Tədris ilinə hazırlıqla bağlı təşkilati məsələlər

Yeni tədris ilinə hazırlıq məktəbin fəaliyyətində ən məsuliyyətli idarəetmə mərhələlərindən biridir. Bu proses bəzən yalnız məktəb binasının təmizlənməsi, sinif otaqlarının hazırlanması, dərsliklərin paylanması və müəyyən əmrlərin yazılması ilə əlaqələndirilir. Halbuki tədris ilinə hazırlıq daha geniş məzmun daşıyır. Buraya məktəbin əvvəlki fəaliyyət nəticələrinin təhlili, yeni məqsədlərin müəyyənləşdirilməsi, şagird kontingentinin dəqiqləşdirilməsi, kadr təminatı, tədris planının tətbiqi, dərs bölgüsü, dərs cədvəli, metodik hazırlıq, təhlükəsizlik, valideynlərlə kommunikasiya və ilk həftələrin monitorinqi daxildir. Başqa sözlə, yeni tədris ilinə hazırlıq ayrı-ayrı işlərin mexaniki yerinə yetirilməsi deyil, məktəbdə təhsil prosesinin ilk gündən sabit, təhlükəsiz və nəticəyönümlü fəaliyyətini təmin edən bütöv idarəetmə sistemidir.

Hazırlıq ötən ilin nəticələrinin təhlilindən başlanmalıdır

Yeni tədris ilinin hazırlığı əvvəlki ilin yekunlarından ayrı aparıla bilməz. Məktəb rəhbərliyi ilk növbədə ötən tədris ilində əldə olunan nəticələri təhlil etməlidir. Şagird nailiyyətləri, buraxılış nəticələri, davamiyyət, məktəbdaxili qiymətləndirmə, müəllimlərin metodik ehtiyacları, valideyn müraciətləri, intizam halları, təhlükəsizlik vəziyyəti və sənədləşmədə müəyyən edilmiş çatışmazlıqlar sistemli şəkildə araşdırılmalıdır. Bu təhlilin məqsədi kimisə günahlandırmaq və ya nöqsanların siyahısını hazırlamaq deyil. Əsas məqsəd məktəbin hansı sahələrdə inkişaf etdiyini, hansı istiqamətlərdə geriləmə olduğunu və yeni tədris ilində hansı problemlərə üstünlük verilməli olduğunu müəyyənləşdirməkdir. Məsələn, müəyyən siniflərdə davamiyyət aşağıdırsa, yalnız buraxılmış dərslərin sayı qeydə alınmamalıdır. Davamiyyətsizliyin səbəbləri, ailə vəziyyəti, nəqliyyat çətinlikləri, məktəbə uyğunlaşma, psixoloji amillər və təlim nəticələrinə təsir ayrıca araşdırılmalıdır. Eyni qaydada şagirdlərin aşağı nəticələri də sadəcə rəqəm kimi qəbul edilməməli, hansı bacarıqların formalaşmadığı və hansı dəstək tədbirlərinə ehtiyac olduğu müəyyənləşdirilməlidir.

Yeni tədris ilinin hazırlıq məntiqi belə qurulmalıdır:

təhlil → problemin müəyyənləşdirilməsi → prioritetlərin seçilməsi → planlaşdırma → iş bölgüsü → icra → monitorinq → korrektə.

Bu ardıcıllıq qorunmadıqda hazırlıq formal xarakter daşıyır.

Yeni tədris ili üçün real prioritetlər müəyyən edilməlidir

Məktəb bütün problemləri eyni vaxtda həll etməyə çalışdıqda fəaliyyətlər pərakəndə və nəticəsiz olur. Buna görə məktəb rəhbərliyi ötən ilin nəticələrinə əsasən məhdud sayda real prioritet müəyyən etməlidir. Bu prioritetlər məktəbin konkret ehtiyaclarından irəli gəlməlidir.

Məsələn:

• şagirdlərin oxuyub-anlama bacarıqlarının inkişafı;

• riyazi savadlılığın yüksəldilməsi;

• davamiyyətin yaxşılaşdırılması;

• məktəbdaxili qiymətləndirmənin keyfiyyətinin artırılması;

• müəllimlərin metodik dəstəyinin gücləndirilməsi;

• dəstəkləyici və təhlükəsiz məktəb mühitinin yaradılması;

• valideynlərlə kommunikasiyanın sistemləşdirilməsi.

“Keyfiyyət yüksəldilsin”, “nəzarət gücləndirilsin” və ya “iş yaxşılaşdırılsın” kimi ümumi ifadələr məqsəd hesab edilə bilməz. Məqsəd konkret, ölçülə bilən və müddətli olmalıdır. Hər prioritet üzrə baza göstəricisi, görüləcək tədbirlər, məsul şəxslər, gözlənilən nəticə və monitorinq vasitələri müəyyənləşdirilməlidir. Məqsədlərin yalnız məktəb rəhbərliyi tərəfindən hazırlanaraq kollektivə elan edilməsi də düzgün yanaşma deyil. Müəllimlər və digər əməkdaşlar problemlərin müzakirəsinə, prioritetlərin seçilməsinə və tədbirlərin planlaşdırılmasına cəlb edilməlidir. İştirakçı idarəetmə məsuliyyəti artırır və fəaliyyətlərin formal icrasının qarşısını alır.

Şagird kontingenti dəqiq müəyyənləşdirilməlidir

Yeni tədris ili başlamazdan əvvəl şagird kontingenti üzrə məlumatlar tam dəqiqləşdirilməlidir. Məktəbə yeni qəbul olunan, məktəbdən gedən, yerdəyişmə edən, sinifdən-sinfə keçirilən və təhsilini davam etdirən şagirdlər barədə məlumatlar kağız və elektron sistemlər üzrə uyğunlaşdırılmalıdır.

Faktiki şagird sayı ilə sənədlərdə göstərilən məlumatlar arasında uyğunsuzluq sinif komplektlərinin, dərs bölgüsünün, dərslik təminatının, otaq bölgüsünün və müəllim yükünün səhv planlaşdırılmasına səbəb ola bilər.

Sinif komplektləri formalaşdırılarkən yalnız şagird sayı deyil, məktəbin fiziki imkanları, növbəli tədris, otaqların tutumu, təhlükəsizlik və şagirdlərin fərdi ehtiyacları nəzərə alınmalıdır. Şagirdlərin nəticələrinə, ailə vəziyyətinə və ya valideynlərin qeyri-rəsmi tələblərinə əsaslanan ayrı-seçkilik xarakterli bölgüyə yol verilməməlidir.

Məktəbə yeni gələn şagirdlər üçün uyğunlaşma tədbirləri də əvvəlcədən planlaşdırılmalıdır. Yeni şagird məktəbin qaydaları, sinif mühiti, müəllimlər, psixoloji xidmət və müraciət edə biləcəyi şəxslər haqqında məlumatlandırılmalıdır. Sinif rəhbəri və psixoloq onun ilk həftələrdəki uyğunlaşmasını izləməlidir.

Kadr təminatı əvvəlcədən araşdırılmalıdır

Tədris ilinə hazırlığın əsas istiqamətlərindən biri kadr təminatıdır. Məktəbdə mövcud vakant yerlər, müvəqqəti boşluqlar, uzunmüddətli məzuniyyətdə olan əməkdaşlar, işdən ayrılan və yeni işə başlayan şəxslər barədə məlumatlar dəqiqləşdirilməlidir. Vakansiya problemi dərslər başladıqdan sonra həll ediləcək məsələ kimi saxlanmamalıdır. Məktəb rəhbərliyi problemin hansı siniflərə və fənlərə təsir edəcəyini əvvəlcədən müəyyən etməli, qanunvericiliyə uyğun müvəqqəti əvəzləmə və təşkilati tədbirlər hazırlamalıdır.

Dərs bölgüsü müəllimlər arasında sadəcə saatların paylaşdırılması kimi qəbul edilməməlidir. Müəllimin ixtisası, peşəkarlıq səviyyəsi, təcrübəsi, mövcud iş yükü, tədris etdiyi siniflərin xüsusiyyətləri və şagirdlərin ehtiyacları nəzərə alınmalıdır. Dərs yükünün şəxsi münasibətə, qeyri-rəsmi üstünlüyə və ya cəza məqsədinə uyğun dəyişdirilməsi məktəbdə etimadı zəiflədir. Dərs bölgüsü üzrə qərarların meyarları şəffaf olmalı və müəllimlərə izah edilməlidir.

Müəllimin iş yükü yalnız dərs saatları ilə ölçülməməlidir. Sinif rəhbərliyi, metodbirləşmə fəaliyyəti, qiymətləndirmə, şagirdlərə əlavə dəstək, layihələr və digər tapşırıqlar da nəzərə alınmalıdır. Əlavə işlərin daim eyni əməkdaşların üzərinə qoyulması ədalətli iş bölgüsünə uyğun deyil. Yeni işə başlayan müəllimlər üçün uyğunlaşma mexanizmi hazırlanmalıdır. Onlara yalnız dərs cədvəli verilməməli, məktəbin idarəetmə sistemi, qiymətləndirmə yanaşmaları, sənədləşmə qaydaları, metodik əməkdaşlıq imkanları və müraciət mexanizmləri izah edilməlidir.

Tədris planı, dərs bölgüsü və dərs cədvəli vahid sistem kimi hazırlanmalıdır

Tədris planı məktəbdə tədrisin təşkilinin əsas sənədidir. Fənlər üzrə saatlar, müəllimlərin dərs yükü, dərs bölgüsü, cədvəl və tarifləşmə bir-biri ilə uyğunlaşdırılmalıdır. Bu sənədlərin ayrı-ayrılıqda hazırlanması və bir-biri ilə qarşılıqlı yoxlanılmaması sonradan ciddi problemlər yarada bilər. Bir sənəddə göstərilən saatın digər sənəddə fərqli yazılması həm tədrisin təşkili, həm əməkhaqqı, həm də hesabatlılıq baxımından risklidir.

Dərs cədvəli hazırlanarkən yalnız müəllimlərin rahatlığı əsas götürülməməlidir. Şagirdlərin yaş xüsusiyyətləri, fənlərin çətinlik dərəcəsi, dərslərin ardıcıllığı, fiziki və zehni yük, kabinet imkanları və növbəli tədris nəzərə alınmalıdır. Eyni sinifdə ardıcıl ağır dərslərin yerləşdirilməsi, tez-tez kabinet dəyişilməsi, müəllim və siniflərin eyni vaxtda müxtəlif otaqlarda göstərilməsi cədvəlin praktik işləkliyini zəiflədir.

Dərs cədvəli ilk həftə ərzində müşahidə edilməlidir. Kağız üzərində düzgün görünən cədvəl praktikada işləməyə bilər. Dəyişiklik zərurəti yaranarsa, səbəb təhlil edilməli, dəyişikliklər minimuma endirilməli və müəllim, şagird və valideynlərə vaxtında çatdırılmalıdır.

İllik fəaliyyət planı formal tədbirlər siyahısı olmamalıdır

Məktəbin illik fəaliyyət planı ötən ilin sənədinin tarixləri dəyişdirilmiş surəti olmamalıdır. Plan məktəbin real nəticələri, problemləri və inkişaf ehtiyaclarına əsaslanmalıdır. Hər fəaliyyət üzrə məqsəd, məsul şəxs, icra müddəti, iştirakçılar, tələb olunan resurslar, gözlənilən nəticə, ölçmə vasitəsi və monitorinq mexanizmi göstərilməlidir. Yalnız tədbirin adının və tarixinin yazıldığı plan idarəetmə sənədi deyil. Məktəb rəhbərliyi hər tədbir üzrə “bu fəaliyyət hansı problemi həll edir?” sualına cavab verməlidir. Plan həddindən artıq çox tədbirlə yüklənməməlidir. Çoxsaylı tədbirlərin daxil edilməsi planı gücləndirmir, əksinə, formal hesabatçılıq və əlavə iş yükü yaradır. Məktəbin resursları, müəllimlərin vaxtı və real icra imkanları nəzərə alınmalıdır.

Metodik hazırlıq müəllimin inkişaf ehtiyaclarına əsaslanmalıdır

Yeni tədris ilinə hazırlıq müəllimlərin metodik hazırlığını da əhatə etməlidir. Metodbirləşmələrin planları nümunəvi tədbirlər siyahısı əsasında deyil, müəllimlərin və şagirdlərin real ehtiyaclarına uyğun hazırlanmalıdır. Dərs müşahidələri, qiymətləndirmə nəticələri, müəllimlərin özünüqiymətləndirməsi və şagird nailiyyətləri müəllimlərin hansı istiqamətlərdə metodik dəstəyə ehtiyacı olduğunu müəyyən etməyə imkan verir.

Metodik dəstək birdəfəlik seminar və ya məruzə ilə məhdudlaşmamalıdır. Daha səmərəli ardıcıllıq belədir:

ehtiyacın müəyyənləşdirilməsi → metodik izah → tətbiq → müşahidə → geribildirim → yenidən tətbiq.

Nəzarət müəllimin səhvini ictimai şəkildə göstərmək üçün deyil, peşəkar inkişaf ehtiyacını müəyyənləşdirmək üçün istifadə edilməlidir.

Müəllimlər arasında qarşılıqlı müşahidə, birgə dərs planlaşdırılması, nümunələrin müzakirəsi və təcrübə mübadiləsi sistemli şəkildə təşkil edilməlidir. Məktəbdə “güclü müəllim” və “zəif müəllim” etiketləri yaratmaq əvəzinə hər müəllimin güclü tərəfləri və inkişaf sahələri müəyyənləşdirilməlidir.

Psixoloji və sosial hazırlıq diqqətdən kənarda qalmamalıdır

Tədris ilinin başlanması bütün şagirdlər üçün eyni dərəcədə asan olmur. Xüsusilə birinci sinif, beşinci sinif, məktəbini dəyişən və əlavə dəstəyə ehtiyacı olan şagirdlər üçün uyğunlaşma məsələləri ayrıca planlaşdırılmalıdır.

Birinci sinfə başlama uşağın həyatında ciddi dəyişiklikdir. Məktəbə giriş, yeni qaydalar, müəllimlə münasibət, ailədən ayrılma və sinif kollektivinə qoşulma bəzi uşaqlarda narahatlıq yarada bilər. İlk günlərdə uşaqlara həddindən artıq tələb yönəltmək əvəzinə təhlükəsiz, sakit və dəstəkləyici mühit yaradılmalıdır.

Beşinci sinif şagirdləri isə bir müəllim modelindən müxtəlif fənn müəllimləri ilə işləməyə keçir. Kabinet dəyişiklikləri, yeni qiymətləndirmə yanaşmaları və müxtəlif müəllim tələbləri uyğunlaşma çətinliyi yarada bilər. Sinif rəhbəri, psixoloq və fənn müəllimləri ilk həftələrdə bu şagirdlərin vəziyyətini izləməlidir.

Psixoloqun fəaliyyəti yalnız problem yarandıqdan sonra başlamamalıdır. Psixoloji xidmət profilaktika, maarifləndirmə, uyğunlaşma, risklərin müəyyənləşdirilməsi və müəllim-valideyn məsləhəti üzrə əvvəlcədən fəaliyyət planı hazırlamalıdır.

“Problemli şagird”, “çətin uşaq” kimi ifadələrdən qaçılmalıdır. Daha düzgün yanaşma “dəstəyə ehtiyacı olan”, “uyğunlaşma çətinliyi yaşayan” və ya “əlavə müşayiət tələb edən şagird” ifadələrindən istifadə etməkdir.

Valideynlərlə kommunikasiya əvvəlcədən qurulmalıdır

Yeni tədris ili başlamazdan əvvəl valideynlər dərslərin başlama vaxtı, giriş-çıxış qaydaları, dərsliklərin verilməsi, sinif rəhbəri ilə əlaqə, təhlükəsizlik, məktəbə müraciət və məlumatlandırma kanalları barədə aydın şəkildə məlumatlandırılmalıdır. Məlumat qısa, dəqiq və bütün valideynlər üçün əlçatan olmalıdır. Eyni məsələ ilə bağlı müxtəlif əməkdaşların fərqli məlumat verməsi məktəbin idarəetmə etibarlılığını zəiflədir.

Valideyn məktəbin yalnız tələb yönəltdiyi tərəf kimi qəbul edilməməlidir. O, uşağın təhsil prosesində məktəbin tərəfdaşıdır. Məktəbin qaydaları və gözləntiləri valideynə hörmətli və əsaslandırılmış şəkildə izah edilməli, onun sual və narahatlıqları dinlənilməlidir.

Tədris ili ərəfəsində daxil olan müraciətlər sistemləşdirilməlidir. Təkrarlanan suallar və problemlər müəyyən edilərsə, məktəb fərdi cavablarla kifayətlənməməli, ümumi məlumatlandırma və qabaqlayıcı tədbirlər həyata keçirməlidir.

Məktəbin maddi-texniki və təhlükəsizlik hazırlığı sistemli yoxlanılmalıdır

Məktəbin fiziki hazırlığı yalnız təmizlik və kosmetik təmirlə məhdudlaşmır. Sinif otaqları, dəhlizlər, sanitar qovşaqlar, su, elektrik, işıqlandırma, istilik sistemi, məktəb mebeli, kompüterlər, laboratoriyalar, idman zalı, yemək sahəsi və məktəb ərazisi sistemli şəkildə yoxlanılmalıdır.

Yoxlama yalnız vizual baxışla aparılmamalıdır. Avadanlıqların işləkliyi, istifadə təhlükəsizliyi və şagirdlərin rahatlığı da qiymətləndirilməlidir. Aşkar edilmiş nöqsanlar aktlaşdırılmalı, hər biri üzrə məsul şəxs, aradan qaldırılma müddəti və yenidən yoxlama vaxtı müəyyənləşdirilməlidir. Şagirdlərin sağlamlığına və həyatına birbaşa təhlükə yaradan sahələrdən istifadə təhlükəsizlik təmin olunanadək dayandırılmalıdır.

Təhlükəsizlik anlayışı yalnız mühafizəçi və giriş qapısı ilə məhdudlaşmır. Buraya yanğın və elektrik təhlükəsizliyi, təxliyə yolları, laboratoriya və idman avadanlıqları, sanitariya vəziyyəti, məktəb ərazisi, zorakılıq və bullinq riskləri, rəqəmsal təhlükəsizlik və fövqəladə hallara hazırlıq da daxildir. Texniki və yardımçı heyətin vəzifələri aydın müəyyən edilməli, onların təhlükəsiz əmək şəraiti, iş yükü və zəruri vasitələrlə təminatı nəzərə alınmalıdır.

Dərslik və tədris resurslarının təminatı dəqiq planlaşdırılmalıdır

Dərslik ehtiyacı əvvəlki ilin siyahıları əsasında deyil, yeni tədris ili üzrə dəqiqləşdirilmiş şagird sayı əsasında hesablanmalıdır. Kitabxanaçı, sinif rəhbərləri və məktəb rəhbərliyi arasında məlumat mübadiləsi təmin edilməli, çatışmayan, artıq və istifadəyə yararsız dərsliklər əvvəlcədən müəyyənləşdirilməlidir. Dərsliklərin qəbulu, uçotu, saxlanılması və şagirdlərə verilməsi sənədləşdirilməlidir. Bununla yanaşı, sənədləşmə valideyn və şagird üçün əsassız çətinlik yaratmamalıdır. Tədris resursları yalnız dərsliklə məhdudlaşmır. Müəllimlərin elektron resurslara, metodik vəsaitlərə, laboratoriya materiallarına və digər tədris vasitələrinə çıxışı da qiymətləndirilməlidir.

Pedaqoji Şuranın ilk iclası real qərarlar qəbul etməlidir

Yeni tədris ilinin ilk Pedaqoji Şura iclası formal hesabat toplantısına çevrilməməlidir. İclas məktəbin ötən il üzrə nəticələrinin, yeni məqsədlərin, illik fəaliyyət planının, tədris planının, metodik işin, davamiyyətin, təhlükəsizliyin və dəstəkləyici məktəb mühitinin müzakirəsinə xidmət etməlidir. Gündəliyə yalnız məlumat xarakterli məsələlər deyil, qərar qəbul edilməsini tələb edən əsas problemlər daxil edilməlidir.

Pedaqoji Şuranın qərarlarında “iş gücləndirilsin”, “tədbirlər görülsün” və “nəzarət artırılsın” kimi ümumi ifadələrdən qaçılmalıdır. Hər qərarda görüləcək iş, məsul şəxs, müddət, gözlənilən nəticə və hesabat forması göstərilməlidir. Kollegial qərar qəbul edilməsi konkret məsuliyyətin itməsi demək deyil. Müzakirə kollektiv aparılmalı, icra üzrə məsul şəxslər isə dəqiq müəyyən edilməlidir.

Əmrlər real idarəetmə ehtiyacına əsaslanmalıdır

Yeni tədris ili ilə bağlı əmrlər hər il təkrar hazırlanan formal sənəd kimi qəbul edilməməlidir. Əmr konkret fəaliyyətləri rəsmiləşdirmək, məsuliyyəti müəyyənləşdirmək və icraya nəzarət yaratmaq üçün hazırlanmalıdır. Əmrdə hüquqi və faktiki əsas, konkret tapşırıq, məsul şəxs, icra müddəti və nəzarət bəndi göstərilməlidir.

Əmr, fəaliyyət planı, dərs bölgüsü, növbətçilik qrafiki və Pedaqoji Şura qərarları arasında ziddiyyət olmamalıdır. Sənədlər təsdiq edilməzdən əvvəl qarşılıqlı uyğunluq baxımından yoxlanılmalıdır. Faktiki görülməyən işin sənəddə icra edilmiş kimi göstərilməsi həm məktəbin idarəetmə etibarlılığını zəiflədir, həm də hüquqi risk yaradır. Sənəd real fəaliyyətin əksi olmalıdır.

İlk dərs günü ayrıca planlaşdırılmalıdır

İlk dərs günü adi iş günü deyil. Şagird, müəllim və valideyn axınının daha intensiv olması nəzərə alınaraq ayrıca təşkilati plan hazırlanmalıdır. Şagirdlərin qarşılanması, giriş-çıxış, növbətçilik, siniflərə istiqamətləndirmə, valideynlərin məlumatlandırılması, təhlükəsizlik və operativ əlaqə əvvəlcədən təşkil edilməlidir.

Əməkdaşlara tapşırıqlar ilk gün səhər yox, əvvəlcədən izah edilməlidir. Hər sahə üzrə məsul şəxs müəyyən edilməlidir.

Birinci sinif şagirdlərinin qarşılanması xüsusi həssaslıq tələb edir. Yüksək səs, sıxlıq, sərt göstərişlər və qarışıqlıq uşaqlarda qorxu yarada bilər. Uşaqların tanınması, sinfə istiqamətləndirilməsi və müəllimlə ilk ünsiyyəti sakit və dəstəkləyici şəkildə təşkil olunmalıdır.

Valideyn axını yalnız qadağalarla idarə edilməməlidir. Qaydalar əvvəlcədən izah edilməli, gözləmə yeri, məlumatlandırıcı əməkdaş və operativ əlaqə kanalı müəyyənləşdirilməlidir.

İlk dərs gününün sonunda qısa operativ qiymətləndirmə aparılmalıdır. Hansı işlərin plan üzrə yerinə yetirildiyi, hansı problemlərin yarandığı və növbəti gün üçün hansı dəyişikliklərin edilməli olduğu müzakirə olunmalıdır.

Hazırlıq ilk günlə bitmir

Yeni tədris ilinin ilk həftəsi hazırlanmış sistemin praktikada sınaqdan keçirildiyi mərhələdir. Dərs cədvəlinin işləkliyi, müəllim təminatı, şagird davamiyyəti, dərsliklər, uyğunlaşma, giriş-çıxış, təhlükəsizlik və valideyn müraciətləri gündəlik izlənilməlidir. Monitorinq yalnız məlumat toplamaq deyil. Toplanan məlumat təhlil edilməli, səbəb müəyyənləşdirilməli, qərar qəbul edilməli və görülən tədbirin nəticəsi yenidən yoxlanılmalıdır.

Monitorinqin tam məntiqi belədir:

müşahidə → faktın qeydə alınması → səbəbin araşdırılması → qərar → korrektə → yenidən yoxlama.

İlk ayın sonunda məktəb rəhbərliyi ilkin nəticələri qiymətləndirməlidir. Dərs cədvəlinin sabitliyi, davamiyyət, kadr təminatı, dərsliklər, uyğunlaşma, valideyn müraciətləri və təhlükəsizlik üzrə qısa təhlil aparılmalı, zəruri korrektələr edilməlidir.

Məktəb direktoru sistemi qurmalıdır

Yeni tədris ilinə hazırlıqda məktəb direktorunun əsas vəzifəsi bütün işləri şəxsən yerinə yetirmək deyil. Direktor ümumi məqsədləri müəyyənləşdirməli, iş bölgüsünü qurmalı, fəaliyyətləri əlaqələndirməli, hüquqi qərarları rəsmiləşdirməli və nəticəyə nəzarət etməlidir.

Direktor müavinləri öz fəaliyyət sahələri üzrə yalnız tapşırıq icraçısı deyil, nəticəyə cavabdeh idarəetmə subyekti kimi çıxış etməlidir.

Tədris işləri üzrə direktor müavini tədris planı, dərs bölgüsü, dərs cədvəli, müəllim və şagird məlumatları, metodik hazırlıq və tədris sənədlərini əlaqələndirməlidir.

Tərbiyə işləri üzrə direktor müavini şagirdlərin uyğunlaşması, davamiyyət, davranış, sinif rəhbərləri, valideynlərlə iş və dəstəkləyici mühitin təşkili üzrə fəaliyyətləri koordinasiya etməlidir.

Təsərrüfat sahəsinə məsul şəxs bina, ərazi, inventar, sanitariya və fiziki təhlükəsizlik üzrə hazırlığa cavabdeh olmalıdır.

Sinif rəhbəri şagird, ailə və məktəb arasında əsas əlaqələndirici şəxslərdən biridir. Lakin məktəbdəki bütün sosial, psixoloji və inzibati problemlərin onun üzərinə qoyulması düzgün deyil. O, rəhbərlik, psixoloq, müəllimlər və valideynlərlə əməkdaşlıq şəraitində fəaliyyət göstərməlidir.

Hər fəaliyyət üzrə qərar verən, icra edən, əlaqələndirən, yoxlayan və nəticəni qiymətləndirən şəxslər fərqləndirilməlidir.

Risklər əvvəlcədən müəyyənləşdirilməlidir

Tədris ilinə hazırlıq yalnız ideal vəziyyət üçün planlaşdırılmamalıdır. Məktəb rəhbərliyi mümkün risklər üzrə alternativ fəaliyyət planı hazırlamalıdır.

Belə risklərə aşağıdakılar daxil ola bilər:

• müəllim vakansiyasının bağlanmaması;

• dərslik çatışmazlığı;

• sinif otaqlarının yetərli olmaması;

• təmirin vaxtında başa çatmaması;

• təhlükəsizlik nöqsanlarının qalması;

• şagird sayının gözləniləndən fərqli olması;

• dərs bölgüsünə etiraz;

• cədvəlin praktikada işləməməsi;

• ilk həftədə davamiyyətin aşağı olması;

• valideynlərlə məlumatlandırma problemi;

• yeni şagirdlərin uyğunlaşma çətinliyi.

Hər risk üzrə onun əlaməti, mümkün səbəbi, müvəqqəti tədbir, əsas həll, məsul şəxs, müddət və yenidən yoxlama mexanizmi müəyyən edilməlidir. Məsələn, müəllim vakansiyası yarandıqda yalnız məlumat göndərməklə kifayətlənmək olmaz. Problemin hansı siniflərə və dərslərə təsir etdiyi müəyyənləşdirilməli, qanunvericiliyə uyğun müvəqqəti həll hazırlanmalı və proses mütəmadi izlənilməlidir.

Dərs bölgüsünə müəllim etiraz etdikdə bu, avtomatik intizamsızlıq kimi qiymətləndirilməməlidir. Etirazın hüquqi və faktiki əsasları araşdırılmalı, bölgü meyarları izah edilməli və səhv müəyyən olunarsa qərar korrektə edilməlidir.

Hazırlığın nəticəsi necə ölçülməlidir?

Yeni tədris ilinə hazırlığın keyfiyyəti hazırlanmış sənədlərin sayı ilə ölçülməməlidir. Əsas meyar məktəbin ilk gündən sabit, təhlükəsiz və təşkilatlanmış fəaliyyət göstərə bilməsidir.

Hazırlığın əsas nəticə göstəriciləri aşağıdakılar ola bilər:

• şagird və sinif siyahılarının dəqiqliyi;

• kadr təminatının vəziyyəti;

• dərslərin vaxtında başlaması;

• dərs cədvəlinin işləkliyi;

• dərslik və resurs təminatı;

• təhlükəsizlik risklərinin aradan qaldırılması;

• müəllim və valideynlərin məlumatlandırılması;

• şagirdlərin uyğunlaşması;

• ilk həftədə yaranmış problemlərin həll sürəti;

• sənədlərlə faktiki fəaliyyətin uyğunluğu.

Nəticələrin qiymətləndirilməsində yalnız məktəb rəhbərliyinin rəyi kifayət deyil. Müəllim, şagird, valideyn və digər əməkdaşların geribildirimi də nəzərə alınmalıdır. Tədris ilinə hazırlıq məktəbin idarəetmə mədəniyyətinin əsas göstəricilərindən biridir. Bu proses yalnız əmr, plan, cədvəl və aktların hazırlanması ilə məhdudlaşmamalıdır.

Bütün təşkilati qərarların mərkəzində şagirdin təhlükəsizliyi, təhsil hüququ, emosional rahatlığı və keyfiyyətli öyrənmə imkanı dayanmalıdır. Müəllim özünü yalnız tapşırıq icraçısı kimi deyil, prosesin iştirakçısı və peşəkar tərəfdaşı kimi hiss etməlidir. Valideyn məlumatlandırılan və dinlənilən tərəfdaş, texniki heyət isə məktəb fəaliyyətinin görünən və dəyər verilən iştirakçısı olmalıdır.

Yeni tədris ilinə hazırlığın əsas nəticəsi sənədlərin tamamlanması deyil, məktəbdə insan üçün işləyən sistemin qurulmasıdır. Uğurlu hazırlıq məktəbin ilk gün necə görünməsi ilə deyil, ilk həftə və ilk ay ərzində nə qədər sabit, təhlükəsiz, ədalətli və nəticəyönümlü fəaliyyət göstərməsi ilə müəyyən edilir.

DİQQƏT!!! Vebinarlarımıza ( ödənişsiz) qoşulmaq istəyənlər 050 672 5911 nömrəsinə VEBİNAR yazsın .