Müsahibə sualları: 5. Şagird dərsdə heç danışmır, susur.

5. Şagird dərsdə heç danışmır, susur.

Sual: Problem necə araşdırılır?

Şagird dərsdə heç danışmırsa və davamlı susursa, bu halı sadəcə sakit xarakter kimi qəbul etmək düzgün olmaz. Məktəbdə bəzən ən səssiz görünən uşaq ən çox diqqətə ehtiyac duyan uşaq olur. Ona görə problemə tələsmədən, amma ciddi yanaşmaq lazımdır. İlk addım müşahidədir. Müəllim baxmalıdır ki, şagird bütün dərslərdəmi susur, yoxsa yalnız müəyyən müəllim, mövzu və ya şəraitdə belə olur. Bəzən uşaq sinif qarşısında danışmır, amma kiçik qrupda və ya təkbətək söhbətdə açılır. Bu fərq səbəbi anlamaq üçün çox önəmlidir.

Pedaqoji baxımdan müəllim əvvəlcə uşağı danışmağa məcbur etməməlidir. Hamının qarşısında niyə danışmırsan, səsin çıxmır, sən həmişə beləsən kimi ifadələr işlətmək olmaz. Bu cür yanaşma uşağın içinə daha çox qapanmasına səbəb ola bilər. Əksinə, müəllim onun özünü təhlükəsiz hiss edəcəyi kiçik imkanlar yaratmalıdır. Məsələn, qısa cavablar, cütlərlə iş, yazılı fikir bildirmə, əvvəlcədən hazırlaşaraq danışma kimi yollar seçilə bilər. Məqsəd uşağı birdən-birə hamının qarşısında açmaq deyil. Məqsəd onun özünəinamını zədələmədən addım-addım iştiraka gətirməkdir.

Psixoloji baxımdan susqunluğun arxasında müxtəlif səbəblər dayana bilər. Bu, utancaqlıq ola bilər. Amma bununla bitməyə də bilər. Uşaq səhv etməkdən qorxa bilər. Sinifdə məsxərəyə qoyulmaq təcrübəsi yaşamış ola bilər. Müəllimin sərt münasibətindən çəkinə bilər. Ailədə gərginlik, daxili narahatlıq, özünüqiymətləndirmə zəifliyi və ya emosional yorğunluq da buna səbəb ola bilər. Bəzən uşaq danışmır, çünki fikrini deməyə dəyər verilmədiyini düşünür. Bəzən də o, sadəcə görünmədən qalmağı özünə daha təhlükəsiz yol sayır. Müəllim görünən davranışın arxasında duran hissi anlamağa çalışmalıdır.

Buna görə şagirdlə fərdi söhbət vacibdir. Bu söhbət dərsin içində və ya başqalarının yanında aparılmamalıdır. Sakit, etibarlı və təzyiqsiz bir mühit seçilməlidir. Müəllim uşağa birbaşa niyə danışmırsan sualını verməkdənsə, özünü sinifdə necə hiss edirsən, danışanda nə səni narahat edir, hansı vəziyyətdə özünü daha rahat hiss edirsən kimi suallarla yaxınlaşmalıdır. Belə yanaşma uşağın müdafiəyə keçməsinin qarşısını alır. Uşaq hiss etməlidir ki, onu qiymətləndirmək üçün yox, anlamaq üçün dinləyirlər.

Məktəbşünas baxışla problem tək bir dərsin çərçivəsində deyil, ümumi mühit daxilində araşdırılmalıdır. Sinifdə münasibətlər necədir, şagirdin yoldaşları ilə əlaqəsi necədir, o, yalnız akademik fəaliyyətdəmi geri çəkilir, yoxsa tənəffüsdə də təcrid olunur, bunlar da izlənməlidir. Lazım gələrsə sinif rəhbəri və digər fənn müəllimlərinin müşahidələri də nəzərə alınmalıdır. Çünki bəzi hallar bir müəllimin dərsində görünür, başqa mühitdə isə görünmür. Bu müqayisə səbəbi daha düzgün müəyyən etməyə kömək edir.

Əgər susqunluq uzun müddət davam edirsə və uşağın dərsdə iştirakı, münasibətləri və emosional vəziyyəti üzərində təsir göstərirsə, məktəb psixoloqunun dəstəyi vacib olur. Psixoloq bu halın adi utancaqlıqdan ibarət olub-olmadığını daha düzgün qiymətləndirə bilər. Zərurət yaranarsa valideynlə də diqqətli şəkildə əlaqə saxlanılmalıdır. Amma burada məqsəd uşağı problemli kimi təqdim etmək deyil. Məqsəd onun ehtiyacını vaxtında görməkdir. Belə hallarda ən doğru yol budur: müşahidə etmək, fərdi söhbət aparmaq, sinif mühitini qiymətləndirmək, tələsmədən səbəbi anlamaq və uşağa uyğun dəstək yolu müəyyən etmək. Çünki danışmayan hər uşaq rahat uşaq deyil. Bəzən susqunluq kömək çağırışının ən səssiz forması olur.