Sinif rəhbərinin digər məktəb əməkdaşları ilə əməkdaşlıq mexanizmi

Sinif rəhbərinin digər məktəb əməkdaşları ilə əməkdaşlıq mexanizmi

1. Ümumi yanaşma

Sinif rəhbərinin digər məktəb əməkdaşları ilə əməkdaşlığı sinif üzrə təlim-tərbiyə, inkişaf, sosiallaşma, davranış, asudə vaxtın səmərəli təşkili, oxu mədəniyyəti, profilaktik iş və məktəbə bağlılıq istiqamətlərində vahid və əlaqələndirilmiş fəaliyyətin təmin olunmasına xidmət edir. Bu əməkdaşlıq epizodik ünsiyyət və ya təsadüfi tədbir xarakteri daşımamalı, planlı, məqsədyönlü, sistemli və nəticəyönlü mexanizm kimi qurulmalıdır. Sinif rəhbəri bu mexanizmdə əsasən əlaqələndirici, müşahidəedici, istiqamətləndirici və izləyici funksiyanı yerinə yetirir. Onun vəzifəsi digər əməkdaşların peşə səlahiyyətlərini öz üzərinə götürmək deyil, sinfin ehtiyaclarına uyğun olaraq həmin əməkdaşların imkanlarını vahid iş xəttində birləşdirməkdir.

2. Əməkdaşlığın əsas məqsədi

Əməkdaşlıq mexanizminin əsas məqsədi sinif üzrə hər bir şagirdin inkişaf ehtiyaclarını vaxtında müəyyən etmək, məktəbin müxtəlif imkan və resurslarını həmin ehtiyaclara uyğun səfərbər etmək, sinif kollektivinin tərbiyəvi və sosial mühitini gücləndirmək, risk yaradan halları erkən mərhələdə aşkara çıxarmaq və məqsədyönlü dəstək tədbirlərini əlaqəli şəkildə həyata keçirməkdir. Bu məqsəd yalnız tədbirlərin sayını artırmaqla deyil, şagirdin məktəb həyatında iştirakı, münasibətləri, oxu və fəaliyyət fəallığı, intizamı, məsuliyyəti və ümumi inkişaf dinamikasında real dəyişiklik yaratmaqla təmin olunmalıdır.

3. Əməkdaşlıq subyektləri

Sinif rəhbərinin əməkdaşlıq etdiyi əsas məktəb əməkdaşları aşağıdakılardır:

• məktəbdənkənar və sinifdənxaric işlər üzrə təşkilatçı;

• uşaq birliyi təşkilatının rəhbəri;

• kitabxanaçı;

• dərnək, klub və digər məktəbdənkənar məşğələ rəhbərləri;

• praktik psixoloq;

• fənn müəllimləri;

• tibb işçisi;

• çağırışaqədərki hazırlıq rəhbəri, laboratoriya və kabinet əməkdaşları, növbətçi heyət və fəaliyyətin xarakterindən asılı olaraq digər aidiyyəti şəxslər.

Bu subyektlərin hər biri sinif rəhbəri ilə eyni funksiyanı daşımır. Onların əməkdaşlığı ümumi məqsəd üzərində qurulur, lakin hər birinin fəaliyyət sahəsi, peşə məsuliyyəti və səlahiyyət sərhədi ayrıca saxlanılır.

4. Əməkdaşlıq mexanizminin işə düşmə əsasları

Sinif rəhbərinin digər məktəb əməkdaşları ilə əməkdaşlıq mexanizmi aşağıdakı hallarda işə salınır:

• sinif üzrə təlim-tərbiyə planının icrası zamanı;

• sinifdənxaric və məktəbdənkənar tədbirlərin təşkili zamanı;

• şagirdlərin davranışında, münasibətlərində və ya davamiyyətində problem müşahidə edildikdə;

• şagirdin maraq, meyl və qabiliyyətinə uyğun dərnək və fəaliyyət istiqaməti müəyyənləşdirilməli olduqda;

• oxu mədəniyyətinin, mütaliə vərdişinin və məlumatla işləmə bacarıqlarının gücləndirilməsinə ehtiyac yarandıqda;

• sosial-emosional dəstək, profilaktik müdaxilə və ya fərdi müşayiət tələb olunduqda;

• təhlükəsizlik, sağlamlıq, gigiyena və məktəb intizamı ilə bağlı məsələ ortaya çıxdıqda;

• valideynlərlə əlaqəli şəkildə həll olunmalı olan sinifdaxili və fərdi hallar yarandıqda.

Beləliklə, əməkdaşlıq yalnız tədbir keçirmək üçün yox, sinifin real vəziyyəti ilə bağlı ehtiyaclar əsasında qurulur.

5. Əməkdaşlığın təşkilati prinsipləri

Sinif rəhbərinin digər məktəb əməkdaşları ilə işi aşağıdakı prinsiplər əsasında qurulur:

5.1. Məqsədyönlülük — hər bir əməkdaşlıq konkret ehtiyac, məqsəd və gözlənilən nəticə əsasında həyata keçirilir.

5.2. Planlılıq və ardıcıllıq — əməkdaşlıq təsadüfi deyil, sinif üzrə fəaliyyət planı, ümumməktəb iş planı və aidiyyəti tədbirlər əsasında təşkil olunur.

5.3. Rol bölgüsünün aydınlığı — sinif rəhbəri əlaqələndirir, lakin digər əməkdaşların sahəvi funksiyalarını əvəz etmir.

5.4. Şagirdyönümlülük — əməkdaşlığın mərkəzində sənəd və tədbir deyil, şagirdin inkişaf marağı dayanır.

5.5. Məxfilik və etik həssaslıq — fərdi məlumatlarla iş zamanı yalnız zəruri həcmdə məlumat mübadiləsi aparılır.

5.6. Nəticəyönümlülük — əməkdaşlığın faydası sonradan izlənilir, təhlil olunur və zərurət olduqda korrektə edilir.

6. Əməkdaşlıq formaları

Sinif rəhbərinin digər məktəb əməkdaşları ilə əməkdaşlığı aşağıdakı formalarda həyata keçirilir:

• gündəlik və ya operativ işgüzar əlaqə;

• planlı fərdi məsləhətləşmə;

• birgə fəaliyyətin əvvəlcədən razılaşdırılması;

• sinif üzrə tədbir və layihələrin birgə təşkili;

• şagirdin müəyyən fəaliyyətə yönləndirilməsi;

• müşahidə və məlumat mübadiləsi;

• sinif üzrə vəziyyətin birgə təhlili;

• profilaktik və dəstəkləyici tədbirlərin koordinasiyası;

• nəticələrin izlənilməsi və növbəti addımların müəyyənləşdirilməsi.

Bu formalar məktəbin iş rejiminə uyğun seçilir və məzmunca bir-birini tamamlamalıdır.

7. Ayrı-ayrı əməkdaşlarla iş istiqamətləri

7.1. Məktəbdənkənar və sinifdənxaric işlər üzrə təşkilatçı ilə əməkdaşlıq

Sinif rəhbəri təşkilatçı ilə əməkdaşlıq zamanı sinfin ümumməktəb tərbiyə mühitinə inteqrasiyasını təmin edir. O, sinif üzrə tədbir ehtiyaclarını, fəal və passiv şagirdləri, risk qrupuna aid halları, iştirak imkanlarını və məhdudiyyətləri təşkilatçı ilə razılaşdırır. Təşkilatçı ümumməktəb xəttini qurduqda, sinif rəhbəri həmin xəttin sinif səviyyəsində məqsədəuyğun və real icrasını təmin edir. Bu əməkdaşlıq xüsusilə tədbirlər, aksiyalar, ekskursiyalar, layihələr, profilaktik işlər, asudə vaxtın təşkili, vətənpərvərlik, dəyər və davranış yönlü fəaliyyətlər zamanı daha aktiv şəkildə aparılır. Sinif rəhbəri təşkilatçıya yalnız iştirakçı siyahısı təqdim edən şəxs kimi yox, sinif üzrə vəziyyəti düzgün şərh edən və uyğun təkliflər verən əməkdaş kimi çıxış etməlidir.

7.2. Uşaq birliyi təşkilatının rəhbəri ilə əməkdaşlıq

Sinif rəhbəri uşaq birliyi təşkilatının rəhbəri ilə iş zamanı şagirdlərin təşəbbüskarlığını, özünüidarəetmə vərdişlərini, sosial fəallığını və kollektiv məsuliyyət hissini inkişaf etdirməyə yönələn xətti dəstəkləyir. Sinif üzrə fəalların seçilməsi, kiçik təşəbbüs qruplarının formalaşdırılması, sinfin məktəb səviyyəli sosial və mədəni təşəbbüslərə qoşulması bu əməkdaşlığın əsas istiqamətlərindəndir. Sinif rəhbəri şagirdlərin fəallığını yalnız formal tədbir iştirakçılığı ilə ölçməməli, onların təşəbbüs göstərməsi, öhdəlik götürməsi, komanda daxilində işləməsi və sinifin ümumi həyatına təsir etməsi baxımından izləməlidir.

7.3. Kitabxanaçı ilə əməkdaşlıq

Sinif rəhbərinin kitabxanaçı ilə əməkdaşlığı oxu mədəniyyətinin formalaşdırılması, şagirdlərin mütaliəyə marağının artırılması, məlumatla işləmə və təqdimetmə bacarıqlarının inkişafı, sinif üzrə oxu mühitinin gücləndirilməsi məqsədi daşıyır. Bu əməkdaşlıq yalnız kitab götürülməsi ilə məhdudlaşmamalı, yaş xüsusiyyətlərinə uyğun oxu siyahılarının hazırlanması, sinif üzrə oxu saatlarının təşkili, kitab müzakirələri, təqdimatlar, sərgilər, kiçik tədqiqat tapşırıqları, əlamətdar günlərə uyğun mütaliə fəaliyyətləri və oxu motivasiyasının izlənilməsi ilə davam etməlidir. Sinif rəhbəri kitabxanaçının peşə imkanlarından istifadə etməklə oxu fəallığı zəif olan, özünüifadə çətinliyi yaşayan və ya tədqiqat yönlü bacarığı inkişaf etdirilməli olan şagirdləri sistemli şəkildə bu mühitə cəlb etməlidir. Bu işin nəticəsi iştirakla yanaşı, oxu marağı, nitq fəallığı, təqdimetmə vərdişi və sinifin ümumi mədəni mühitindəki dəyişikliklə də qiymətləndirilməlidir.

7.4. Dərnək və klub rəhbərləri ilə əməkdaşlıq

Sinif rəhbəri dərnək, klub və digər məşğələ rəhbərləri ilə əməkdaşlıq zamanı şagirdlərin maraq və meyllərinin düzgün istiqamətləndirilməsini təmin edir. O, sinif üzrə müşahidələr, müəllim rəyləri, valideyn məlumatları və şagirdin öz maraqları əsasında onu uyğun fəaliyyət istiqamətinə yönləndirir. Sonrakı mərhələdə həmin iştirakın davamlılığını, nəticəsini və şagirdin sosiallaşmasına təsirini izləyir. Məqsəd sadəcə şagirdi hər hansı dərnəyə yazdırmaq deyil, onun potensialına uyğun mühit tapmaq, həmin mühitdə qazandığı bacarıqların sinif həyatına və ümumi inkişafına təsirini gücləndirməkdir. Bu əməkdaşlıq şagirdin təşəbbüs, məsuliyyət, yaradıcı fəaliyyət, komanda işi və özünüifadə imkanlarını genişləndirməlidir.

7.5. Praktik psixoloqla əməkdaşlıq

Sinif rəhbəri praktik psixoloqla əməkdaşlıq zamanı davranış çətinliyi, münasibət gərginliyi, adaptasiya problemi, emosional gərginlik, təcrid olunma, motivasiya zəifliyi, sinifdaxili ünsiyyət problemləri və digər sosial-emosional risk halları üzrə vaxtında məlumat mübadiləsi aparır. Bu əməkdaşlıq fərdi diaqnostikaya müdaxilə formasında deyil, sinif rəhbərinin müşahidə etdiyi halların aidiyyəti mütəxəssisə vaxtında çatdırılması, dəstək tədbirlərinin razılaşdırılması və sonrakı izlənməsi formasında qurulur. Sinif rəhbəri psixoloqun peşə fəaliyyətini əvəz etmir; əksinə, şagirdlə bağlı gündəlik müşahidə xəttini təqdim edən və tövsiyələrin sinif mühitində tətbiqinə şərait yaradan tərəf kimi çıxış edir.

7.6. Fənn müəllimləri ilə əməkdaşlıq

Sinif rəhbəri fənn müəllimləri ilə əməkdaşlıq zamanı şagirdlərin təlimdə iştirakı, münasibətləri, tapşırıq icrası, dərsə yanaşması, güclü və zəif tərəfləri barədə məlumatları ümumiləşdirir, sinif üzrə ümumi mənzərəni formalaşdırır və ehtiyac olduqda aidiyyəti məktəb əməkdaşlarının cəlb edilməsini təşkil edir. Bu əməkdaşlıq sinif daxilində intizam, tədris motivasiyası, fərdi dəstək, sinifdaxili münasibətlər və məktəbdənkənar fəaliyyətlərə qoşulma məsələləri ilə bağlı da əhəmiyyət daşıyır. Sinif rəhbəri fənn müəllimlərinin ayrı-ayrı müşahidələrini vahid sinif yanaşmasına çevirə bilməlidir.

7.7. Tibb işçisi və digər aidiyyəti əməkdaşlarla əməkdaşlıq

Sinif rəhbəri sağlamlıq, gigiyena, təhlükəsizlik, fiziki məhdudiyyət, müvəqqəti risk halları və xüsusi diqqət tələb edən vəziyyətlərlə bağlı tibb işçisi və digər aidiyyəti əməkdaşlarla əlaqəli şəkildə işləyir. Bu zaman o, diaqnostik və tibbi qərar verən tərəf kimi deyil, şagirdin məktəb mühitində təhlükəsiz iştirakı və uyğun şəraitlə təmin olunması üçün məlumatlandıran və koordinasiya aparan şəxs kimi çıxış edir. Tədbirlər, ekskursiyalar, idman və kütləvi fəaliyyətlər zamanı bu əməkdaşlıq daha diqqətlə təmin olunmalıdır.

8. Məlumat mübadiləsi və məxfilik

Sinif rəhbərinin digər məktəb əməkdaşları ilə əməkdaşlığı zamanı məlumat mübadiləsi yalnız işin məqsədi üçün zəruri olan həcmdə aparılır. Şagird və ailə ilə bağlı fərdi, həssas və şəxsi xarakterli məlumatlar yalnız aidiyyəti funksional ehtiyac olduqda və etik yanaşma gözlənilməklə paylaşılır. Sinif rəhbəri müşahidə etdiyi halı şişirtmədən, damğalamadan və yaymadan aidiyyəti əməkdaşa çatdırmalı, alınmış məlumat və tövsiyələrdən isə yalnız öz peşə funksiyası çərçivəsində istifadə etməlidir. Əməkdaşlıq məxfilik rejimini zəiflətməməli, əksinə, məsuliyyətli informasiya davranışını gücləndirməlidir.

9. Əməkdaşlığın sənədləşdirilməsi

Sinif rəhbərinin digər məktəb əməkdaşları ilə əməkdaşlığı zəruri hallarda aşağıdakı işçi sənədlər və qeydlər vasitəsilə müşayiət olunur:

• sinif üzrə fəaliyyət planında aidiyyəti tədbir və əməkdaşlıq istiqamətlərinin göstərilməsi;

• sinif üzrə müşahidə və izləmə xarakterli qısa işçi qeydlər;

• dərnək və tədbirlərdə iştirakın izlənilməsi;

• oxu və kitabxana fəaliyyəti ilə bağlı qısa qeyd və ya siyahılar;

• zərurət olduqda aidiyyəti məktəb əməkdaşına və ya rəhbərliyə təqdim edilən məlumat xarakterli arayış və ya yazılı məlumat;

• profilaktik və dəstəkləyici tədbirlər üzrə nəticələrin qısa ümumiləşdirilməsi.

Bu sənədləşmə məktəbdaxili işin izlənməsi və təkmilləşdirilməsi məqsədi daşıyır, artıq sənəd yükü yaratmaq üçün istifadə olunmamalıdır. Sinif rəhbərinin fəaliyyəti planlı və izlənilə bilən xarakter daşıdığından qeydəalma və vəziyyətin aylıq baxışı praktik baxımdan vacibdir.

10. Nəticələrin izlənilməsi və qiymətləndirilməsi

Əməkdaşlıq mexanizminin səmərəliliyi aşağıdakı meyarlar əsasında qiymətləndirilə bilər:

• şagirdlərin sinifdənxaric və məktəbdənkənar fəaliyyətlərdə iştirak səviyyəsi;

• oxu və mütaliə fəallığında müşahidə olunan dəyişiklik;

• şagirdlərin sosial fəallığı və təşəbbüskarlığı;

• sinifdaxili münasibətlərin və davranış mühitinin yaxşılaşması;

• risk qrupuna aid hallarda vaxtında müdaxilə və müşayiət nəticələri;

• valideyn və aidiyyəti əməkdaşlarla işin əlaqəlilik səviyyəsi;

• planlaşdırılan fəaliyyətlərin icra vəziyyəti və onların real təsiri.

Qiymətləndirmə yalnız formal hesabat vermək üçün yox, növbəti dövrdə işi daha düzgün qurmaq üçün aparılmalıdır. Kitabxana və digər məktəb xidmətləri üzrə qəbul olunmuş peşəkar yanaşmada da qiymətləndirmə, sübuta əsaslanan təkmilləşdirmə və istifadəçi ehtiyaclarının nəzərə alınması əsas elementlərdəndir.

11. Korreksiya və təkmilləşdirmə

Əgər əməkdaşlıq nəticəsində gözlənilən dəyişiklik əldə olunmursa, sinif rəhbəri aidiyyəti məktəb əməkdaşları ilə birlikdə səbəbləri təhlil etməli, istifadə olunmuş formaları yenidən nəzərdən keçirməli, şagirdin ehtiyacına daha uyğun yanaşma müəyyən etməli və fəaliyyət planında müvafiq korrektələr aparmalıdır. Təkmilləşdirmə tədbirləri sinfin vəziyyətinə, yaş xüsusiyyətlərinə, məktəbin imkanlarına və mövcud resurslara uyğun şəkildə seçilməlidir. Bu mexanizm dayanıqlı və canlı xarakter daşımalı, yalnız kağız üzərində mövcud olan münasibətlər toplusu kimi qalmamalıdır.

Sinif rəhbərinin digər məktəb əməkdaşları ilə əməkdaşlıq mexanizmi sinif üzrə işin təsadüfi əlaqələr əsasında deyil, aydın rol bölgüsü, məqsədli əlaqələndirmə, vaxtında məlumat mübadiləsi, zəruri sənədləşmə, nəticələrin izlənilməsi və davamlı korrektə prinsipləri əsasında qurulmasını təmin edir. Bu mexanizm düzgün işlədikdə sinif rəhbərinin işi tək şəxsin yükünə çevrilmir, əksinə, məktəbin pedaqoji, tərbiyəvi və inkişaf resursları bir sinifin real ehtiyacları ətrafında birləşir