Liderlik və strateji idarəetmə mövzusunda 25 situasiya tipli sual və cavab

1- Məktəbdə bir neçə ildir nəticələr aşağıdır. Rəhbər kimi ilk olaraq nə edərdiniz?
Belə vəziyyətdə mən əvvəlcə nəticənin aşağı olmasını ümumi fikir kimi yox, konkret göstəricilər üzrə dəyərləndirərdim. Hansı siniflərdə, hansı fənlərdə və hansı paralellərdə problem daha çoxdur, bunu aydın görmək lazımdır. Ondan sonra səbəblərə baxardım. Çünki zəif nəticə yalnız müəllimlə bağlı olmur. Burada davamiyyət, şagirdin dərsə münasibəti, valideyn nəzarəti, sinif mühiti və məktəbdaxili nəzarət də rol oynaya bilər. Mən müəllimlərlə ayrıca söhbət aparar, dərs müşahidələrinə baxar, nəticələri müqayisə edərdim. Tələsik günahkar axtarmazdım. Daha sonra vəziyyətə uyğun qısa və real tədbirlər planı hazırlayardım. Həmin plan üzrə görülən işləri də mərhələli şəkildə izləyərdim. Mənim üçün əsas məsələ nəticənin zəif olmasını demək yox, onu qaldıracaq düzgün yolu qurmaqdır.

2- Müəllim kollektivi iki qrupa bölünüb. Rəhbər kimi nə edərdiniz?
Belə vəziyyətdə mən ilk növbədə tərəf tutmadan məsələni anlamağa çalışardım. Rəhbər əvvəlcə dinləməyi bacarmalıdır. Hər iki tərəflə ayrıca söhbət aparmaq vacibdir. Çünki bəzən görünən səbəb başqa olur, əsas problem isə başqa yerdə olur. Məsələ şəxsi münasibətdirmi, iş bölgüsü ilə bağlıdırmı, ədalətsizlik hissidirmi, bunu dəqiqləşdirmək lazımdır. Sonra baxardım ki, bu bölünmə məktəbin işinə nə qədər təsir edir. Əgər dərsə, əməkdaşlığa və ümumi mühitə təsir edirsə, artıq bu, təkcə şəxsi məsələ deyil. Mən ortaq iş prinsiplərini və kollektiv davranış qaydalarını daha aydın şəkildə ortaya qoyardım. Məktəbdə fərqli xarakterlər ola bilər, amma məktəbin işi şəxsi münasibətlərdən yuxarı dayanmalıdır. Məqsədim qarşıdurmanı böyütmək yox, kollektivin yenidən bir komanda kimi işləməsini təmin etmək olardı.

3- İnkişaf planı hazırlanır, amma kollektiv bunu formal sənəd kimi görür. Nə edərdiniz?
Mən belə halda əvvəlcə kollektivin niyə bu sənədə inamsız yanaşdığını anlamağa çalışardım. Çox vaxt planlar müəllimlərin iştirakı olmadan hazırlananda formal görünür. Müəllim öz fikrini o sənəddə görməyəndə ona sahib çıxmır. Mən əvvəlcə məktəbin real vəziyyətini rəqəmlərlə, müşahidələrlə və konkret problemlərlə ortaya qoyardım. Sonra inkişaf planını hazır şəkildə təqdim etməzdim. Müəllimlərin fikrini, təklifini və məktəblə bağlı müşahidələrini toplamaq vacibdir. Planın içində ümumi sözlər yox, məktəbə uyğun, ölçülə bilən və izlənə bilən hədəflər olmalıdır. Kim nə edəcək, hansı müddətdə edəcək, bu da aydın göstərilməlidir. Sonra həmin sənədə vaxtaşırı qayıtmaq lazımdır. Plan işləyəndə və gündəlik işə təsir edəndə kollektivin ona münasibəti də dəyişir. Mənim üçün inkişaf planı qovluqda qalan sənəd yox, məktəbin istiqamətini göstərən iş sənədi olmalıdır.

4- Məktəbdə ayrı-ayrı yaxşı müəllimlər var, amma ortaq məqsəd hissi zəifdir. Nə edərdiniz?
Belə vəziyyətdə mən əvvəlcə məktəbin əsas hədəflərini kollektiv üçün daha aydın edərdim. Müəllimlər bilməlidir ki, məktəb olaraq biz nəyə doğru gedirik. Ayrı-ayrı yaxşı müəllimlərin olması sevindiricidir, amma bu hələ kollektivin vahid istiqamətdə işlədiyi demək deyil. Mən ortaq məqsədləri müəllimlərin gündəlik işi ilə bağlayardım. Məsələn, nəticələrin yaxşılaşdırılması, davamiyyətin artırılması, məktəb mühitinin sağlamlaşdırılması hamının ortaq işi kimi görünməlidir. Bunun üçün birgə müzakirələr, nəticə təhlilləri və ortaq fəaliyyətlər vacibdir. Həm də görülən yaxşı işləri ümumi müstəviyə çıxarmaq lazımdır. Müəllim görməlidir ki, onun işi təkcə öz sinfi ilə bitmir. Mənim üçün əsas məsələ kollektivdə hər kəsin yalnız öz sahəsinə yox, məktəbin ümumi yoluna da məsuliyyət hiss etməsidir.

5- Müəllimlər yeniliyə müqavimət göstərir. Yeni yanaşma tətbiq etmək istəyirsiniz. Nə edərdiniz?
Mən belə vəziyyətdə ilk olaraq müqaviməti inad kimi yox, narahatlıq kimi qəbul edərdim. Çünki müəllim çox vaxt başa düşmədiyi və nəticəsini görmədiyi yeniliyə qarşı ehtiyatlı olur. Ona görə əvvəlcə nəyi niyə dəyişmək istədiyimi açıq şəkildə izah edərdim. Müəllim anlamalıdır ki, bu dəyişiklik nə üçündür və ona nə verəcək. Sonra yeniliyi birdən-birə bütün kollektivə ağır yük kimi təqdim etməzdim. Kiçik addımlarla başlamaq daha düzgündür. Yaxşı olar ki, əvvəlcə nümunə yaradılsın, sonra həmin nümunə paylaşılaraq genişləndirilsin. Mən təkcə tələb qoymazdım, dəstək də verərdim. Çünki müəllimə nə etmək lazım olduğunu demək asandır, əsas məsələ bunu necə etməyin yolunu da göstərməkdir. Mənim üçün əsas məqsəd yeniliyi elan etmək yox, onu işlək vəziyyətə gətirməkdir.

6- Məktəbdə intizam problemi artır və valideynlər sərt tədbir gözləyir. Necə yanaşardınız?
Mən belə vəziyyətdə tələsik sərt qərar verməzdim. Əvvəlcə problemin özünü dəqiq görmək lazımdır. Hansı yaş qrupunda, hansı hallarda və hansı davranışlarda bu problem daha çox görünür, buna baxardım. Sonra məktəbdə qaydaların nə qədər aydın və hamı üçün eyni tətbiq olunduğunu yoxlayardım. Bəzən problem şagirddə yox, böyüklərin fərqli yanaşmasında olur. Mən növbətçilik, sinif rəhbərlərinin işi, rəhbərliyin nəzarəti və qaydaların icrasını birlikdə dəyərləndirərdim. Valideynlərlə danışanda da göstərərdim ki, məsələ diqqətdədir və düşünülmüş şəkildə həll olunur. Məktəbdə intizam yalnız cəza ilə qurulmur. Burada ardıcıllıq, aydın qayda, vaxtında müdaxilə və şagirdlə iş vacibdir. Problemli hallarda valideynlə əlaqə, fərdi söhbət və lazım gəldikdə psixoloji dəstək də düşünülməlidir.

7- Şagird sayı artır, amma resurslar eyni qalır. Strateji baxımdan nə edərdiniz?
Belə vəziyyətdə mən əvvəlcə mövcud imkanların dəqiq mənzərəsini çıxarardım. Sinif otaqları, kabinetlər, dərs bölgüsü, müəllim yükləri və növbəlilik məsələləri ayrıca təhlil olunmalıdır. Sonra baxardım ki, ən böyük sıxlıq hansı sahədədir. Hər problemi eyni anda həll etmək olmur, ona görə prioritet seçmək vacibdir. Mən həm mövcud resursun daha səmərəli istifadəsinə baxardım, həm də ehtiyac olan sahələri əsaslandırılmış şəkildə yuxarı orqana təqdim edərdim. Bəzən resurs azlığı qədər resursun düzgün bölünməməsi də problem yaradır. Kollektivlə də bu vəziyyəti açıq danışmaq lazımdır. Hamı bilməlidir ki, məktəb hansı imkanla işləyir və hansı qərar niyə verilir. Strateji idarəetmə burada sadəcə çətinliyi demək deyil. Əsas məsələ mövcud vəziyyətdə ən düzgün bölgünü qurmaq və çıxış yolu göstərməkdir.

8- Buraxılış siniflərində nəticə zəifdir. Direktor olaraq nə edərdiniz?
Buraxılış sinifləri ilə bağlı zəif nəticə məktəb üçün ciddi siqnaldır. Mən ilk olaraq nəticələri sinif və fənn üzrə ayrıca təhlil edərdim. Hansı mövzularda zəiflik var, hansı şagirdlər daha çox risk altındadır, bunu dəqiq müəyyən etmək lazımdır. Sonra müəllimlərlə ayrıca iş aparardım. Onların hazırlıq planı, istifadə etdiyi üsullar, əlavə məşğələlər və nəticəyə yanaşması ayrıca dəyərləndirilməlidir. Şagirdlərlə də açıq söhbət lazımdır. Amma bu söhbət qorxutmaq üçün yox, məsuliyyət yaratmaq üçün olmalıdır. Valideynlərlə də düzgün əməkdaşlıq qurmaq vacibdir. Çünki evdə nəzarət və dəstək bu mərhələdə çox şeyi dəyişir. Mən qısa müddətli ara hədəflər qoyardım və hər yoxlama nəticəsinə əsasən növbəti addımları müəyyən edərdim. Məqsəd ilin sonunda narahat olmaq yox, ilboyu idarə olunan hazırlıq yaratmaqdır.

9- Məktəbdə rəhbərlik hər işi özü görməyə çalışır. Bu yanaşmanı necə dəyişərdiniz?
Məncə, bu, çox yayılmış idarəetmə səhvidir. İlk baxışda belə görünür ki, rəhbər hər işə qarışanda iş yaxşı gedəcək. Amma əslində bir müddət sonra həm rəhbər yorulur, həm də sistem zəifləyir. Mən əvvəlcə iş bölgüsünə baxardım. Hansı işi direktor aparmalıdır, hansı işi müavin, hansı işi digər məsul şəxslər görməlidir, bu aydın olmalıdır. Sonra məsuliyyət bölgüsü ilə yanaşı nəzarət mexanizmi də qurulmalıdır. Çünki işi bölmək məsuliyyəti itirmək demək deyil. Əksinə, hər kəs öz işinə cavabdeh olmalıdır. Mən müavin və digər məsul şəxslərlə aydın və davamlı iş əlaqəsi qurardım. Onlardan konkret nəticə və hesabat gözləyərdim. Məktəb bir nəfərin gücü ilə deyil, sistemin düzgün işləməsi ilə ayaqda qalır. Mənim üçün sağlam idarəetmə odur ki, iş şəxsdən asılı olmasın.

10- Yeni direktor təyin olunmusunuz və kollektiv sizə ehtiyatla yanaşır. İlk mərhələdə nə edərdiniz?
Yeni rəhbər gələndə kollektivin ehtiyatlı olması normaldır. Mən belə halda ilk günlərdə dərhal sərt və böyük dəyişikliklər etməzdim. Əvvəlcə məktəbi tanımağa çalışardım. Kollektivin iş mühiti, münasibətlər, nəticələr, güclü və zəif tərəflər barədə ümumi mənzərəni görmək vacibdir. Daha çox müşahidə edər, dinləyər və qeydlər aparardım. Amma bu, passiv qalmaq demək olmaz. Eyni zamanda iş prinsiplərini də aydın şəkildə göstərmək lazımdır. Kollektiv anlamalıdır ki, yeni rəhbərlik həm dinləyir, həm də məsuliyyətlə qərar verir. İlk mərhələdə mənim üçün ən vacib şey ədalət, sabitlik və aydınlıq yaratmaq olardı. Etimad bir gündə yaranmır. Amma ilk addımlar düzgün atılanda kollektiv rəhbərin kim olduğunu və hansı xəttlə işləyəcəyini hiss edir.

11- İki yaxşı təşəbbüs var, amma resurs yalnız birinə çatır. Hansını seçərdiniz?
Belə vəziyyətdə mən seçim edərkən şəxsi zövqə yox, məktəbin ehtiyacına baxardım. Əvvəlcə hər iki təşəbbüsün məktəb üçün nə verdiyini ayrıca dəyərləndirərdim. Hansı təşəbbüs daha çox şagirdi əhatə edir, hansı daha təcili problemi həll edir, hansı məktəbin əsas hədəfinə daha yaxındır, bunu müəyyənləşdirmək vacibdir. Sonra icra imkanına da baxmaq lazımdır. Bəzən fikir yaxşı olur, amma həmin mərhələdə onun həyata keçirilməsi real olmur. Bu halda daha işlək və daha təsirli təşəbbüsü seçmək daha doğru qərardır. Digər təşəbbüsü isə tam kənara qoymazdım. Onu növbəti mərhələ üçün planlaşdırardım. Əsas odur ki, qərarın məntiqi olsun və bunu izah etmək mümkün olsun. Kollektiv görməlidir ki, seçim təsadüfi deyil. Strateji rəhbərlik çox vaxt məhz məhdud imkan daxilində düzgün prioritet seçməkdir.

12- Güclü müəllimdir, amma kollektivlə işləməkdə çətinlik yaradır. Nə edərdiniz?
Mən belə müəllimlə bağlı məsələyə yalnız fənn nəticəsi üzərindən baxmazdım. Məktəbdə güclü müəllim olmaq vacibdir, amma kollektiv mühitə uyğun işləmək də bir o qədər vacibdir. Əvvəlcə vəziyyəti faktlarla aydınlaşdırardım. Həqiqətən kollektiv işə mane olan davranış varmı, yoxsa bu, sadəcə xarakter fərqi kimi görünür, bunu dəqiqləşdirmək lazımdır. Sonra həmin müəllimlə təkbətək və sakit danışardım. Bu söhbətdə ittiham yox, peşəkar gözlənti əsas olmalıdır. Mən aydın deyərdim ki, məktəbdə fərdi uğur ümumi işə zərər verməməlidir. Eyni zamanda onun güclü tərəflərini də nəzərə alardım. Məqsəd insanı sındırmaq yox, onun gücünü məktəbin xeyrinə yönəltməkdir. Əgər problem davam edərsə, artıq bu, rəhbərlik müdaxiləsi tələb edən məsələdir. Mən burada həm peşəkarlığı qiymətləndirərdim, həm də kollektiv mühitin pozulmasına imkan verməzdim.

13- Məktəbdə yaxşı ideyalar var, amma icra zəifdir. Bunu necə dəyişərdiniz?
Məncə, ideya çox vaxt olur, əsas çətinlik onu sona çatdırmaqda yaranır. Mən belə halda əvvəlcə baxardım ki, planlaşdırma nə qədər konkret qurulub. Tapşırıq ümumi veriləndə icra da adətən zəif olur. Kim nə edəcək, hansı vaxta qədər edəcək, nə nəticə gözlənilir, bunlar dəqiq yazılmalıdır. Sonra məsul şəxs düzgün seçilməlidir. Çünki hər işi hər adam eyni səviyyədə apara bilmir. Mən aralıq nəzarət nöqtələri də müəyyən edərdim. Yalnız sonda niyə olmadığını soruşmaq işə yaramır. İcra zamanı çətinlikləri vaxtında görmək və kömək etmək vacibdir. Həm də görülən işin nəticəsi kollektivə göstərilməlidir. İnsan işin nəticəsini görəndə məsuliyyət də artır. Mənim üçün yaxşı idarəetmə yalnız yaxşı fikir söyləmək deyil, o fikri yerinə yetirən sistemi qurmaqdır.

14- Müəllimlər deyir ki, tələblər çoxdur, dəstək azdır. Necə yanaşardınız?
Belə narazılıq səslənirsə, onu ciddi qəbul etmək lazımdır. Mən əvvəlcə müəllimlərin konkret nəyi nəzərdə tutduğunu öyrənərdim. Problem sənədləşmədədirmi, ünsiyyət tərzindədir, iş yükündədir, yoxsa metodiki dəstək çatışmır, bunu ayırmaq vacibdir. Müəllimə yalnız tapşırıq verib nəticə gözləmək düzgün deyil. O, nə etməli olduğunu və bunu necə etməli olduğunu da aydın bilməlidir. Mən dəstək ehtiyacını konkretləşdirərdim. Harada təlim lazımdır, harada iş bölgüsü dəyişməlidir, harada artıq yük azaldılmalıdır, bunlara baxardım. Eyni zamanda tələbi də tam arxa plana keçirməzdim. Məktəbdə nəticə və məsuliyyət mütləq olmalıdır. Sadəcə bu, dəstəklə birlikdə olmalıdır. Mənim yanaşmam belə olardı ki, müəllim rəhbərliyi yalnız tələb edən tərəf kimi yox, işini asanlaşdıran və yol göstərən tərəf kimi də görsün.

15- Uzunmüddətli plan var, amma gündəlik problemlər planı kölgədə qoyur. Nə edərdiniz?
Bu, məktəb idarəçiliyində çox rast gəlinən haldır. Gündəlik işin çoxluğu strateji istiqaməti arxa plana keçirə bilir. Mən belə halda planı ayrıca sənəd kimi saxlamazdım. Hər ay və ya hər rüb həmin plan üzrə qısa baxış keçirərdim. Hansı istiqamətdə nə görülüb, nə yubandılıb, səbəb nədir, buna baxmaq vacibdir. Gündəlik qərarlar da o planla əlaqələndirilməlidir. Əgər məktəbin əsas məqsədi nəticələri yaxşılaşdırmaqdırsa, gündəlik görülən işlər də buna xidmət etməlidir. Mən müavin və digər məsul şəxslərlə planı vaxtaşırı müzakirə edərdim. Kollektiv də hiss etməlidir ki, məktəbin işi yalnız bu günün problemləri ilə idarə olunmur. Strateji rəhbərlik mənim üçün odur ki, gündəlik işin içində əsas istiqamət itirilməsin. Plan kağızda yox, qərarlarda görünməlidir.

16- Müəllimlərin peşəkar inkişafı formal xarakter alıb. Necə dəyişərdiniz?
Mən belə vəziyyətdə əvvəlcə müəllimlərin nəyə ehtiyacı olduğunu öyrənərdim. Çünki real ehtiyacdan çıxmayan heç bir metodiki iş fayda vermir. Bunun üçün dərs müşahidələri, nəticə təhlili və müəllimlərlə söhbətlər vacibdir. Sonra keçirilən metodiki işləri həmin ehtiyaclara uyğun qurmaq lazımdır. Sadəcə toplantı keçirmək və ya qeyd aparmaq üçün fəaliyyət təşkil etmək doğru deyil. Müəllim görməlidir ki, bu iş onun dərsinə, sinif idarəetməsinə və nəticəsinə real kömək edir. Mən daha çox praktik nümunələrə, birgə təhlilə və məktəbdaxili yaxşı təcrübələrin paylaşılmasına üstünlük verərdim. Çünki məktəbin içində də öyrəniləsi çox şey olur. Həm də peşəkar inkişaf birdəfəlik tədbir kimi yox, ardıcıl proses kimi düşünülməlidir. Məqsəd kağız üzərində fəaliyyət göstərmək yox, müəllimin işində dəyişiklik yaratmaqdır.

17- Məktəbdə yaxşı ənənələr var, amma siz yenilik də gətirmək istəyirsiniz. Tarazlığı necə qoruyardınız?
Mən bu məsələdə ənənə ilə yeniliyi bir-birinə qarşı qoymazdım. Məktəbdə dəyərli ənənələr varsa, onları qorumaq lazımdır. Amma bu o demək deyil ki, hər şey olduğu kimi qalmalıdır. Mən əvvəlcə hansı ənənələrin məktəbin ruhunu, birliyini və iş keyfiyyətini gücləndirdiyini müəyyən edərdim. Sonra yeniliyi həmin dəyəri dağıtmaq kimi yox, işi daha yaxşı qurmaq kimi təqdim edərdim. İnsanlar hörmət gördükləri yerdə dəyişikliklərə daha rahat yanaşır. Ona görə əvvəlcə mövcud yaxşı tərəfi qəbul etmək vacibdir. Sonra ehtiyac olan sahədə dəyişiklikləri mərhələli şəkildə aparmaq daha düzgündür. Mənim üçün əsas məsələ məktəbin kimliyini qorumaqla işin keyfiyyətini yüksəltməkdir. Yəni nə köhnəni inkar etmək, nə də yeniliyə qapalı qalmaq doğru deyil. Sağlam rəhbərlik bu tarazlığı qoruya bilməlidir.

18- Valideynlər rəhbərliyin qərarlarına tez-tez müdaxilə etməyə çalışır. Necə davranardınız?
Valideynlərlə münasibətdə həm açıq olmaq, həm də sərhədi qorumaq lazımdır. Mən əvvəlcə valideynlərlə ünsiyyət xəttini düzgün qurardım. Onlar bilməlidir ki, məktəb müraciəti dinləyir, suallara cavab verir və məsələni araşdırır. Amma qərarlar şəxsi istəyə görə yox, qayda və peşəkar yanaşma əsasında verilir. Müdaxilə xarakterli hallarda emosional reaksiya verməzdim. Sakit və aydın şəkildə səlahiyyət bölgüsünü və qərarın əsasını izah edərdim. Valideynə sərt cavabla məsafə yaratmaq doğru deyil. Amma məktəbin daxili idarəçiliyini tam onun istəyinə vermək də olmaz. Mən burada həm dinləməyi, həm izah etməyi, həm də mövqe göstərməyi vacib sayıram. Məktəb-valideyn əməkdaşlığı olmalıdır, amma bu əməkdaşlıq idarəetmənin yerini tutmamalıdır.

19- Bir layihə uğursuz alınıb və kollektiv ruhdan düşüb. Nə edərdiniz?
Belə vəziyyətdə rəhbərin mövqeyi çox şeyi həll edir. Mən ilk olaraq layihəni sakit şəkildə təhlil edərdim. Nə alınmadı, niyə alınmadı, hansı mərhələdə boşluq oldu, bunu aydınlaşdırmaq lazımdır. Sonra kollektivlə elə danışmaq vacibdir ki, görülən iş tam dəyərsiz görünməsin. Uğursuzluq varsa, bundan nəticə çıxarmaq lazımdır. Ən böyük səhv dərhal günahkar axtarmaqdır. Bu, kollektivdə təşəbbüsü öldürür. Mən zəif tərəfləri göstərərdim, amma eyni zamanda növbəti dəfə nəyi daha düzgün etmək lazım olduğunu da deyərdim. Bəzən kiçik və daha real addımla yenidən başlamaq daha faydalı olur. Məqsəd ruh düşkünlüyünü artırmaq yox, bu vəziyyətdən dərs çıxarmaqdır. Mən rəhbər kimi çalışardım ki, kollektiv başa düşsün: hər uğursuzluq son deyil, düzgün baxılanda təcrübədir.

20- Məktəbdə qərarlar yalnız rəhbərlik tərəfindən verilir və müəllimlər özlərini kənarda hiss edir. Nə edərdiniz?
Mən belə vəziyyətdə müəllimlərin prosesdə iştirak imkanını artırmağa çalışardım. Çünki insan iştirak etmədiyi qərara tam sahib çıxmır. Əvvəlcə baxardım ki, hansı mövzularda müəllimlərin fikrini almaq mümkündür. Hər məsələni ümumi müzakirəyə çıxarmaq lazım deyil. Amma məktəbin inkişafı, bəzi təşkilati məsələlər və işin yaxşılaşdırılması ilə bağlı mövzularda müəllim rəyi çox dəyərlidir. Mən bunu daha sistemli hala gətirərdim. Müzakirələr, işçi qruplar və təkliflərin toplanması bu baxımdan faydalıdır. Müəllim görməlidir ki, onun sözü eşidilir və nəzərə alınır. Eyni zamanda rəhbərliyin son qərar məsuliyyəti qalmalıdır. Mən iştirakçı idarəetməni zəiflik yox, ağıllı rəhbərlik kimi görürəm. Məktəbdə insan eşidiləndə, işi də daha çox öz işi kimi qəbul edir.

21- Yeni təyin olunmuş gənc müəllimlər kollektivə tam uyğunlaşa bilmir. Nə edərdiniz?
Məncə, gənc müəllimin məktəbə uyğunlaşması təsadüfə buraxılmamalıdır. Məktəb ona bu keçidi asanlaşdıran mühit yaratmalıdır. Mən əvvəlcə onların hansı sahədə çətinlik yaşadığını öyrənərdim. Bu, dərs qurmaq, sənədləşmə, valideynlə ünsiyyət və ya kollektivə qarışmaqla bağlı ola bilər. Sonra onları tək qoymazdım. Təcrübəli müəllim dəstəyi, rəhbərliyin açıq münasibəti və aydın gözlənti burada çox vacibdir. Gənc müəllim özünü daim qiymətləndirilən yox, eyni zamanda yönləndirilən biri kimi hiss etməlidir. Əlbəttə, məsuliyyət də olmalıdır. Amma dəstək olmadan yalnız tələb qoymaq qorxu yaradır. Mən çalışardım ki, o, səhv etməkdən çəkinməsin, amma səhvini də öyrənmə fürsətinə çevirə bilsin. Məktəb gələcəyini yalnız təcrübəli müəllimlə yox, yetişən müəllimlə də qurur.

22- Bəzi müəllimlər yalnız öz fənnini düşünür, ümumi məktəb işinə maraq göstərmir. Nə edərdiniz?
Belə vəziyyətdə mən əvvəlcə müəllimlərə məktəbin bir sistem olduğunu xatırladardım. Hər müəllim başa düşməlidir ki, onun işi yalnız dərs saatı ilə bitmir. Məktəbin nəticəsi, intizamı, mühiti və valideynlə əlaqəsi hamının ortaq işidir. Mən bunu irad formasında yox, məktəbin ümumi məqsədi baxımından izah edərdim. Sonra ümumi fəaliyyətlərdə müəllimlərin rolunu daha aydın göstərərdim. Həm də bu fəaliyyətlərin nəticəsini kollektivə görünən etmək vacibdir. İnsan gördüyü işin ümumi faydasını hiss etməlidir. Bəzən müəllim ümumi işə ona görə qoşulmur ki, onun niyə vacib olduğunu görmür. Mən bu mənanı aydınlaşdırmağa çalışardım. Məqsəd müəllimi məcbur etmək yox, onu ümumi məktəb düşüncəsinə yaxınlaşdırmaqdır. Məktəb o zaman güclənir ki, müəllim yalnız öz fənnini yox, məktəbin ümumi yolunu da düşünür.

23- Rəhbərlik dəyişib, amma köhnə problemlər qalır. Nə edərdiniz?
Belə halda mən məsələyə şəxs üzərindən yox, sistem üzərindən baxardım. Əgər problemlər olduğu kimi qalırsa, deməli dəyişən yalnız rəhbərin adı olub. Mən əvvəlcə təkrarlanan problemləri ayrıca müəyyənləşdirərdim. Sonra bu problemlərin arxasında duran səbəblərə baxardım. Bəzən nəzarət mexanizmi zəif olur, bəzən məsuliyyət bölgüsü aydın olmur, bəzən də məlumat toplanır, amma istifadə olunmur. Yeni rəhbərlik yalnız üslubu dəyişməklə nəticə yarada bilməz. İşin təşkili, icra qaydası və hesabatlılıq da dəyişməlidir. Mən əvvəlcə bu boşluqları görər, sonra onları bağlayan yeni iş mexanizmi qurardım. Müəllimlər də hiss etməlidir ki, fərq yalnız sözlərdə deyil, işin gedişindədir. Mənim üçün əsas məsələ problemi müzakirə etmək yox, onu təkrar yaradan səbəbi aradan qaldırmaqdır.

24- Məktəbdə uğurlu nəticələr olur, amma davamlı olmur. Strateji yanaşma nə olardı?
Bir dəfə yaxşı nəticə almaq mümkündür. Əsas məsələ o nəticəni davamlı hala gətirməkdir. Mən belə halda əvvəlcə həmin uğurun nəyin hesabına yarandığını araşdırardım. Bu, konkret müəllimlə bağlıdır, müəyyən siniflə bağlıdır, əlavə hazırlıqla bağlıdır, yoxsa təsadüfi amildir, bunu ayırmaq lazımdır. Sonra həmin uğurdan işləyən tərəfləri seçib ümumi məktəb təcrübəsinə çevirməyə çalışardım. Uğur bir nəfərin üzərində qalanda davamlı olmur. O, sistemə çevrilməlidir. Mən yaxşı təcrübəni digər müəllimlərlə paylaşar, uyğun şəraitdə genişləndirərdim. Eyni zamanda nəzarət və dəstək də vacibdir. Uğurun səbəbi qorunmasa, nəticə də təkrarlanmaz. Strateji idarəetmə mənim üçün təsadüfi uğuru daimi iş qaydasına çevirməkdir. Məktəb yalnız belə inkişaf edir.

25- Sizdən həm nəticə, həm də sağlam məktəb mühiti gözlənilir. Bu iki istiqaməti necə birləşdirərdiniz?
Mən bu iki istiqaməti bir-birindən ayrı görməzdim. Sağlam məktəb mühiti olmayan yerdə davamlı nəticə almaq çətindir. Eyni zamanda yalnız rahat mühit yaradıb nəticəni kənarda saxlamaq da doğru deyil. Mən çalışardım ki, məktəbdə aydın qayda, ədalətli münasibət, açıq ünsiyyət və nəticəyə yönəlmiş iş bir yerdə olsun. Müəllim özünü dəyərli hiss etməlidir, amma məsuliyyət də daşımalıdır. Şagird özünü təhlükəsiz hiss etməlidir, amma qayda da olmalıdır. Valideyn dinlənməlidir, amma məktəbin idarə olunmasını istiqamətləndirən tərəfə çevrilməməlidir. Məktəbdə həm insanı qoruyan, həm də nəticə tələb edən mühit qurmaq lazımdır. Mənim üçün əsl rəhbərlik məhz bu tarazlığı saxlamaqdır. Bu tarazlıq qurulanda həm məktəb mühiti sağlam olur, həm də nəticə daha sabit görünür.