Müsahibə sualları: 6. Şagird sinifdə zorakılığa məruz qalıb

6. Şagird sinifdə zorakılığa məruz qalıb

Sual: Direktor hansı addımı atır?

Şagird sinifdə zorakılığa məruz qalıbsa, direktor bu məsələni təxirə salmadan dərhal nəzarətə götürməlidir. Burada ilk prinsip aydındır: məktəbdə zorakılıq adi münaqişə kimi qəbul edilə bilməz. Bu, uşağın təhlükəsizliyi ilə bağlı məsələdir. Ona görə direktor ilk növbədə hadisənin davam etməsinin qarşısını almalıdır. Əgər zorakılığı edən və zərər görən şagird eyni mühitdədirsə, onlar dərhal bir-birindən ayrılmalıdır. Məqsəd əvvəlcə müzakirə aparmaq yox, təhlükəsizliyi təmin etməkdir. Uşaq hiss etməlidir ki, məktəb onu qoruyur və bu hadisəyə biganə qalmır.

Bundan sonra hadisə sakit, amma qətiyyətli şəkildə araşdırılmalıdır. Direktor əvvəlcə zərərçəkən şagirdi ayrıca dinləməlidir. Uşağın danışığına şübhə ilə yox, diqqətlə yanaşmaq lazımdır. Ondan nə baş verdiyi, bunun harada, nə vaxt və kimlərin iştirakı ilə olduğu soruşulmalıdır. Bu söhbət uşağı yenidən sarsıtmayacaq şəkildə aparılmalıdır. Məktəb rəhbərinin danışıq tərzi burada çox önəmlidir. Uşaqdan niyə müqavimət göstərmədin, niyə demədin, bəlkə sən də nəsə etmisən kimi suallar soruşmaq olmaz. Belə yanaşma uşağın özünü günahkar hiss etməsinə səbəb ola bilər. Əsas olan onun yaşadığı vəziyyəti anlamaq və emosional sabitliyini qorumaqdır.

Sonra hadisədə adı keçən digər şagirdlər ayrıca dinlənilməlidir. Burada da məqsəd dərhal damğa vurmaq deyil, faktları dəqiqləşdirməkdir. Müəllimlərin, sinif rəhbərinin, növbətçi müəllimin və hadisəni görən şahidlərin müşahidələri də toplanmalıdır. Məktəbşünas yanaşma baxımından belə hallar yalnız bir sözlə həll olunmur. Hadisənin mahiyyəti, təkrarlanma ehtimalı, zorakılığın forması və münasibətlər fonu aydınlaşdırılmalıdır. Çünki bəzən görünən bir epizodun arxasında uzun müddət davam edən təzyiq, ələ salma, təcrid və qorxutma dayanır. Direktor səthi nəticə çıxarmamalıdır.

Psixoloji baxımdan zorakılığa məruz qalan uşaq təkcə fiziki və ya sözlü zərər almır. O, özünü təhqir olunmuş, təklənmiş, qorxmuş və müdafiəsiz hiss edə bilər. Bu hal onun dərsə münasibətinə, sinifə gəlmək istəyinə, özünəinamına və məktəbə etimadına təsir edir. Ona görə direktor bu işi yalnız intizam tədbiri kimi idarə etməməlidir. Burada uşağın daxili vəziyyəti də qorunmalıdır. Zərurət olduqda məktəb psixoloqu dərhal prosesə cəlb olunmalıdır. Zərərçəkən şagirdin tək qalmadığı ona hiss etdirilməlidir.

Valideynlərlə əlaqə də vaxtında qurulmalıdır. Həm zərər görən uşağın, həm də hadisədə iştirak edən digər tərəfin valideynləri məlumatlandırılmalıdır. Amma bu məlumatlandırma emosional gərginliyi artıracaq dildə yox, məsuliyyətli və aydın formada aparılmalıdır. Məktəb ailəyə göstərməlidir ki, hadisə nəzarətdədir və məsələ ciddi yanaşma ilə araşdırılır. Burada məqsəd tərəfləri bir-birinə qarşı qızışdırmaq deyil, uşağın təhlükəsizliyini təmin etməkdir.

Pedaqoji baxımdan direktorun addımı yalnız cəza ilə bitməməlidir. Əgər hadisə təsdiqlənirsə, məktəb aydın mövqe göstərməlidir ki, zorakılığa yol verilmir. Eyni zamanda uşaqlarla münasibətin bərpası, sinif mühitinin sağlamlaşdırılması və təkrarın qarşısının alınması üçün iş aparılmalıdır. Bərpaedici görüş, izahlı söhbət, psixoloji dəstək, sinif daxilində münasibət qaydalarının yenidən möhkəmləndirilməsi bu mərhələdə vacibdir. Amma bərpaedici yanaşma heç vaxt hadisəni yüngülləşdirmək anlamına gəlməməlidir. Uşaq incinibsə, onun incinməsi qəbul olunmalı və qorunmalıdır.

Direktorun ən doğru addımı budur: dərhal müdaxilə etmək, tərəfləri ayırmaq, faktları ayrıca toplamaq, zərərçəkən şagirdi qorumaq, valideynləri məlumatlandırmaq, psixoloji dəstək təşkil etmək və məktəbdə təhlükəsiz mühitin bərpası üçün konkret tədbirlər görmək. Belə yanaşma həm uşağın hüququnu qoruyur, həm məktəbin məsuliyyətini göstərir, həm də kollektivə aydın mesaj verir ki, məktəbdə zorakılıq üçün yer yoxdur.