Məktəbdə ünsiyyət və təşkilatçılıq

Məktəbdə ünsiyyət və təşkilatçılıq

Səhər müəllimlər otağında bir söz havada qalanda məktəbin yarım günü havada qalır. Direktor “bu gün tədbir var” deyib çıxırsa və otaqda hamı bir-birinə baxırsa, problem tədbirdə deyil, xəbərin verilmə formasındadır. Məktəbdə ünsiyyətin keyfiyyəti təriflə ölçülmür, işin yerinə düşməsi ilə ölçülür. Direktor tapşırıq verəndə “baxarıq” demir, kimin nə edəcəyini və bunun nə vaxta qədər lazım olduğunu aydın deyir. Çünki məktəbdə ən çox anlaşılmazlıq elə buradan doğur. Bir nəfər elə bilir başqası edəcək, o biri də elə bilir bu iş ümumiyyətlə onun işi deyil. Sonra məsələ ortada qalır, günün sonunda hamı yorulur və ən ağır yük yenə iki-üç nəfərin üstünə düşür. Direktor bunu qabaqcadan görməlidir. Tapşırığın ünvanı məlum olanda müəllim də rahat olur, çünki nəyi daşıdığını bilir, nəyi daşımadığını da bilir.

Məlumat gec veriləndə məktəbin səsi yüksəlir, səbəbi də sadədir: adam öz gününü planlaya bilmir. Tədbir, yoxlama, qəbul, iclas kimi işlərdə xəbər vaxtında çatmasa, sinif rəhbəri son anda uşağı yığır, müəllim dərsini dəyişməyə məcbur qalır, texniki işçi də haraya qaçacağını bilmir. Nəticədə məktəb eyni anda çox iş görməyə çalışır və o anlarda ən xırda səhv böyüyür. Burada direktorun işi “hamıya deyildi” kimi özünü müdafiə etmək deyil. Dəyişiklik olacaqsa, onu vaxtında deməkdir. Üstəlik bir dəfə demək də bəzən kifayət etmir. Məktəbdə söz ağızdan-ağıza keçəndə rəngi dəyişir. Ona görə imkan olan yerdə məlumat qısa yazılı da paylaşılmalıdır. Bu, kağız xatirinə kağız deyil. Sabah “mən elə anlamışdım” sözünün qarşısını alan sadə bir addımdır. Müəllim də, müavin də, sinif rəhbəri də eyni mətni görürsə, məktəb daha az mübahisə ilə işləyir.

İclas məsələsində də məktəbi xilas edən şey “çox danışmaq” deyil, mövzunu yığcam tutub işi yerinə salmaqdır. İclasdan əvvəl mövzu məlum olanda müəllim hazırlıqlı gəlir, söz də dağılmır. Direktor iclasda hamını susdurmur, çünki məktəbdə susdurulan adam sabah dəhlizdə danışır və bu danışıq nəzarətsiz gedir. Amma direktor söhbəti də buraxmır ki, bir nəfərin şəxsi narazılığına, ya da xırda gileylərə ilişib qalsın. İclasın içində emosiyalar da olur, bu məktəb həyatıdır. Kimsə əsəbi danışanda onu alçaltmaq ən asan, amma ən ziyanlı yoldur. Direktor adamın sözünü kəsmədən dinləyir, sonra məsələni yenə mövzuya bağlayır. “Səni başa düşdüm, indi gəlin bu hissəni aydınlaşdıraq” kimi sadə cümlə atmosferi dəyişir. Müəllim hiss edir ki, sözü eşidildi, iclas da işə qayıdır. İclasdan çıxanda hamı eyni sualı özünə verməlidir: sabah sinifdə nəyi başqa cür edəcəyik. Bu sualın cavabı yoxdursa, iclas vaxt aparıb, amma məktəbə yükdən başqa heç nə verməyib.

Təşkilatçılıq çox vaxt böyük tədbirlərdə deyil, gündəlik xırda işlərdə sınanır. Növbətçilik siyahısı vaxtında asılmayanda dəhliz bir neçə dəqiqəyə qarışır. Qəbul qaydası aydın olmayanda valideyn qapıda qalır, sonra əsəbi olur, səsini yüksəldir və sonda hamı yorulur. Sənəd vaxtında yazılmayanda “kim yazmalı idi” söhbəti başlayır və məktəb yenə bir-birinin ardınca getməyə məcbur olur. Direktor bu xırdalara “sonra edərik” deyəndə məktəb “sonra”ların içində itib gedir. Halbuki qayda sadə qurulsa, hamı öz gününü, öz yerini, öz məsuliyyətini bilsə, məktəbin işi düzənə düşür. Burada əsas məsələ odur ki, direktor işi bir nəfərin üstünə yığmasın. Eyni adam həm tədbiri hazırlayanda, həm sənədi yazanda, həm də qəbulda oturanda o adam təkcə yorulmur, içində narazılıq da yığılır. Yorğun müəllim dərsdə tez qıcıqlanır, yorğun işçi xırda şeyi unudur, məktəb də ləngiyir. İş bölgüsü düzgün qurulanda müəllim rahat işləyir, məktəb də daha az “tələsik” yaşayır.

Valideynlə ünsiyyət də təşkilatçılığın davamıdır, çünki məktəbdə ən çox gərginlik elə valideynin gözlədiyi anda yaranır. Valideyn əsəbi gəlibsə, direktor onu “sakit ol” deməklə sakitləşdirmir. Direktor əvvəl dinləyir. Sonra dəqiqləşdirir: hansı gün, hansı dərs, hansı vəziyyət. Sinif rəhbərindən məlumat alır, lazım olsa qeydlərə baxır. Valideyn görür ki, burada kiminsə tərəfi saxlanmır, məsələ aydınlaşdırılır. Bu münasibət məktəbi qoruyur, çünki valideyn sabah yenə gələndə də bilir ki, səs-küylə yox, söhbətlə nəticə alınır. Müəllimlə danışıqda da eyni xətt işləyir. Müəllim narazı gələndə direktor onun sözünü yarıda kəsmir. Müəllim danışanda direktor həm məsələni anlayır, həm də müəllimin niyə belə hiss etdiyini görür. Sonra qərar verir və o qərarı elə bildirir ki, müəllim nə etməli olduğunu dəqiq bilsin. Bu, müəllimi “tərifləmək” deyil. Müəllimin işini yüngülləşdirən aydınlıqdır.

Məktəbdə ünsiyyət və təşkilatçılıq yaxşı qurulanda bunu hamı gündəlik görür. Tədbir son anda yadına düşmür, sənəd gecikib kiminsə üstündə partlamır, iclas yorucu söz yığınına çevrilmir, tapşırıq sahibsiz qalmır. Məktəb daha sakit işləyir, çünki hər kəs bilir ki, nə deyilibsə, onun arxasında aydın məsuliyyət var və iş vaxtında soruşulacaq. Direktorun işi də elə budur: məktəbi səsin hündürlüyü ilə yox, sözün aydınlığı və işin qaydası ilə ayaqda saxlamaq.

Mövzu ilə bağlı 5 situasiya

Situasiya 1: “Zal hazır olsun” deyildi, amma kim nə edəcək bilinmədi

Cümə günü tədbir var. Direktor iclasda bir cümlə deyir: “Akt zalı hazır olsun.” Hamı başı ilə razılaşır. Cümə günü zalın qapısı açılır, stullar qarışıqdır, mikrofon işləmir, pərdə endirilməyib. Müəllimlərdən biri əsəblə soruşur: “Bunu kim etməli idi?” Texniki işçi deyir: “Mənə heç kim demədi.” Başqa biri də əlavə edir: “Mən elə bildim təsərrüfat hissəsi edəcək.”

Çıxış yolu: Direktor işi yerindəcə bölür: “Stullar – filankəs, səs sistemi – filankəs, pərdə – filankəs. Saat 15:00-a kimi hazır olsun.” Sonra bir də soruşur: “Hamı anladı?” Növbəti dəfə “zal hazır olsun” kimi ümumi sözlə keçmir, ad çəkir və vaxt qoyur. Onda heç kim “mən elə bilirdim” demir.

Situasiya 2: Dəyişiklik deyildi, amma yarım deyildi

Bir müəllimin dərsi dəyişdirilib. Müavin bunu müəllimə deyib, amma sinif rəhbərinə deməyib. Uşaqlar köhnə saatda sinfə gəlir, müəllim isə başqa sinifdə dərsdədir. Dəhlizdə uşaqlar dayanır, biri gülür, biri qışqırır. Valideyn zəng edir: “Uşaqlar niyə sinifdə deyil?”

Çıxış yolu: Direktor həmin gün qayda qoyur: dərs saatında dəyişiklik varsa, sinif rəhbəri mütləq xəbər alır. Üstəlik müəllimlər otağında qısa qeyd də qoyulur ki, hamı görsün. Bir neçə kəs eyni xəbəri eyni cür eşidəndə qarışıqlıq azalır.

Situasiya 3: İclas çağırıldı, amma müəllimlər nə üçün gəldiyini bilmədi

Direktor “iclas var” deyib hamını yığır. Mövzu iclasın ortasında deyilir. Biri dərsdən danışır, biri öz narazılığını açır, söhbət dolaşır. Vaxt gedir, müəllim yorulur. İclas bitəndə hamı eyni sözlə çıxır: “Yaxşı, baxarıq.”

Çıxış yolu: Növbəti iclasdan əvvəl direktor mövzunu deyir: “Sabah yalnız 7-ci siniflərin davamiyyəti barədə danışacağıq.” Müəllimlər hazır gəlir, söhbət yayılmır. İclasın sonunda iki tapşırıq verilir: kim valideynlə danışacaq, kim siyahını toplayacaq, nə vaxta qədər. Müəllim iclasdan çıxanda bilir ki, sabah nə edəcək.

Situasiya 4: Hər işi bir müəllimə yığdılar, sonra da “niyə əsəbidir” dedilər

Bir müəllim həm tədbir hazırlayır, həm sənəd yazır, həm də valideynlə danışır. Dərsdən dərsə qaçır. Günün sonunda yorğun olur, tənəffüsdə də kimsə söz deyəndə əsəbiləşir. Müəllimlər otağında pıçıltı düşür: “Bu niyə belə aqressiv olub?”

Çıxış yolu: Direktor müəllimi kənara çəkib soruşur: “Sənə hansı işlər yığılıb, bir-bir de.” Sonra tapşırıqları bölür. Bir işi başqa müəllimə verir, birini müavinə yönləndirir, birini də ümumiyyətlə ləğv edir, çünki həmin iş o qədər də vacib deyilmiş. Müəllim rahatlaşır, dərsdə də əvvəlki sakitliyinə qayıdır.

Situasiya 5: Valideyn səsini qaldırdı, məktəb söhbəti səsə çevirmədi

Valideyn qəbuluna əsəbi gəlir. Dəhlizdə də adam var, hamı eşidir. Valideyn müəllimi ittiham edir, səsini qaldırır. Əgər direktor bu an səsə səs qatsa, söhbət daha da böyüyəcək.

Çıxış yolu: Direktor valideyni otağa dəvət edir, əvvəl dinləyir. Sonra soruşur: “Bu nə vaxt olub? Hansı dərsdə?” Sinif rəhbərindən məlumat alır, qeydlərə baxır. Valideyn görür ki, burada qışqırıqla yox, aydınlaşdırmaqla iş gedir. Səs azalır, söhbət normal axına düşür.