Məktəb Psixoloqunun vəzifə Təlimatı (layihə)

 Məktəb Psixoloqunun vəzifə Təlimatı (layihə)

_______________________Regional Təhsl İdarəsi ______________rayon _________tam orta məktəbin psixoloqu ____________________ __________________vun 2025/2026-cı tədris ili üçün vəzifə təlimatı (Bu təlimat məktəbin Pedaqoji Şurasının _______tarixli ______________№-li iclasının _________№-li qərarı ilə qəbul olunmuş və məktəb direktorunun ______________--tarixli _________№-li əmri ilə təsdiq olunmuşdur )

1. Ümumi müddəalar 

1.1. Məktəb psixoloqu təhsil müəssisəsində psixoloji xidmətin təşkili, təhsilalanlara psixoloji yardım və dəstəyin göstərilməsi, sağlam psixoloji mühitin gücləndirilməsi, risklərin erkən aşkar edilməsi və profilaktik tədbirlərin həyata keçirilməsi üzrə fəaliyyət göstərir.

1.2. Məktəb psixoloqu fəaliyyətini Azərbaycan Respublikasının təhsil qanunvericiliyinə, “Psixoloji yardım haqqında” Qanuna, habelə təhsil müəssisələrində psixoloji xidmətin təşkili ilə bağlı qüvvədə olan normativ sənədlərə uyğun şəkildə qurur.

1.3. Məktəb psixoloqu regional təhsil idarəsi tərəfindən keçirilən müsabiqədə uğur qazanmış, psixologiya ixtisası üzrə baza təhsili bakalavr səviyyəsində olan ixtisaslı mütəxəssislər arasından seçilir və məktəb direktoru ilə bağlanmış elektron əmək müqaviləsi əsasında vəzifəyə təyin olunur.

1.4. Məktəb psixoloqu inzibati baxımdan məktəb direktoruna tabedir. Psixoloji xidmətin məktəb mühitində gündəlik təşkili, koordinasiyası və icra intizamı üzrə sinifdənxaric və məktəbdənkənar işlər üzrə təşkilatçı qarşısında məsuliyyət daşıyır və fəaliyyətini onunla razılaşdırılmış iş bölgüsünə uyğun həyata keçirir.

1.5. Məktəb psixoloqunun fəaliyyəti məktəbin illik fəaliyyəti planı, məktəbdaxili nəzarət planı və psixoloji xidmət üzrə təsdiq olunmuş illik iş planı əsasında həyata keçirilir. İş planı aylıq fəaliyyət bölgüsü və icra nəticələrinin ümumiləşdirilmiş hesabatı ilə tamamlanır.

1.6. Məktəb psixoloqu fəaliyyətində peşə etikası qaydalarına əməl edir. Uşağın üstün mənafeyini, ayrı-seçkiliyə yol verilməməsini, şagirdin ləyaqətinə və şəxsi toxunulmazlığına hörməti əsas prinsip kimi rəhbər tutur.

1.7. Məktəb psixoloqu məxfilik prinsipini qoruyur. Psixoloji xidmət zamanı əldə edilən məlumatlar icazəsiz şəkildə açıqlanmır və yalnız uşağın müdafiəsi və psixoloji dəstəyin təşkili məqsədi ilə istifadə olunur.

1.8. Şagirdin və ya digər şəxslərin həyatına və sağlamlığına real təhlükə yarandıqda, zorakılıq riski müşahidə edildikdə və ya qanunvericiliyin tələb etdiyi hallarda məlumatlandırma zəruri sayılır. Bu halda məlumat ilkin olaraq təşkilatçıya, zərurət olduqda isə məktəb direktoruna çatdırılır və proses məktəbdə qəbul olunmuş qaydada sənədləşdirilir.

1.9. Məktəb psixoloqu müraciət edən şəxsə psixoloji xidmətin sərhədlərini və məxfilik qaydasını aydın şəkildə izah edir. Psixoloji işin məqsədi və gözlənilən nəticə barədə izahat verir.

1.10. Məktəb psixoloqu yalnız peşə səriştəsi çərçivəsində fəaliyyət göstərir. Əlavə dəstəyə ehtiyac yarandıqda bu barədə təşkilatçıya əsaslandırılmış məlumat verir və zəruri yönləndirmə mexanizminin tətbiqinə dəstək göstərir.

1.11. Məktəb psixoloqu psixoloji xidmətlə bağlı sənədləşməni müəyyən edilmiş qaydada aparır, saxlayır və qoruyur. Hesabatlar şəxsi məlumatlar açıqlanmadan ümumiləşdirilmiş formada tərtib olunur.

1.12. Bu vəzifə təlimatı məktəb psixoloqunun fəaliyyət çərçivəsini, əsas prinsiplərini, tabelik və məsuliyyət xəttini müəyyən edir və 2025/2026-cı tədris ili üçün rəhbər sənəd hesab olunur.

2. Vəzifənin məqsədi  

2.1. Təhsilalanların psixoloji rifahını və psixoloji sağlamlığını qorumaq, məktəbə və təlimə uyğunlaşmanı gücləndirmək, öyrənməyə mane olan emosional, sosial və davranış çətinliklərinin erkən görünməsinə və vaxtında dəstək tədbirlərinin seçilməsinə şərait yaratmaq.

2.2. Risklərin vaxtında aşkarlanmasına və azaldılmasına dəstək olmaq. Bu risklərə emosional gərginlik, bullinq və münaqişə halları, zorakılıq riski, özünə zərər ehtimalı, uzunmüddətli uyğunlaşma çətinlikləri kimi halların profilaktikası və idarə olunması daxildir.

2.3. Məktəbdə təhlükəsiz və dəstəkləyici psixoloji mühitin formalaşmasına xidmət etmək, münasibətlərin sağlam məcrada qurulmasına kömək etmək, davranış və ünsiyyət mədəniyyətinin inkişafını psixoloji maarifləndirmə, profilaktik və korreksiyaedici işlərlə gücləndirmək.

2.4. Şagird, valideyn və pedaqoji kollektivlə psixoloji əməkdaşlığı qurmaq, məktəbin illik fəaliyyəti planı, məktəbdaxili nəzarət planı və psixoloji xidmət üzrə iş planı ilə uzlaşan şəkildə məqsədyönlü dəstək mexanizmi yaratmaq. Bütün fəaliyyətlər uşağın üstün mənafeyi, peşə etikası və məxfilik prinsipləri əsasında icra olunur.

 3. Əsas funksiyalar və vəzifələr

3.1. Psixoloji maarifləndirmə

a) Şagirdlər, valideynlər və pedaqoji heyət üçün psixoloji mövzular üzrə maarifləndirici söhbətlər, qısa təlimlər və məlumatlandırma sessiyaları təşkil edir.
b) Yaş xüsusiyyətlərinə uyğun psixoloji mövzular üzrə preventiv iş planı hazırlayır və icrasını izləyir.
c) Maarifləndirmə mövzularını məktəbdə müşahidə olunan ehtiyaclara uyğun seçir. Emosional sağlamlıq, stressin idarə olunması, təhlükəsiz davranış, ünsiyyət mədəniyyəti, münaqişəsiz münasibətlər, bullinqin qarşısının alınması, rəqəmsal mühitdə psixoloji təhlükəsizlik kimi istiqamətlərə üstünlük verir.
d) Keçirilən sessiyaların nəticəsini qısa qeyd formasında ümumiləşdirir və növbəti addımları planlaşdırır.

3.2. Psixoloji müayinə və diaqnostik iş

a) Təlimə uyğunlaşma, motivasiya, ünsiyyət, emosional vəziyyət və davranış riskləri ilə bağlı ilkin qiymətləndirmə aparır.
b) Risk əlamətləri müşahidə olunan hallar üzrə fərdi müşahidə qeydləri aparır və nəticələri ümumiləşdirir.
c) Diaqnostik nəticələri “etiket” kimi deyil, dəstək tədbirinin seçimi üçün əsas kimi təqdim edir.
d) Psixoloji müayinə və diaqnostik iş zamanı məlumatlandırma və razılıq prinsipinə əməl edir. Məlumatlar məxfilik qaydası ilə saxlanılır və yalnız səlahiyyətli şəxslərə, zəruri həcmdə təqdim olunur.
e) Nəticələri təqdim edərkən məqsədi şagirdi qiymətləndirmək deyil, çətinliyi anlamaq, dəstək xəttini seçmək və sinif mühitində uyğun yanaşmanı qurmaq kimi müəyyən edir.

3.3. Psixoloji profilaktika

a) Gecikmə, davamiyyətsizlik, davranış pozuntusu, münaqişə və bullinq riskləri üzrə profilaktik işləri planlı şəkildə qurur.
b) Profilaktik işi üç səviyyədə təşkil edir. Birinci səviyyə bütün şagirdlər üçün ümumi tədbirlərdir. İkinci səviyyə risk qrupuna yönəlik hədəfli tədbirlərdir. Üçüncü səviyyə fərdi dəstək tədbirləridir.
c) Siniflər üzrə risk mənzərəsi formalaşdırır və məktəb rəhbərliyinə aylıq ümumiləşdirilmiş arayış təqdim edir.
d) Profilaktik tədbirlərin təsirini izləyir, ehtiyac olduqda yanaşmanı yenidən qurur və riskin artdığı mövzular üzrə əlavə tədbirlər planlaşdırır.

3.4. Psixoloji konsultasiya və psixoloji yardım

a) Şagirdlərə, valideynlərə və pedaqoji heyətə psixoloji konsultasiya verir.
b) Şagirdin təhlükəsizliyi ilə bağlı ciddi risk əlamətləri olduqda məsələni dərhal sinifdənxaric və məktəbdənkənar işlər üzrə təşkilatçıya və məktəb rəhbərliyinə bildirir və aidiyyəti üzrə yönləndirmə mexanizmini işə salır.
c) Zəruri hallarda müəssisədaxili dəstək resurslarını səfərbər edir və məktəbdənkənar müvafiq qurumlara yönləndirmə üçün əsaslandırılmış tövsiyə hazırlayır.
d) Konsultasiya və psixoloji yardım zamanı uşağın üstün mənafeyi, peşə etikası və məxfilik prinsiplərinə əməl edir. Görüşlərin nəticələrini məxfi qaydada sənədləşdirir.

3.5. Pedaqoji heyət və məktəb idarəetməsi ilə əməkdaşlıq

a) Sinif rəhbərləri və fənn müəllimləri ilə mütəmadi əlaqədə olur, müşahidə və risk əlamətlərini ümumiləşdirir.
b) Dərs müşahidələrinin nəticələrindən çıxan psixoloji məqamlar üzrə müəllimlərə praktik tövsiyələr verir. Tövsiyələr dərsin təşkili, sinif idarəetməsi, ünsiyyət dili və motivasiya mühitinə yönəlir.
c) Məktəbin inkişaf planı və məktəbdaxili nəzarət tədbirlərində psixoloji komponentin qurulmasına dəstək verir.
d) Məktəbdə psixoloji risklərin idarə olunması ilə bağlı tədbirlərin planlaşdırılmasına qoşulur və görülən işin ümumi nəticəsini idarəetmə üçün anlaşıqlı formada təqdim edir.

3.6. Valideynlərlə iş

a) Valideynlərlə fərdi görüşlər aparır, uşaqla ünsiyyət və davranışın tənzimlənməsi üzrə praktik tövsiyələr verir.
b) Risk halları üzrə valideynlə əlaqənin qeydiyyatını aparır və nəticələri ümumiləşdirir.
c) Valideynlərlə iş zamanı məqsədi ittiham dili ilə deyil, əməkdaşlıq dili ilə qurur. Valideynin güclü tərəflərini nəzərə alır və tətbiq edilə bilən kiçik addımlar təklif edir.

3.7. Şagirdlərlə iş, o cümlədən risk qrupunda olanlarla iş

a) Şagirdlərin məktəbə uyğunlaşması, emosional sabitliyi, ünsiyyət bacarıqları və davranış göstəriciləri üzrə fərdi və qrup işi aparır.
b) Risk qrupunda olan şagirdləri erkən müəyyən edir. Risk göstəricilərinə emosional gərginlik, bullinqə məruz qalma və ya bullinq davranışı, davamiyyətsizlik meyli, təlim motivasiyasının zəifləməsi, sosial təcrid, davranış pozuntuları, zorakılıq riski və özünə zərər ehtimalı kimi hallar daxildir.
c) Risk qrupundakı şagirdlərlə iş üzrə qısa məqsəd və dəstək xətti müəyyən edir. Məqsəd şagirdi cəzalandırmaq deyil, vəziyyəti sabitləşdirmək, məktəbə bağlılığı gücləndirmək və təhlükəsizliyi təmin etməkdir.
d) Görüşlərin dinamikasını izləyir, nəticələri məxfi şəkildə sənədləşdirir, zəruri hallarda ümumiləşdirilmiş məlumatı təşkilatçıya və rəhbərliyə təqdim edir.
e) Təhlükəsizlik riski artdıqda təxirəsalınmaz tədbir xətti üzrə hərəkət edir və yönləndirmə mexanizminin vaxtında işə düşməsinə dəstək verir.

3.8. Sinif rəhbərləri ilə iş

a) Sinif rəhbərləri ilə mütəmadi işgüzar əlaqə saxlayır, sinif üzrə müşahidələri və psixoloji risk əlamətlərini sistemləşdirir.
b) Sinifdə psixoloji mühit, ünsiyyət mədəniyyəti, münaqişə halları və bullinq riskləri üzrə sinif rəhbərinə praktik tövsiyələr verir və profilaktik addımların seçilməsinə kömək edir.
c) Sinif rəhbəri ilə birlikdə risk qrupunda olan şagirdlər üzrə fərdi yanaşma xətti formalaşdırır, valideynlə əlaqənin mərhələlərini planlaşdırır və nəticəni izləyir.
d) Sinif rəhbərinin psixoloji maarifləndirmə işinə metodiki dəstək göstərir. Sinif saatları və valideyn iclasları üçün qısa mövzu paketləri hazırlamağa kömək edir.
e) Sinif üzrə risk mənzərəsinin formalaşdırılmasında sinif rəhbərinin təqdim etdiyi məlumatları ümumiləşdirir və məktəb üzrə aylıq arayışın hazırlanmasına daxil edir.

4. Hüquqlar və məsuliyyət

4.1. Hüquqlar

4.1.1. Psixoloji xidmətin təşkili və icrası üçün zəruri olan məlumatları sinif rəhbərlərindən, fənn müəllimlərindən və aidiyyəti pedaqoji işçilərdən tələb etmək, bu məlumatları psixoloji məqsədlər üçün sistemləşdirmək və dəstək tədbirlərinin planlaşdırılmasında istifadə etmək.

4.1.2. Müşahidə, psixoloji müayinə, konsultasiya, profilaktik və korreksiyaedici tədbirlərin həyata keçirilməsi üçün məktəbdaxili resurslardan istifadə etmək. Bu resurslara psixoloji görüşlər üçün uyğun məkan, qəbul saatları, tədbirlər planında vaxt bölgüsü və təşkilati dəstək daxildir.

4.1.3. Risk halları üzrə məktəb rəhbərliyinə yazılı əsaslandırılmış təkliflər vermək, profilaktik və müdaxilə tədbirlərinin planlaşdırılmasında iştirak etmək və risklərin idarə olunması üzrə məktəbdaxili mexanizmlərin formalaşdırılmasına töhfə vermək.

4.1.4. Psixoloji xidmətin nəticələri ilə bağlı idarəetmə üçün əhəmiyyətli olan ümumiləşdirilmiş rəy və tövsiyələri təşkilatçı və məktəb rəhbərliyinə təqdim etmək, zəruri hallarda Pedaqoji Şura və işçi görüşlərdə psixoloji mövqeni ifadə etmək.

4.1.5. Psixoloji işin məqsədi, sərhədləri, məxfilik qaydaları və razılıq proseduru barədə şagirdə və valideynə aydın izahat vermək. Razılıq alınmadan psixoloji müayinə və ya müdaxilə aparılmasının mümkün olmadığı hallarda bu fəaliyyəti məhdudlaşdırmaq və ya dayandırmaq hüququna malik olmaq.

4.1.6. Peşə səriştəsi çərçivəsində istifadə ediləcək metod və yanaşmaların seçilməsində peşə müstəqilliyini qorumaq. Psixoloji baxımdan məqsədəuyğun və təhlükəsiz olmayan tapşırıqların icrasından imtina etmək və bu barədə təşkilatçıya və məktəb rəhbərliyinə əsaslandırılmış məlumat vermək.

4.1.7. Psixoloji görüşlərin və sənədlərin məxfiliyinin təmin olunması üçün təhlükəsiz iş şəraitinin yaradılmasını tələb etmək. Məxfilik və təhlükəsizlik təmin olunmadıqda tədbirin formatını dəyişmək və ya təxirə salmaq barədə rəhbərliyə müraciət etmək.

4.1.8. Peşə fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi məqsədi ilə ixtisasartırma və təlimlərdə iştirak etmək, metodik materiallardan istifadə etmək və psixoloji xidmətin inkişafı ilə bağlı təşəbbüslərlə çıxış etmək.

4.2. Məsuliyyət

4.2.1. Psixoloji xidmət zamanı əldə edilən məlumatların məxfiliyinin qorunmasına görə məsuliyyət daşıyır. Məlumatlar icazəsiz açıqlanmır və yalnız uşağın müdafiəsi və qanunvericiliyin tələbi olduğu hallarda məhdudlaşdırıla bilər.

4.2.2. Psixoloji müayinə, müşahidə, konsultasiya və profilaktik işin uçotunun düzgün aparılmasına, sənədlərin təhlükəsiz saxlanılmasına və hesabatların etibarlı, ümumiləşdirilmiş formada hazırlanmasına görə məsuliyyət daşıyır.

4.2.3. Peşə etikası prinsiplərinə əməl edilməsinə, şagirdə yanaşmada ayrı-seçkiliyə yol verilməməsinə, psixoloji məlumatdan cəza, təzyiq və ya damğalama məqsədi ilə istifadə edilməməsinə görə məsuliyyət daşıyır.

4.2.4. Yalnız peşə səriştəsi çərçivəsində fəaliyyət göstərməyə, istifadə etdiyi metodların şagirdə zərər vurmayan və məqsədəuyğun olmasına görə məsuliyyət daşıyır. Səriştə xaricində müdaxilə etməkdən çəkinir və zəruri hallarda yönləndirmə mexanizmini işə salır.

4.2.5. Uşağın təhlükəsizliyi ilə bağlı fövqəladə risk əlamətləri (zorakılıq təhlükəsi, özünə zərər ehtimalı, ağır psixoloji böhran, real təhlükə riski) müşahidə edildikdə birbaşa məktəb direktorunu dərhal məlumatlandırmağa və təxirəsalınmaz eskalasiya mexanizmini işə salmağa görə məsuliyyət daşıyır.

4.2.6. Fövqəladə olmayan, lakin risk xarakterli hallarda məlumatlandırmanı əvvəlcə sinifdənxaric və məktəbdənkənar işlər üzrə təşkilatçı vasitəsilə həyata keçirir, zəruri hallarda məktəb rəhbərliyini cəlb edir.

4.2.7. Psixoloji xidmətin icrası zamanı şagirdlərin təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə, müdaxilənin düzgün təşkilinə və məktəbdə psixoloji mühitə zərər verə biləcək hallara yol verilməməsinə görə məsuliyyət daşıyır.

4.2.8. Valideynlər və pedaqoji heyətlə ünsiyyətdə peşəkar davranışa, məlumatın düzgün və ölçülü təqdim olunmasına, yanlış gözləntilərin yaradılmamasına və məktəbin nüfuzuna xələl gətirən davranışlardan çəkinməyə görə məsuliyyət daşıyır.

4.2.9. Psixoloji xidmətə zidd, etik normaları pozan və ya uşağın mənafeyinə uyğun olmayan tələblərlə qarşılaşdıqda bu barədə rəhbərliyə yazılı müraciət etmədikdə və ya laqeyd yanaşdıqda məsuliyyət daşıyır.

Qeyd. Məktəb psixoloqu inzibati baxımdan məktəb direktoruna tabedir. Psixoloji xidmətin gündəlik təşkili və koordinasiyası üzrə sinifdənxaric və məktəbdənkənar işlər üzrə təşkilatçı ilə əməkdaşlıq edir. Fövqəladə hallarda məlumatlandırma birbaşa direktor xətti ilə həyata keçirilir.

5. Peşəkar inkişaf və ixtisas tələbləri

5.1. Peşəkar inkişaf tələbi

5.1.1. Məktəb psixoloqu psixoloji xidmətin keyfiyyətini yüksəltmək məqsədi ilə ixtisasartırma, təlim və metodiki dəstək tədbirlərində mütəmadi iştirak edir, bilik və bacarıqlarını yeniləyir.

5.1.2. Peşəkar inkişaf işi planlı şəkildə qurulur. Məktəb psixoloqu tədris ili əvvəlində məktəbin ehtiyacları, risk mənzərəsi və psixoloji xidmətin prioritetləri əsasında peşəkar inkişaf ehtiyaclarını müəyyən edir və bunu psixoloji xidmətin illik iş planında nəzərə alır.

5.1.3. Peşəkar inkişafın nəticələri praktikaya tətbiq olunur. Məktəb psixoloqu təlim və metodiki tədbirlərdə öyrəndiyi yanaşmaları psixoloji xidmətin planlaşdırılmasına, profilaktik və dəstək tədbirlərinin təkmilləşdirilməsinə, risklərin idarə olunmasına, sinif rəhbərləri və pedaqoji heyətlə əməkdaşlığın gücləndirilməsinə yönəldir.

5.1.4. Məktəb psixoloqu peşəkar refleksiya aparır. Çətin iş halları, riskli vəziyyətlər və etik tərəddüdlər yarandıqda peşəkar məsləhətləşmə və superviziya mexanizmlərindən istifadə edir. Bu mexanizm qərarverməni dəqiqləşdirmək, peşə risklərini azaltmaq və uşağın təhlükəsizliyini qorumaq məqsədi daşıyır.

5.1.5. Peşəkar inkişaf zamanı uşağın üstün mənafeyi, peşə etikası və məxfilik prinsipləri əsas götürülür. Məktəb psixoloqu məktəb mühitinə uyğun, təhlükəsiz və tətbiq oluna bilən yanaşmalara üstünlük verir.

5.1.6. Məktəb psixoloqu peşəkar inkişafını aşağıdakı istiqamətlər üzrə davamlı saxlayır:
a) uşaq və yeniyetmə psixologiyası, yaş xüsusiyyətləri və inkişaf mərhələləri
b) təhsil mühitində psixoloji xidmətin təşkili, məktəb iqlimi və münasibətlərin sağlamlaşdırılması
c) risklərin erkən aşkarlanması, profilaktika və risk qrupları ilə iş
d) fərdi və qrup konsultasiya bacarıqları, ünsiyyət mədəniyyəti və vasitəçilik yanaşmaları
e) psixoloji müşahidə və ilkin qiymətləndirmə, nəticələrin etik qaydada təqdimatı
f) böhran vəziyyətlərində psixoloji müdaxilə, təhlükəsizlik eskalasiyası və yönləndirmə mexanizmi
g) inklüziv yanaşma, mədəni həssaslıq və fərqliliklərə hörmət
h) məxfi məlumatların idarə olunması, sənədləşmə və hesabatlılıq mədəniyyəti
i) rəqəmsal mühitdə psixoloji təhlükəsizlik və preventiv maarifləndirmə
j) məktəb komandası ilə əməkdaşlıq, sinif rəhbərləri, müəllimlər və valideynlərlə işin gücləndirilməsi

5.2. İxtisas tələbləri  

5.2.1. Psixologiya ixtisası üzrə ali təhsil. Baza təhsili bakalavr səviyyəsində və ya daha yüksək səviyyədə olmalıdır.

5.2.2. Təhsil mühitində psixoloji xidmətin təşkili üzrə baza bilikləri. Uşaq və yeniyetmə psixologiyası üzrə nəzəri və praktik hazırlıq.

5.2.3. Psixoloji müşahidə və ilkin qiymətləndirmə bacarıqları. Təlimə uyğunlaşma, motivasiya, emosional vəziyyət və davranış riskləri üzrə ilkin qiymətləndirmə aparmaq, risk əlamətlərini fərqləndirmək, nəticələri damğalama məqsədi ilə deyil, dəstək tədbirinin seçimi üçün əsas kimi təqdim etmək bacarığı.

5.2.4. Konsultasiya və psixoloji yardım bacarıqları. Şagird, valideyn və pedaqoji heyətlə səmərəli ünsiyyət qurmaq, fərdi və qrup işi təşkil etmək, praktik və tətbiq edilə bilən tövsiyələr vermək bacarığı.

5.2.5. Profilaktik və dəstək tədbirlərini planlaşdırmaq bacarığı. Ümumi məktəb səviyyəsində, risk qrupları üzrə və fərdi səviyyədə tədbirləri qurmaq, icrasını izləmək və nəticələri ümumiləşdirilmiş formada qiymətləndirmək bacarığı.

5.2.6. Böhran və təhlükəsizlik üzrə hazırlıq. Fövqəladə risk əlamətlərini tanımaq, fövqəladə hallarda birbaşa direktor xətti ilə məlumatlandırma prinsipini tətbiq etmək, təxirəsalınmaz eskalasiya və yönləndirmə mexanizmini işə salmaq bacarığı.

5.2.7. Məxfilik, razılıq və peşə etikası. Məlumatlandırma və razılıq prinsipinə əməl etmək, məxfi məlumatları qorumaq, şagirdin damğalanmasına yol verməmək, uşağın üstün mənafeyini bütün hallarda əsas götürmək bacarığı.

5.2.8. İnklüziv yanaşma və mədəni həssaslıq. Fərqli ehtiyacları olan şagirdlərlə işləmək, sosial və mədəni fərqlilikləri nəzərə almaq, ayrı-seçkiliyə yol verməmək bacarığı.

5.2.9. Sənədləşmə və hesabat bacarığı. Müşahidə qeydlərini, icmal arayışları, risk qrupları üzrə adlar göstərilmədən ümumiləşdirilmiş məlumatları, rüblük və yarımillik hesabatları düzgün, ölçülü və məxfilik qaydalarına uyğun tərtib etmək bacarığı.

5.2.10. Səriştə sərhədi və yönləndirmə bacarığı. Məktəb psixoloqu təhsil mühitinə uyğun psixoloji dəstək çərçivəsində fəaliyyət göstərir. Tibbi və ya klinik müdaxilə tələb edən hallarda diaqnoz qoymur və müalicə aparmır. Zəruri hallarda məsələni məktəbdə qəbul olunmuş eskalasiya xəttinə uyğun sənədləşdirir və aidiyyəti üzrə yönləndirmə mexanizmini işə salır.

5.2.11. Komanda işi və koordinasiya bacarığı. Sinif rəhbərləri və pedaqoji heyətlə sistemli əməkdaşlıq qurmaq, risklərin idarə olunmasında təşkilatçı ilə koordinasiyalı işləmək, məktəb rəhbərliyi üçün aydın, əsaslandırılmış və tətbiq yönümlü tövsiyələr hazırlamaq bacarığı.

5.2.12. Yazılı və şifahi ünsiyyət mədəniyyəti. Sinif rəhbərləri və müəllimlərlə əməkdaşlıq qurmaq, valideynlərlə iş aparmaq, məktəb rəhbərliyi üçün aydın və əsaslandırılmış tövsiyələr hazırlamaq bacarığı.

5.2.13. Rəqəmsal savadlılıq. Elektron sənədlərlə işləmək, məlumatların təhlükəsizliyini qorumaq, onlayn mühitdə riskləri tanımaq və preventiv maarifləndirmə işi qurmaq bacarığı.

5.2.14. Peşəkar inkişafın tətbiqi və hesabatlılıq bacarığı. İxtisasartırma və təlimlərdən əldə olunan bilik və bacarıqları psixoloji xidmətin illik iş planına və ümumiləşdirilmiş hesabatlara inteqrasiya etmək, tətbiq olunan yeniliklərin nəticəsini izləmək və növbəti dövr üçün təkmilləşdirmə ehtiyaclarını əsaslandırılmış formada təqdim etmək bacarığı.

6. Sənədləşmə və hesabatlılıq

6.1. Sənədləşmə

6.1.1. Məktəb psixoloqu psixoloji xidmətin planlı, izlənən və sistemli şəkildə təşkili üçün aşağıdakı sənədləri tərtib edir və aparır:
a) psixoloji xidmət üzrə illik iş planı və aylıq fəaliyyət bölgüsü
b) psixoloqun həftəlik iş cədvəli və qəbul saatları
c) fərdi müraciətlərin və görüşlərin qeydiyyatı (görüş tarixi, mövzu, format, qısa nəticə və növbəti addım)
d) fərdi müşahidə qeydləri və müşahidə blankları (şagirdin damğalanması üçün deyil, dəstək tədbirinin seçimi üçün)
e) risk qrupları üzrə ümumiləşdirilmiş məlumatlar (adlar göstərilmədən, yalnız kateqoriya və say üzrə hesabat formatında)
f) psixoloji maarifləndirmə tədbirlərinin icmal arayışları (mövzu, tarix, hədəf qrup, iştirak sayı, qısa nəticə, növbəti addım)
g) valideyn (himayədar) ilə görüş blankları və görüşün qısa icmal qeydi
h) yönləndirmə və əməkdaşlıq qeydləri (məktəbdaxili resurslara və ya məktəbdənkənar qurumlara yönləndirmə olduqda əsaslandırılmış qeyd)
i) rüblük və yarımillik ümumi hesabatlar
j) zəruri hallarda məktəb rəhbərliyi üçün ümumiləşdirilmiş psixoloji arayış və tövsiyə qeydləri (şəxsi məlumatı açmadan)

6.1.2. Sənədləşmə “damğalama” məqsədi daşımır. Qeydlər yalnız psixoloji dəstəyin təşkili, risklərin vaxtında görülməsi, tədbirlərin planlaşdırılması və nəticələrin izlənməsi üçün aparılır.

6.1.3. Sənədlər məktəbdə qəbul olunmuş kargüzarlıq və daxili qaydalara uyğun tərtib edilir. İllik plan, həftəlik iş cədvəli, valideynlə görüş blankı və hesabat formaları, imkan daxilində, ARTİ/TİPİİ-nin tövsiyə etdiyi nümunələrə uyğunlaşdırılmış formada aparılır.

6.1.4. Psixoloji sənədlər məxfi rejimdə saxlanılır. Kağız daşıyıcılar kilidli şkafda qorunur. Elektron sənədlər parol və məhdud çıxış rejimi ilə saxlanılır. Məxfi məlumatların icazəsiz surətinin çıxarılmasına, paylaşılmasına və üçüncü şəxslərə ötürülməsinə yol verilmir.

6.1.5. Psixoloji sənədlərə çıxış “zəruri və əsaslandırılmış məlumat” prinsipi ilə məhdudlaşdırılır. Məktəb psixoloqu inzibati baxımdan məktəb direktoruna tabedir. Gündəlik işin təşkili və koordinasiyası üzrə təşkilatçı ilə əməkdaşlıq edir. Zərurət yarandıqda psixoloq yalnız ümumiləşdirilmiş nəticə və tövsiyələri təqdim edir.

6.1.6. Valideynin (himayədarın) uşağın psixoloji dəstəyi ilə bağlı məlumatlandırılması və əməkdaşlığa cəlb edilməsi psixoloji xidmətin əsas xəttidir. Şəxsi məlumatların üçüncü tərəfə verilməsi yalnız qanunvericiliyin tələb etdiyi hallarda və ya valideynin (himayədarın) yazılı razılığı olduqda mümkündür. Fövqəladə təhlükəsizlik halları istisna təşkil edir.

6.1.7. Fövqəladə risk halları üzrə sənədləşmə ayrıca aparılır. Bu hallarda məlumatlandırma təxirəsalınmaz şəkildə birbaşa məktəb direktoruna edilir, proses məktəbdə qəbul olunmuş eskalasiya və yönləndirmə mexanizminə uyğun qeydiyyata alınır.

6.1.8. Psixoloji sənədlərin arxivləşdirilməsi, saxlanma müddəti, məxfi qaydada köçürülməsi və müddəti bitdikdə məhv edilməsi məktəbdə qəbul olunmuş arxiv və kargüzarlıq qaydalarına uyğun həyata keçirilir.

6.2. Hesabatlılıq

6.2.1. Məktəb psixoloqu psixoloji xidmətin gedişi və nəticələri barədə rübdə ən azı bir dəfə məktəb rəhbərliyinə ümumiləşdirilmiş hesabat təqdim edir. Tədris ili üzrə rüblük, yarımillik və zəruri hallarda yekun arayışlar psixoloji xidmətin illik iş planına uyğun hazırlanır.

6.2.2. Hesabatlarda şəxsi məlumatların məxfiliyi qorunur. Şəxsi məlumatlar yalnız uşağın təhlükəsizliyi ilə bağlı zəruri, əsaslandırılmış hallarda və qanunvericiliyin tələb etdiyi çərçivədə təqdim edilə bilər. Digər hallarda məlumatlar ümumiləşdirilmiş formada verilir.

6.2.3. Rüblük və yarımillik hesabatlarda, imkan daxilində, aşağıdakı istiqamətlər üzrə ümumiləşdirilmiş məlumat verilir:
a) psixoloji maarifləndirmə işləri və əhatə olunan hədəf qruplar
b) müraciətlərin ümumi mənzərəsi (mövzular üzrə qruplaşdırma)
c) risk qrupları üzrə tendensiyalar (kateqoriya və say üzrə)
d) icra olunmuş profilaktik və dəstək tədbirləri (fərdi və qrup işi üzrə)
e) məktəbdə psixoloji mühitlə bağlı müşahidə olunan əsas ehtiyaclar və növbəti dövr üçün təkliflər

6.2.4. Hesabatlarda xidmətin izlənməsi üçün minimal göstəricilər, imkan daxilində, qeyd olunur:
a) maarifləndirmə tədbirlərinin sayı və əhatə olunan sinif/qrup sayı
b) fərdi müraciətlərin sayı və mövzular üzrə ümumi bölgü
c) risk kateqoriyaları üzrə dinamika (adlar olmadan, yalnız say və tendensiya)
d) təşkil olunmuş qrup işi və dəstək tədbirlərinin sayı

6.2.5. Hesabat dili ölçülü, fakt yönümlü və tətbiqə uyğun olmalıdır. Məqsəd şəxsi məlumatı açıqlamaq deyil, məktəb mühitində psixoloji rifahın gücləndirilməsi üçün idarəetməyə aydın və əsaslandırılmış informasiya təqdim etməkdir.

7. Yekun müddəalar

7.1. Bu vəzifə təlimatı məktəb psixoloqunun fəaliyyət istiqamətlərini, funksiyalarını, hüquq və məsuliyyətlərini, eləcə də sənədləşmə və hesabatlılıq qaydasını müəyyən edir və məktəbdə psixoloji xidmətin təşkili üçün əsas rəhbər sənəd sayılır.

7.2. Bu vəzifə təlimatı məktəbin Pedaqoji Şurasında müzakirə edilərək qəbul olunur və məktəb direktorunun əmri ilə təsdiq edildiyi tarixdən qüvvəyə minir. Təlimat təsdiq olunduğu gündən psixoloqun gündəlik işinin planlanmasında və icra intizamının təminində əsas götürülür.

7.3. Məktəb psixoloqu təlimatın tələblərini yerinə yetirərkən uşağın üstün mənafeyini, peşə etikası normalarını, məxfiliyin qorunması prinsiplərini və məktəbdə qəbul olunmuş daxili intizam qaydalarını rəhbər tutur. Psixoloqun fəaliyyəti məktəb mühitində təhlükəsiz, hörmətli və dəstəkləyici münasibətlərin güclənməsinə xidmət etməlidir.

7.4. Bu təlimatın müddəaları qüvvədə olan normativ sənədlərə uyğun icra edilir. Təlimatın hər hansı müddəası ilə normativ sənədlər arasında uyğunsuzluq yaranarsa, normativ sənədlərin tələbləri əsas götürülür və zərurət olduqda təlimata düzəliş edilməsi üçün məktəb rəhbərliyinə təqdimat verilir.

7.5. Psixoloq bu təlimatla tanış olur və tanışlığı təsdiq edən imza verir. Psixoloqun işə qəbul edilməsi, vəzifə dəyişikliyi və ya təlimata yenidən baxılması hallarında tanışlıq proseduru yenilənir.

7.6. Bu təlimata dəyişiklik və əlavələr zərurət yarandıqda məktəb rəhbərliyi tərəfindən hazırlanır, müvafiq qaydada razılaşdırılır və direktorun əmri ilə təsdiq edildikdən sonra tətbiq olunur. Təlimata ən azı tədris ili sonunda yenidən baxılması və məktəbin ehtiyaclarına uyğun dəqiqləşdirmələrin edilməsi məqsədəuyğundur.

7.7. Məktəb psixoloqunun fəaliyyətinə ümumi nəzarət məktəb direktoruna məxsusdur. Psixoloji xidmətin gündəlik təşkilində psixoloq məktəbin idarəetmə heyəti, sinif rəhbərləri, fənn müəllimləri və aidiyyəti məktəb komissiyaları ilə işgüzar əməkdaşlıq edir. Bu əməkdaşlıq psixoloqun peşə müstəqilliyinə xələl gətirmədən, məktəbin ümumi məqsədlərinə uyğun qurulur.

7.8. Psixoloqun fəaliyyəti üzrə aparılan sənədləşmə məktəbdə qəbul olunmuş kargüzarlıq qaydasına uyğun təşkil edilir. Təlimatın tətbiqi ilə bağlı sənədlərin saxlanması, dövriyyəsi və arxivləşdirilməsi məktəbin daxili qaydaları əsasında təmin olunur. Zəruri hallarda sənədlər üzrə məsul şəxs müəyyən edilir və sənədin təhlükəsiz saxlanmasına nəzarət gücləndirilir.

7.9. Psixoloq peşə fəaliyyəti zamanı əldə etdiyi məlumatların məxfiliyini qoruyur. Məxfilik öhdəliyi yalnız qanunvericiliklə nəzərdə tutulan hallar üzrə və məktəbdə qəbul olunmuş rəsmi prosedurlar çərçivəsində məhdudlaşdırıla bilər. Psixoloq vəzifədən ayrıldıqda da məxfilik öhdəliyi qüvvədə qalır.

7.10. Psixoloqun vəzifədən ayrılması, yerinin dəyişdirilməsi və ya uzunmüddətli işdən kənar qalması hallarında psixoloji xidmətə aid sənədlər məktəbdə müəyyən olunmuş qaydada təhvil verilir. Təhvil-təslim prosesi siyahı əsasında aparılır, sənədlərin bütövlüyü və məxfiliyinin qorunması ayrıca təmin olunur.

7.11. Bu təlimatın icrası ilə bağlı yaranan anlaşılmazlıqlar və mübahisələr ilkin olaraq məktəb daxilində işgüzar qaydada araşdırılır və həll edilir. Zərurət yarandıqda məsələ qüvvədə olan normativ tələblərə uyğun qaydada baxılması üçün aidiyyəti üzrə yönləndirilir.

7.12. Bu vəzifə təlimatı iki nüsxədə tərtib olunur. Bir nüsxə məktəbin kargüzarlığında saxlanılır, digər nüsxə məktəb psixoloquna təqdim edilir.

 QEYD: Bu vəzifə təlimatı iki nüsxədə tərtib edilmişdir:
 1 nüsxə – məktəbin kargüzarlığında saxlanılır
1 nüsxə – məktəb psixoloquna təqdim olunur

Tanış oldum :

Sinifdənxaric və məktəbdənkənar işlər üzrə təşkilatçı :                   ________________

Psixoloq:                                         _________________________

Təsdiq edirəm:                   

Direktor:                                                         _____________________________________

M.Y.

Məktəb psixoloqunun sənədləri

I. Normativ və təşkilati sənədlər

1.    Məktəb psixoloqunun vəzifə təlimatı

2.    Psixoloji xidmətin təşkili ilə bağlı direktor əmri

3.    Psixoloqun illik fəaliyyət planı

4.    Psixoloqun aylıq iş planları

5.    Psixoloji xidmət üzrə yarımillik hesabat

6.    Psixoloji xidmət üzrə illik yekun hesabat

7.    Məktəbin İnkişaf Planı (MİP) ilə əlaqələndirmə qeydləri (çıxarış xarakterli)

II. Diaqnostik və müşahidə sənədləri

8.    Psixodiaqnostik işlərin uçot jurnalı

9.    İstifadə olunan psixodiaqnostik metodikaların siyahısı

10. Psixoloji müşahidə vərəqləri

11. Siniflər üzrə psixoloji vəziyyətin ümumi təhlil arayışları

12. Adaptasiya dövrü üzrə müşahidə və nəticə qeydləri

13. Risk qrupunda olan şagirdlər üzrə ümumi siyahı (adsız, kodlaşdırılmış)

14. Risk qrupları üzrə ümumiləşdirilmiş analitik arayışlar

III. Fərdi iş və məxfi sənədlər

15. Şagirdlərlə aparılan fərdi psixoloji iş jurnalı

16. Fərdi psixoloji iş kartları

17. Psixoloji müşayiət və dəstək qeydləri

18. Fərdi iş üzrə nəticə və tövsiyə vərəqləri

19. Məxfi sənədlərin uçotu və saxlanma siyahısı

Qeyd: Bu sənədlər ayrıca qovluqda və məxfi rejimdə saxlanılır.

IV. Valideynlərlə işə dair sənədlər

20. Valideyn müraciətlərinin qeydiyyat jurnalı

21. Valideynlərlə aparılan psixoloji söhbətlərin qısa qeyd vərəqləri

22. Valideynlər üçün psixoloji maarifləndirmə materialları

23. Psixoloji müdaxilə və dəstək üzrə valideyn razılıq formaları

24. Valideyn iclaslarında psixoloqun iştirakı üzrə qeydlər və arayışlar

V. Müəllim və pedaqoji heyətlə iş sənədləri

25. Müəllimlər üçün psixoloji tövsiyə qeydləri

26. Sinif rəhbərləri ilə aparılan işlərin qeyd vərəqləri

27. Davranış və adaptasiya problemləri üzrə metodiki tövsiyə arayışları

28. Pedaqoji Şura və məktəbdaxili komissiyalara təqdim edilən psixoloji arayışlar

VI. Profilaktik və maarifləndirici fəaliyyət sənədləri

29. Psixoloji profilaktik tədbirlərin illik planı

30. Keçirilmiş tədbirlər üzrə icra arayışları

31. Təlim, seminar və treninqlərin proqramları

32. Tədbirlər üzrə iştirak siyahıları və foto-qeydlər

VII. Əməkdaşlıq və təhlükəsizliklə bağlı sənədlər

33. Məktəbdaxili komissiyalarla əməkdaşlıq qeydləri

34. Davranış pozuntuları və risk halları üzrə ümumi arayışlar

35. Zərurət olduqda aidiyyəti qurumlara təqdim edilən rəsmi psixoloji arayışlar

36. Məktəb rəhbərliyinə təqdim olunan analitik məlumatlar

VIII. Hesabat, arxiv və təhvil-təslim sənədləri

37. Psixoloji xidmət üzrə yekun xülasə arayış

38. Tədris ili üzrə əsas problemlər və ehtiyaclar barədə ümumiləşdirmə

39. Sənədlərin təhvil-təslim aktı (vəzifədən ayrılma zamanı)

40. Psixoloji xidmət sənədlərinin arxiv siyahısı