Metodiki Şuranın mahiyyəti və məqsədi

Metodiki Şura nədir ?

Metodiki Şura məktəbdə metodik xidmətin təşkili, əlaqələndirilməsi və inkişaf etdirilməsi üçün yaradılan kollegial məktəbdaxili qurumdur. Onun mahiyyəti yalnız iclas keçirmək, plan toplamaq və ya sənədləşmə aparmaqla məhdudlaşmır. Metodiki Şura müəllimlərin peşəkar fəaliyyətinə dayaq verən, fənn metodiki birləşmələrinin işini vahid xətt üzrə bağlayan, tədris nəticələrinə təsir edən məsələləri ümumiləşdirən və məktəbdə ortaq metodik mövqe yaradan daxili idarəetmə mexanizmidir. Azərbaycan Respublikasının “Ümumi təhsil haqqında” Qanununda metodik şura ümumi təhsil müəssisəsində metodik xidmətin təşkili və həyata keçirilməsini təmin edən qurum kimi göstərilir. Bu hüquqi yanaşma Metodiki Şuranın məktəbdə təsadüfi təşəbbüs yox, funksional və məqsədli struktur olduğunu göstərir.

Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutunun Metodika materialında məktəbdə metodik iş sisteminə rəhbərliyin birbaşa Metodik Şura tərəfindən həyata keçirildiyi, belə şura yaradılmadıqda isə bu funksiyanın təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini tərəfindən yerinə yetirildiyi qeyd olunur. Eyni materialda məktəb direktorunun əmri ilə təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini və ya qabaqcıl müəllimlərdən birinin Metodik Şuraya sədr təyin edildiyi göstərilir. Bu yanaşma Metodiki Şuranın məktəbdə formal yox, işlək və məsuliyyət daşıyan peşəkar qurum kimi nəzərdə tutulduğunu aydınlaşdırır.

Rusdilli məktəb sənədlərində də metodik şura, adətən, pedaqoji şura yanında fəaliyyət göstərən məsləhətçi və kollegial orqan kimi izah edilir. Belə sənədlərdə onun əsas rolu müəllimlərin işini istiqamətləndirmək, onların yaradıcılıq imkanlarının inkişafı üçün şərait yaratmaq, metodik birliklərin fəaliyyətini əlaqələndirmək və metodik işin nəticələrini ümumiləşdirmək kimi təqdim olunur. Bu təsvir Azərbaycan məktəb reallığı üçün də məntiqlidir. Çünki məktəbdə ayrı-ayrı müəllimlərin, metodbirləşmələrin və rəhbərlik səviyyələrinin fəaliyyətini ümumi pedaqoji məqsədə bağlamaq üçün ara əlaqələndirici quruma ehtiyac yaranır.

Bu səbəbdən Metodiki Şura nə Pedaqoji Şuranın təkrarıdır, nə də məktəb direktorunun inzibati funksiyalarını öz üzərinə götürən qurumdur. O, daha çox metodik istiqamətləndirmə, peşəkar dəstək, təhlil, ümumiləşdirmə və əlaqələndirmə funksiyasını daşıyır. OECD-nin School leadership for developing professional learning communities adlı nəşrində instructional leadership anlayışı təlim və öyrənmənin keyfiyyətinə yönəlmiş pedaqoji rəhbərlik kimi, professional learning communities anlayışı isə müəllimlər arasında dialoq, əməkdaşlıq və birgə məqsəd yaradan peşəkar öyrənmə mühiti kimi izah edilir. Məktəb daxilində Metodiki Şura məhz bu kollektiv peşəkar düşünmə və əməkdaşlıq ehtiyacına cavab verən məktəbdaxili platforma kimi qiymətləndirilə bilər.

Metodiki Şuranın yaradılma zərurəti

Metodiki Şuranın yaradılması məktəbdə metodik işin pərakəndə və təsadüfi şəkildə deyil, planlı və sistemli formada qurulması zərurətindən irəli gəlir. Müəllimlərin hər biri fərdi şəkildə çalışsa da, məktəbdə tədrisin keyfiyyəti ümumi məktəb yanaşması ilə formalaşır. Əgər dərs planlaşdırılması, qiymətləndirmə, metod seçimi, nəticələrin təhlili və metodik dəstək yalnız fərdi müəllim təcrübəsinin çərçivəsində qalırsa, məktəbdə vahid metodik xətt yaranmır. Belə vəziyyətdə müəllimlər arasında fərq böyüyür, təcrübə paylaşılmır, eyni problem müxtəlif siniflərdə təkrar yaşanır və məktəbin inkişafı təsadüfi uğurların cəminə çevrilir. ARTİ-nin Metodika materialında kollektivin fəaliyyətinin vahid metodik mövzuya yönəldilməsinin səmərəli metodik məkan yaratdığı və belə məkan daxilində məktəbin məqsədyönlü keyfiyyətli təhsil xidməti göstərə bildiyi vurğulanır.

Metodiki Şuranın yaradılmasını zəruri edən başqa bir səbəb müəllimlərin peşəkar inkişaf ehtiyaclarının ümumiləşdirilmiş şəkildə müəyyən olunmasıdır. Təcrübədə müəllim çətinlikləri çox zaman eyni sahələrdə toplanır. Kurikulumun tətbiqi, qiymətləndirmə meyarlarının seçilməsi, zəif nəticə göstərən şagirdlərlə iş, istedadlı şagirdlər üçün fərqləndirilmiş tapşırıqların qurulması, sinfin idarə olunması və ya dərsin metodik quruluşu ilə bağlı çətinliklər buna nümunədir. Bu ehtiyaclar ayrı-ayrı müəllimlərin şəxsi problemi kimi qalanda məktəb onlara vaxtında və sistemli cavab verə bilmir. ARTİ-nin Metodik xidməti necə təşkil etməli? adlı yazısında sistemli metodik xidmətin təhsilverənlərin səriştəliliyinin artırılmasını sürətləndirdiyi, qabaqcıl pedaqoji təcrübəyə yiyələnməni asanlaşdırdığı və yaradıcı fəaliyyətə motivasiya etdiyi göstərilir. Həmin yazıda metodik işin iki əsas məqsədi müəllimlərin pedaqoji səriştəliliyinin artırılması və qabaqcıl pedaqoji təcrübənin öyrənilməsi və yayılması kimi verilir.

Metodiki Şuranın yaradılması ona görə də vacibdir ki, məktəbdə tədris nəticələrinin təhlili, monitorinq materiallarının ümumiləşdirilməsi, açıq dərslərin və qarşılıqlı dərsdinləmələrin nəticələrinin şərhi, metodbirləşmələrin fəaliyyətinin uzlaşdırılması və məktəbin ümumi metodik prioritetlərinin müəyyənləşdirilməsi üçün institusional platforma lazımdır. “Ümumi təhsil müəssisəsinin Pedaqoji Şurası haqqında Əsasnamə” müəssisənin illik və yarımillik hesabatlarının dinlənilməsini, fənlərin tədrisi vəziyyətinə dair monitorinqlərin nəticələrinin müzakirəsini, qabaqcıl pedaqoji təcrübə nümunələrinin tətbiqini, təhsilin keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasını, istedadlı şagirdlərlə işin təşkili istiqamətlərini və metodik şuranın fəaliyyəti ilə bağlı məsələlərin kollegial müzakirəsini nəzərdə tutur. Bu müddəalar metodik işin məktəbdə strukturlaşdırılmış quruma ehtiyac duyduğunu açıq göstərir.

Rusdilli praktik sənədlərdə metodik şuranın yaradılması, adətən, metodik birliklərin fəaliyyətini əlaqələndirmək, vahid metodik mövzu üzrə işi təşkil etmək, müəllim yaradıcılığını dəstəkləmək və məktəbdə metodik qərarların icrasını gücləndirmək məqsədi ilə əsaslandırılır. Bu yanaşma da göstərir ki, Metodiki Şura müəllim azadlığını məhdudlaşdırmaq üçün yox, fərdi pedaqoji səyləri ümumi məktəb məqsədinə bağlamaq üçün yaradılır.

Məktəbdə Metodiki Şuranın əsas məqsədi

Məktəbdə Metodiki Şuranın əsas məqsədi metodik işi planlı, ardıcıl və nəticəyönlü şəkildə təşkil etmək, müəllimlərin peşəkar inkişafını dəstəkləmək, fənn metodiki birləşmələrinin fəaliyyətini uzlaşdırmaq və bu yolla tədrisin keyfiyyətinin yüksəlməsinə şərait yaratmaqdır. Bu məqsəd hüquqi baxımdan da əsaslıdır. “Ümumi təhsil haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu metodik şuranı metodik xidmətin təşkili və həyata keçirilməsini təmin edən qurum kimi təqdim etdiyinə görə onun əsas məqsədi məktəbdə metodik fəaliyyətin sistemli şəkildə təşkilinə xidmət edir.

ARTİ-nin Metodik xidməti necə təşkil etməli? məqaləsində metodik işin əsas məqsədləri müəllimlərin pedaqoji səriştəliliyinin artırılması və qabaqcıl pedaqoji təcrübənin öyrənilməsi və yayılması kimi təqdim edilir. Bu baxımdan Metodiki Şuranın məqsədi yalnız tədbir keçirmək və hesabat toplamaq deyil. Onun daha dərin məqsədi müəllim fəaliyyətində keyfiyyət dəyişikliyi yaratmaq, məktəbdə peşəkar dialoq mühiti qurmaq, tədris problemlərini ümumiləşdirilmiş şəkildə görmək və məktəb üçün işlək metodik qərarlar hazırlamaqdır.

Linda Darling-Hammond, Maria E. Hyler və Madelyn Gardnerin Effective Teacher Professional Development hesabatında effektiv peşəkar inkişaf müəllim təcrübəsində dəyişiklik yaradan və şagird öyrənməsinə müsbət təsir göstərən strukturlaşdırılmış peşəkar öyrənmə kimi xarakterizə olunur. Bu yanaşma Metodiki Şuranın əsas məqsədini daha aydın göstərir. Məktəbdə metodik iş müəllimlərin peşəkar inkişafını dəstəkləməklə sinif təcrübəsinə, oradan da şagird nəticələrinə təsir etməlidir. Deməli, Metodiki Şuranın məqsədi müəllim fəaliyyəti, tədris prosesi və şagird nailiyyəti arasında əlaqə yaradan məktəbdaxili metodik körpü qurmaqdır.

Bu məqsəd məktəbin daxili keyfiyyət təminatı baxımından da əhəmiyyətlidir. Metodiki Şura tədrisin keyfiyyətini yalnız qiymətləndirən yox, onu inkişaf etdirən mexanizm kimi işləməlidir. O, məktəbdə problemləri sadəcə qeyd etməməli, onların səbəblərini aydınlaşdırmalı və metodik həll yolları formalaşdırmalıdır. Belə olduqda Metodiki Şura formal sənədləşmənin yox, real pedaqoji inkişafın daşıyıcısına çevrilir.

Metodiki Şuranın məktəbdaxili idarəetmə sistemində rolu

Metodiki Şuranın məktəbdaxili idarəetmə sistemində rolu onun təlimin keyfiyyəti ilə bağlı məsələləri gündəlik dərs praktikası ilə məktəbin ümumi idarəetmə xətti arasında bağlamasında görünür. Məktəbdə direktor ümumi idarəetmə, təşkilatçılıq və nəzarət funksiyasını daşıyır. Pedaqoji Şura ümumi pedaqoji qərarların müzakirə və razılaşdırma məkanıdır. Fənn metodiki birləşmələri isə sahəvi metodik işi həyata keçirirlər. Metodiki Şura bu strukturlar arasında məhz metodik əlaqələndirmə rolunu oynayır. O, metodbirləşmələrdən gələn məlumatları ümumiləşdirir, müəllim ehtiyaclarını və tədris problemlərini sistemləşdirir, məktəb rəhbərliyi və Pedaqoji Şura üçün metodik cəhətdən əsaslandırılmış təkliflər hazırlayır.

ARTİ-nin Metodika materialında məktəbdə metodik iş sisteminə rəhbərliyin birbaşa Metodik Şura tərəfindən həyata keçirildiyi qeyd olunur. Bu, Metodiki Şuranın məktəbdə ikinci dərəcəli və ya sırf texniki qurum olmadığını göstərir. O, idarəetmə sistemində tədris və metodika xəttinin təşkilatlandırıcı halqasıdır. Məktəbdə təlimin keyfiyyətinə təsir edən məlumatların toplanması, təhlili, ümumiləşdirilməsi və inkişaf tədbirlərinə çevrilməsi onun məktəbdaxili idarəetmədəki əsas funksional yerini müəyyənləşdirir.

Pedaqoji Şura ilə münasibətdə Metodiki Şura idarəetmənin icraedici-metodik hissəsini tamamlayır. “Ümumi təhsil müəssisəsinin Pedaqoji Şurası haqqında Əsasnamə” metodik şuranın və onun nəzdindəki fənn komissiyalarının fəaliyyəti, monitorinq nəticələri, pedaqoji innovasiyalar, təhsilin keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması və istedadlı şagirdlərlə iş kimi məsələlərin Pedaqoji Şurada müzakirə olunduğunu göstərir. Bu isə Pedaqoji Şuranın daha geniş kollegial qərar mühiti olduğunu, Metodiki Şuranın isə həmin qərarların metodik işlənməsi, izahı və əlaqələndirilməsi xəttində dayandığını göstərir.

Beynəlxalq məktəb liderliyi araşdırmalarında instructional leadership anlayışı təlim və öyrənmənin keyfiyyətinə yönəlmiş pedaqoji rəhbərlik, distributed leadership anlayışı isə idarəetmə məsuliyyətinin müxtəlif iştirakçılar arasında bölüşdürülməsi kimi izah edilir. OECD-nin sözügedən nəşrində instructional leadership-in müəllim əməkdaşlığına və reflektiv dialoqa güclü təsir göstərdiyi, professional learning communities-in isə müəllimlər arasında dialoq, əməkdaşlıq, ortaq məqsəd və kollektiv şəkildə şagird öyrənməsinə fokus yaratdığı qeyd olunur. Məktəbdə Metodiki Şura məhz bu cür bölüşdürülmüş və pedaqoji məzmunlu idarəetmənin kollektiv forması kimi dəyərləndirilə bilər. O, inzibati qərarı pedaqoji məna ilə, gündəlik dərsi isə ümumi məktəb məqsədi ilə bağlayan struktur rolunu oynayır.

Bu rolu daha dəqiq ifadə etsək, Metodiki Şura məktəbdaxili idarəetmədə üç funksiyanı eyni vaxtda yerinə yetirir. Birinci, cari metodik dəstək funksiyasıdır. Buraya açıq dərslər, qarşılıqlı dərsdinləmə, metodik müzakirələr, müəllim ehtiyaclarının müəyyənləşdirilməsi və qısa dövr üzrə tövsiyələr daxildir. İkinci, analitik funksiyadır. Buraya monitorinq nəticələrinin, metodbirləşmə hesabatlarının, tədris göstəricilərinin və müəllim təcrübəsində görünən çətinliklərin ümumiləşdirilməsi daxildir. Üçüncü, strateji funksiyadır. Buraya məktəbin metodik prioritetlərinin müəyyənləşdirilməsi, vahid metodik mövqenin qurulması, inkişaf planı ilə uzlaşmanın təmin edilməsi və məktəbin pedaqoji inkişaf istiqamətinin gücləndirilməsi daxildir. Bu üç xətt birlikdə qurulduqda Metodiki Şura sadəcə sənədli struktur yox, məktəbin inkişafını daşıyan işlək daxili mexanizmə çevrilir.

Nəticə etibarilə, Metodiki Şuranın məktəbdaxili idarəetmə sistemində rolu idarəetmənin metodik dayağını formalaşdırmaqdan ibarətdir. O, məktəbdə peşəkar öyrənməni, təhlil mədəniyyətini, metodik birlik hissini və tədrisin keyfiyyətinə yönəlmiş kollektiv məsuliyyəti gücləndirir. Bu rol düzgün başa düşüləndə Metodiki Şura məktəbin sadəcə sənədli qurumu yox, inkişaf edən məktəb mühitinin işlək daxili mexanizmi kimi görünür.

İstifadə olunan əsas mənbələr

Azərbaycan Respublikası. “Ümumi təhsil haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu

Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi. “Ümumi təhsil müəssisəsinin Pedaqoji Şurası haqqında Əsasnamə”

Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutu. Metodika

Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutu. Metodik xidməti necə təşkil etməli?

OECD. School leadership for developing professional learning communities

Darling-Hammond, L., Hyler, M. E., Gardner, M. Effective Teacher Professional Development

Infourok. Планирование методического совета школы