Müsahibə sualları: 8. Şagird tez-tez dərs buraxır, məktəbə gəlmir və ya dərsə girmir.

8. Şagird tez-tez dərs buraxır, məktəbə gəlmir və ya dərsə girmir.

Sual: Dərhal cəza?

Şagird tez-tez dərs buraxırsa, məktəbə gəlmirsə və ya gəlib dərsə girmirsə, buna dərhal cəza ilə yanaşmaq düzgün deyil. Belə hallarda ilk baxışda görünən intizam pozuntusunun arxasında daha dərin səbəblər dayana bilər. Bəzən uşaq dərsdən qaçmır, əslində onu narahat edən bir vəziyyətdən uzaqlaşmağa çalışır. Bu səbəb müəllimlə münasibət çətinliyi də ola bilər, sinifdə yaşadığı narahatlıq da, ailədəki problem də, özünü zəif hiss etdiyi fənn də. Ona görə ilk addım cəza yox, səbəbi anlamaq olmalıdır. Məktəb məsələni yalnız davamiyyət cədvəli üzərindən yox, uşağın vəziyyəti üzərindən qiymətləndirməlidir.

Müəllim və ya məktəb rəhbərliyi əvvəlcə şagirdlə ayrıca və sakit söhbət aparmalıdır. Bu söhbət irad və qınama ilə başlamamalıdır. Uşaq hiss etməlidir ki, ondan hesabat almaq üçün yox, onu anlamaq üçün danışırlar. Sən niyə gəlmirsən sualı bəzən uşağı müdafiəyə keçirir. Daha doğru yanaşma budur ki, son vaxtlar məktəbdən uzaq düşməyinə nə səbəb olur, səni narahat edən nə var, hansı dərslərdə və ya hansı vəziyyətlərdə çətinlik yaşayırsan kimi suallarla səbəb aydınlaşdırılsın. Uşağın danışığı diqqətlə dinlənilməlidir. Çünki bəzi uşaqlar dərs buraxmağın əsl səbəbini birinci söhbətdə açıq demir. Etibar yarananda daha çox danışmağa başlayırlar.

Psixoloji baxımdan davamiyyət problemi çox vaxt görünəndən daha mürəkkəb olur. Uşaq qorxu yaşaya bilər. O, sinifdə alçaldılmaqdan, zəif görünməkdən, müəllimin sərt münasibətindən və ya yoldaşlarının davranışından narahat ola bilər. Bəzən uğursuzluq təkrarlananda uşaq məktəbdən uzaqlaşaraq özünü qorumağa çalışır. Bəzən də ailədəki gərginlik, maddi çətinlik, nəzarətsizlik və ya emosional yük onun məktəbdən qopmasına səbəb olur. Ona görə dərs buraxmağı yalnız məsuliyyətsizlik kimi yozmaq düzgün olmaz. Davranışın arxasında hansı hissin və hansı çətinliyin dayandığını anlamaq vacibdir.

Pedaqoji baxımdan müəllim bu uşağa yalnız gəlmirsən deyib təzyiq göstərməməlidir. Əgər uşaq bir mövzudan geri qalıbsa, sonrakı dərslər ona daha çətin görünür. Çətinlik artdıqca məktəbdən uzaqlaşma da artır. Buna görə təlim baxımından da vəziyyətə dəstək lazımdır. Hansı fənlərdə boşluq yaranıbsa, həmin boşluqları bağlamaq üçün uyğun yol seçilməlidir. Uşağa yenidən başlaya biləcəyi, bacara biləcəyi hiss etdirilməlidir. Məktəb yalnız tələb edən tərəf kimi yox, yol göstərən tərəf kimi görünməlidir.

Valideynlə görüş bu mərhələdə çox vacibdir. Amma görüş ittiham və şikayət dili ilə qurulmamalıdır. Məqsəd valideyni günahlandırmaq yox, ailə ilə birlikdə vəziyyəti anlamaqdır. Valideyn bəzən məktəbə gəlməməyin həqiqi səbəbini bilir, bəzən isə özü də vəziyyətin ağırlığını tam dərk etmir. Ona görə məktəb ailə ilə açıq və əməkdaşlıq mühitində danışmalıdır. Uşağın gündəlik rejimi, evdəki şəraiti, səhər məktəbə çıxış qaydası, dərsə münasibəti və emosional durumu birlikdə müzakirə olunmalıdır.

Məktəbşünas baxımdan belə hallarda fərdi yanaşma vacibdir. Davamiyyət problemi yaşayan hər şagirdə eyni üsulla yanaşmaq olmaz. Bəzən nəzarət gücləndirilməlidir. Bəzən psixoloq dəstəyi lazımdır. Bəzən sinif rəhbərinin gündəlik əlaqəsi fayda verir. Bəzən isə uşağın məktəbə qayıdışını asanlaşdırmaq üçün mərhələli plan qurmaq daha doğru olur. Bu plan aydın, sadə və izlənilə bilən olmalıdır. Kim nə edəcək, uşağa hansı dəstək veriləcək, davamiyyət necə izlənəcək, bunlar müəyyənləşdirilməlidir.

Əgər dərs buraxmağa dərhal cəza ilə başlanarsa, uşaq məktəbdən daha da uzaqlaşa bilər. Çünki o, artıq çətinlik yaşadığı mühitdə əlavə olaraq rədd edilmə hissi də yaşayır. Doğru yol əvvəlcə səbəbi aydınlaşdırmaq, sonra ailə ilə birgə hərəkət etmək, daha sonra isə uşağın məktəbə qayıdışını dəstəkləyən konkret addımlar atmaqdır. Məktəbin məqsədi sadəcə davamiyyəti tələb etmək olmamalıdır. Məktəb şagirdin yenidən dərsə bağlanmasını, özünü burada təhlükəsiz və qəbul olunmuş hiss etməsini təmin etməlidir. Məhz belə yanaşma cəzadan daha təsirli nəticə verir.