəzifəsinə hansı bilik, bacarıq və təcrübə ilə uyğun olduğunu əvvəlcədən müəyyənləşdirməlidir. Direktor namizədi məktəbin ümumi idarə edilməsinə, direktor müavini namizədi isə müraciət etdiyi funksional sahənin təşkili və əlaqələndirilməsinə aid təcrübələrini seçməlidir. Hər əsas səriştə üzrə namizədin şəxsi rolunu, gördüyü işi və əldə etdiyi nəticəni göstərən ən azı bir real nümunə hazırlanmalıdır. Özünü təqdimetmə nitqi, davranış sualları və mümkün situasiyalar səsli şəkildə məşq edilməli, lakin cavablar sözbəsöz əzbərlənməməlidir. Müsahibə günü tələb olunan sənədlərin, geyimin, marşrutun və vaxtın əvvəlcədən planlaşdırılması namizədin diqqətini təşkilati narahatlıqdan əsas müsahibəyə yönəltməsinə kömək edir.

Müsahibəyə gəlmə və ilk davranış. Namizəd müsahibə yerinə vaxtında çatmalı və gözlənilməz gecikmə ehtimalını nəzərə alaraq ehtiyat vaxt saxlamalıdır. Gözləmə zamanı telefon səssiz rejimə keçirilməli, sənədlər səliqəli saxlanılmalı və digər namizədlərlə nəticə, suallar və komissiya haqqında emosional müzakirələr aparılmamalıdır. Gecikmə qaçılmaz olarsa, namizəd mümkün qədər əvvəl əlaqələndirici şəxsə məlumat verməli və vəziyyəti qısa şəkildə izah etməlidir. Otağa daxil olarkən sakit salamlaşmaq, komissiyanın yönləndirməsini gözləmək və təqdim olunan yerə əyləşmək kifayətdir. Geyim təmiz, səliqəli, rəsmi mühitə uyğun və namizədin rahat hərəkət etməsinə imkan verən formada seçilməlidir. Peşəkar görünüş bahalı geyim, xüsusi rəng və ya sərt üslub demək deyil, əsas meyar səliqə, sadəlik və müsahibə mühitinə uyğunluqdur.

İlk təəssürat və qeyri-verbal ünsiyyət. Müsahibələrdə ilkin qiymətləndirmə üzrə aparılmış tədqiqat başlanğıcda yaranan təəssüratla sonrakı qiymətləndirmə arasında əlaqənin ola bildiyini göstərir. Lakin bu nəticə ilk təəssüratın yekun qərarı müəyyən etdiyini göstərmir və namizəd zahiri təsiri peşəkar məzmundan üstün tutmamalıdır. Namizədin səsi komissiyanın bütün üzvlərinin eşidə biləcəyi qədər aydın olmalı, nitq sürəti isə fikrin rahat anlaşılmasına imkan verməlidir. Cavaba sualı verən komissiya üzvünə yönələrək başlamaq, sonra bütün komissiya ilə təbii və ölçülü göz təması saxlamaq məqsədəuyğundur. Rahat və səliqəli oturuş, təbii jestlər və sabit nitq tempi namizədin fikrini toplamasına kömək edə bilər, lakin bunlar onun səriştəsi və ya dürüstlüyü haqqında qəti sübut sayılmamalıdır. Komissiya üzvlərinin qeydlər aparması, neytral üz ifadəsi saxlaması və hər cavaba reaksiya verməməsi normal qiymətləndirmə davranışıdır və namizəd bunu mənfi münasibət kimi yozmamalıdır.

Sualı dinləmək və cavabı qurmaq. Peşəkar cavab sualı sonadək və diqqətlə dinləməklə başlanır. Namizəd sualın hansı problemi, səriştəni və qərarvermə mərhələsini yoxladığını müəyyənləşdirməli, yalnız eşitdiyi bir açar sözə əsaslanaraq əvvəlcədən hazırladığı cavabı danışmamalıdır. Sual aydın deyilsə, “İcazənizlə, sualın bu hissəsini dəqiqləşdirmək istəyirəm” və ya “Sualı belə başa düşdüm ki…” ifadələrindən istifadə etmək olar. Cavaba başlamazdan əvvəl bir neçə saniyə düşünmək zəiflik deyil, məlumatı seçməyə və fikri ardıcıl qurmağa xidmət edən peşəkar davranışdır. Cavab əvvəlcə namizədin mövqeyini, sonra görüləcək işləri, cəlb olunacaq şəxsləri, nəzarət mexanizmini və gözlənilən nəticəni göstərməlidir. Cavab yığcam saxlanılmalı, lakin əsaslandırma və nəticə hissəsi ixtisar edilərək yalnız ümumi fikir səviyyəsində buraxılmamalıdır.

Davranış, situasiya və çətin suallar. Keçmiş təcrübəyə aid davranış suallarında STAR modeli namizədin nümunəsini sistemli təqdim etməsinə kömək edə bilər. Bu modeldə situasiya və tapşırıq qısa təsvir edilməli, əsas diqqət görülmüş fəaliyyətə, namizədin şəxsi roluna, əldə edilmiş nəticəyə və çıxarılan nəticəyə yönəldilməlidir. Namizəd “komanda ilə birlikdə həyata keçirdik, mənim konkret rolum isə məlumatları təhlil etmək və icranı əlaqələndirmək idi” kimi ifadələrlə həm komanda əməyini, həm də şəxsi töhfəsini göstərə bilər. Hipotetik situasiya sualında cavab faktların müəyyənləşdirilməsi, zəruri ilkin tədbir, səlahiyyətin dəqiqləşdirilməsi, məsul şəxslərin cəlb edilməsi, qərar, müddət, sənədləşdirmə, nəzarət və nəticənin qiymətləndirilməsi ardıcıllığında qurulmalıdır. Namizəd dəqiq bilmədiyi məsələ ilə qarşılaşdıqda bildiyi hissəni ifadə etməli, qeyri-müəyyən məqamı açıq göstərməli və “Dəqiq normativ müddəti hazırda söyləməyim doğru olmaz, bunu müvafiq rəsmi mənbədən yoxlayardım” kimi peşəkar mövqe bildirməlidir. Komissiya sözünü kəsdikdə, cavabı qısaltmağı istədikdə və ya mövqeyinə etiraz etdikdə namizəd müdafiə və mübahisə mövqeyinə keçmədən “Təşəkkür edirəm, əsas qərarımı qısa şəkildə belə ifadə edərdim…” formasında cavabını uyğunlaşdırmalıdır.

Həyəcanın və emosiyaların idarə edilməsi. Müsahibə həyəcanı bacarıqsızlığın və ya hazırlıqsızlığın avtomatik göstəricisi deyil, məsuliyyətli vəziyyətə verilən normal psixoloji reaksiya ola bilər. Namizəd sürətli nəfəsalma, səsin titrəməsi, fikrin yayınması və nitqin sürətlənməsi kimi əlamətlərdən hansının özündə yarandığını əvvəlcədən müşahidə etməlidir. Otağa daxil olmamışdan əvvəl nəfəsi yavaşlatmaq, çiyinləri boşaltmaq və diqqəti ilk suala yönəltmək bədəndəki gərginliyin azalmasına kömək edə bilər. Namizəd diqqətini “səhv etməməliyəm” düşüncəsinə deyil, idarə edə bildiyi üç davranışa — sualı dinləməyə, fikrini strukturlaşdırmağa və qərarını əsaslandırmağa yönəltməlidir. Fikir müvəqqəti dayandıqda “İcazənizlə, əsas məqamı bir neçə saniyə dəqiqləşdirim” demək, qısa fasilə vermək və cavabı əsas fikirdən davam etdirmək mümkündür. Bir cavab zəif alındıqda namizəd onu bütün müsahibənin nəticəsi kimi qəbul etməməli, nəfəsini tənzimləyərək diqqətini növbəti suala qaytarmalıdır.

Direktor namizədinin peşəkar mövqeyi. Direktor namizədi cavablarında məktəbin ayrı-ayrı problemlərini deyil, bütöv idarəetmə sistemini görə bildiyini nümayiş etdirməlidir. O, qəbul etdiyi qərarın tədrisə, işçi heyətinə, şagird təhlükəsizliyinə, valideynlərlə münasibətlərə, məktəb mühitinə və nəticələrə mümkün təsirini birlikdə qiymətləndirməlidir. Direktor bütün işləri şəxsən görən rəhbər kimi deyil, məqsədləri müəyyənləşdirən, məsuliyyətləri bölüşdürən, icranı əlaqələndirən və yekun nəticəyə görə cavabdehlik daşıyan lider kimi təqdim olunmalıdır. Onun situasiya cavablarında problem üzrə ilkin qiymətləndirmə, qərar, məsul şəxslər, müddət, resurs, nəzarət və hesabatlılıq görünməlidir. Direktor namizədi müəllim, şagird və valideynlərlə bağlı məsələlərdə etik davranışı, məxfiliyi, ədalətli münasibəti və şagird mənafeyini qoruyan mövqe nümayiş etdirməlidir. Direktorun özünəinamı yüksək səslə danışmaqdan və bütün suallara qəti cavab verməkdən deyil, faktlara əsaslanmaqdan, alternativləri qiymətləndirməkdən və qərarına görə məsuliyyət qəbul etməkdən ibarətdir.

Direktor müavini namizədinin peşəkar mövqeyi.  Direktor müavini namizədi müraciət etdiyi konkret müavinlik sahəsinin funksiyalarını, həmin sahədə qərar və icra sərhədini, direktorla məlumatlandırma və koordinasiya qaydasını düzgün ifadə etməlidir. Tədris işləri üzrə direktor müavini namizədi tədrisin planlaşdırılması, müəllimlərlə metodik iş, dərslərin müşahidəsi, şagird nəticələrinin təhlili, məktəbdaxili monitorinq və nəticələrin izlənilməsi üzrə bacarığını göstərməlidir. Tərbiyə işləri üzrə direktor müavini namizədi şagird davranışı, təhlükəsiz və sağlam məktəb mühiti, sinifdənxaric fəaliyyət, valideynlərlə əməkdaşlıq və profilaktik tədbirlərin əlaqələndirilməsi üzrə mövqeyini əsaslandırmalıdır. Təsərrüfat işləri üzrə direktor müavini namizədi məktəb əmlakının qorunması, texniki təhlükəsizlik, sanitar-gigiyenik vəziyyət, təsərrüfat proseslərinin təşkili və aşkar edilmiş risklərin vaxtında aradan qaldırılması üzrə fəaliyyətini izah etməlidir. Direktor müavini problemi yalnız direktora ötürən passiv icraçı kimi deyil, öz səlahiyyəti daxilində ilkin tədbirləri görən, məlumatları toplayan, həll variantı hazırlayan və icranı izləyən idarəetmə əməkdaşı kimi çıxış etməlidir. Məsələ onun səlahiyyətini aşdıqda isə faktları və görülmüş ilkin tədbirləri təqdim etməli, mümkün həll variantlarını göstərməli və yekun qərar üçün direktora vaxtında müraciət etməlidir.

Müsahibənin tamamlanması və yekun nəticə. Müsahibənin sonunda əlavə fikir bildirmək imkanı verilərsə, namizəd əvvəlki cavablarını təkrarlamadan vəzifəyə uyğun əsas üstünlüyünü, ən güclü nəticəsini və məktəbə verə biləcəyi töhfəni yığcam şəkildə ifadə etməlidir. “Sizin sualınız varmı?” müraciəti edilərsə, namizəd vəzifənin ilkin prioritetləri, işə başlama mərhələsində gözləntilər və ya qiymətləndirmə meyarları haqqında bir məqsədyönlü sual verə bilər. Nəticənin elan müddəti bildirilməyibsə, bunu bir dəfə nəzakətlə soruşmaq olar, lakin komissiyadan əlavə izahat tələb etmək və onun davranışından nəticə çıxarmaq düzgün deyil. Müsahibə komissiyasına ayrılan vaxta və göstərilən diqqətə görə təşəkkür edilməli, sənədlər sakit şəkildə toplanmalı və müzakirə süni şəkildə uzadılmamalıdır. Uğurlu müsahibənin əsasını əzbərlənmiş nitq, süni davranış və psixoloji təsir cəhdi deyil, vəzifəni anlama, real təcrübə, əsaslandırılmış qərar, etik mövqe və emosional özünənəzarət təşkil edir. Belə hazırlıq direktor və direktor müavini namizədinə yalnız komissiyada müsbət görünməyə deyil, rəhbər vəzifəyə real hazırlığını sübutlarla nümayiş etdirməyə imkan verir.

Aşağıdakı mətnlərdə mötərizədə verilən hissələr namizədin real məlumatları ilə əvəz edilməlidir. Sübuta yetirilməyən nəticə, formal olmayan idarəetmə təcrübəsi və dəqiq bilinməyən dil səviyyəsi nitqə daxil edilməməlidir.

1. Direktor vəzifəsinə namizədin özünü təqdimetmə nitqi

Hörmətli komissiya üzvləri, hər birinizi salamlayıram. Mən [ad, soyad, ata adı]. [il]-ci ildə [universitetin adı]nın [ixtisasın adı] ixtisası üzrə məzun olmuşam. Pedaqoji fəaliyyətə [il]-ci ildə [təhsil müəssisəsinin adı]nda başlamışam və hazırda [məktəbin adı]nda [hazırkı vəzifə] vəzifəsində çalışıram. Ümumilikdə [staj] illik pedaqoji təcrübəyə malikəm. Fəaliyyətim dövründə tədris nəticələrinin təhlili, müəllimlərlə metodik əməkdaşlıq, məktəbdaxili fəaliyyətlərin əlaqələndirilməsi və valideynlərlə iş istiqamətlərində təcrübə qazanmışam. [Konkret problem və ya ehtiyac] müəyyən edildikdən sonra mənim [şəxsi rolunuz] ilə məktəb komandası tərəfindən [görülmüş fəaliyyət] həyata keçirilmiş və nəticədə [yoxlanıla bilən konkret nəticə] əldə olunmuşdur. İdarəetmədə qərarların faktlara əsaslanmasını, səlahiyyət və məsuliyyətlərin aydın bölüşdürülməsini, icranın izlənilməsini və şagird mənafeyinin qorunmasını əsas prinsip hesab edirəm. Direktor vəzifəsinə müraciət etməkdə məqsədim qazandığım təcrübəni məktəbin real ehtiyaclarının müəyyənləşdirilməsinə, təlim keyfiyyətinin yüksəldilməsinə və əməkdaşların vahid məqsəd ətrafında fəaliyyətinin təşkilinə yönəltməkdir. Bu vəzifədə məktəbin mövcud vəziyyətini məlumatlar əsasında qiymətləndirməyi, prioritetləri komanda ilə müəyyənləşdirməyi və görülən işlərin nəticəsini ardıcıl izləməyi əsas fəaliyyət istiqamətim hesab edirəm.

2. Direktorun təlim-tərbiyə işləri üzrə müavini vəzifəsinə namizədin özünü təqdimetmə nitqi

Hörmətli komissiya üzvləri, salamlayıram. Mən [ad, soyad, ata adı]. [il]-ci ildə [universitetin adı]nın [ixtisasın adı] ixtisası üzrə məzun olmuşam. Pedaqoji fəaliyyətə [il]-ci ildə [təhsil müəssisəsinin adı]nda başlamışam və [staj] illik pedaqoji təcrübəyə malikəm. Hazırda [məktəbin adı]nda [hazırkı vəzifə] vəzifəsində çalışıram. Peşəkar fəaliyyətimdə tədrisin planlaşdırılması, şagird nəticələrinin təhlili, məktəbdaxili monitorinq, dərsdinləmə, müəllimlərlə metodik əməkdaşlıq və inkişafetdirici geribildirim istiqamətlərinə xüsusi diqqət yetirmişəm. [Konkret problem] üzrə apardığım təhlil əsasında [şəxsi rolunuz və görülmüş iş] həyata keçirilmiş və növbəti qiymətləndirmədə [konkret nəticə] qeydə alınmışdır. Tədris fəaliyyətinin monitorinqi ilə müəllimə göstərilən metodik dəstəyin əlaqəli təşkilini vacib hesab edirəm. İş prosesində səlahiyyətim daxilində zəruri tədbirlərin görülməsinə, fəaliyyətlərin aidiyyəti əməkdaşlarla əlaqələndirilməsinə, nəticələrin izlənilməsinə və direktorun vaxtında məlumatlandırılmasına üstünlük verirəm. Bu vəzifəyə müraciət etməkdə məqsədim təcrübəmi məktəbin tədris fəaliyyətinin daha sistemli təşkili, müəllimlərin peşəkar inkişafının dəstəklənməsi və şagird nəticələrinin yaxşılaşdırılması istiqamətində tətbiq etməkdir. Əsas töhfəmi problemlərin yalnız qeydə alınmasında deyil, onların səbəblərinin müəyyənləşdirilməsi, nəticə göstəriciləri olan tədbirlərin hazırlanması və icranın ardıcıl izlənilməsində görürəm.

3. Məktəbdənkənar və sinifdənxaric tərbiyə üzrə təşkilatçı vəzifəsinə namizədin özünü təqdimetmə nitqi

Hörmətli komissiya üzvləri, hər birinizi salamlayıram. Mən [ad, soyad, ata adı]. [il]-ci ildə [universitetin adı]nın [ixtisasın adı] ixtisası üzrə məzun olmuşam. Pedaqoji fəaliyyətə [il]-ci ildə [təhsil müəssisəsinin adı]nda başlamışam və hazırda [məktəbin adı]nda [hazırkı vəzifə] vəzifəsində çalışıram. Ümumilikdə [staj] illik pedaqoji təcrübəyə malikəm. Fəaliyyətim dövründə şagirdlərin maraq və ehtiyaclarının öyrənilməsi, sinifdənxaric və məktəbdənkənar fəaliyyətlərin təşkili, şagird təşəbbüslərinin dəstəklənməsi, məktəb ənənələrinin inkişafı və valideynlərlə əməkdaşlıq istiqamətlərində təcrübə qazanmışam. Mənim [şəxsi rolunuz] ilə təşkil olunan [layihə və ya fəaliyyətin adı]na [iştirakçı sayı və ya hədəf qrup] cəlb edilmiş və nəticədə [yoxlanıla bilən konkret nəticə] əldə olunmuşdur. Təşkilatçının fəaliyyətini yalnız tədbir keçirmək kimi deyil, şagirdlərin təşəbbüskarlığını, komanda işini, məktəbə bağlılığını və ictimai faydalı fəaliyyətlərdə iştirakını dəstəkləyən sistemli iş kimi qiymətləndirirəm. Fəaliyyətlərin məqsəd, hədəf qrup, müddət, məsul şəxslər və gözlənilən nəticə üzrə planlaşdırılmasına, iştirak göstəricilərinin qeydə alınmasına və görülmüş işlərin sənədləşdirilməsinə üstünlük verirəm. Bu vəzifədə işimi direktorun təsdiq etdiyi plan və mənə verilmiş səlahiyyətlər çərçivəsində sinif rəhbərləri, müəllimlər, UBTR, psixoloq, valideynlər və digər aidiyyəti tərəflərlə əlaqələndirməyi vacib hesab edirəm. Təşkilatçı vəzifəsinə müraciət etməkdə məqsədim şagirdlərin maraq və qabiliyyətlərinə uyğun, onların fəal iştirakını təmin edən və real nəticəsi izlənilə bilən fəaliyyətlər təşkil etməkdir.

Qeyd: Xarici dil, rəqəmsal bacarıq, şagird nailiyyəti və şəxsi müsabiqə nəticəsi vəzifəyə həqiqətən uyğun və yoxlanıla biləndirsə, nitqə yalnız bir əlavə cümlə ilə daxil edilməlidir. Müsabiqə elanında vəzifənin adı fərqli göstərilibsə, namizəd nitqdə məhz elandakı rəsmi addan istifadə etməlidir.