Müsahibə sualları: 10. Şagird dərsə hazır gəlmir - Səbəb nə ola bilər?

10. Şagird dərsə hazır gəlmir

Sual: Səbəb nə ola bilər?

Şagird dərsə hazır gəlmirsə, buna dərhal tənbəllik adı vermək düzgün deyil. Məktəbdə çox vaxt görünən davranışla onun əsl səbəbi eyni olmur. Uşaq tapşırığı etməyibsə, bu, həmişə istəksizlikdən doğmur. Bəzən o, dərsin mənasını görmür. Bəzən tapşırığın nə üçün verildiyini anlamır. Bəzən də tapşırıq onun gözündə o qədər ağır, uzun və çətin görünür ki, başlamadan geri çəkilir. Yəni burada məsələ çox vaxt çalışma istəməməkdən yox, əlaqə qura bilməməkdən başlayır.

Pedaqoji baxımdan şagird dərsə o zaman daha həvəslə hazırlaşır ki, gördüyü işin mənasını anlasın. O bilməlidir ki, bu tapşırıq niyə verilib, ona nə qazandıracaq və gündəlik həyatda, dərsdə və ya qiymətləndirmədə bunun rolu nədir. Əgər uşaq tapşırığı sadəcə müəllim istəyir deyə qəbul edirsə, onda daxili maraq zəifləyir. Əgər o, tapşırığın öz inkişafı ilə əlaqəsini görürsə, onda məsuliyyət hissi də artır. Müəllim burada tapşırığın məqsədini uşağın anlayacağı dildə göstərməlidir. Tapşırıq şagird üçün yalnız yerinə yetirilməli yük kimi görünməməlidir.

Psixoloji baxımdan hazır gəlməməyin arxasında özünəinam zəifliyi də dayana bilər. Bəzi uşaqlar dərsi başa düşmədiyi üçün tapşırığa yaxınlaşmır. O, əvvəlcədən düşünür ki, yenə alınmayacaq. Belə olduqda uşaq işi təxirə salır, uzaqlaşır, sonra da hazır gəlmir. Kənardan baxan bunu laqeydlik saya bilər. Amma əslində uşaq uğursuzluq qorxusundan qaçır. Bəzən də tapşırıq o qədər həcmli olur ki, uşaq haradan başlayacağını bilmir. Başlamağı bilməyən uşaq çox vaxt heç başlamır.

Müəllim buna görə əvvəlcə səbəbi anlamağa çalışmalıdır. Şagirdlə qısa və sakit söhbət aparmaq vacibdir. Tapşırıq sənə çətin gəldi, yoxsa maraqsız oldu, harada ilişdin, nəyi başa düşmədin kimi suallar uşağın həqiqi çətinliyini üzə çıxara bilər. Belə söhbət uşağı müdafiədən çıxarır. Uşaq hiss edir ki, müəllim onu yalnız danlamaq üçün yox, vəziyyəti anlamaq üçün dinləyir. Bu da münasibəti yumşaldır.

Məktəbşünas baxımdan burada əsas yol tapşırığı uşağın gücünə və marağına yaxınlaşdırmaqdır. Tapşırıq nə çox asan, nə də uşaq üçün əlçatmaz dərəcədə ağır olmalıdır. Kiçik addımlarla verilən iş daha çox nəticə verir. Uşaq əvvəlcə bacardığını görməlidir. Bacardığını gördükcə motivasiyası artır. Hər gün böyük yük verməkdənsə, qısa, aydın və məqsədli tapşırıqlar daha faydalı olur. Tapşırığın həyatla, real nümunə ilə, maraq doğuran mövzu ilə əlaqələndirilməsi də mühüm rol oynayır.

Şagirdə hazır gəlmək vərdişi bir gündə formalaşmır. Bu vərdiş müəllimin izahı, münasibəti, tapşırığın quruluşu və uşağın özünü necə hiss etməsi ilə birlikdə yaranır. Ona görə çıxış yolu yalnız irad bildirmək deyil. Müəllim tapşırıqları daha maraqlı, daha anlaşıqlı və mərhələli şəkildə qurmalıdır. Şagird də hiss etməlidir ki, ondan birdən-birə böyük nəticə yox, davamlı səy gözlənilir. Uşaq dərsin mənasını gördükdə, bacara bildiyini hiss etdikdə və kiçik uğur yaşadıqda dərsə hazırlıq da tədricən artır. Bu halda problemə tənbəllik adı qoymaq yox, öyrənməyə aparan yolu düzgün qurmaq daha doğru olur.