Müsahibə sualları: 4. Şagird dərsdə müəllimə cavab qaytarır

4. Şagird dərsdə müəllimə cavab qaytarır.

Sual: Müəllim necə davranmalıdır?

Şagird dərsdə müəllimə cavab qaytarırsa, müəllim ilk növbədə özünü idarə etməlidir. Belə anda ən vacib məsələ müəllimin hisslərinə yox, vəziyyətin düzgün idarəsinə söykənməsidir. Əgər müəllim dərhal sərt cavab verərsə, səsini qaldırarsa və ya mübahisəyə girərsə, problem bir şagirddən bütün sinfə yayılmış qarşıdurmaya çevrilə bilər. Sinifdə uşaqlar həmin an yalnız hadisəni yox, müəllimin davranış modelini də izləyirlər. Ona görə müəllim əvvəlcə sakitliyini qorumalıdır. Üz ifadəsi, səs tonu və söz seçimi təmkinli olmalıdır. Məqsəd şagirdi susdurmaq yox, vəziyyəti böyümədən saxlamaqdır.

Pedaqoji baxımdan müəllim dərsi dayandırıb uzun söz-söhbətə girməməlidir. Dərsin ritmi pozulduqca həm müəllimin nüfuzu zəifləyir, həm də sinifdə gərginlik artır. Müəllim qısa və aydın şəkildə bu davranışın uyğun olmadığını bildirə bilər. Amma bunu alçaldıcı, istehzalı və ya hədə formasında etməməlidir. Sonra dərsi davam etdirmək daha doğru olar. Çünki sinfin gözü qarşısında uzanan mübahisə çox vaxt problemi həll etmir. Əksinə, şagirdin müqavimətini gücləndirir. Bəzən uşaq artıq dediyi sözdən geri çəkilmək istəyir, amma hamının yanında buna yol tapa bilmir. Müəllim həmin çıxış yolunu bağlamamalıdır.

Psixoloji baxımdan şagirdin cavab qaytarmasının arxasında fərqli səbəblər dayana bilər. Bu, təkcə hörmətsizlik kimi görünməməlidir. Uşaq özünü haqsızlığa uğramış saya bilər. O, utanmış, sıxılmış, ələ salınmış və ya artıq yüklənmiş ola bilər. Bəzən də evdən, əvvəlki dərsdən və ya sinifdaxili münasibətlərdən gələn gərginlik həmin anda müəllimə yönəlir. Bu, davranışı haqlı etmir. Amma səbəbi anlamaq üçün vacibdir. Müəllim davranışa reaksiya verməklə yanaşı, davranışın arxasındakı halı da görməlidir.

Daha sonra müəllim şagirdlə ayrıca danışmalıdır. Bu söhbət sinifin içində yox, sakit və gərginlikdən uzaq şəraitdə aparılmalıdır. Söhbətə yalnız iradla başlamaq düzgün olmaz. Müəllim əvvəlcə uşağın niyə belə davrandığını anlamağa çalışmalıdır. Sən o anda nə hiss edirdin, səni nə narahat etdi, bu söz səndən niyə çıxdı kimi yanaşma daha faydalıdır. Belə söhbət uşağın öz davranışına kənardan baxmasına kömək edir. Sonra müəllim açıq şəkildə bildirməlidir ki, etiraz etmək olar, narazılıq bildirmək də olar, amma bunu hörmət çərçivəsində etmək lazımdır. Məktəbdə münasibətlərin əsası məhz budur.

Məktəbşünas yanaşma baxımından burada məqsəd sadəcə intizam tədbiri görmək olmamalıdır. Məqsəd münasibəti bərpa etmək və gələcək üçün düzgün davranış yolu formalaşdırmaqdır. Müəllim şagirdlə birlikdə düşünməlidir ki, bu vəziyyət başqa necə həll oluna bilərdi. Uşaq başa düşməlidir ki, onun səsi var, amma bu səs kobudluqla deyil, düzgün ünsiyyətlə eşidilməlidir. Əgər belə hal təkrarlanırsa, sinif rəhbəri, psixoloq və lazım gəlsə valideyn də prosesə qoşulmalıdır. Amma ilk addım həmişə sinif qarşısında qarşıdurmanı böyütməmək, sonra isə ayrıca söhbətlə davranışın səbəbini və çıxış yolunu müəyyən etməkdir. Müəllimin düzgün davranışı budur: sakit qalmaq, dərsi idarədə saxlamaq, şagirdi alçaltmamaq, sonra onunla danışmaq və hörmətə əsaslanan aydın razılaşma yaratmaq. Bu yanaşma həm müəllimin nüfuzunu qoruyur, həm şagirdi tərbiyə edir, həm də sinifdə sağlam münasibət mühiti yaradır.