Liderlik və strateji idarəetmə mövzusunda 40 situasiya tipli sual və cavab 26-65

26- Məktəbdə eyni vaxtda bir neçə təcili məsələ yaranıb. Hansını əvvəl həll edəcəyinizi necə müəyyənləşdirərdiniz?
Belə vəziyyətdə mən ilk növbədə məsələləri eyni səviyyədə görməzdim. Hansı məsələ birbaşa uşağın təhlükəsizliyinə, dərsin gedişinə və ya məktəbin normal işinə təsir edirsə, onu önə çəkərdim. Sonra digər məsələləri təxirəsalınmazlıq dərəcəsinə görə sıralayardım. Mənim üçün rəhbərlikdə əsas bacarıqlardan biri prioriteti düzgün seçməkdir. Hər işi eyni anda görməyə çalışmaq çox vaxt qarışıqlıq yaradır. Təcili məsələlər həll olunandan sonra digər işləri məsul şəxslər üzrə bölərdim. Kim hansı istiqaməti izləyəcək, bu da aydın olmalıdır. Mən çalışardım ki, nə müəllim, nə də valideyn rəhbərlikdə çaşqınlıq görməsin. Belə anlarda rəhbərin sakitliyi məktəbin ümumi havasına da təsir edir.

27- Məktəbdə müəllimlərin bir hissəsi qərarların gec verildiyini düşünür. Bu vəziyyəti necə idarə edərdiniz?
Əgər kollektivdə belə fikir formalaşıbsa, deməli idarəetmədə sürət və aydınlıq məsələsinə baxmaq lazımdır. Mən əvvəlcə baxardım ki, qərarlar həqiqətən gecikir, yoxsa məlumat müəllimə vaxtında çatmır. Bəzən problem qərarın gec verilməsində yox, onun gec paylaşılmasında olur. Sonra qərarvermə və məlumatlandırma xəttini sadələşdirmək lazımdır. Hər məsələ üçün uzun yol işlək olmur. Mən çalışardım ki, qərarlar həm düşünülmüş olsun, həm də yersiz yubadılmasın. Müəllim bilməlidir ki, rəhbərlik məsələni eşidib və onunla bağlı mövqeyi nədir. Qərarların vaxtında və aydın verilməsi kollektivdə inam yaradır. Mən bu sahədə həm sürəti, həm də aydınlığı artırmağa çalışardım.

28- Məktəbdə kənardan gələn bir layihə təklif olunur, amma onun məktəbə real faydası şübhəlidir. Nə edərdiniz?
Mən belə hallarda layihəyə yalnız adına və təqdimatına görə yox, məktəbə real təsirinə görə baxardım. Əvvəlcə həmin təşəbbüsün məktəbin hansı ehtiyacına cavab verdiyini soruşardım. Əgər layihə məktəbin əsas işindən kənarda qalırsa və müəllimə əlavə yük yaradırsa, ona ehtiyatla yanaşmaq lazımdır. Mən baxardım ki, bu təşəbbüs şagirdə, müəllimə və məktəbin ümumi işinə nə verəcək. Sonra onun icrası üçün tələb olunan vaxt və resursu da nəzərə alardım. Yalnız yaxşı təqdim olunur deyə hər layihəyə qoşulmaq düzgün deyil. Məktəb hər təklifə bəli deməməlidir. Mən faydası aydın olmayan təşəbbüslərdə tələsməzdim. Məktəbin marağı rəhbər üçün əsas meyar olmalıdır.

29- Məktəbdə bəzi müəllimlər öz işini yaxşı görür, amma hesabat və sənədləşmədə intizamsızdır. Necə yanaşardınız?
Belə müəllimlərə münasibətdə təkcə dərs nəticəsinə baxmaq kifayət etmir. Məktəbdə iş yalnız sinifdə görülən dərsdən ibarət deyil. Sənədləşmə, hesabat və vaxtında məlumat vermək də peşəkar məsuliyyətin bir hissəsidir. Mən əvvəlcə həmin müəllimlə fərdi söhbət aparardım. Aydın şəkildə göstərərdim ki, bu məsələ əlavə yük yox, işin ayrılmaz tərəfidir. Eyni zamanda baxardım ki, problem laqeydlikdən yaranır, yoxsa təşkilatçılıq çətinliyindən. Əgər ehtiyac varsa, sadə nümunə və dəstək də vermək olar. Amma ardıcıl intizamsızlığa göz yummaq düzgün deyil. Çünki bu hal zamanla ümumi işə mənfi təsir edir. Mən həm hörmətli, həm də tələbkar mövqe tutardım.

30- Məktəbdə uzun illər işləyən müəllimlər yeni gələn rəhbərin yanaşmasını qəbul etməkdə çətinlik çəkir. Nə edərdiniz?
Belə vəziyyət təbiidir. Uzun illər eyni qayda ilə işləyən insanlar yeni yanaşmaya dərhal açıq olmaya bilər. Mən bu müəllimlərlə münasibətdə tələsik sərt xətt tutmazdım. Əvvəlcə onların təcrübəsinə hörmət göstərmək vacibdir. Çünki uzun illərin təcrübəsi məktəb üçün dəyərdir. Amma eyni zamanda məktəbin yeni mərhələdə hansı istiqamətə getdiyini də aydın anlatmaq lazımdır. Mən çalışardım ki, dəyişiklik şəxsi qarşıdurma kimi yox, işin yaxşılaşması kimi görünsün. Belə müəllimləri prosesdən kənarda saxlamaq doğru deyil. Əksinə, onları uyğun sahələrdə dəstək verən və nümunə göstərən mövqeyə gətirmək daha faydalıdır. Mənim üçün əsas məsələ köhnə ilə yeninin toqquşması yox, onların iş üçün uyğun şəkildə birləşməsidir.

31- Məktəbdə şagirdlərin fikri heç soruşulmur və onlar özlərini kənarda hiss edir. Lider kimi nə edərdiniz?
Mən hesab edirəm ki, məktəbdə şagirdin səsi eşidilməlidir. Bu o demək deyil ki, bütün qərarı şagird verir. Amma onun məktəb mühiti ilə bağlı fikri, müşahidəsi və narahatlığı dəyərlidir. Mən əvvəlcə baxardım ki, məktəbdə şagirdlərlə danışmaq üçün hansı sağlam mexanizmlər var. Sinif rəhbərləri, şagird özünüidarəsi və görüşlər bu baxımdan işə yaraya bilər. Şagird özünü görünməyən hiss edəndə məktəbə bağlılığı da zəifləyir. Mən çalışardım ki, məktəbdə müəyyən mövzularda onların fikri dinlənsin. Xüsusilə təhlükəsizlik, məktəb mühiti, intizam və ünsiyyətlə bağlı fikirlər vacibdir. Bu həm etimad yaradır, həm də rəhbərliyə reallığı daha düzgün göstərir. Mənim üçün məktəbdə şagirdi yalnız idarə olunan tərəf kimi görmək düzgün deyil.

32- Məktəbdə eyni problem hər il təkrarlanır, amma köklü həll tapılmır. Nə edərdiniz?
Əgər bir problem hər il təkrarlanırsa, deməli ona səthi yanaşılıb. Mən belə halda əvvəlcə həmin problemin tarixçəsinə baxardım. İndiyə qədər nə edilib, nə alınmayıb, hansı addımlar nəticə verməyib, bunu görmək vacibdir. Sonra problemi hadisə kimi yox, səbəb-nəticə əlaqəsi ilə təhlil edərdim. Çox vaxt təkrarlanan çətinliklər sistem boşluğundan yaranır. Məsələn, nəzarət zəif olur, məlumat vaxtında toplanmır və ya məsuliyyət aydın bölünmür. Mən çalışardım ki, bu dəfə məsələni kökündən həll edən mexanizm qurulsun. Sadəcə tədbir keçirmək və ya tapşırıq verməklə kifayətlənməzdim. Təkrarlanan problemin yenidən ortaya çıxmaması mənim üçün əsas göstərici olardı. Əsl idarəetmə problemi söndürmək yox, onun təkrar yaranmasının qarşısını almaqdır.

33- Məktəbdə müəllimlər arasında informasiya bərabər yayılmır və bu, narazılıq yaradır. Nə edərdiniz?
Belə hallarda problem çox vaxt münasibətdən yox, təşkilatdan yaranır. Mən əvvəlcə baxardım ki, məlumat məktəbdə hansı kanallarla ötürülür. Hər kəsə eyni anda və eyni şəkildə çatırmı, yoxsa məlumat parçalanır, bunu müəyyən etmək lazımdır. Məktəbdə informasiya seçmə qaydada yayılırsa, inamsızlıq yaranır. Mən bu məsələdə aydın və sabit qayda qurardım. Vacib məlumatlar hamıya eyni yolla çatmalıdır. Tapşırıq və qərarlarda qeyri-müəyyənlik qalarsa, müəllim özünü kənarda hiss edir. Mən həm də məlumatın yalnız verilməsinə yox, başa düşülməsinə də diqqət edərdim. Çünki bəzən məlumat ötürülür, amma aydın olmur. Mənim üçün sağlam idarəetmədə informasiya axını şəffaf və dəqiq olmalıdır.

34- Məktəbdə bir müəllim davamlı olaraq bu iş alınmaz mövqeyi tutur və kollektivə də təsir edir. Necə yanaşardınız?
Belə müəllimlə işdə ilk növbədə məsələni şəxsi narazılıq kimi yox, kollektiv mühitə təsir edən amil kimi görmək lazımdır. Mən əvvəlcə həmin müəllimlə ayrıca danışardım. Çünki çox vaxt bu cür yanaşmanın arxasında yorğunluq, inamsızlıq və ya əvvəlki təcrübələrdən qalan mənfi təsir olur. Mən onun nəyi niyə belə gördüyünü anlamağa çalışardım. Sonra aydın şəkildə göstərərdim ki, məktəbdə tənqidi fikir ola bilər, amma ümidsizlik yayan mövqe ümumi işə zərər verir. Onun konkret təklif verməsini istəyərdim. Yalnız alınmaz demək yox, necə olar hissəsinə də keçmək lazımdır. Əgər müəllim öz mövqeyini dəyişmək istəmirsə, artıq rəhbərlik həmin mənfi təsirin yayılmasının qarşısını almalıdır. Mən burada həm insanı dinləyərdim, həm də kollektiv ruhunu qoruyardım.

35- Məktəbdə müəllimlər bir-birinin dərsinə maraq göstərmir və təcrübə paylaşımı zəifdir. Nə edərdiniz?
Bu, məktəbdə peşəkar tənhalıq yaradan bir vəziyyətdir. Mən əvvəlcə kollektivdə paylaşımın niyə zəif olduğunu anlamağa çalışardım. Bəzən buna vaxt çatmır, bəzən də müəllimlər bu işin faydasını görmür. Mən çalışardım ki, məktəbdə bir-birindən öyrənmək təbii iş formasına çevrilsin. Bunun üçün formal toplantılardan çox, praktik müzakirələr, dərs sonrası fikir mübadiləsi və kiçik paylaşımlar daha faydalıdır. Hər müəllim bilməlidir ki, təcrübəsini bölüşmək zəif görünmək deyil. Əksinə, bu, məktəbin ümumi gücünü artırır. Mən bu işə rəhbərlik səviyyəsində dəstək verərdim və yaxşı nümunələri görünən edərdim. Məktəb o zaman inkişaf edir ki, müəllim yalnız özü üçün yox, bir-biri ilə birlikdə də inkişaf edir.

36- Məktəbdə rəhbərlik dəyişiklik istəyir, amma müəllimlər bunun növbəti müvəqqəti kampaniya olduğunu düşünür. Nə edərdiniz?
Belə yanaşma varsa, deməli müəllimlər əvvəlki təcrübələrdən yorulub. Mən belə halda böyük sözlər işlətməzdim. Əvvəlcə kiçik, real və görünən nəticə verən işdən başlayardım. Müəllim görməlidir ki, bu dəfə deyilən söz sabah unudulmur. Mən dəyişikliklə bağlı bir neçə aydın hədəf müəyyən edərdim. Sonra həmin hədəfin icrasını ardıcıl şəkildə izləyərdim. Ən vacibi odur ki, rəhbərlik özü də bu xəttə sadiq qalsın. Çünki müəllim çox şeyə baxır, amma ən çox rəhbərin işdəki sabitliyinə baxır. Mən çalışardım ki, bu proses kampaniya təsiri yaratmasın. Məktəbdə dəyişiklik o zaman qəbul olunur ki, o, gündəlik işdə görünür və yarımçıq qalmır.

37- Məktəbdə siniflər arasında nəticə fərqi çox böyükdür. Rəhbər kimi buna necə baxardınız?
Belə mənzərə olanda mən bunu təsadüfi hal kimi qəbul etməzdim. Siniflər arasında böyük fərq varsa, deməli araşdırılmalı məsələ var. Əvvəlcə baxardım ki, bu fərq hansı fənlərdə və hansı paralellərdə daha çox görünür. Sonra müəllim amili, sinifin tərkibi, davamiyyət, sinif rəhbərliyi və valideyn əlaqəsi kimi tərəfləri birlikdə dəyərləndirərdim. Məqsəd kimisə günahlandırmaq yox, fərqin səbəbini anlamaqdır. Mən həmin siniflərdə dərs müşahidəsi və nəticə təhlili aparardım. Zəif siniflərlə bağlı əlavə tədbir planı hazırlanmalıdır. Güclü nəticə göstərən siniflərdə işləyən yaxşı təcrübə də öyrənilməlidir. Mənim üçün əsas məsələ bütün siniflərdə eyni nəticə tələb etmək yox, aradakı kəskin fərqi əsaslandırmaq və azaltmaqdır.

38- Məktəbdə müəllimlər rəhbərliklə açıq danışmaqdan çəkinir. Nə edərdiniz?
Bu, rəhbərlik üçün ciddi siqnaldır. Əgər müəllim sözünü deməyə çəkinirsə, deməli məktəbdə etimad tam formalaşmayıb. Mən əvvəlcə baxardım ki, bu çəkinmə nədən yaranır. İnsanlar dinlənmədiyini düşünür, yoxsa dediyi söz sonradan ona qarşı işlədilir, bunu anlamaq vacibdir. Mən çalışardım ki, rəhbərliklə ünsiyyət daha açıq və təhlükəsiz görünsün. Müəllim bilməlidir ki, fikir bildirmək risk deyil. Təbii ki, hər sözlə razılaşmaq məcburiyyəti yoxdur. Amma insan eşidildiyini hiss etməlidir. Mən bu mühiti həm fərdi söhbətlərlə, həm də ümumi görüşlərdə ünsiyyət tərzi ilə qurmağa çalışardım. Sağlam məktəbdə müəllim rəhbərlikdən çəkinməməlidir. Hörmət olmalıdır, amma qorxu üzərində münasibət qurulmamalıdır.

39- Məktəbdə məktəbin adı üçün deyil, həqiqi fayda üçün tədbir mədəniyyəti yaratmaq istəyirsiniz. Nə edərdiniz?
Məncə, məktəbdə tədbirin çox olması həmişə keyfiyyət demək deyil. Əsas məsələ görülən işin məktəbə nə verdiyidir. Mən əvvəlcə keçirilən tədbirlərə baxardım. Onların neçəsi doğrudan faydalıdır, neçəsi sadəcə görüntü yaradır, bunu ayırmaq lazımdır. Sonra kollektivlə birlikdə tədbirin məqsədini daha aydın müəyyən edərdim. Hər fəaliyyətin məktəbə, şagirdə və ya müəllimə nə verdiyi bilinməlidir. Mən az, amma dəyərli iş prinsipinə üstünlük verərdim. Şagirdin, müəllimin və məktəbin enerjisini yalnız şəkil və hesabat üçün sərf etmək doğru deyil. Mən istəyərdim ki, hər fəaliyyətin sonunda hamı özünə bunun faydası nə oldu sualını verə bilsin. Məktəbdə keyfiyyətli fəaliyyət mədəniyyəti belə yaranır.

40- Məktəbdə rəhbərliklə müəllim arasında məsafə çox böyüyüb. Bunu necə yumşaldardınız?
Mən belə vəziyyətdə rəhbərliklə müəllim arasında həm peşəkar məsafəni qoruyar, həm də ünsiyyəti yaxınlaşdırardım. Çünki rəhbərlik tam dostluq münasibəti qurmamalıdır, amma tam soyuq və uzaq da qalmamalıdır. Əvvəlcə müəllimlərlə gündəlik ünsiyyətin tonuna baxardım. Söhbətlər yalnız tapşırıq və irad üzərində qurulursa, məsafə artır. Mən çalışardım ki, müəllim rəhbərliyi yalnız tələb edən tərəf kimi yox, anlayan və yol göstərən tərəf kimi də görsün. Kiçik görüşlər, dinləyən münasibət və aydın cavablar bu baxımdan çox kömək edir. Eyni zamanda qayda da qorunmalıdır. Məqsəd sərhədi itirmək yox, gərginliyi azaltmaqdır. Mənim üçün rəhbərlikdə hörmətli yaxınlıq daha sağlam yoldur.

41- Məktəbdə yeni qayda tətbiq olunub, amma müəllimlər bunu fərqli şəkildə başa düşür. Nə edərdiniz?
Belə vəziyyətdə problem adətən qaydanın özündə yox, onun aydın izah olunmamasında olur. Mən əvvəlcə baxardım ki, bu qayda müəllimlərə necə çatdırılıb. Sadəcə göndərmək və ya elan etmək kifayət etmir. İnsan onu necə tətbiq edəcəyini də anlamalıdır. Mən həmin qaydanı sadə dillə yenidən izah edərdim. Mümkün nümunələr göstərərdim ki, hamı eyni şəkildə başa düşsün. Sonra tətbiq zamanı yaranan sualları toplamaq da vacibdir. Bəzən qayda aydındır, amma praktikada necə işləyəcəyi anlaşılmır. Mən çalışardım ki, müəllimlər arasında fərqli yozum qalmasın. Çünki fərqli tətbiq ədalətsizlik hissi yaradır. Rəhbərlikdə aydınlıq nəzarət qədər vacibdir.

42- Məktəbdə bəzi sinif rəhbərləri işini çox yaxşı görür, bəziləri isə yalnız formal yanaşır. Necə idarə edərdiniz?
Mən bu vəziyyətdə sinif rəhbərliyinə xüsusi diqqət ayırardım. Çünki məktəbdə bir çox məsələ məhz sinif rəhbərinin işindən keçir. Əvvəlcə güclü və zəif tərəfləri müəyyən edərdim. Hansı sinif rəhbəri valideynlə əlaqədə, şagird izləməsində və sinif mühitində daha yaxşı işləyir, bunu görmək lazımdır. Sonra formal yanaşan sinif rəhbərləri ilə ayrıca danışardım. Onlara bu işin sadəcə sənəd işi olmadığını anlatmaq vacibdir. Eyni zamanda yaxşı işləyən sinif rəhbərlərinin təcrübəsini paylaşmaq faydalı olar. Mən sinif rəhbərliyini yalnız əlavə vəzifə kimi yox, məktəbin əsas dayaq xətlərindən biri kimi görürəm. Ona görə burada həm nəzarət, həm də dəstək lazımdır. Məqsəd hamını eyni qəlibə salmaq yox, minimum peşəkar səviyyəni təmin etməkdir.

43- Məktəbdə müəllimlər çox yorğundur və motivasiya zəifləyib. Nə edərdiniz?
Belə hallarda ilk olaraq çalışın demək heç nəyi dəyişmir. Mən əvvəlcə yorğunluğun səbəbinə baxardım. Problem iş yükündədir, nəticəsizlik hissindədir, qiymətləndirilməməkdədir, yoxsa münasibətlərdədir, bunu anlamaq vacibdir. Sonra vəziyyəti daha da ağırlaşdıran amilləri azaltmağa çalışardım. Məktəbdə hər şeyi bir anda dəyişmək mümkün deyil, amma bəzi yükü yüngülləşdirmək, aydınlıq yaratmaq və görünən dəstək vermək olar. Mən müəllimlərin gördüyü işi görünən etməyə də önəm verərdim. İnsan zəhmətinin fərq edildiyini görəndə gücü də bir qədər artır. Eyni zamanda real hədəf qoymaq vacibdir. Daimi təzyiq motivasiya yaratmır. Mənim üçün burada əsas məsələ müəllimə boş ümid vermək yox, iş mühitini daha yaşana bilən etməkdir.

44- Məktəbdə qərarlar çox vaxt şifahi verilir və sonra anlaşılmazlıq yaranır. Necə düzəldərdiniz?
Belə vəziyyət məktəbdə tez-tez gərginlik yaradır. Mən belə halda qərarların verilmə qaydasına baxardım. Şifahi tapşırıq bəzən operativlik üçün lazım olur, amma daimi iş forması ola bilməz. Vacib qərarlar və tapşırıqlar aydın və mümkün qədər qeyd olunmuş şəkildə çatdırılmalıdır. Kimə, nə vaxt, nə ilə bağlı tapşırıq verilib, bu bilinməlidir. Əks halda sonradan hər kəs fərqli xatırlayır və problem yaranır. Mən həm tapşırığın verilmə formasını, həm də sonradan izlənməsini sistemləşdirərdim. Məktəbdə aydınlıq çox vacibdir. Qərar və tapşırıq başa düşülən və izlənilən olanda iş də rahat gedir. Mən bu sahədə daha intizamlı qayda yaradardım.

45- Məktəbdə müəllimlər yalnız yoxlama gələndə aktivləşir. Bu düşüncəni necə dəyişərdiniz?
Bu hal onu göstərir ki, işin məqsədi nəticə yox, görünüşə yönəlib. Mən əvvəlcə məktəbdə bu düşüncənin niyə yarandığını anlamağa çalışardım. Çox vaxt insanlar gündəlik işin dəyərini hiss etməyəndə yalnız kənar nəzarətə reaksiya verirlər. Mən çalışardım ki, məktəbdə daxili məsuliyyət hissi güclənsin. Bunun üçün nəzarət yalnız problem tutmaq üçün yox, işi yaxşılaşdırmaq üçün qurulmalıdır. Müəllim görməlidir ki, gündəlik keyfiyyət onun özü üçün də vacibdir. Mən işin mahiyyətini görünən etməyə çalışardım. Yoxlama üçün deyil, məktəbin özü üçün işləmək düşüncəsi formalaşmalıdır. Bu, bir gündə yaranmır. Amma rəhbərlik bu xətti ardıcıl aparsa, mühit də dəyişir. Mənim üçün əsas məsələ məktəbdə daimi iş keyfiyyəti yaratmaqdır.

46- Məktəbdə bir qrup müəllim rəhbərliyin hər təşəbbüsünə əvvəlcədən mənfi yanaşır. Nə edərdiniz?
Belə yanaşma ilə işləmək çətindir, amma mümkünsüz deyil. Mən əvvəlcə bu mənfi münasibətin niyə yarandığını anlamağa çalışardım. Çünki bəzən insanlar rəhbərliyə yox, əvvəlki uğursuz təcrübələrə reaksiya verir. Mən həmin müəllimlərlə ayrıca və sakit söhbət aparardım. Onların narazılığını dinləmək vacibdir. Sonra aydın göstərərdim ki, tənqid ola bilər, amma daimi mənfi münasibət ümumi işə zərər verir. Mən onları yalnız etiraz edən mövqedə saxlamazdım. Konkret təklif və məsuliyyət istərdim. İnsan fikrinin dəyərli olduğunu görəndə münasibəti də dəyişə bilir. Əgər dəyişmirsə, onda rəhbərlik ümumi mühiti qorumaq üçün daha aydın xətt tutmalıdır. Məqsəd mübahisə yaratmaq yox, işə mane olan mənfi fonu azaltmaqdır.

47- Məktəbdə müəllimlərdən biri çox qabiliyyətlidir və gələcəkdə rəhbər kimi yetişə bilər. Siz necə yanaşardınız?
Mən belə müəllimləri diqqətdən kənarda saxlamazdım. Məktəbdə gələcək üçün potensialı görmək rəhbərin borcudur. Əvvəlcə həmin müəllimin hansı sahədə güclü olduğunu müəyyən edərdim. Təşkilatçılıq, ünsiyyət, məsuliyyət, təşəbbüs və kollektivlə işləmək bacarığı varsa, onu yavaş-yavaş daha məsul işlərə cəlb etmək olar. Amma bu, birdən-birə və nümayişkaranə olmamalıdır. Həm müəllimin özü hazır olmalıdır, həm də kollektiv bunu təbii qəbul etməlidir. Mən ona kiçik rəhbərlik xarakterli işlər verərdim. Sonra nəticəsinə baxardım. Məktəbdə liderlik təkcə hazır rəhbərlə qurulmur. Potensialı görmək və yetişdirmək də vacibdir. Mənim üçün bu, məktəbin gələcəyinə yatırım deməkdir.

48- Məktəbdə müəllimlər arasında iş yükü ilə bağlı gizli narazılıq var. Nə edərdiniz?
Gizli narazılıq vaxtında görülməyəndə sonradan açıq gərginliyə çevrilir. Mən əvvəlcə iş yükünün necə bölündüyünə baxardım. Burada yalnız saat bölgüsü yox, əlavə tapşırıqlar, sənədləşmə və təşkilati işlər də nəzərə alınmalıdır. İnsan çox vaxt yalnız dərs saatına görə yox, ümumi yükə görə narazı olur. Mən bu bölgünü mümkün qədər şəffaf etməyə çalışardım. Hər kəs bilməlidir ki, iş bölgüsü hansı meyarla aparılıb. Əgər həqiqətən balanssızlıq varsa, onu düzəltmək lazımdır. Əgər məsələ daha çox yanlış qavrayışdırsa, onda izah və aydınlıq vacibdir. Mən bu mövzuda susub gözləməzdim. Çünki rəhbər narazılığı görməyən kimi davrananda etimad azalır.

49- Məktəbdə tez-tez eyni müəllimlər önə çıxır, digərləri isə kənarda qalır. Bu vəziyyəti necə dəyişərdiniz?
Mən məktəbdə eyni adamların daim bütün işlərin önündə olmasını sağlam hesab etmirəm. Bu, həm digərlərində kənarda qalmaq hissi yaradır, həm də məktəbin potensialını daraldır. Əvvəlcə baxardım ki, niyə eyni müəllimlər önə çıxır. Həqiqətən digərləri maraqsızdır, yoxsa onlara imkan verilməyib, bunu ayırmaq lazımdır. Mən daha geniş iştirak mühiti yaratmağa çalışardım. Müxtəlif müəllimlərə müxtəlif səviyyədə məsuliyyət və görünmə imkanı verərdim. Təbii ki, işi bacaran adamla işləmək asandır. Amma rəhbər yalnız rahat olanı deyil, inkişaf edə biləni də görməlidir. Mən istəyərdim ki, kollektivdə bu işi yalnız filankəs görər anlayışı zəifləsin. Məktəb bir neçə adamın üzərində yox, daha geniş komanda ilə güclənir.

50- Məktəbdə rəhbərliklə bağlı qərarların səbəbi izah olunmur və bu, söz-söhbət yaradır. Nə edərdiniz?
Belə halda problem çox vaxt qərarın özündə yox, onun təqdimatındadır. Mən hesab edirəm ki, rəhbərlik hər qərarın uzun izahını verməli deyil. Amma vacib qərarlarda əsas məntiq görünməlidir. İnsan niyə bu addımın atıldığını bilməyəndə söz-söhbət artır. Mən buna görə qərarların səbəbini qısa, aydın və vaxtında çatdırmağa çalışardım. Xüsusilə kollektivə təsir edən məsələlərdə bu vacibdir. Əlbəttə, hər detal hamı ilə paylaşılmır. Amma qeyri-müəyyənlik də saxlanmamalıdır. Mənim üçün rəhbərlikdə aydınlıq gərginliyi azaldan əsas amillərdən biridir. İnsan qərarla razı olmasa da, onun səbəbini biləndə münasibəti daha sakit olur.

51- Məktəbdə bəzi müəllimlər yalnız öz sinifində baş verənlə maraqlanır, ümumi məktəb göstəricilərinə baxmır. Nə edərdiniz?
Məncə, bu, məktəbdə ümumi baxışın zəif olmasından xəbər verir. Müəllim öz sinfini yaxşı tanımalıdır, amma məktəbin ümumi mənzərəsini də bilməlidir. Mən əvvəlcə ümumi nəticələri, davamiyyəti və digər əsas göstəriciləri kollektiv üçün daha görünən edərdim. Müəllim anlamalıdır ki, məktəbin ümumi nəticəsi onun işindən də keçir. Sonra bu göstəriciləri ayrı-ayrı müəllimlərin işi ilə əlaqələndirmək lazımdır. Məktəb yalnız fərdi siniflərin cəmi deyil. O, vahid bir sistemdir. Mən istəyərdim ki, müəllim həm öz sinfinə, həm də məktəbin ümumi yoluna baxa bilsin. Bu, həm məsuliyyət hissini artırır, həm də kollektiv düşüncəni gücləndirir. Sağlam məktəbdə müəllim yalnız öz qapısının arxası ilə yaşamamalıdır.

52- Məktəbdə müəllimlər arasında kiçik anlaşılmazlıqlar vaxtında həll olunmur və böyüyür. Nə edərdiniz?
Belə hallar çox vaxt xırda görünür, amma yığılanda böyük problemə çevrilir. Mən əvvəlcə məktəbdə bu tip məsələlərin hansı mərhələdə rəhbərliyə gəldiyini müşahidə edərdim. Çox gec gəldikdə artıq vəziyyət böyümüş olur. Mən çalışardım ki, kiçik narazılıqlar vaxtında danışılıb həll olunsun. Bunun üçün həm müəllimlərin öz aralarında danışmaq mədəniyyəti, həm də rəhbərliyin açıq qapı mövqeyi vacibdir. Mən belə mövzularda emosiyanı yox, faktı əsas götürərdim. Məqsəd birini haqlı, o birini haqsız çıxarmaq yox, iş mühitini qorumaqdır. Vaxtında müdaxilə edilməyən xırda məsələ sonradan kollektiv iqlimini poza bilir. Mən buna görə kiçik gərginlikləri görməzdən gəlməzdim.

53- Məktəbdə eyni anda bir neçə yaxşı fikir var, amma kollektiv dağınıq işləyir. Necə toparlayardınız?
Belə halda mən əvvəlcə bütün ideyaları bir yerə toplamaq və sıralamaq istəyərdim. Dağınıqlıq olanda yaxşı fikir də təsirini itirir. Mən baxardım ki, bu təşəbbüslər bir-birinə necə bağlana bilər. Bəzən ayrı görünən işlər əslində eyni məqsədə xidmət edir. Sonra prioritet müəyyənləşdirmək və işləri mərhələləndirmək lazımdır. Hər şeyi eyni anda görmək cəhdi çox vaxt heç nəyi sona çatdırmır. Mən kollektivə də aydın göstərərdim ki, indi hansı istiqamət ön plandadır. Bu həm diqqəti toplayır, həm də yorğunluğu azaldır. Strateji idarəetmə mənim üçün yalnız ideya toplamaq deyil, onları bir xəttə salmaqdır. Məktəb bu zaman daha rahat və daha məqsədli işləyir.

54- Məktəbdə bir qərarın icrası başlanıb, amma yarıyolda dayanıb. Nə edərdiniz?
Mən belə vəziyyətdə əvvəlcə dayanmaya səbəb olan məqamı aydınlaşdırardım. Bəzən qərarın özü doğru olur, amma icra planı zəif qurulur. Bəzən də ilkin razılıq olur, amma sonradan dəstək çatmır. Mən baxardım ki, problem vaxtdadır, məsul şəxsdədir, yoxsa resursdadır. Sonra işi ya yenidən daha düzgün qurmaq, ya da zəruridirsə, açıq şəkildə dayandırmaq lazımdır. Ən pis variant yarımçıq qalan işi heç nə olmamış kimi unutmaqdır. Çünki bu, kollektivdə rəhbərliyə inamı zəiflədir. Mən çalışardım ki, hər başlanmış işin aqibəti aydın olsun. İcra davam edəcəksə, daha düzgün mexanizmlə davam etməlidir. Dayanacaqsa da, səbəbi aydın izah olunmalıdır.

55- Məktəbdə müəllimlər rəhbərliyin yalnız səhvləri gördüyünü düşünür. Bu fikri necə dəyişərdiniz?
Belə fikir formalaşanda müəllim rəhbərliyi dəstək yox, tənqid mənbəyi kimi görür. Mən əvvəlcə öz ünsiyyət üslubuma baxardım. Əgər rəhbərlik daim yalnız çatışmazlıq üzərindən danışırsa, bu düşüncə təbiidir. Mən səhvləri görməyi azaltmazdım, amma yaxşı işi də görünən edərdim. İnsan gördüyü işin fərq edildiyini hiss etməlidir. Bu, tərif yarışına çevrilməməlidir. Sadəcə ədalətli münasibət olmalıdır. Mən çalışardım ki, müəllim rəhbərliyin baxışında yalnız problem yox, inkişaf imkanı da görsün. Həm tələb, həm qiymət vermək, həm də yaxşı işi qeyd etmək birlikdə olmalıdır. Bu zaman münasibət daha sağlam qurulur.

56- Məktəbdə innovasiya adı ilə çox iş görülür, amma nəticəsi görünmür. Nə edərdiniz?
Mən belə hallarda ilk növbədə nə qədər yenilik var sualına yox, nə dəyişib sualına baxardım. Məktəbdə yenilik yalnız adı ilə dəyər qazanmır. Onun nəticəsi görünməlidir. Mən əvvəlcə tətbiq olunan yeniliklərin konkret olaraq nəyə təsir etdiyini təhlil edərdim. Müəllimin işi asanlaşıbmı, şagirdin nəticəsi dəyişibmi, məktəbin mühiti yaxşılaşıbmı, buna baxmaq lazımdır. Əgər nəticə görünmürsə, deməli ya seçilən istiqamət doğru deyil, ya da tətbiq üsulu zəifdir. Mən bu halda say çoxluğunu yox, təsiri əsas götürərdim. Lazım gəlsə, bəzi işləri dayandırar, daha faydalı olanı saxlayardım. Məktəb görüntü üçün yenilik yeri olmamalıdır. Məktəbə fayda verməyən iş, nə qədər parlaq görünsə də, rəhbərlik üçün əsas ola bilməz.

57- Məktəbdə işlərin çoxu direktorun şəxsi nəzarəti ilə gedir. Direktor olmayanda zəifləyir. Bunu necə dəyişərdiniz?
Bu, şəxsdən asılı idarəetmənin əlamətidir. Mən belə vəziyyətdə ilk olaraq iş mexanizmlərinə baxardım. Hər şey şəxsi nəzarətlə gedirsə, deməli sistem tam qurulmayıb. Məktəbdə iş qaydaları, məsuliyyət bölgüsü və nəzarət xətləri elə olmalıdır ki, direktor olmadıqda da iş dayanmasın. Mən müavinlərin və digər məsul şəxslərin rolunu daha aydınlaşdırardım. Hər istiqamət üzrə kimin cavabdeh olduğu bilinməlidir. Eyni zamanda yazılı və aydın iş prinsipləri də vacibdir. Məktəb yalnız rəhbərin gücü ilə yox, qaydanın gücü ilə işləməlidir. Mənim üçün yaxşı idarəetmə direktorun hər yerdə görünməsi yox, məktəbin sistemli işləməsidir. Bu, həm dayanıqlılıq yaradır, həm də işi rahatlaşdırır.

58- Məktəbdə müəllimlər arasında bu mənim işim deyil yanaşması güclənib. Nə edərdiniz?
Belə yanaşma güclənəndə məktəbdə ortaq məsuliyyət zəifləyir. Mən əvvəlcə baxardım ki, bu fikir niyə yaranıb. İş bölgüsü aydın deyil, yoxsa artıq yük hissi var, bunu anlamaq lazımdır. Sonra məktəbdə kimin hansı işə cavabdeh olduğunu daha aydın göstərmək vacibdir. Amma bununla yanaşı bəzi işlərin ortaq məsuliyyət olduğunu da anlatmaq lazımdır. Məktəb yalnız rəsmi vəzifə bölgüsü ilə yaşamır. Bəzi məsələlər var ki, hamının diqqətini tələb edir. Mən bu mövzuda həm aydınlıq, həm də komanda anlayışı yaratmağa çalışardım. İnsan hər şeyə görə məsul tutulanda da yorulur, hər şeydən kənarda qalanda da məktəb zəifləyir. Burada tarazlıq vacibdir. Mən bu tarazlığı qurmağa çalışardım.

59- Məktəbdə müəllimlər rəhbərliyin yalnız nəticəyə baxdığını, prosesə maraq göstərmədiyini düşünür. Nə edərdiniz?
Belə fikir formalaşanda müəllim öz işinin yalnız son göstərici ilə qiymətləndirildiyini düşünür. Mən bu baxışı dəyişmək üçün həm nəticəyə, həm də iş prosesinə diqqət göstərərdim. Əlbəttə, nəticə vacibdir. Amma o nəticənin necə formalaşdığına baxmadan qiymətləndirmə aparmaq da düzgün deyil. Mən dərs müşahidəsi, metodiki söhbət və aralıq izləmələrə daha çox önəm verərdim. Müəllim hiss etməlidir ki, rəhbərlik yalnız imtahan nəticəsinə yox, onun gündəlik işinə də baxır. Bu zaman həm ədalət hissi güclənir, həm də müəllim özünü tək buraxılmış hiss etmir. Mənim üçün rəhbərlikdə nəticə son xəttdir, amma o nəticəyə aparan yol da vacibdir. Bu baxış məktəbdə daha sağlam münasibət yaradır.

60- Məktəbdə rəhbərlik qərar verir, amma sonra onun arxasında dayanmır. Bu etimadı necə bərpa edərdiniz?
Belə vəziyyətdə kollektivdə inamsızlıq yaranması təbiidir. Çünki insanlar rəhbərliyin sözünə sabitlik baxımından qiymət verir. Mən belə halda əvvəlcə öz xəttimi daha sabit qurardım. Verilən qərar düşünülməmiş olmamalıdır. Qərar verildisə, onun icrası və müdafiəsi də olmalıdır. Təbii ki, bəzi hallarda qərara yenidən baxmaq lazım gələ bilər. Amma bu da aydın səbəblə edilməlidir. Mən çalışardım ki, rəhbərliyin mövqeyi tez-tez dəyişkən görünməsin. Kollektiv rəhbərdə sabitlik görəndə inam da yavaş-yavaş bərpa olunur. Mənim üçün rəhbərlikdə etimad gözəl danışıqla yox, sözlə işin uyğun gəlməsi ilə yaranır.

61- Məktəbdə yeni müəllim ideya verir, amma köhnə kollektiv onu ciddi qəbul etmir. Nə edərdiniz?
Belə hallarda məktəb çox şey itirə bilər. Çünki yeni müəllimin ideyası təcrübəsiz olduğu üçün yox, sadəcə yeni olduğu üçün kənara qoyulur. Mən bu vəziyyətdə ilk növbədə ideyanın özünə baxardım. Fikri deyənin kim olmasına görə yox, ideyanın faydasına görə qiymət vermək lazımdır. Eyni zamanda köhnə kollektivin də mövqeyini anlamaq vacibdir. Bəzən onlar risk görür, bəzən də sadəcə alışdıqları mühiti qorumağa çalışırlar. Mən çalışardım ki, yeni müəllim özünü əhəmiyyətsiz hiss etməsin. Onun fikri dinlənməli və əsaslandırılmış şəkildə müzakirə olunmalıdır. Əgər fikir faydalıdırsa, uyğun formada tətbiq etmək lazımdır. Məktəbdə həm təcrübəyə, həm də yeni baxışa yer olmalıdır.

62- Məktəbdə fəaliyyət çoxdur, amma əsas istiqamət itib. Rəhbər kimi necə toparlayardınız?
Belə vəziyyətdə mən ilk olaraq dayanıb ümumi mənzərəyə baxardım. Hərəkət çox olanda bəzən elə görünür ki, iş yaxşı gedir. Amma əsas istiqamət itibsə, bu fəallıq nəticə vermir. Mən əvvəlcə məktəbin əsas məqsədini yenidən aydınlaşdırardım. Sonra görülən işləri həmin məqsədlə tutuşdurardım. Hansı fəaliyyət bu istiqamətə xidmət edir, hansı sadəcə vaxt alır, bunu ayırmaq vacibdir. Sonra artıq işləri azaltmaq, əsas olanı önə çıxarmaq lazımdır. Kollektiv də bunu anlamalıdır. Hər şey vacib olanda, əslində heç nə vacib olmur. Mənim üçün strateji rəhbərlik məktəbin enerjisini əsas istiqamətə yönəltməkdir.

63- Məktəbdə müəllimlərdən biri daim rəhbərliyin qərarını başqalarının yanında müzakirə edir və nüfuzu zəiflədir. Nə edərdiniz?
Belə vəziyyətdə məsələni görməmək düzgün deyil. Mən əvvəlcə həmin müəllimlə fərdi söhbət aparardım. Çünki kollektiv qarşısında cavab vermək vəziyyəti daha da gərginləşdirə bilər. Mən ona aydın şəkildə izah edərdim ki, fikir bildirmək olar, amma qərarı nüfuzdan salan tərz məktəb mühitinə zərər verir. Əgər narazılığı varsa, bunun üçün uyğun danışıq yolu var. Başqalarının yanında daimi şəkildə rəhbərliyin sözünü zəiflətmək kollektivdə qarışıqlıq yaradır. Mən burada həm sərhədi qoruyardım, həm də məsələni böyütmədən həll etməyə çalışardım. Tənqid və hörmətsizlik eyni şey deyil. Rəhbərlik bu fərqi sakit, amma qəti şəkildə göstərməlidir.

64- Məktəbdə nəticə yaxşıdır, amma kollektivdə gərginlik çoxdur. Bunu uğur saymaq olarmı?
Mən belə vəziyyətdə nəticəyə təkbaşına uğur kimi baxmazdım. Yaxşı nəticə vacibdir, amma onun hansı mühitdə alındığı da bir o qədər vacibdir. Əgər kollektivdə daimi gərginlik, qorxu və yorğunluq varsa, bu nəticə uzun sürməyəcək. Mən əvvəlcə bu gərginliyin səbəbini araşdırardım. Problem münasibətlərdədir, idarəetmə üslubundadır, yoxsa iş yükündədir, bunu anlamaq lazımdır. Sonra həm nəticəni qorumaq, həm də mühiti sağlamlaşdırmaq üçün addımlar atardım. Məktəbdə yalnız nəticə üzərində qurulan sistem dayanıqlı olmur. İnsan amili zəif qaldıqda nəticə də bir müddət sonra sarsılır. Mənim üçün həqiqi uğur həm nəticənin, həm də məktəb mühitinin birlikdə sağlam olmasıdır.

65- Məktəbdə rəhbər kimi sizdən hər məsələyə dərhal cavab gözlənilir. Amma siz qərarı düşünərək vermək istəyirsiniz. Bu tarazlığı necə qoruyardınız?
Belə vəziyyətdə mən nə hər suala dərhal tələsik cavab verərdim, nə də məsələni havada saxlayardım. İnsanlar bəzən dərhal cavab yox, dərhal diqqət gözləyir. Mən əvvəlcə məsələni eşitdiyimi və diqqətdə saxladığımı göstərərdim. Sonra düşünmək, məlumat toplamaq və düzgün qərar vermək üçün lazım olan vaxtı düzgün idarə edərdim. Rəhbər hər suala anında cavab verməyə çalışanda yanlış qərar riski artır. Amma susub gözləmək də inamsızlıq yaradır. Mən bu iki xətt arasında belə işləyərdim: məsələni vaxtında qəbul etmək, amma qərarı düşünərək vermək. Əsas odur ki, insanlar rəhbərliyin məsələni görmədiyini düşünməsin. Sağlam idarəetmədə həm operativlik, həm də ağıllı qərar birlikdə olmalıdır.