Sinif rəhbərinin vəzifə təlimatı  (layihə)

Sinif rəhbərinin vəzifə təlimatı  (layihə)

( Sinif rəhbərinin vəzifə təlimatı   ____________ Regional Təhsil İdarəsinin ___________ rayon ________________________ məktəbinin Pedaqoji Şurasının _____________ tarixli _____№- li iclasının ____№-li Qərarı ilə qəbul edilmiş və məktəb direktorunun ____________ tarixli ______№-li əmri ilə təsdiq edilmişdir )

1. Ümumi müddəalar

1.1. Təlimatın hüquqi statusu

1.1.1. Bu Təlimat ümumi təhsil müəssisəsində sinif rəhbərinin fəaliyyətinin təşkili, həyata keçirilməsi, əlaqələndirilməsi, sənədləşdirilməsi, qiymətləndirilməsi və tənzimlənməsi qaydasını müəyyən edən məktəbdaxili normativ sənəddir.

1.1.2. Təlimat sinif rəhbərinin məktəbin təlim-tərbiyə sistemində yerini, fəaliyyətinin ümumi çərçivəsini, təşkilati statusunu, iş istiqamətlərini, hüquq və vəzifələrini, məsuliyyət sərhədlərini və işdə rəhbər tutulacaq əsas tələbləri müəyyən edir.

1.1.3. Bu Təlimat sinif rəhbərliyi fəaliyyətinin vahid yanaşma, planlılıq, ardıcıllıq, məsuliyyət, praktik uyğunluq və məktəb reallığına əsaslanmaqla həyata keçirilməsinə xidmət edir.

1.1.4. Təlimat sinif rəhbərliyi ilə bağlı məktəbdaxili planlaşdırma, iş bölgüsü, əməkdaşlıq, hesabatlılıq, nəzarət və qiymətləndirmə işinin təşkili üçün əsas tətbiq sənədi hesab olunur.

1.1.5. Bu Təlimat hər tədris ilində məktəbin Pedaqoji Şurasında müzakirə edilərək qəbul olunur, məktəb direktorunun əmri ilə təsdiq edilir və təsdiqdən sonra aidiyyəti sinif rəhbərləri imza qarşılığında onunla tanış edilirlər.

1.2. Təlimatın tətbiq dairəsi

1.2.1. Bu Təlimat direktorun əmri ilə sinif rəhbəri təyin olunmuş pedaqoji işçilərə şamil edilir.

1.2.2. Təlimatın müddəaları I–IV, V–IX və X–XI siniflər üzrə fəaliyyət göstərən sinif rəhbərlərinin işində müvafiq təhsil səviyyələrinin xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla tətbiq olunur.

1.2.3. Bu Təlimat sinif rəhbərliyi fəaliyyətinin təşkili və əlaqələndirilməsi baxımından məktəb direktoru, təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini, sinifdənxaric və məktəbdənkənar işlər üzrə təşkilatçı, təsərrüfat işləri üzrə direktor müavini, fənn müəllimləri, məktəb psixoloqu, UBTR, kitabxanaçı, dərnək rəhbərləri, valideynlər, sinif valideyn komitəsi və digər aidiyyəti şəxslər üçün istiqamətverici sənəd kimi nəzərə alınır.

1.2.4. Sinif rəhbərinin fəaliyyəti məktəbdə sinifdənxaric və məktəbdənkənar işlərin təşkili ilə qarşılıqlı bağlı şəkildə həyata keçirilir və bu istiqamətdə sinif rəhbəri sinifdənxaric və məktəbdənkənar işlər üzrə təşkilatçı qarşısında müəyyən olunmuş qaydada hesabat verir.

1.2.5. Bu Təlimat sinif rəhbərliyi ilə bağlı məktəbdaxili işin təşkili, qarşılıqlı fəaliyyətin qurulması, məlumatlandırma, əməkdaşlıq, hesabatlılıq və məsuliyyət bölgüsünün aydınlaşdırılması məqsədilə tətbiq edilir.

1.3. Təlimatın hüquqi əsasları

1.3.1. Bu Təlimat Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına, “Təhsil haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa, “Ümumi təhsil haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa, uşaqların hüquq və mənafeyinin qorunması ilə bağlı qüvvədə olan normativ hüquqi aktlara, ümumi təhsil müəssisələrinin fəaliyyətini tənzimləyən aidiyyəti normativ sənədlərə əsaslanır.

1.3.2. Sinif rəhbəri öz fəaliyyətində, fəaliyyət istiqamətlərinə uyğun olaraq, müəllimlərin etik davranışı, təhsil müəssisələrində psixoloji xidmətin təşkili, ümumi təhsil müəssisələrində peşəyönümü xidmətinin həyata keçirilməsi, inklüziv təhsilin təşkili, habelə ümumi təhsil müəssisələrinə aid tədris-pedaqoji sənədlərin aparılması və saxlanılması ilə bağlı qüvvədə olan qaydaları da nəzərə alır.

1.3.3. Sinif rəhbəri öz fəaliyyətində ümumi təhsil müəssisəsinin nizamnaməsini, daxili intizam qaydalarını, Pedaqoji Şuranın qərarlarını, direktorun əmrlərini, məktəbin təsdiq edilmiş fəaliyyət planlarını, aidiyyəti məktəbdaxili qayda və təlimatları, habelə bu Təlimatı rəhbər tutur.

1.3.4. Bu Təlimat ilə qüvvədə olan normativ hüquqi aktlar arasında ziddiyyət yarandıqda, hüquqi qüvvəsi daha yüksək olan sənəd əsas götürülür.

1.4. Əsas anlayışlar

1.4.1. Sinif rəhbərliyi — ümumi təhsil müəssisəsində konkret sinif üzrə tərbiyə, müşayiət, profilaktika, əməkdaşlıq, əlaqələndirmə və inkişafyönlü işin planlı şəkildə təşkili ilə bağlı pedaqoji fəaliyyət sahəsidir.

1.4.2. Sinif rəhbəri — direktorun əmri ilə müəyyən edilmiş sinif üzrə şagird kollektivinin inkişafını, münasibətlər sistemini, valideynlərlə əməkdaşlığı, sinifdaxili və sinifdənxaric işi, aidiyyəti şəxslərlə qarşılıqlı fəaliyyəti əlaqələndirən pedaqoji işçidir.

1.4.3. Sinif kollektivi — eyni sinfə aid şagirdlərdən ibarət, ümumi qaydalar, qarşılıqlı hörmət, birgə fəaliyyət və ortaq məsuliyyət əsasında formalaşan sosial-pedaqoji mühitdir.

1.4.4. Müşayiət — şagirdin təhsil, davranış, ünsiyyət, uyğunlaşma və sosial inkişafı ilə bağlı vəziyyətin izlənilməsi, ehtiyac yarandıqda aidiyyəti şəxslərlə birlikdə dəstək tədbirlərinin təşkilidir.

1.4.5. Profilaktik iş — davamiyyətsizlik, intizam pozuntusu, zorakılıq riski, sosial təcrid, uyğunlaşma çətinliyi və digər arzuolunmaz halların qarşısının qabaqcadan alınmasına yönəlmiş fəaliyyət sistemidir.

1.4.6. Riskli hal — şagirdin davamiyyətinə, davranışına, təhlükəsizliyinə, mənəvi-psixoloji vəziyyətinə, təlimə münasibətinə, sinifdaxili mövqeyinə və ya hüquq və mənafeyinə mənfi təsir göstərə bilən, vaxtında diqqət və aidiyyəti tədbir tələb edən vəziyyətdir.

1.4.7. Adaptasiya — şagirdin yeni təhsil mərhələsinə, yeni sinif mühitinə, yeni müəllimlərə və yeni məktəb tələblərinə uyğunlaşma prosesidir.

1.4.8. Keçid mərhələsi — şagirdin ibtidai, ümumi orta və tam orta təhsil səviyyələri arasında keçid etdiyi, əlavə müşayiət və diqqət tələb edən dövrdür.

1.4.9. İnklüzivlik — sinif rəhbərliyi fəaliyyətində bütün şagirdlərin fərdi xüsusiyyətləri, imkanları və ehtiyacları nəzərə alınmaqla onların bərabər iştirakına və inkişafına şərait yaradılması prinsipidir.

1.4.10. Fərdi yanaşma — şagirdin yaş, inkişaf, davranış, təlim və sosial vəziyyət xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla onunla məqsədyönlü işin qurulmasıdır.

1.4.11. Sinifdənxaric iş — tədris məşğələlərindən kənar, lakin sinfin tərbiyə, inkişaf və sosiallaşma məqsədləri ilə birbaşa bağlı olan fəaliyyət formalarıdır.

1.4.12. Məktəbdənkənar iş — məktəb hüdudlarından kənarda və ya məktəb proqramından əlavə təşkil olunan, şagirdlərin maraq, meyl, sosial iştirak və dünyagörüşünün inkişafına xidmət edən fəaliyyətlərdir.

1.4.13. Sinif valideyn komitəsi — sinif rəhbəri ilə valideynlər arasında əməkdaşlığın təşkili, sinif üzrə ümumi məsələlərin müzakirəsi və valideyn iştirakının əlaqələndirilməsi məqsədilə formalaşdırılan valideyn təmsilçiliyi qurumudur.

1.4.14. Sinif saatı — sinif rəhbərinin şagirdlərlə planlı pedaqoji ünsiyyət, maarifləndirmə, münasibətlərin tənzimlənməsi və tərbiyə işi apardığı əsas iş formasıdır.

1.4.15. Sənədləşmə — sinif rəhbərliyinin planlaşdırılması, həyata keçirilməsi, izlənilməsi və ümumiləşdirilməsi ilə bağlı lazım olan sənədlərin, qeydlərin, arayış və hesabat materiallarının müəyyən edilmiş qaydada aparılmasıdır.

2. Sinif rəhbərinin vəzifəsinin məqsədi

2.1. Vəzifənin ümumi məqsədi

2.1.1. Sinif rəhbərinin vəzifəsinin ümumi məqsədi şagirdlərin təhlükəsiz, nizamlı, qarşılıqlı hörmətə əsaslanan və inkişafyönlü məktəb mühitində təhsil almalarına sistemli pedaqoji dəstək verməkdən ibarətdir.

2.1.2. Sinif rəhbəri öz fəaliyyəti ilə şagirdlərin şəxsiyyət kimi formalaşmasına, sinif kollektivinin sağlam əsaslar üzərində qurulmasına, məktəb həyatında fəal iştirakın dəstəklənməsinə və məktəb–ailə əməkdaşlığının məqsədyönlü şəkildə təşkilinə xidmət edir.

2.1.3. Sinif rəhbərinin vəzifəsi I–IV, V–IX və X–XI siniflər üzrə şagirdlərin yaş, inkişaf və təhsil mərhələsi xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla həyata keçirilir.

2.1.4. Sinif rəhbərinin fəaliyyəti yalnız mövcud çətinliklərə reaksiya verməyə deyil, eyni zamanda müsbət sinif mühitinin yaradılmasına, riskli halların qabaqcadan qarşısının alınmasına və şagirdlərin davamlı inkişafının müşayiətinə yönəlir.

2.2. Sinif rəhbərliyinin əsas iş xətti

2.2.1. Sinif rəhbərliyinin əsas iş xətti sinfin real vəziyyətinin müntəzəm izlənilməsindən, şagirdlərin inkişafı və məktəb həyatında iştirakı ilə bağlı ehtiyacların vaxtında müəyyən edilməsindən, bu ehtiyaclara uyğun pedaqoji yanaşmanın qurulmasından və sinif üzrə işin əlaqələndirilməsindən ibarətdir.

2.2.2. Sinif rəhbəri sinif üzrə tərbiyə, müşayiət, profilaktika, əməkdaşlıq və məlumatlandırma işini planlı, ardıcıl və nəticəyönlü şəkildə təşkil edir.

2.2.3. Sinif rəhbərliyinin əsas iş xətti şagirdin yalnız təlim nəticələrinə deyil, onun davranışına, münasibətlər sisteminə, məktəbə uyğunlaşmasına, sosial iştirakına, təhlükəsizliyinə və ümumi inkişaf dinamikasına kompleks yanaşmanı nəzərdə tutur.

2.2.4. Sinif rəhbəri öz fəaliyyətində məktəb rəhbərliyi, sinifdənxaric və məktəbdənkənar işlər üzrə təşkilatçı, fənn müəllimləri, psixoloq, UBTR, kitabxanaçı, dərnək rəhbərləri, valideynlər və digər aidiyyəti şəxslərlə uzlaşdırılmış əməkdaşlıq xətti qurur.

2.2.5. Sinif rəhbərliyinin əsas iş xətti sinifdə sağlam mənəvi-psixoloji mühitin qorunmasına, şagirdin vaxtında dəstəklənməsinə, məktəb–ailə əlaqəsinin möhkəmləndirilməsinə və məktəbdaxili işin praktik şəkildə yaxşılaşdırılmasına xidmət etməlidir.

3. Sinif rəhbərinin fəaliyyət prinsipləri

3.1. Qanunçuluq

3.1.1. Sinif rəhbərinin fəaliyyəti Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə, ümumi təhsil sahəsində qüvvədə olan normativ hüquqi aktlara, məktəbin nizamnaməsinə, daxili intizam qaydalarına, Pedaqoji Şuranın qərarlarına, direktorun əmrlərinə və bu Təlimata uyğun şəkildə həyata keçirilir.

3.1.2. Sinif rəhbəri öz fəaliyyətində şəxsi münasibətlərə, subyektiv yanaşmaya və təsadüfi qərarlara deyil, hüquqi və təşkilati əsaslara söykənməlidir.

3.1.3. Sinif rəhbərliyi ilə bağlı qəbul edilən qərarlar və görülən tədbirlər məktəbin ümumi idarəetmə məntiqi ilə uzlaşmalıdır.

3.2. Uşağın hüquq və mənafeyinin üstünlüyü

3.2.1. Sinif rəhbəri fəaliyyətində hər bir şagirdin hüquq və mənafeyini əsas götürməlidir.

3.2.2. Şagirdlə bağlı qərar və tədbirlər müəyyən edilərkən onun təhlükəsizliyi, rifahı, inkişafı, məktəb həyatında iştirakı, qanuni maraqları və fərdi vəziyyəti nəzərə alınmalıdır.

3.2.3. Mümkün olan hallarda şagirdin fikri dinlənilməli və onun mövqeyi pedaqoji baxımdan nəzərə alınmalıdır.

3.3. Humanist və etik yanaşma

3.3.1. Sinif rəhbərinin fəaliyyəti humanist münasibət, pedaqoji ədalət, etik davranış və qarşılıqlı hörmət əsasında qurulur.

3.3.2. Sinif rəhbəri şagirdlərlə münasibətdə qorxu, təzyiq və sərt inzibati təsir deyil, aydın tələbkarlıq, izah, dəstək, ardıcıl müşayiət və şəxsi nümunə xəttini əsas götürməlidir.

3.3.3. Sinif rəhbəri həm şagirdlərlə, həm valideynlərlə, həm də məktəb kollektivi ilə münasibətdə peşəkar etika və işgüzar ünsiyyət qaydalarına əməl etməlidir.

3.4. Şagirdin ləyaqətinə hörmət

3.4.1. Hər bir şagirdin ləyaqəti, fərdiliyi və şəxsiyyəti toxunulmazdır.

3.4.2. Şagirdin alçaldılması, damğalanması, kollektiv qarşısında nüfuzdan salınması, təhqir edilməsi, hədə-qorxuya məruz qoyulması və ya psixoloji təzyiq altında saxlanılması yolverilməzdir.

3.4.3. Sinif rəhbəri tərbiyə və nizam-intizam məsələlərində şagirdin ləyaqətini qoruyan, eyni zamanda məktəb qaydalarına əməl olunmasını tələb edən balanslı mövqe tutmalıdır.

3.5. Yaş və fərdi xüsusiyyətlərin nəzərə alınması

3.5.1. Sinif rəhbərliyi şagirdlərin yaş mərhələsinə, inkişaf səviyyəsinə, psixoloji xüsusiyyətlərinə, maraq və meyllərinə uyğun qurulmalıdır.

3.5.2. I–IV, V–IX və X–XI siniflərdə sinif rəhbərliyinin məzmunu, prioritetləri və yanaşma formaları fərqləndirilməlidir.

3.5.3. Sinif rəhbəri hər bir şagirdə eyni qəlib üzrə deyil, onun fərdi xüsusiyyətləri və mövcud vəziyyəti nəzərə alınmaqla yanaşmalıdır.

3.6. İnklüzivlik və fərdi yanaşma

3.6.1. Sinif rəhbəri hər bir şagirdin təhsil və məktəb həyatında iştirakını dəstəkləməlidir.

3.6.2. Şagirdlərin sosial vəziyyətinə, fərqli ehtiyaclarına, akademik səviyyəsinə və davranış xüsusiyyətlərinə görə ayrı-seçkiliyə yol verilməməlidir.

3.6.3. Təcrid, damğalama, kənarda qoyma və kollektivdən uzaqlaşdırma hallarının qarşısının alınması sinif rəhbərliyinin əsas yanaşmalarından biri olmalıdır.

3.6.4. Fərdi yanaşma münasibətdə, fəaliyyətin təşkilində və dəstək tədbirlərinin müəyyən edilməsində təmin olunmalıdır.

3.7. Profilaktik yanaşma

3.7.1. Sinif rəhbərliyi yalnız yaranmış problemlərə reaksiya vermək üzərində deyil, arzuolunmaz halların qabaqcadan qarşısının alınması üzərində qurulmalıdır.

3.7.2. Profilaktik yanaşma aydın qaydaların, sağlam münasibət mühitinin, ardıcıl pedaqoji tələblərin və müntəzəm müşayiətin təmin edilməsini nəzərdə tutur.

3.7.3. Sinif rəhbəri həssas dəyişiklikləri və risk əlamətlərini vaxtında görməyə, aidiyyəti şəxslərlə uzlaşdırılmış qaydada qabaqlayıcı iş qurmağa çalışmalıdır.

3.8. Əməkdaşlıq və qarşılıqlı məsuliyyət

3.8.1. Sinif rəhbərliyi məktəb rəhbərliyi, sinifdənxaric və məktəbdənkənar işlər üzrə təşkilatçı, müəllimlər, psixoloq, UBTR, kitabxanaçı, dərnək rəhbərləri, valideynlər, sinif valideyn komitəsi və digər aidiyyəti şəxslərlə əməkdaşlıq şəraitində həyata keçirilir.

3.8.2. Sinif rəhbəri sinif üzrə məsələlərin həllində məlumat mübadiləsini, qarşılıqlı əlaqəni və vahid yanaşmanı təmin etməlidir.

3.8.3. Əməkdaşlıq səlahiyyətlərin qarışdırılması deyil, rol və məsuliyyət sərhədləri qorunmaqla uzlaşdırılmış fəaliyyət deməkdir.

3.8.4. Sinif rəhbərliyi ilə bağlı işdə qarşılıqlı məsuliyyət həm sinif rəhbərinin, həm də aidiyyəti iştirakçıların üzərinə düşür.

3.9. Məxfilik və peşəkar davranış

3.9.1. Sinif rəhbəri şagird, ailə və sinif üzrə əldə etdiyi məlumatlardan yalnız xidməti zərurət və pedaqoji məqsəd çərçivəsində istifadə etməlidir.

3.9.2. Həssas məlumatlar, fərdi müşahidələr, ailə vəziyyəti və riskli hallarla bağlı məlumatlar məxfilik qaydalarına uyğun qorunmalıdır.

3.9.3. Sinif rəhbəri məktəb daxilində, valideynlərlə münasibətdə və rəqəmsal ünsiyyətdə peşəkar davranış, işgüzar ton və etik sərhədlərə riayət etməlidir.

3.9.4. Məxfi məlumatın yayılması, etik çərçivədən kənar müzakirəsi və ya şəxsi münasibətlər zəminində istifadəsi yolverilməzdir.

3.10. Sistemlilik, ardıcıllıq və praktik yönümlülük

3.10.1. Sinif rəhbərliyi epizodik tədbirlər toplusu kimi deyil, planlı, ardıcıl, izlənilən və real nəticəyə yönəlmiş fəaliyyət kimi qurulmalıdır.

3.10.2. Sinif rəhbərinin işi illik və cari planlaşdırma, müntəzəm müşahidə, ardıcıl əlaqə, vaxtında müdaxilə və lazım olan sənədləşmə əsasında aparılmalıdır.

3.10.3. Sinif rəhbərliyi formal hesabat xatirinə deyil, sinfin real vəziyyətini yaxşılaşdırmağa, münasibətlər sistemini sağlamlaşdırmağa və şagirdlərin inkişafını dəstəkləməyə xidmət etməlidir.

3.10.4. Hər bir fəaliyyət forması məktəb reallığına, sinfin ehtiyacına və gözlənilən nəticəyə uyğun seçilməlidir.

4. Sinif rəhbərinin hüquqi və təşkilati statusu

4.1. Sinif rəhbərliyinin funksional statusu

4.1.1. Sinif rəhbərliyi ümumi təhsil müəssisəsində ayrıca ştat vahidi deyil, pedaqoji işçiyə həvalə olunan funksional-pedaqoji fəaliyyət sahəsidir.

4.1.2. Sinif rəhbərliyi sinif üzrə tərbiyə, müşayiət, profilaktika, əməkdaşlıq və əlaqələndirmə işinin sistemli şəkildə həyata keçirilməsinə yönəlmiş məsul fəaliyyət sahəsidir.

4.1.3. Sinif rəhbəri sinif üzrə münasibətlər sisteminin, şagirdlərin məktəb həyatında iştirakının, valideynlərlə əlaqənin və aidiyyəti şəxslərlə qarşılıqlı fəaliyyətin təşkilində əsas əlaqələndirici pedaqoji fiqur hesab olunur.

4.1.4. Sinif rəhbərliyi yalnız formal xarakter daşımır; bu fəaliyyət sinfin real vəziyyətinin izlənilməsini, ehtiyacların müəyyən edilməsini, vaxtında müşayiət və əlaqələndirmə işinin qurulmasını nəzərdə tutur.

4.1.5. Sinif rəhbərliyi müəllimin əsas tədris fəaliyyətini əvəz etmir, lakin həmin fəaliyyətlə qarşılıqlı bağlı şəkildə sinif üzrə tərbiyə və müşayiət işinin davamlılığını təmin edir.

4.2. Sinif rəhbərinin təyin edilməsi

4.2.1. Sinif rəhbərliyi məktəbin təşkilati ehtiyacına uyğun olaraq ümumi təhsil müəssisəsinin direktoru tərəfindən əmrlə pedaqoji işçiyə həvalə olunur.

4.2.2. Sinif rəhbərinin müəyyən edilməsi zamanı müəllimin peşə hazırlığı, pedaqoji təcrübəsi, təşkilatçılıq qabiliyyəti, ünsiyyət bacarıqları, şagirdlərlə iş təcrübəsi, etik davranışı, iş yükü, sinfin xüsusiyyətləri, təhsil səviyyəsi və məktəbin təşkilati ehtiyacları nəzərə alınır.

4.2.3. Bir pedaqoji işçiyə, bir qayda olaraq, bir sinif üzrə sinif rəhbərliyi həvalə olunur. Məktəbin ehtiyacı olduqda və işin keyfiyyətinə xələl gəlmədiyi hallarda fərqli bölgü direktorun əmri ilə müəyyən edilə bilər.

4.2.4. Sinif rəhbərliyinin həvalə olunması, dəyişdirilməsi və ya dayandırılması ilə bağlı qərar qəbul edilərkən sinif üzrə işin fasiləsizliyi, şagirdlərlə işin davamlılığı və sənədləşmənin bütövlüyü təmin olunmalıdır.

4.2.5. Sinif rəhbərliyinin həvalə olunması və dəyişdirilməsi məktəbdaxili qaydalara uyğun olaraq rəsmiləşdirilir.

4.3. Tabelik və hesabatlılıq

4.3.1. Sinif rəhbərliyinə ümumi rəhbərliyi məktəb direktoru həyata keçirir.

4.3.2. Sinif rəhbərinin fəaliyyətinə birbaşa təşkilati-metodik müşayiət və cari nəzarət təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini tərəfindən həyata keçirilir.

4.3.3. Sinif rəhbəri sinifdənxaric və məktəbdənkənar fəaliyyətlərin planlaşdırılması, təşkili, icrası və nəticələri ilə bağlı məsələlər üzrə sinifdənxaric və məktəbdənkənar işlər üzrə təşkilatçı ilə qarşılıqlı fəaliyyət göstərir və həmin istiqamətdə müəyyən olunmuş qaydada ona hesabat verir.

4.3.4. Sinif rəhbəri sinif üzrə vəziyyət, davamiyyət, intizam, riskli hallar, valideynlərlə iş, sinifdənxaric fəaliyyət və digər mühüm məsələlər barədə məktəbdaxili qaydalara uyğun şəkildə rəhbərliyə məlumat təqdim edir.

4.3.5. Sinif rəhbərinin hesabatlılığı yalnız formal sənəd təqdimatı ilə məhdudlaşmır; o, görülən işin gedişi, nəticəsi, yaranmış çətinliklər və ehtiyac duyulan dəstək barədə məlumatlandırmanı da əhatə edir.

4.3.6. Sinif rəhbəri öz fəaliyyətində məktəb rəhbərliyinin qanuni tapşırıqlarını, təsdiq olunmuş planları və qəbul edilmiş təşkilati qərarları rəhbər tutur.

4.4. Müvəqqəti əvəzlənmə qaydası

4.4.1. Sinif rəhbəri üzrlü səbəbdən öz funksiyalarını müvəqqəti icra edə bilmədikdə, həmin vəzifələrin icrası direktorun əmri ilə digər pedaqoji işçiyə həvalə edilə bilər.

4.4.2. Müvəqqəti əvəzlənmə zamanı sinif üzrə işin fasiləsizliyi, vacib məlumatların ötürülməsi, davam edən müşayiət işinin davam etdirilməsi və əsas sənədlərin təhvil verilməsi təmin olunmalıdır.

4.4.3. Təhvil verilən əsas məlumat və sənədlərə, zəruri hallarda, sinif üzrə cari vəziyyət, davam edən müşayiət işi, riskli hallar üzrə vacib qeydlər, valideynlərlə işə dair mühüm məlumatlar və istifadədə olan işçi sənədlər daxil edilir.

4.4.4. Müvəqqəti əvəz edən şəxs sinif rəhbərliyi ilə bağlı əldə etdiyi məlumatlardan yalnız xidməti zərurət çərçivəsində istifadə etməli və məxfilik tələblərinə riayət etməlidir.

4.4.5. Müvəqqəti əvəzlənmə sinif rəhbərliyi üzrə daimi təyinat hesab edilmir və yalnız müəyyən olunmuş müddət və səbəb çərçivəsində tətbiq olunur.

4.5. Rol və səlahiyyət sərhədləri

4.5.1. Sinif rəhbəri sinif üzrə müşayiət, müşahidə, məlumatlandırma, əlaqələndirmə, əməkdaşlığın təşkili, profilaktik işin aparılması və əsaslandırılmış təkliflərin verilməsi sahəsində funksional məsuliyyət daşıyır.

4.5.2. Sinif rəhbəri məktəb rəhbərliyinin inzibati-idarəetmə səlahiyyətlərini, psixoloqun diaqnostik və psixoloji müdaxilə funksiyalarını, tibb işçisinin tibbi səlahiyyətlərini, UBTR-nin, kitabxanaçının, dərnək rəhbərinin, sinifdənxaric və məktəbdənkənar işlər üzrə təşkilatçının və digər aidiyyəti şəxslərin birbaşa funksiyalarını əvəz etmir.

4.5.3. Sinif rəhbərinin rolu başqa vəzifələrin funksiyalarını öz üzərinə götürməkdən deyil, həmin şəxslərlə sinif üzrə işi əlaqələndirməkdən, məlumat axınını təmin etməkdən və zəruri hallarda aidiyyəti üzrə yönləndirmə aparmaqdan ibarətdir.

4.5.4. Sinif rəhbəri məktəbdaxili intizam və ya inzibati tədbirlərin tətbiqi barədə yekun qərar verən şəxs deyildir; o, məsələni vaxtında müəyyən edir, pedaqoji təsir imkanlarından istifadə edir, əsaslandırılmış təklif verir və aidiyyəti şəxslərlə birlikdə fəaliyyət göstərir.

4.5.5. Sinif rəhbəri şagird və ailə ilə bağlı həssas məlumatlardan istifadə zamanı peşəkar məsuliyyət daşıyır və həmin məlumatları yalnız xidməti zərurət, pedaqoji məqsəd və məktəbdaxili qaydalar çərçivəsində paylaşa bilər.

4.5.6. Sinif rəhbərliyi idarəetmə səlahiyyəti verən vəzifə deyil, funksional-pedaqoji məsuliyyət daşıyan fəaliyyət sahəsidir və bu fəaliyyətin icrasında rol sərhədlərinin qorunması məcburidir.

5. Təhsil səviyyələri üzrə fəaliyyət xüsusiyyətləri

5.1. Təhsil səviyyələri üzrə ümumi yanaşma

5.1.1. Sinif rəhbərinin fəaliyyəti ümumi təhsilin ibtidai, ümumi orta və tam orta səviyyələrinin xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla diferensial şəkildə qurulur.

5.1.2. Təhsil səviyyələri üzrə fərqləndirmə şagirdlərin yaş və inkişaf xüsusiyyətləri, məktəb həyatına uyğunlaşma səviyyəsi, münasibətlər sistemi, təlimə münasibəti, məsuliyyət dərəcəsi, sosial davranışı, fərdi ehtiyacları və gələcək istiqamət seçimi ilə bağlı xüsusiyyətləri əsasında müəyyən edilir.

5.1.3. Sinif rəhbəri bütün səviyyələrdə vahid məqsəd və prinsiplərə əsaslansa da, fəaliyyətin məzmununu, prioritetlərini, müşayiət xarakterini, əməkdaşlıq formasını və istifadə etdiyi təsir vasitələrini müvafiq təhsil səviyyəsinə uyğun qurmalıdır.

5.1.4. Təhsil səviyyələri üzrə fəaliyyətin təşkilində sinfin ümumi vəziyyəti ilə yanaşı, ayrı-ayrı şagirdlərin fərdi xüsusiyyətləri, əlavə dəstək ehtiyacları və iştirak imkanları da nəzərə alınmalıdır.

5.2. İbtidai təhsil səviyyəsində fəaliyyət xüsusiyyətləri

5.2.1. İbtidai təhsil səviyyəsində sinif rəhbərliyinin əsas istiqaməti şagirdlərdə məktəb həyatına müsbət münasibətin, sinif qaydalarına əməl vərdişinin, təhlükəsiz davranışın, əməkdaşlıq bacarıqlarının və sinfə aidlik hissinin formalaşdırılmasıdır.

5.2.2. Bu səviyyədə sinif rəhbərinin fəaliyyəti gündəlik müşahidə, yaxın pedaqoji müşayiət, aydın tələb və gözləntilər, müntəzəm izah, ardıcıl dəstək və operativ reaksiya əsasında qurulmalıdır.

5.2.3. İbtidai siniflərdə şagirdin emosional vəziyyəti, ünsiyyət bacarıqları, davranış xüsusiyyətləri, özünütəşkiletmə vərdişləri, sosiallaşma səviyyəsi və məktəb mühitinə münasibəti daha həssas izlənilməlidir.

5.2.4. Bu mərhələdə fərdi ehtiyacların vaxtında müəyyən edilməsi, şagirdin özünü sinifdə rahat və təhlükəsiz hiss etməsi, kənarda qalma və uyğunlaşma çətinliyi hallarının qarşısının alınması sinif rəhbərinin əsas diqqət sahələrindən biri olmalıdır.

5.2.5. İbtidai təhsil səviyyəsində valideynlərlə əməkdaşlıq daha sıx, davamlı və çevik şəkildə təşkil edilməli, ev–məktəb əlaqəsi şagirdin inkişafına xidmət edən vahid xətt kimi qurulmalıdır.

5.2.6. Sinif saatları və digər tərbiyəvi fəaliyyətlər bu səviyyədə yaş xüsusiyyətlərinə uyğun, sadə, aydın, davranışyönlü və inkişafetdirici məzmun daşımalıdır.

5.3. Ümumi orta təhsil səviyyəsində fəaliyyət xüsusiyyətləri

5.3.1. Ümumi orta təhsil səviyyəsində sinif rəhbərliyinin fəaliyyəti yeniyetməlik dövrünün xüsusiyyətləri, münasibətlər sisteminin mürəkkəbləşməsi, sosial təsirlərin artması və şəxsi məsuliyyətin gücləndirilməsi nəzərə alınmaqla qurulur.

5.3.2. V–VII siniflərdə sinif rəhbərinin əsas diqqəti şagirdlərin yeni təşkilati və pedaqoji mühitə uyğunlaşmasına, fənn müəllimləri ilə çoxşaxəli əlaqə şəraitində öz yerini tapmasına, sinifdaxili münasibətlərin sabitləşməsinə və nizamlı iştirak vərdişlərinin möhkəmləndirilməsinə yönəlməlidir.

5.3.3. VIII–IX siniflərdə isə sinif rəhbərliyinin fəaliyyəti şagirdin təlimə münasibəti, şəxsi məsuliyyəti, özünüidarə bacarıqları, davranış seçimi, gələcək təhsil istiqaməti və peşəyönümü ilə bağlı məsələlər üzrə daha məqsədyönlü qurulmalıdır.

5.3.4. Bu səviyyədə sinif rəhbərinin əlaqələndirici rolu güclənir; şagirdlər barədə məlumatların fənn müəllimləri, psixoloq, valideynlər və digər aidiyyəti şəxslərlə vahid yanaşma əsasında izlənilməsi və ümumiləşdirilməsi zərurəti yaranır.

5.3.5. Yeniyetməlik dövrü ilə bağlı özünütəsdiq meyli, qrup təsiri, münasibətlərdə gərginlik, emosional dəyişkənlik, təlimə marağın azalması, rəqəmsal mühitdə davranış və riskli meyllər bu mərhələdə daha diqqətlə izlənilməlidir.

5.3.6. Ümumi orta təhsil səviyyəsində sinif rəhbərliyi şagirdlərdə hüquqi və mənəvi məsuliyyətin, davranış mədəniyyətinin, kollektivdə iştirakın, birgə qərarvermə və özünüidarə bacarıqlarının inkişafına da yönəlməlidir.

5.4. Tam orta təhsil səviyyəsində fəaliyyət xüsusiyyətləri

5.4.1. Tam orta təhsil səviyyəsində sinif rəhbərliyinin fəaliyyəti şagirdin akademik məsuliyyətinin, özünüidarə bacarığının, sosial yetkinliyinin və gələcək təhsil-həyat istiqamətinin formalaşmasına dəstək vermək üzərində qurulur.

5.4.2. Bu səviyyədə sinif rəhbəri daha çox istiqamətləndirici, əlaqələndirici və müşayiətedici mövqedə çıxış etməli, şagirdin müstəqil qərarvermə və şəxsi məsuliyyət xəttini gücləndirməlidir.

5.4.3. Tam orta təhsil mərhələsində şagirdin təlim motivasiyası, vaxtın idarə olunması, emosional yüklənməsi, seçim tərəddüdləri, sosial davranışı, rəqəmsal mühitdə özünüifadəsi və məktəb həyatında iştirakı diqqətdə saxlanılmalıdır.

5.4.4. X–XI siniflərdə peşəyönümü, ali və orta ixtisas təhsilinə hazırlıq, gələcək təhsil trayektoriyası ilə bağlı məlumatlandırma və məqsədyönlü müşayiət işi sistemli şəkildə təşkil edilməlidir.

5.4.5. Bu mərhələdə sinif rəhbəri fənn müəllimləri, valideynlər, sinifdənxaric və məktəbdənkənar işlər üzrə təşkilatçı, psixoloq və digər aidiyyəti şəxslərlə əməkdaşlıq şəraitində şagirdin akademik, sosial və emosional vəziyyəti üzrə ümumi yanaşmanın formalaşdırılmasına kömək etməlidir.

5.4.6. Tam orta təhsil səviyyəsində sinif rəhbərliyi şagirdin kollektivdə mövqeyini, məktəbə aidlik hissini, ictimai məsuliyyətini və hüquqi yetkinliyə keçidini də diqqətdə saxlamalıdır.

5.5. Keçid mərhələlərində müşayiət xüsusiyyətləri

5.5.1. Keçid mərhələləri təhsil səviyyələri arasında keçid nöqtələri olmaqla sinif rəhbərliyində əlavə diqqət, məqsədyönlü müşayiət və uzlaşdırılmış əməkdaşlıq tələb edən dövrlərdir.

5.5.2. I sinifdə sinif rəhbərinin əsas diqqəti şagirdin məktəbə ilk uyğunlaşmasına, emosional təhlükəsizlik hissinin formalaşmasına, gündəlik rejimə alışmasına və valideyn–məktəb əlaqəsinin düzgün qurulmasına yönəlməlidir.

5.5.3. V sinifdə ibtidai təhsil mərhələsindən yeni təşkilati və pedaqoji mühitə keçidlə bağlı uyğunlaşma ayrıca izlənməli, yeni müəllimlərə, yeni tələblərə, yeni ünsiyyət mühitinə və yeni qaydalara alışma məqsədyönlü şəkildə dəstəklənməlidir.

5.5.4. X sinifdə yeni təhsil mərhələsinə keçid, təlimə münasibət, özünütəşkil, motivasiya, məsuliyyət və gələcək planlarla bağlı müşayiət daha məqsədyönlü şəkildə aparılmalıdır.

5.5.5. Keçid mərhələlərində sinif rəhbəri məktəb rəhbərliyi, fənn müəllimləri, sinifdənxaric və məktəbdənkənar işlər üzrə təşkilatçı, psixoloq, valideynlər və digər aidiyyəti şəxslərlə əməkdaşlıq şəraitində şagirdin uyğunlaşma və inkişaf dinamikasını izləməli, zəruri hallarda əlavə dəstək xətti qurmalıdır.

6. Sinif rəhbərinin əsas əmək funksiyaları

6.1. Təşkilati və koordinasiyaedici funksiya

6.1.1. Sinif rəhbərliyi sinif üzrə tərbiyə, müşayiət, əməkdaşlıq və sinifdənxaric işin planlı, ardıcıl və məqsədyönlü şəkildə təşkilini təmin edən təşkilati və koordinasiyaedici funksiyanı yerinə yetirir.

6.1.2. Bu funksiya sinif həyatının sistemli qurulmasını, fəaliyyətlərin əvvəlcədən planlaşdırılmasını, prioritetlərin müəyyən edilməsini, aidiyyəti şəxslərlə işin uzlaşdırılmasını və işin fasiləsizliyinin təmin olunmasını nəzərdə tutur.

6.1.3. Təşkilati və koordinasiyaedici funksiya sinif rəhbərliyinin təsadüfi təşəbbüslər toplusu kimi deyil, idarəolunan, davamlı və nəticəyönlü fəaliyyət sahəsi kimi həyata keçirilməsinə xidmət edir.

6.2. Tərbiyəedici və inkişafyönlü funksiya

6.2.1. Sinif rəhbərliyi şagirdlərdə məsuliyyət, intizam, qarşılıqlı hörmət, davranış mədəniyyəti, əməkdaşlıq, vətəndaşlıq mövqeyi və müsbət sosial iştirakın formalaşdırılmasına yönəlmiş tərbiyəedici və inkişafyönlü funksiyanı daşıyır.

6.2.2. Bu funksiya şagirdlərin məktəb qaydalarına şüurlu əməl etməsinə, kollektivdə düzgün münasibət qurmasına, öz davranışına görə cavabdehlik hissini inkişaf etdirməsinə və müsbət potensialını üzə çıxarmasına xidmət edir.

6.2.3. Tərbiyəedici və inkişafyönlü funksiya formal nəsihətçilik üzərində deyil, pedaqoji təsir, şəxsi nümunə, ardıcıl tələbkarlıq, dəstəkləyici mühit və inkişaf imkanlarının yaradılması üzərində qurulur.

6.3. Analitik və müşahidəedici funksiya

6.3.1. Sinif rəhbərliyi sinfin ümumi vəziyyətini, şagirdlərin davamiyyətini, davranışını, münasibətlər sistemini, iştirak səviyyəsini, uyğunlaşmasını və dəstək ehtiyaclarını müntəzəm izləyən analitik və müşahidəedici funksiyanı yerinə yetirir.

6.3.2. Bu funksiya sinif üzrə vəziyyətin sistemli müşahidə, ümumiləşdirmə və nəticə çıxarma əsasında qiymətləndirilməsini nəzərdə tutur.

6.3.3. Analitik və müşahidəedici funksiya sinif rəhbərinin vaxtında düzgün pedaqoji yanaşma seçməsinə, işin prioritetlərini dəqiqləşdirməsinə və aidiyyəti şəxslərlə məqsədyönlü əməkdaşlıq qurmasına zəmin yaradır.

6.4. Profilaktik və müdafiəedici funksiya

6.4.1. Sinif rəhbərliyi risklərin erkən müəyyən edilməsinə, arzuolunmaz halların qabaqcadan qarşısının alınmasına və şagirdin müdafiəedici mühitdə inkişafına yönəlmiş profilaktik və müdafiəedici funksiyanı daşıyır.

6.4.2. Bu funksiya yalnız yaranmış problemə sonradan reaksiya verməklə məhdudlaşmır; risk əlamətlərinin vaxtında izlənilməsini, qabaqlayıcı tədbirlərin görülməsini, şagirdin hüquq və mənafeyinin nəzərə alınmasını və lazımi müşayiətin təşkilini nəzərdə tutur.

6.4.3. Profilaktik və müdafiəedici funksiya sinifdə aydın qaydaların, sağlam münasibət mühitinin, təhlükəsiz davranış vərdişlərinin və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan məktəb iqliminin davamlı şəkildə qorunmasına xidmət edir.

6.5. Kommunikativ və əməkdaşlıq funksiyası

6.5.1. Sinif rəhbərliyi şagird–şagird, şagird–müəllim, məktəb–valideyn və sinif–məktəb münasibətlərində sağlam ünsiyyətin formalaşdırılmasına, qarşılıqlı əlaqənin qorunmasına və aidiyyəti şəxslərlə əməkdaşlığın qurulmasına xidmət edən kommunikativ və əməkdaşlıq funksiyasını həyata keçirir.

6.5.2. Bu funksiya qarşılıqlı dinləmə, hörmət, işgüzar münasibət, aydın məlumat mübadiləsi, vahid yanaşmanın formalaşdırılması və əməkdaşlığın peşəkar əsasda saxlanılmasını nəzərdə tutur.

6.5.3. Kommunikativ və əməkdaşlıq funksiyası təşkilati koordinasiyanı əvəz etmir; bu funksiya rol və məsuliyyət sərhədləri qorunmaqla münasibətlərin, məlumat axınının və birgə fəaliyyət mühitinin peşəkar əsasda qurulmasına xidmət edir.

6.5.4. Bu funksiya birbaşa və rəqəmsal ünsiyyətdə etik davranışın, peşəkar tonun və münasibət mədəniyyətinin qorunmasını da əhatə edir.

6.6. Sənədləşmə və hesabatlılıq funksiyası

6.6.1. Sinif rəhbərliyi fəaliyyətin planlaşdırılması, izlənilməsi, ümumiləşdirilməsi, davamlılığının təmin olunması və məktəbdaxili istifadəyə yararlı şəkildə idarə olunması üçün lazım olan sənədlərin, qeydlərin, arayış və hesabat materiallarının aparılmasını əhatə edən sənədləşmə və hesabatlılıq funksiyasını daşıyır.

6.6.2. Bu funksiya sənədlərin formal xarakter daşıması üçün deyil, görülən işin ardıcıllığını, şəffaflığını, izlənməsini və məktəbdaxili istifadə baxımından etibarlılığını təmin etmək məqsədi daşıyır.

6.6.3. Sənədləşmə və hesabatlılıq funksiyası görülmüş işin gedişi, nəticəsi, müşahidə olunan dinamika, yaranmış çətinliklər və növbəti addımlar barədə vaxtında ümumiləşdirmə aparılmasına xidmət edir.

7. Sinif rəhbərinin əsas vəzifələri

7.1. Sinif kollektivinin formalaşdırılması və müsbət sosial iqlimin yaradılması

7.1.1. Sinif rəhbəri sinif kollektivinin formalaşdırılmasını və müsbət sosial iqlimin yaradılmasını öz fəaliyyətinin əsas vəzifələrindən biri kimi həyata keçirməlidir.

7.1.2. Sinif kollektivi qarşılıqlı hörmətə, birgə fəaliyyətə, ümumi məqsədlərə, iştirakçılığa və ortaq məsuliyyətə əsaslanan sosial-pedaqoji mühit kimi formalaşdırılmalıdır.

7.1.3. Sinif rəhbəri hər bir şagirdin sinifdə qəbul olunmasına, kollektivdə öz yerini tapmasına, sinif həyatında iştirakına və sinfə aidlik hissinin formalaşmasına məqsədyönlü şəkildə dəstək verməlidir.

7.1.4. Sinif kollektivinin formalaşdırılması prosesində şagirdlərin yaş və fərdi xüsusiyyətləri, ünsiyyət bacarıqları, maraq və meylləri, sosiallaşma səviyyəsi və sinfin mövcud vəziyyəti nəzərə alınmalıdır.

7.1.5. Sinif rəhbəri sinif daxilində əməkdaşlıq, qarşılıqlı yardım, dinləmə mədəniyyəti, ümumi işə qoşulma və müsbət ünsiyyət vərdişlərinin möhkəmləndirilməsinə xidmət edən iş formalarından istifadə etməlidir.

7.1.6. Sinif aktivi və digər iştirak formaları formal xarakter daşımamalı, şagird təşəbbüsünün dəstəklənməsinə, məsuliyyət bölgüsünün formalaşdırılmasına və sinif üzrə ümumi işin daha səmərəli təşkilinə xidmət etməlidir.

7.1.7. Sinif rəhbəri sinif kollektivinin inkişafını ayrı-ayrı tədbirlərlə məhdudlaşdırmamalı, bu işi gündəlik müşahidə, sistemli pedaqoji təsir, birgə fəaliyyət və ardıcıl müşayiət əsasında qurmalıdır.

7.1.8. Müsbət sosial iqlimin yaradılması məqsədilə sinifdə hər bir şagirdin özünü təhlükəsiz, dəyərli və kollektivin tamhüquqlu üzvü kimi hiss etməsinə şərait yaradılmalıdır.

7.1.9. Sinif kollektivinin formalaşdırılması və müsbət sosial iqlimin qorunması məktəb həyatında iştirakın, sinifdənxaric təşəbbüslərin, birgə fəaliyyətin və məqsədyönlü maarifləndirici-tərbiyəvi işin nəticələri ilə dəstəklənməlidir.

7.2. Sinifdaxili qaydaların, ümumi məsuliyyət mühitinin və müsbət davranışın dəstəklənməsi

7.2.1. Sinif rəhbəri sinif daxilində məktəbin ümumi qaydalarına uyğun, aydın, başadüşülən və tətbiq oluna bilən davranış çərçivəsinin formalaşdırılmasını təmin etməlidir.

7.2.2. Sinifdaxili qaydalar şagirdlərə yalnız tələb kimi deyil, təhlükəsizliyin, nizamın, qarşılıqlı hörmətin, səmərəli birgə fəaliyyətin və ümumi məsuliyyətin zəruri şərti kimi izah olunmalıdır.

7.2.3. Sinif rəhbəri sinifdə müəyyən edilmiş qaydaların bütün şagirdlər üçün aydın şəkildə başa düşülməsinə, gündəlik fəaliyyətdə nəzərə alınmasına və ardıcıl tətbiqinə nəzarət etməlidir.

7.2.4. Sinif rəhbəri şagirdlərdə öz davranışına, dərs və sinif mühitinə, ümumi işə, verilən tapşırıqlara, sinif əmlakına və məktəb mühitinə münasibətdə cavabdehlik hissinin formalaşdırılmasına məqsədyönlü şəkildə dəstək verməlidir.

7.2.5. Ümumi məsuliyyət mühiti elə qurulmalıdır ki, hər bir şagird sinifdə nizamın, səliqənin, işgüzar mühitin və ümumi davranış mədəniyyətinin qorunmasında öz rolunu dərk etsin.

7.2.6. Sinif rəhbəri müsbət davranış nümunələrinin görünməsinə, dəstəklənməsinə və möhkəmləndirilməsinə diqqət yetirməli, şagirdlərdə qaydalara şüurlu əməl etmə və düzgün davranış vərdişlərini təşviq etməlidir.

7.2.7. Qaydaların tətbiqində subyektiv yanaşmaya, seçiciliyə, qeyri-ardıcıl münasibətə və qeyri-müəyyən tələblərə yol verilməməlidir.

7.2.8. Sinif rəhbəri sinifdaxili qaydaların və məsuliyyət mühitinin formalaşdırılmasında yaş səviyyəsini, fərdi xüsusiyyətləri və sinfin mövcud vəziyyətini nəzərə almalı, tələbləri real və praktik əsasda qurmalıdır.

7.2.9. Müsbət davranışın dəstəklənməsi qorxu, alçaltma və sərt təzyiq yolu ilə deyil, ardıcıl pedaqoji mövqe, şəxsi nümunə, aydın gözlənti, izah və məqsədyönlü tələbkarlıq əsasında həyata keçirilməlidir.

7.2.10. Sinif rəhbəri sinifdaxili qaydaların və ümumi məsuliyyət mühitinin formal xarakter daşımamasını təmin etməli, bu işi sinfin gündəlik həyatında davamlı pedaqoji fəaliyyət xətti kimi qurmalıdır.

7.3. Şagirdlərarası və siniflərarası münasibətlərin izlənilməsi, tənzimlənməsi və münaqişələrin pedaqoji yolla həlli

7.3.1. Sinif rəhbəri şagirdlərarası və siniflərarası münasibətləri müntəzəm izləməli, sinifdə və məktəb mühitində qarşılıqlı hörmətə, təhlükəsiz ünsiyyətə və sağlam münasibətlərə əsaslanan davranış mühitinin qorunmasına dəstək verməlidir.

7.3.2. Sinif rəhbəri şagirdlər arasında əməkdaşlıq, dinləmə mədəniyyəti, bir-birinin fikrinə hörmət, qarşılıqlı yardım və dinc ünsiyyət vərdişlərinin formalaşdırılmasına məqsədyönlü şəkildə təsir göstərməlidir.

7.3.3. Sinif daxilində və siniflərarası münasibətlərdə təcrid, qruplaşma, damğalama, lağa qoyma, təhqir, qarşılıqlı aqressiya, təzyiq və digər arzuolunmaz münasibət formaları vaxtında aşkar edilməli və pedaqoji baxımdan nəzarətdə saxlanılmalıdır.

7.3.4. Sinif rəhbəri şagirdlərin digər siniflərin şagirdləri ilə münasibətlərini də diqqətdə saxlamalı, ümumməktəb tədbirlərində, növbətçilikdə, birgə fəaliyyətlərdə və gündəlik məktəb həyatında yaranan münasibət xarakterli halları müşahidə etməlidir.

7.3.5. Münaqişə və gərginlik hallarında sinif rəhbəri vəziyyəti böyüdən və ya tərəf tutan mövqe deyil, sakitləşdirən, dinləyən, aydınlaşdıran və pedaqoji yolla tənzimləyən mövqe tutmalıdır.

7.3.6. Münaqişələrin həlli prosesində şagirdlərin ləyaqətinin qorunması, hər bir tərəfin dinlənilməsi, vəziyyətin səbəblərinin düzgün müəyyən edilməsi və münasibətlərin bərpasına yönəlmiş yanaşma əsas götürülməlidir.

7.3.7. Sinif rəhbəri münasibətlərdə yaranan problemləri yalnız formallıqla qeydə almaqla kifayətlənməməli, vəziyyətin təkrarlanmaması üçün uyğun pedaqoji təsir vasitələrindən istifadə etməli və zəruri hallarda aidiyyəti şəxslərlə əməkdaşlıq qurmalıdır.

7.3.8. Münaqişə, qarşıdurma və münasibətlərdə pozulma halları sinif rəhbəri tərəfindən şagirdin nüfuzunu alçaldan, onu kollektiv qarşısında damğalayan və ya psixoloji təzyiq yaradan üsullarla həll edilməməlidir.

7.3.9. Zəruri hallarda sinif rəhbəri məktəb rəhbərliyi, psixoloq, sinifdənxaric və məktəbdənkənar işlər üzrə təşkilatçı, valideynlər və digər aidiyyəti şəxslərlə birlikdə münasibətlərin sağlamlaşdırılması üçün əlavə tədbirlər görməlidir.

7.3.10. Şagirdlərarası və siniflərarası münasibətlərin tənzimlənməsi sinifdə və məktəbdə sağlam mənəvi-psixoloji iqlimin, qarşılıqlı etimadın və təhlükəsiz sosial mühitin qorunmasına xidmət etməlidir.

7.4. Davamiyyətin, gecikmələrin, nizam-intizamın və məktəb həyatında iştirakın izlənilməsi

7.4.1. Sinif rəhbəri şagirdlərin davamiyyətini, gecikmələrini, üzrsüz dərs buraxmalarını, nizam-intizam vəziyyətini və məktəb həyatında iştirak səviyyəsini müntəzəm izləməlidir.

7.4.2. Davamiyyət, gecikmə və nizam-intizamla bağlı hallar yalnız qeydə alınmalı göstəricilər kimi deyil, səbəbi araşdırılmalı və məqsədyönlü pedaqoji iş tələb edən vəziyyətlər kimi qiymətləndirilməlidir.

7.4.3. Sinif rəhbəri davamiyyət və intizamla bağlı dəyişiklikləri vaxtında müəyyən etməli, təkrarlanan və ya narahatlıq doğuran halları nəzarətdə saxlamalı və məktəbdaxili qaydalara uyğun olaraq aidiyyəti şəxsləri məlumatlandırmalıdır.

7.4.4. Təkrarlanan gecikmə, üzrsüz buraxma, dərsə hazırlıqsız gəlmə, tapşırığa laqeyd münasibət, dərs zamanı davranış pozuntusu və məktəb həyatından uzaqlaşma meylləri sinif rəhbəri tərəfindən erkən mərhələdə diqqətə alınmalıdır.

7.4.5. Sinif rəhbəri bu sahədə müşahidə etdiyi hallarla bağlı şagirdlə fərdi iş aparmalı, zəruri hallarda valideynlə əlaqə yaratmalı, fənn müəllimlərindən məlumat toplamalı və vəziyyətin yaxşılaşdırılması üçün əlaqələndirilmiş yanaşma qurmalıdır.

7.4.6. Davamiyyətin və nizam-intizamın izlənilməsi cəza xarakterli yanaşma üzərində deyil, şagirdin məktəbə bağlılığının gücləndirilməsi, məsuliyyət hissinin formalaşdırılması və davamlı iştirakın təmin edilməsi məqsədi ilə aparılmalıdır.

7.4.7. Sinif rəhbəri məktəb həyatında iştirakı yalnız tədbirə qatılmaq kimi deyil, şagirdin tədris, tərbiyə, ictimai, yaradıcı və təşkilati fəaliyyətlərdə fəallıq göstərməsi, ümumi işə qoşulması və məktəb mühitinə bağlılıq nümayiş etdirməsi baxımından qiymətləndirməlidir.

7.4.8. Məktəb həyatında iştirak səviyyəsi izlənilərkən yalnız fəal və görünən şagirdlər deyil, passiv, özünüifadədə çətinlik çəkən, kollektivdən geri qalan və məktəb mühitinə zəif qoşulan şagirdlər də diqqətdə saxlanılmalıdır.

7.4.9. Davamiyyət, gecikmə, nizam-intizam və məktəb həyatında iştirakla bağlı məlumatların izlənilməsi və ümumiləşdirilməsi sinif rəhbərinin analitik, profilaktik və müşayiətedici fəaliyyətinin tərkib hissəsi kimi aparılmalıdır.

7.4.10. Bu istiqamətdə aparılan işin nəticəsi şagirdlərin məktəb həyatına daha nizamlı qoşulmasında, davamiyyətin sabitləşməsində, gecikmə və intizam problemlərinin azalmasında və məktəb mühitinə bağlılığın güclənməsində özünü göstərməlidir.

7.5. Təlimə münasibətin, akademik irəliləyişin və fənn müəllimləri ilə məlumat mübadiləsinin təşkili

7.5.1. Sinif rəhbəri şagirdlərin təlimə münasibətini, akademik irəliləyiş dinamikasını və dərs prosesində iştirak xüsusiyyətlərini müntəzəm izləməlidir.

7.5.2. Sinif rəhbəri təlimə münasibəti yalnız qiymət göstəricisi ilə deyil, şagirdin dərsə marağı, tapşırıqlara məsuliyyətli yanaşması, hazırlıq səviyyəsi, fəallığı, davamlılığı və öyrənmə prosesinə münasibəti baxımından da qiymətləndirməlidir.

7.5.3. Akademik irəliləyişin izlənilməsi zamanı ayrı-ayrı fənlər üzrə çətinliklər, nəticələrdə dəyişiklik, təlim motivasiyasının zəifləməsi, tapşırıqların yerinə yetirilməsində davamlı problemlər və təlimə laqeyd münasibət halları sinif rəhbərinin diqqətində olmalıdır.

7.5.4. Sinif rəhbəri şagirdlərin təlimə münasibəti və akademik vəziyyəti barədə fənn müəllimləri ilə müntəzəm məlumat mübadiləsi aparmalı, müşahidələri ümumiləşdirməli və sinif üzrə ümumi vəziyyəti vahid yanaşma əsasında izləməlidir.

7.5.5. Fənn müəllimləri ilə məlumat mübadiləsi formal xarakter daşımamalı, şagirdin təlimdə qarşılaşdığı çətinliklərin səbəblərinin aydınlaşdırılmasına, onun güclü tərəflərinin müəyyən edilməsinə və uyğun dəstək xəttinin qurulmasına xidmət etməlidir.

7.5.6. Sinif rəhbəri şagirdin təlimə münasibətində müşahidə olunan zəifləmə, nəticələrdə kəskin dəyişiklik, dərsə davamlı hazırlıqsız gəlmə və ya tapşırıqlardan yayınma hallarında vəziyyəti vaxtında diqqətə almalı və aidiyyəti şəxslərlə əlaqələndirilmiş yanaşma qurmalıdır.

7.5.7. Sinif rəhbəri təlimə münasibətin və akademik irəliləyişin izlənilməsi prosesində şagirdin yaş və fərdi xüsusiyyətlərini, təhsil səviyyəsini, uyğunlaşma vəziyyətini, motivasiya səviyyəsini və əlavə dəstək ehtiyacını nəzərə almalıdır.

7.5.8. Sinif rəhbəri fənn müəllimlərindən alınan məlumatları ayrı-ayrı, pərakəndə qeydlər kimi deyil, şagirdin ümumi inkişaf və təlim mənzərəsini görməyə imkan verən sistemli informasiya kimi dəyərləndirməlidir.

7.5.9. Sinif rəhbərinin bu istiqamətdə fəaliyyəti tədris prosesinə birbaşa müdaxilə və ya fənn müəlliminin peşə funksiyasını əvəz etmək məqsədi daşımır; bu fəaliyyət sinif üzrə ümumi vəziyyətin izlənilməsinə, əlaqələndirilməsinə və zəruri hallarda dəstək tədbirlərinin təşkili üçün əsas yaratmağa xidmət edir.

7.5.10. Təlimə münasibətin, akademik irəliləyişin və fənn müəllimləri ilə məlumat mübadiləsinin düzgün təşkili nəticəsində şagirdin öyrənmə prosesinə daha məsuliyyətli qoşulması, çətinliklərin vaxtında müəyyən edilməsi və təlimə dəstəyin daha məqsədyönlü qurulması təmin olunmalıdır.

7.6. Adaptasiya, keçid mərhələləri və riskli halların erkən aşkarlanması

7.6.1. Sinif rəhbəri şagirdlərin məktəb mühitinə uyğunlaşmasını, təhsil səviyyələri arasında keçid mərhələlərini və riskli halların ilkin əlamətlərini müntəzəm izləməli, bu istiqamətdə məqsədyönlü müşayiət işi aparmalıdır.

7.6.2. Adaptasiya prosesi şagirdin yeni təhsil mərhələsinə, yeni sinif mühitinə, yeni müəllimlərə, yeni qaydalara və yeni təşkilati tələblərə uyğunlaşması baxımından qiymətləndirilməlidir.

7.6.3. I, V və X siniflərdə keçid mərhələləri əlavə diqqət tələb edən dövr kimi nəzərə alınmalı, bu mərhələlərdə şagirdin emosional vəziyyəti, ünsiyyət xüsusiyyətləri, təlimə münasibəti, iştirak səviyyəsi və uyğunlaşma dinamikası daha həssas şəkildə müşahidə olunmalıdır.

7.6.4. Sinif rəhbəri şagirdin davranışında, ünsiyyətində, məktəbə münasibətində, davamiyyətində, təlim motivasiyasında və sosial iştirakında baş verən dəyişiklikləri vaxtında görməli və risk yarada bilən halları erkən mərhələdə diqqətə almalıdır.

7.6.5. Riskli halın erkən aşkarlanması yalnız aşkar problem meydana çıxdıqdan sonra deyil, ilkin əlamətlər müşahidə olunduğu andan etibarən müşahidə, qeyd, təhlil və məqsədyönlü pedaqoji yanaşma əsasında aparılmalıdır.

7.6.6. Sinif rəhbəri davamiyyət problemi, gecikmələrin artması, davranış dəyişikliyi, sosial təcrid, emosional gərginlik, təlimə marağın azalması, məktəb həyatından uzaqlaşma və digər həssas əlamətləri risk göstəricisi kimi qiymətləndirməli, onların təkrarlanma xarakterini izləməlidir.

7.6.7. Bu istiqamətdə aparılan iş zamanı sinif rəhbəri təkbaşına mütəxəssis müdaxiləsi həyata keçirən şəxs kimi deyil, vəziyyəti vaxtında müəyyən edən, ilkin müşahidəni aparan, aidiyyəti şəxslərlə əlaqə yaradan və müşayiət işinin başlanmasına şərait yaradan pedaqoji fiqur kimi çıxış etməlidir.

7.6.8. Zəruri hallarda sinif rəhbəri məktəb rəhbərliyi, sinifdənxaric və məktəbdənkənar işlər üzrə təşkilatçı, psixoloq, fənn müəllimləri, valideynlər və digər aidiyyəti şəxslərlə əməkdaşlıq şəraitində uyğunlaşma və risklə bağlı müşayiət xəttini qurmalıdır.

7.6.9. Adaptasiya və riskli hallarla bağlı müşahidələr formal xarakter daşımamalı, sinif rəhbərinin sonrakı fəaliyyətinə istiqamət verən işçi qeydlər, müşahidə materialları və zəruri ümumiləşdirmələr əsasında aparılmalıdır.

7.6.10. Bu istiqamətdə aparılan işin nəticəsi şagirdin məktəb mühitinə daha sabit qoşulmasında, keçid mərhələlərinin daha sağlam keçməsində, riskli halların vaxtında görünməsində və əlavə dəstək tədbirlərinin gecikdirilmədən təşkil olunmasında özünü göstərməlidir.

7.7. İnklüzivlik, fərdi yanaşma və əlavə dəstəyə ehtiyacı olan şagirdlərlə işin əlaqələndirilməsi

7.7.1. Sinif rəhbəri sinifdə bütün şagirdlərin bərabər iştirakına, özünü təhlükəsiz və qəbul olunmuş hiss etməsinə, fərdi xüsusiyyətlərinin nəzərə alınmasına və məktəb həyatına tamhüquqlu qoşulmasına şərait yaradılmasına dəstək verməlidir.

7.7.2. Sinif rəhbəri şagirdlərin yaş, inkişaf, davranış, ünsiyyət, təlimə münasibət, sosial vəziyyət və iştirak xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq onlara eyni qəlib üzrə deyil, fərdi yanaşma əsasında münasibət göstərməlidir.

7.7.3. Sinif rəhbəri əlavə dəstəyə ehtiyacı olan şagirdlərin vəziyyətini vaxtında müəyyən etməli, onların təhsil və məktəb həyatında iştirakına mane olan çətinlikləri müşahidə etməli və bu çətinliklərin aradan qaldırılması üçün aidiyyəti şəxslərlə əlaqələndirilmiş iş qurmalıdır.

7.7.4. İnklüzivlik və fərdi yanaşma yalnız münasibətdə deyil, sinifdaxili fəaliyyətlərin təşkilində, iştirak imkanlarının yaradılmasında, tapşırıqların izahında, dəstək tədbirlərinin müəyyən edilməsində və müşayiət işinin qurulmasında da nəzərə alınmalıdır.

7.7.5. Sinif rəhbəri sinifdə təcrid, damğalama, kənarda qalma, ayrı-seçkilik və ya şagirdin imkanları ilə uzlaşmayan yanaşmaların yaranmasına yol verməməli, belə hallar müşahidə edildikdə onları vaxtında diqqətə almalı və pedaqoji yolla aradan qaldırmağa çalışmalıdır.

7.7.6. Əlavə dəstəyə ehtiyacı olan şagirdlərlə bağlı iş zamanı sinif rəhbəri təkbaşına xüsusi müdaxilə həyata keçirən şəxs kimi deyil, vəziyyəti izləyən, ilkin məlumatı toplayan, aidiyyəti üzrə yönləndirmə aparan və dəstək xəttini əlaqələndirən pedaqoji fiqur kimi çıxış etməlidir.

7.7.7. Zəruri hallarda sinif rəhbəri məktəb rəhbərliyi, sinifdənxaric və məktəbdənkənar işlər üzrə təşkilatçı, psixoloq, fənn müəllimləri, valideynlər və digər aidiyyəti şəxslərlə birlikdə şagirdin inkişafına, iştirakına və məktəb mühitinə uyğunlaşmasına dəstək verən uzlaşdırılmış yanaşma qurmalıdır.

7.7.8. İnklüzivlik və fərdi yanaşma xətti bütün təhsil səviyyələrində qorunmalı, lakin I–IV siniflərdə uyğunlaşma və təhlükəsizlik hissi, V–IX siniflərdə münasibətlər və iştirak, X–XI siniflərdə isə məsuliyyət, seçim və özünüidarə xüsusiyyətləri daha çox nəzərə alınmalıdır.

7.7.9. Sinif rəhbəri əlavə dəstəyə ehtiyacı olan şagirdlərlə bağlı apardığı müşahidələri və görülən işləri zəruri işçi qeydlər, müşahidə materialları və aidiyyəti sənədləşmə əsasında aparmalı, məxfilik tələblərinə əməl etməlidir.

7.7.10. Bu istiqamətdə aparılan işin nəticəsi şagirdin sinifdə və məktəbdə daha rahat iştirak etməsində, özünü kənarda qalmış hiss etməməsində, fərdi ehtiyaclarının daha düzgün nəzərə alınmasında və əlavə dəstəyin vaxtında təşkil olunmasında özünü göstərməlidir.

7.8. Valideynlərlə işin təşkili və sinif valideyn komitəsi ilə əməkdaşlıq

7.8.1. Sinif rəhbəri valideynlərlə işi sinif üzrə tərbiyə, inkişaf, davamiyyət, davranış, təlimə münasibət və məktəb həyatında iştirakla bağlı məsələlərin əlaqələndirilməsi istiqamətində planlı və məqsədyönlü şəkildə təşkil etməlidir.

7.8.2. Valideynlərlə əməkdaşlıq yalnız problem yarandıqda deyil, profilaktik, maarifləndirici və inkişafyönlü məqsədlərlə də davamlı şəkildə qurulmalıdır.

7.8.3. Sinif rəhbəri valideynlərlə fərdi və kollektiv iş formalarından istifadə etməli, zəruri hallarda fərdi görüşlər, valideyn iclasları, məlumatlandırma söhbətləri və digər məktəbdaxili ünsiyyət vasitələri ilə əlaqəni təmin etməlidir.

7.8.4. Valideynlərlə iş zamanı şagirdin inkişafı, təlimə münasibəti, davranışı, davamiyyəti, məktəbə uyğunlaşması və əlavə dəstək ehtiyacları ilə bağlı məsələlər məqsədyönlü və işgüzar qaydada müzakirə olunmalıdır.

7.8.5. Valideynlərlə fərdi və kollektiv ünsiyyət etik davranış, peşəkar ton, məxfilik tələbləri və məktəbdaxili qaydalar çərçivəsində həyata keçirilməlidir.

7.8.6. Rəqəmsal kommunikasiya zamanı işgüzar üslub, məlumatın dəqiqliyi, xidməti zərurət və məktəbdaxili ünsiyyət qaydaları qorunmalıdır.

7.8.7. Davamiyyət, intizam, uyğunlaşma, riskli hal və ya digər narahatlıq doğuran məqamlarla bağlı valideynlərlə iş mərhələli aparılmalı, zərurət olduqda görüş, bildiriş və digər məktəbdaxili prosedurlar tətbiq edilməlidir.

7.8.8. Sinif rəhbəri sinif valideyn komitəsi ilə əməkdaşlığı sinif üzrə ümumi təşkilati, maarifləndirici və dəstəkləyici işin əlaqələndirilməsi məqsədilə qurmalıdır.

7.8.9. Sinif valideyn komitəsi valideynlərlə sistemli əlaqənin təşkili, ümumi məsələlərin müzakirəsi və sinif həyatında valideyn iştirakının dəstəklənməsi baxımından yardımçı qurum kimi fəaliyyət göstərir.

7.8.10. Sinif valideyn komitəsi sinif rəhbərinin funksiyasını əvəz etmir və bütün valideynlərin iradəsini təkbaşına ifadə edən qərarverici qurum kimi çıxış etmir.

7.8.11. Sinif rəhbəri valideyn komitəsi ilə işdə şəffaflığı, məktəb qaydalarına uyğunluğu, səlahiyyət sərhədlərinin qorunmasını və bütün valideynlərə bərabər münasibətin təmin edilməsini gözləməlidir.

7.8.12. Valideynlərlə işin və sinif valideyn komitəsi ilə əməkdaşlığın nəticəsi məktəb–ailə əlaqəsinin möhkəmlənməsində, sinif üzrə ümumi məsuliyyətin güclənməsində, şagirdə dəstəyin daha uzlaşdırılmış qurulmasında və məktəb həyatında valideyn iştirakının daha məqsədyönlü təşkilində özünü göstərməlidir.

7.9. Məktəb rəhbərliyi, sinifdənxaric və məktəbdənkənar işlər üzrə təşkilatçı, psixoloq, UBTR, kitabxanaçı, dərnək rəhbərləri və digər aidiyyəti şəxslərlə əməkdaşlıq

7.9.1. Sinif rəhbəri sinif üzrə tərbiyə, müşayiət, profilaktika, məlumatlandırma və inkişafyönlü işin daha səmərəli təşkili məqsədilə məktəb rəhbərliyi, sinifdənxaric və məktəbdənkənar işlər üzrə təşkilatçı, psixoloq, UBTR, kitabxanaçı, dərnək rəhbərləri və digər aidiyyəti şəxslərlə əməkdaşlıq etməlidir.

7.9.2. Bu əməkdaşlıq səlahiyyətlərin qarışdırılması deyil, sinif üzrə məsələlərin vaxtında müəyyən edilməsi, məlumatın aidiyyəti üzrə çatdırılması, ümumi yanaşmanın uzlaşdırılması və zəruri hallarda birgə fəaliyyətin təşkili məqsədi daşımalıdır.

7.9.3. Sinif rəhbəri sinif üzrə vəziyyət, davamiyyət, davranış, münasibətlər, məktəb həyatında iştirak, adaptasiya, riskli hallar və digər mühüm məsələlərlə bağlı məktəb rəhbərliyini məktəbdaxili qaydalara uyğun şəkildə vaxtında məlumatlandırmalıdır.

7.9.4. Sinif rəhbəri sinifdənxaric və məktəbdənkənar işlər üzrə təşkilatçı ilə sinifdənxaric və məktəbdənkənar fəaliyyətlərin planlaşdırılması, təşkili, icrası, şagird iştirakının təmin edilməsi və nəticələrin izlənilməsi istiqamətində qarşılıqlı fəaliyyət göstərməli, bu sahədə müəyyən olunmuş qaydada ona hesabat verməlidir.

7.9.5. Sinif rəhbəri psixoloqla əməkdaşlıq zamanı şagirdin emosional vəziyyəti, uyğunlaşma çətinliyi, münasibətlərdə gərginlik, davranış dəyişikliyi, sosial təcrid, riskli hal və digər həssas məsələlərlə bağlı ilkin müşahidələrini aidiyyəti üzrə çatdırmalı, zəruri hallarda birgə müşayiət xəttinin qurulmasına dəstək verməlidir.

7.9.6. Sinif rəhbəri UBTR ilə əməkdaşlıqda şagirdlərin hüquq və vəzifələri, profilaktik iş, sağlam və təhlükəsiz davranış, məktəbdaxili nizam-intizam, hüquqi maarifləndirmə və riskli hallarla bağlı fəaliyyətlərin əlaqələndirilməsinə diqqət yetirməlidir.

7.9.7. Sinif rəhbəri kitabxanaçı ilə əməkdaşlıq çərçivəsində şagirdlərdə mütaliə mədəniyyətinin, kitabdan istifadə vərdişinin, informasiya ilə işləmə bacarıqlarının və məktəbin mədəni-intellektual mühitində iştirakın gücləndirilməsinə dəstək verməlidir.

7.9.8. Sinif rəhbəri dərnək rəhbərləri ilə əməkdaşlıq etməklə şagirdlərin maraq və meyllərinin müəyyən edilməsinə, onların sinifdənxaric və məktəbdənkənar fəaliyyətlərə cəlb olunmasına, yaradıcı və sosial potensialının inkişafına kömək etməlidir.

7.9.9. Zəruri hallarda sinif rəhbəri məktəb tibb işçisi və digər aidiyyəti mütəxəssislərlə əməkdaşlıq etməklə şagirdin sağlamlığı, təhlükəsizliyi, gündəlik rejimi və ümumi rifahı ilə bağlı məktəbdaxili tədbirlərin daha düzgün əlaqələndirilməsinə dəstək verməlidir.

7.9.10. Sinif rəhbəri aidiyyəti şəxslərlə əməkdaşlıq prosesində şagird və ailə ilə bağlı həssas məlumatlardan yalnız xidməti zərurət və pedaqoji məqsəd çərçivəsində istifadə etməli, məxfilik və peşəkar davranış tələblərinə riayət etməlidir.

7.9.11. Məktəbdaxili tərəfdaşlarla əməkdaşlıq nəticəsində sinif üzrə işdə vahid yanaşmanın formalaşdırılması, müşayiət və profilaktika tədbirlərinin uzlaşdırılması, şagirdlərin iştirak imkanlarının genişləndirilməsi və yaranan hallara daha operativ reaksiya verilməsi təmin olunmalıdır.

7.10. Sinif saatlarının, tərbiyəvi, maarifləndirici, sinifdənxaric və məktəbdənkənar fəaliyyətlərin təşkili

7.10.1. Sinif rəhbəri sinif saatlarını, tərbiyəvi və maarifləndirici tədbirləri, sinifdənxaric və məktəbdənkənar fəaliyyətləri sinfin yaş səviyyəsinə, ehtiyaclarına, məktəbin fəaliyyət planına və bu Təlimatın məqsədlərinə uyğun şəkildə planlı və məqsədyönlü təşkil etməlidir.

7.10.2. Sinif saatı sinif rəhbərinin şagirdlərlə planlı pedaqoji ünsiyyət, maarifləndirmə, münasibətlərin tənzimlənməsi, tərbiyə işi və sinif üzrə aktual məsələlərin müzakirəsi üçün istifadə etdiyi əsas iş formalarından biri olmalıdır.

7.10.3. Sinif saatlarının və digər tərbiyəvi fəaliyyətlərin mövzuları şagirdlərin yaş və inkişaf xüsusiyyətləri, sinfin mövcud vəziyyəti, məktəbdaxili prioritetlər və müşahidə olunan ehtiyaclar nəzərə alınmaqla seçilməlidir.

7.10.4. Tərbiyəvi və maarifləndirici işdə vətəndaşlıq, hüquqi maarifləndirmə, etik davranış, mənəvi dəyərlər, ekoloji məsuliyyət, sağlam həyat tərzi, təhlükəsiz davranış, mütaliə mədəniyyəti, əməkdaşlıq və ümumi sosial iştirak kimi istiqamətlər məqsədyönlü şəkildə nəzərə alınmalıdır.

7.10.5. Sinif rəhbəri sinifdənxaric və məktəbdənkənar fəaliyyətləri şagirdlərin maraq və meyllərinin üzə çıxarılmasına, asudə vaxtının səmərəli təşkilinə, yaradıcılıq və təşəbbüskarlıq bacarıqlarının inkişafına, sinif və məktəb həyatında fəal iştirakın gücləndirilməsinə xidmət edən fəaliyyətlər kimi qurmalıdır.

7.10.6. Bu fəaliyyətlər əvvəlcədən planlaşdırılmalı, məktəbdaxili qaydalara uyğun razılaşdırılmalı, iştirakçı tərkibi, məqsədi, vaxtı, keçirilmə yeri, məsul şəxslər və təşkilati çərçivəsi aydın şəkildə müəyyən edilməlidir.

7.10.7. Sinifdənxaric və məktəbdənkənar tədbirlər təşkil edilərkən şagirdlərin fiziki təhlükəsizliyi, psixoloji rahatlığı, yaş xüsusiyyətlərinə uyğun iştirakı, nizam-intizamı və ümumi davranış qaydalarına əməl olunması təmin edilməlidir.

7.10.8. Məktəbdənkənar fəaliyyətlər zamanı valideynlərin vaxtında məlumatlandırılması, məktəbdaxili razılaşdırmanın aparılması və lazım olan sənədləşmənin tamamlanması təmin olunmalıdır.

7.10.9. Sinif rəhbəri tərbiyəvi və maarifləndirici işdə yalnız tədbir keçirməklə kifayətlənməməli, həmin fəaliyyətlərin şagirdlərin davranışına, münasibətlərinə, iştirakına və ümumi inkişafına real təsir göstərməsinə çalışmalıdır.

7.10.10. Sinif saatları və digər fəaliyyətlər formal xarakter daşımamalı, sinfin real ehtiyaclarını əks etdirməli, şagirdlərin fəal iştirakını təmin etməli və məktəb mühitinin yaxşılaşdırılmasına xidmət etməlidir.

7.10.11. Sinif rəhbəri bu istiqamətdə aparılan işin nəticələrini müşahidə, iştirak səviyyəsi, şagirdlərin münasibətində yaranan dəyişikliklər və ümumi sinif mühitinə təsir baxımından izləməli, zəruri hallarda fəaliyyətlərin məzmununu və təşkil formasını yenidən nəzərdən keçirməlidir.

7.10.12. Sinif saatlarının, tərbiyəvi, maarifləndirici, sinifdənxaric və məktəbdənkənar fəaliyyətlərin təşkili nəticəsində şagirdlərin məktəbə bağlılığı, ümumi iştirak səviyyəsi, davranış mədəniyyəti, yaradıcılıq fəallığı və sosial məsuliyyət hissi daha da güclənməlidir.

7.11. Peşəyönümü, özünüidarə, təşəbbüskarlıq və gələcək təhsil seçiminə dəstək

7.11.1. Sinif rəhbəri şagirdlərin maraq və meyllərinin üzə çıxarılmasına, özünüifadə imkanlarının genişlənməsinə, təşəbbüskarlıq və məsuliyyət hissinin formalaşmasına, habelə gələcək təhsil seçiminə hazırlığına məqsədyönlü şəkildə dəstək verməlidir.

7.11.2. Bu istiqamətdə aparılan iş bütün təhsil səviyyələrində nəzərə alınmalı, lakin I–IV siniflərdə maraq və qabiliyyətlərin müşahidəsi, V–IX siniflərdə özünüidarə və təşəbbüskarlığın inkişafı, VIII–XI siniflərdə isə peşəyönümü və gələcək təhsil istiqaməti ilə bağlı dəstək daha məqsədyönlü şəkildə qurulmalıdır.

7.11.3. Sinif rəhbəri sinif daxilində şagirdlərin təşəbbüs göstərməsinə, ümumi işdə rol götürməsinə, qərarvermə və məsuliyyət bölgüsündə iştirakına şərait yaratmalı, bu prosesi formal deyil, real iştirak və cavabdehlik əsasında təşkil etməlidir.

7.11.4. Özünüidarə və təşəbbüskarlığın dəstəklənməsi şagirdlərdə müstəqillik, birgə fəaliyyət, tapşırığa məsuliyyətli yanaşma, liderlik bacarığı və kollektiv qarşısında cavabdehlik hissinin inkişafına xidmət etməlidir.

7.11.5. Sinif rəhbəri şagirdlərin maraq, meyl və qabiliyyətlərini müşahidə etməli, onların tədris, ictimai, yaradıcı və təşkilati fəaliyyətlərdə iştirakını nəzərə alaraq inkişaf potensialını görməyə çalışmalıdır.

7.11.6. Peşəyönümü ilə bağlı iş sinif rəhbəri tərəfindən təkbaşına ixtisas məsləhəti vermək formasında deyil, şagirdin özünü tanımasına, maraq və imkanlarını dərk etməsinə, gələcək seçim barədə düşünməsinə və aidiyyəti məlumat mənbələrinə yönləndirilməsinə dəstək vermək formasında qurulmalıdır.

7.11.7. VIII–IX siniflərdə gələcək təhsil istiqaməti, təmayül seçimi və peşəyönümü ilə bağlı ilkin məlumatlandırma daha praktik xarakter daşımalı, X–XI siniflərdə isə gələcək təhsil trayektoriyası, ali və orta ixtisas təhsili ilə bağlı düşünülmüş seçimə hazırlıq daha sistemli şəkildə dəstəklənməlidir.

7.11.8. Sinif rəhbəri peşəyönümü və gələcək təhsil seçimi ilə bağlı işdə fənn müəllimləri, psixoloq, sinifdənxaric və məktəbdənkənar işlər üzrə təşkilatçı, valideynlər və digər aidiyyəti şəxslərlə əməkdaşlıq etməli, bu istiqamətdə şagirdə vahid yanaşmanın formalaşmasına kömək göstərməlidir.

7.11.9. Sinif rəhbəri şagirdin gələcək təhsil seçimi ilə bağlı qərarını onun yerinə müəyyən edən şəxs kimi çıxış etməməli, seçim prosesində istiqamətləndirici, məlumatlandırıcı və müşayiətedici mövqe tutmalıdır.

7.11.10. Bu istiqamətdə aparılan işin nəticəsi şagirdlərin maraq və qabiliyyətlərini daha yaxşı tanımasında, özünüidarə və təşəbbüskarlıq bacarıqlarının güclənməsində, gələcək təhsil seçiminə daha şüurlu yanaşmasında və şəxsi məsuliyyət hissinin artmasında özünü göstərməlidir.

7.12. Təhlükəsizlik, fövqəladə hallar, rəqəmsal mühitdə davranış və operativ məlumatlandırma

7.12.1. Sinif rəhbəri şagirdlərin təhlükəsizliyinin, sağlam və məsuliyyətli davranış vərdişlərinin, məktəbdaxili və məktəbdənkənar fəaliyyətlərdə qoruyucu qaydalara əməl edilməsinin dəstəklənməsini öz əsas vəzifələrindən biri kimi nəzərə almalıdır.

7.12.2. Sinif rəhbəri sinifdə təhlükəsizliklə bağlı maarifləndirici və profilaktik işi sistemli şəkildə aparmalı, şagirdlərdə təhlükəsiz davranış, ehtiyatlılıq, məsuliyyət və qaydalara şüurlu əməl etmə münasibətinin formalaşmasına dəstək verməlidir.

7.12.3. Təhlükəsizliklə bağlı işdə məktəbdaxili davranış qaydaları, sinif və məktəb mühitində təhlükəsiz davranış, yol hərəkəti, gigiyena, gündəlik rejim, sağlam həyat tərzi, zərərli vərdişlərdən uzaq durma, riskli davranışlardan qorunma və digər aktual profilaktik mövzular nəzərə alınmalıdır.

7.12.4. Sinif rəhbəri sinifdə və məktəb həyatında təhlükəsizliklə bağlı narahatlıq doğuran əlamətləri, risk yarada bilən halları və şagirdin davranışında müşahidə olunan həssas dəyişiklikləri vaxtında diqqətə almalı və aidiyyəti qaydada məlumatlandırma aparmalıdır.

7.12.5. Fövqəladə hallar, təcili təhlükəsizlik vəziyyətləri və ya şagirdin həyat və sağlamlığı ilə bağlı narahatlıq yaradan hallarda sinif rəhbəri məktəbdaxili qaydalara uyğun olaraq dərhal aidiyyəti rəhbərliyi və zəruri şəxsləri məlumatlandırmalı, öz fəaliyyətini müəyyən olunmuş prosedurlar çərçivəsində qurmalıdır.

7.12.6. Sinif rəhbəri fövqəladə hal zamanı xüsusi xidmət orqanlarının və ya məktəb rəhbərliyinin funksiyasını əvəz edən şəxs deyildir; onun vəzifəsi vəziyyəti vaxtında görmək, ilkin operativ məlumatı çatdırmaq, şagirdlərin təhlükəsiz davranışını dəstəkləmək və məktəbdaxili təşkilati qaydalara uyğun hərəkət etməkdir.

7.12.7. Sinif rəhbəri sinifdənxaric və məktəbdənkənar fəaliyyətlər zamanı təhlükəsizlik tələblərinin əvvəlcədən izah olunmasına, iştirakçıların bu qaydalarla tanış edilməsinə və zəruri hallarda valideynlərin vaxtında məlumatlandırılmasına diqqət yetirməlidir.

7.12.8. Rəqəmsal mühitdə davranışla bağlı sinif rəhbəri şagirdlərdə etik ünsiyyət, şəxsi məlumatların qorunması, rəqəmsal təhlükəsizlik, zərərli informasiyadan uzaq durma, məsuliyyətli paylaşım və onlayn münasibətlərdə qarşılıqlı hörmət vərdişlərinin formalaşdırılmasına dəstək verməlidir.

7.12.9. Rəqəmsal mühitdə təhqir, təzyiq, damğalama, kiberzorakılıq, məxfi məlumatın yayılması və digər zərərli davranış formaları müşahidə edildikdə sinif rəhbəri vəziyyəti vaxtında diqqətə almalı, məktəbdaxili qaydalara uyğun olaraq aidiyyəti şəxslərlə birlikdə müvafiq tədbirlərin görülməsinə şərait yaratmalıdır.

7.12.10. Operativ məlumatlandırma sinif rəhbərinin bu istiqamətdə əsas vəzifələrindən biri olmaqla, davamiyyət, davranış, riskli hal, təhlükəsizliklə bağlı narahatlıq, fövqəladə vəziyyət və şagirdin rifahına təsir göstərə bilən digər mühüm halların gecikdirilmədən aidiyyəti tərəflərə çatdırılmasını nəzərdə tutur.

7.12.11. Sinif rəhbəri operativ məlumatlandırmanı məktəb rəhbərliyi, sinifdənxaric və məktəbdənkənar işlər üzrə təşkilatçı, psixoloq, valideynlər və digər aidiyyəti şəxslərlə məktəbdaxili qaydalara uyğun, dəqiq, işgüzar və məxfilik tələbləri qorunmaqla həyata keçirməlidir.

7.12.12. Təhlükəsizlik, fövqəladə hallar, rəqəmsal mühitdə davranış və operativ məlumatlandırma ilə bağlı aparılan işin nəticəsi şagirdlərin daha təhlükəsiz davranmasında, riskli halların vaxtında görünməsində, məlumat axınının operativ qurulmasında və məktəb mühitində qoruyucu davranış mədəniyyətinin güclənməsində özünü göstərməlidir.

7.13. Növbətçilik və digər təşkilati iştirak formalarında fəaliyyət

7.13.1. Sinif rəhbəri növbətçilik və digər təşkilati iştirak formalarını şagirdlərdə məsuliyyət, intizam, səliqə, ümumi işə qoşulma və məktəb mühitinə qayğı vərdişlərinin formalaşdırılmasına xidmət edən tərbiyəvi-təşkilati fəaliyyət kimi nəzərə almalıdır.

7.13.2. Sinif rəhbəri növbətçiliklə bağlı məktəbdaxili qaydaları, şagirdlərin bu prosesdə rolunu, davranış tələblərini və ümumi təşkilati gözləntiləri şagirdlərə əvvəlcədən aydın şəkildə izah etməlidir.

7.13.3. Növbətçilik prosesində şagirdlərin fəaliyyəti təhlükəsizlik, nizam-intizam, qarşılıqlı hörmət, ümumi məsuliyyət və məktəb əmlakına qayğı prinsipləri əsasında qurulmalıdır.

7.13.4. Sinif rəhbəri növbətçiliyi formal tapşırıq kimi deyil, şagirdlərin məktəb həyatında iştirakını, təşkilati davranış mədəniyyətini və ümumi işə cavabdeh münasibətini gücləndirən praktik fəaliyyət forması kimi təşkil etməlidir.

7.13.5. Sinif rəhbəri növbətçilikdə iştirak edən şagirdlərin yaş xüsusiyyətlərini, fərdi imkanlarını və təhlükəsizlik baxımından nəzərə alınmalı halları göz önündə saxlamalı, bu fəaliyyəti onların real imkanlarına uyğun qurmalıdır.

7.13.6. Növbətçilik zamanı şagirdlərə verilən tapşırıqlar onların sağlamlığı, təhlükəsizliyi və yaş səviyyəsi ilə uzlaşmalı, şagirdi risk altında qoya biləcək, ləyaqətini zədələyəcək və ya onun funksional imkanlarını aşacaq öhdəliklərə yol verilməməlidir.

7.13.7. Sinif rəhbəri növbətçilik prosesində şagirdlərin davranışını, ümumi işə münasibətini, tapşırığa məsuliyyətli yanaşmasını və birgə fəaliyyət bacarıqlarını müşahidə etməli, zəruri hallarda istiqamətləndirici pedaqoji dəstək göstərməlidir.

7.13.8. Növbətçilik çərçivəsində yaranan təşkilati çətinliklər, intizamla bağlı hallar və ya təhlükəsizliklə əlaqədar narahatlıq doğuran məqamlar məktəbdaxili qaydalara uyğun şəkildə aidiyyəti şəxslərə vaxtında çatdırılmalıdır.

7.13.9. Sinif rəhbəri növbətçilik və digər təşkilati iştirak formaları ilə bağlı işdə sinifdənxaric və məktəbdənkənar işlər üzrə təşkilatçı, məktəb rəhbərliyi və digər aidiyyəti şəxslərlə uzlaşdırılmış fəaliyyət göstərməlidir.

7.13.10. Növbətçilik və digər təşkilati iştirak formalarında fəaliyyətin nəticəsi şagirdlərdə ümumi işə cavabdehlik hissinin, məktəb mühitinə qayğı münasibətinin, davranış mədəniyyətinin və təşkilati iştirak bacarıqlarının güclənməsində özünü göstərməlidir.

7.14. Sinif rəhbərliyinə aid lazım olan sənədlərin aparılması, saxlanılması və təhvil-təslimi

7.14.1. Sinif rəhbəri öz fəaliyyətinə aid planlaşdırma, müşahidə, valideynlərlə iş, ümumiləşdirmə və hesabat xarakterli sənədləri məktəbdaxili qaydalara uyğun şəkildə aparmalı, istifadə etməli və saxlamalıdır.

7.14.2. Sinif rəhbərliyinə aid sənədlər işin formal görüntüsü üçün deyil, sinif üzrə vəziyyətin izlənilməsi, görülən tədbirlərin ardıcıllığının qorunması, ehtiyacların müəyyən edilməsi və sonrakı fəaliyyətin planlaşdırılması məqsədilə aparılmalıdır.

7.14.3. Bu sənədlərə, zəruri hallardan asılı olaraq, illik və cari iş planları, işçi qeydlər, müşahidə materialları, şagird üzrə ümumi işçi məlumatlar, fərdi müşahidə və inkişaf qeydləri, valideynlərlə işə dair qeydlər, riskli hallarla bağlı materiallar, yönləndirmə qeydləri, ümumiləşdirici arayış və hesabat sənədləri daxil edilə bilər.

7.14.4. Sinif rəhbəri sənədləşmədə yalnız zəruri, dəqiq, işəyararlı və məktəbdaxili istifadə baxımından əhəmiyyətli məlumatları əks etdirməli, əsassız, qeyri-dəqiq və artıq məlumat toplamamalıdır.

7.14.5. Şagird və ailə ilə bağlı işçi qeydlər, müşahidə materialları və digər həssas sənədlər məxfilik tələblərinə uyğun saxlanılmalı, yalnız xidməti zərurət və pedaqoji məqsəd çərçivəsində istifadə olunmalıdır.

7.14.6. Valideynlərlə aparılmış fərdi görüşlər, görülmüş ilkin tədbirlər, aidiyyəti şəxslərlə aparılmış məlumat mübadiləsi və riskli hallarla bağlı razılaşdırılmış addımlar zəruri hallarda qısa və sistemli şəkildə sənədləşdirilməlidir.

7.14.7. Ümumiləşdirici arayış və hesabat materiallarında sinif kollektivinin vəziyyəti, davamiyyət və nizam-intizam, təlimə münasibət, məktəb həyatında iştirak, valideynlərlə əməkdaşlıq, riskli hallarla iş və digər əsas istiqamətlər üzrə qısa, dəqiq və işəyararlı məlumat verilməlidir.

7.14.8. Sinif rəhbəri sənədlərin saxlanılmasını elə təşkil etməlidir ki, onlar zəruri hallarda məktəb rəhbərliyi ilə məlumat mübadiləsi, metodik dəstəyin planlaşdırılması, vəziyyətin təhlili və sonrakı tədbirlərin müəyyən edilməsi üçün istifadə oluna bilsin.

7.14.9. Sinif rəhbərliyi dəyişdirildikdə və ya müvəqqəti əvəzlənmə tətbiq olunduqda, sinif üzrə işin fasiləsizliyini təmin etmək məqsədilə əsas işçi sənədlər, davam edən müşayiət işinə dair vacib məlumatlar, riskli hallarla bağlı zəruri qeydlər və görülmüş tədbirlərə aid əsas məlumatlar müəyyən olunmuş qaydada təhvil verilməlidir.

7.14.10. Sənədlərin təhvil-təslimi zamanı yalnız işin davamlılığı üçün vacib olan məlumatlar ötürülməli, məxfi və həssas məlumatlarla bağlı məktəbdaxili qaydalar və peşəkar davranış tələbləri qorunmalıdır.

7.14.11. Sinif rəhbərliyinə aid sənədlərin aparılması, saxlanılması və təhvil-təslimi nəticəsində sinif üzrə işin ardıcıllığı, şəffaflığı, izlənilə bilməsi, məlumatların etibarlılığı və sonrakı fəaliyyətin daha məqsədyönlü qurulması təmin edilməlidir.

8. Sinif rəhbərinin hüquqları

Sinif rəhbəri bu bölmədə göstərilən hüquqları Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə, məktəbdaxili qaydalara, öz funksional səlahiyyət sərhədlərinə və peşəkar etika tələblərinə uyğun şəkildə həyata keçirir.

8.1. Məlumat almaq hüququ

8.1.1. Sinif rəhbəri sinif üzrə fəaliyyəti ilə bağlı zəruri məlumatları aidiyyəti şəxslərdən almaq hüququna malikdir.

8.1.2. Sinif rəhbəri şagirdlərin davamiyyəti, davranışı, təlimə münasibəti, məktəb həyatında iştirakı, müşahidə olunan çətinliklər və digər aidiyyəti məsələlər üzrə fənn müəllimlərindən, məktəb rəhbərliyindən və zəruri hallarda digər aidiyyəti şəxslərdən işgüzar məlumat ala bilər.

8.1.3. Bu hüquq qeyri-məhdud informasiya əldə etmək hüququ deyildir; məlumat yalnız xidməti zərurət, pedaqoji məqsəd və məxfilik tələbləri çərçivəsində alınır və istifadə olunur.

8.2. Təklif vermək hüququ

8.2.1. Sinif rəhbəri sinif üzrə tərbiyə, müşayiət, profilaktika, təşkilati iş, həvəsləndirmə və məktəbdaxili tədbirlərin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı əsaslandırılmış təkliflər vermək hüququna malikdir.

8.2.2. Sinif rəhbəri şagirdlərin nümunəvi davranışı, fəallığı, məsuliyyətli münasibəti, məktəb həyatında iştirakı və müsbət inkişaf dinamikası ilə bağlı həvəsləndirmə tədbirləri üçün əsaslandırılmış təklif verə bilər.

8.2.3. Sinif rəhbəri təkrarlanan intizam pozuntuları, davamiyyət problemi, davranış çətinliyi, qaydalara davamlı əməl etməmə və digər hallarla bağlı məktəbdaxili qaydalara uyğun olaraq aidiyyəti tədbirlərin görülməsi barədə məsələ qaldıra və təklif verə bilər.

8.2.4. Sinif rəhbərinin bu hüququ birbaşa inzibati və ya intizam qərarı tətbiq etmək hüququ deyildir; o, müşahidə, sənədləşmə və aparılmış işin nəticələrinə əsaslanaraq əsaslandırılmış təklif verir və aidiyyəti prosedurun işə düşməsinə təşəbbüs göstərir.

8.3. Valideynləri məktəbə dəvət etmək hüququ

8.3.1. Sinif rəhbəri şagirdin inkişafı, davranışı, davamiyyəti, təlimə münasibəti, uyğunlaşması və digər aidiyyəti məsələlərlə bağlı valideynləri məktəbə dəvət etmək hüququna malikdir.

8.3.2. Sinif rəhbəri zəruri hallarda valideynlə fərdi görüş, birgə müzakirə və razılaşdırılmış addımların müəyyənləşdirilməsi təşəbbüsü ilə çıxış edə bilər.

8.3.3. Bu hüquq peşəkar ünsiyyət, etik davranış, qarşılıqlı hörmət, məxfilik və məktəbdaxili qaydalar çərçivəsində həyata keçirilir.

8.4. Şagirdin dəstəklənməsi ilə bağlı təşəbbüs göstərmək hüququ

8.4.1. Sinif rəhbəri şagirdin inkişafı, uyğunlaşması, təlimə münasibəti, davranışı, sosial iştirakı və əlavə dəstək ehtiyacı ilə bağlı tədbirlərin görülməsi barədə təşəbbüs göstərmək hüququna malikdir.

8.4.2. Sinif rəhbəri zəruri hallarda fərdi söhbət, valideynlə görüş, fənn müəllimləri ilə məlumat mübadiləsi, psixoloqa və ya digər aidiyyəti şəxsə yönləndirmə, müşayiət tədbirlərinin başlanması və dəstək xəttinin qurulması barədə məsələ qaldıra bilər.

8.4.3. Sinif rəhbəri məktəbin ümumi tələblərini, sinfin yaş xüsusiyyətlərini, mövcud vəziyyətini və müşahidə olunan ehtiyacları nəzərə almaqla tərbiyə, müşayiət və dəstək işinin uyğun forma və üsullarını seçmək hüququna malikdir.

8.4.4. Sinif rəhbəri sinif saatlarının, maarifləndirici söhbətlərin, fərdi və qrup işinin, sinifdaxili müzakirələrin, müşayiət tədbirlərinin və digər uyğun iş formalarının məzmununu və təşkil üsulunu bu Təlimatın məqsədlərinə uyğun şəkildə müəyyən edə bilər.

8.4.5. Bu hüquq sinif rəhbərinə psixoloji diaqnostika aparmaq, intizam tədbiri tətbiq etmək, məktəb rəhbərliyinin idarəetmə funksiyasını öz üzərinə götürmək və ya başqa vəzifəli şəxslərin səlahiyyət sahəsinə müdaxilə etmək imkanı vermir.

8.5. Aidiyyəti məsələlər üzrə pedaqoji müzakirələrdə və məktəbdaxili planlaşdırmada iştirak hüququ

8.5.1. Sinif rəhbəri sinif üzrə vəziyyət, tərbiyə işi, müşayiət, riskli hallar, davranış, davamiyyət, təlimə münasibət və digər aidiyyəti məsələlərlə bağlı pedaqoji müzakirələrdə iştirak etmək hüququna malikdir.

8.5.2. Sinif rəhbəri müzakirələr zamanı sinif üzrə müşahidələrini, ümumiləşdirilmiş məlumatları, əsaslandırılmış rəyini və təkliflərini təqdim edə bilər.

8.5.3. Sinif rəhbəri sinif rəhbərliyi fəaliyyəti ilə bağlı məktəbdaxili planlaşdırma, təşkilati qərarların hazırlanması, tədbirlərin məzmununun müəyyənləşdirilməsi və işin təkmilləşdirilməsi üzrə müzakirə və işçi proseslərdə iştirak etmək hüququna malikdir.

8.5.4. Bu hüquq məktəbdaxili prosedurlar, səlahiyyət sərhədləri, etik davranış və məxfilik tələbləri qorunmaqla həyata keçirilir.

8.6. Aidiyyəti şəxslərdən peşəkar dəstək istəmək və zəruri iş şəraitinin təmin olunmasını tələb etmək hüququ

8.6.1. Sinif rəhbəri öz fəaliyyətinin daha səmərəli qurulması üçün məktəb rəhbərliyindən, sinifdənxaric və məktəbdənkənar işlər üzrə təşkilatçıdan, psixoloqdan, fənn müəllimlərindən və digər aidiyyəti şəxslərdən peşəkar dəstək istəmək hüququna malikdir.

8.6.2. Sinif rəhbəri sinif üzrə çətinliklərin aradan qaldırılması, riskli halların müşayiəti, valideynlərlə işin təşkili, münasibətlərin tənzimlənməsi və digər aidiyyəti məsələlərdə izah, tövsiyə, metodik yönləndirmə və birgə yanaşma tələb edə bilər.

8.6.3. Sinif rəhbəri öz funksiyalarını yerinə yetirmək üçün zəruri təşkilati şəraitin, işgüzar məlumatlandırmanın, metodik materialların, işçi sənəd formalarının və məktəbdaxili istifadə üçün nəzərdə tutulmuş uyğun resursların təmin olunmasını tələb etmək hüququna malikdir.

8.6.4. Bu hüquq sinif rəhbərliyinin keyfiyyətinin yüksəldilməsinə, işin daha düzgün əlaqələndirilməsinə və şagirdə dəstəyin daha məqsədyönlü qurulmasına xidmət etməlidir.

8.7. Peşəkar inkişaf hüququ

8.7.1. Sinif rəhbəri öz fəaliyyətinin keyfiyyətini yüksəltmək üçün metodik dəstək almaq və peşəkar inkişaf fəaliyyətlərində iştirak etmək hüququna malikdir.

8.7.2. Sinif rəhbəri sinif rəhbərliyi, tərbiyə işi, valideynlərlə əməkdaşlıq, riskli halların müşayiəti, sinifdaxili münasibətlərin tənzimlənməsi, təhlükəsizlik, rəqəmsal davranış və digər aidiyyəti mövzular üzrə seminar, təlim, treninq, metodik müzakirə və peşəkar inkişaf tədbirlərində iştirak edə bilər.

8.7.3. Metodik dəstək və peşəkar inkişaf sinif rəhbərinin formal hesabatlılığı üçün deyil, onun real iş keyfiyyətinin yüksəldilməsinə və sinif üzrə fəaliyyətinin daha səmərəli təşkilinə xidmət etməlidir.

8.8. Peşəkar ləyaqətin müdafiəsi hüququ

8.8.1. Sinif rəhbəri öz peşəkar şərəf və ləyaqətinin, nüfuzunun və qanuni fəaliyyət mövqeyinin qorunmasını tələb etmək hüququna malikdir.

8.8.2. Sinif rəhbəri öz fəaliyyəti ilə bağlı əsassız ittiham, qeyri-obyektiv münasibət, peşəkar nüfuzuna xələl gətirən davranış və ya qanuni fəaliyyətinə mane olan hallarla qarşılaşdıqda, məktəbdaxili qaydalara uyğun müdafiə və baxılma tələb edə bilər.

8.8.3. Peşəkar ləyaqətin müdafiəsi hüququ məktəbdaxili etik münasibətlərin, işgüzar davranışın, qanuni fəaliyyət mövqeyinin və qarşılıqlı hörmət mühitinin qorunmasına xidmət etməlidir.

9. Yolverilməz hallar

Sinif rəhbəri bu bölmədə göstərilən yolverilməz hallara yol verə bilməz. Bu halların hər biri uşağın hüquq və mənafeyinin, peşəkar etika tələblərinin, təhlükəsiz məktəb mühitinin və məktəbdaxili əməkdaşlıq prinsiplərinin pozulması kimi qiymətləndirilir.

9.1. Şagirdin ləyaqətinin alçaldılması

9.1.1. Sinif rəhbərinin şagirdin şəxsiyyətini, ləyaqətini, fərdi xüsusiyyətlərini və ya sosial vəziyyətini alçaldan hər hansı davranışına yol verməsi yolverilməzdir.

9.1.2. Şagirdin kollektiv qarşısında nüfuzdan salınması, onun zəif tərəflərinin alçaldıcı formada qabardılması, şəxsi xüsusiyyətləri üzərindən mənfi münasibət yaradılması və ya özünəinamını sarsıdan davranış nümayiş etdirilməsi yolverilməz hesab olunur.

9.1.3. Şagirdin onun iştirakı olmadan alçaldıcı formada müzakirə edilməsi, şəxsi vəziyyətinin sinif və ya digər şəxslər qarşısında hörmətsiz tərzdə açılması və ya tələbkarlığın ləyaqəti alçaldan münasibət formasına çevrilməsi yolverilməzdir.

9.2. Fiziki və ya psixoloji təzyiq göstərilməsi

9.2.1. Sinif rəhbərinin şagirdi təhqir etməsi, lağa qoyması, alçaldıcı ifadələr işlətməsi, qorxutması, hədə-qorxu gəlməsi, mənəvi sıxışdırma yaratması və ya psixoloji təzyiq göstərməsi yolverilməzdir.

9.2.2. Fiziki təmas, kobud davranış, sərt təsir, məqsədli susdurma, şagirdin davamlı şəkildə günahkar kimi təqdim edilməsi və ya onun emosional sabitliyini pozan təsir üsullarından istifadə olunması yolverilməzdir.

9.2.3. Bütün sinfin bir və ya bir neçə şagirdin hərəkətinə görə kollektiv şəkildə cəzalandırılması, eləcə də bir şagirdin davranışına görə digər şagirdlərin məsul kimi göstərilməsi yolverilməzdir.

9.2.4. Şagirdin davranışı və ya yaranmış vəziyyət araşdırılmadan, onun fikri dinlənilmədən birtərəfli şəkildə günahkar elan edilməsi və təzyiq altında saxlanılması yolverilməzdir.

9.2.5. Şagirdin davranışındakı çətinliklər, intizamla bağlı hallar və ya münasibətlərdə yaranmış problemlər təhqir, qorxutma və təzyiq yolu ilə deyil, pedaqoji yollarla tənzimlənməlidir.

9.3. Damğalama, ayrı-seçkilik və təcridə şərait yaradılması

9.3.1. Şagirdə onun akademik nəticəsinə, davranışına, ailə vəziyyətinə, sosial durumuna, fərdi xüsusiyyətlərinə, sağlamlıq və ya inkişafla bağlı ehtiyaclarına görə damğalayıcı münasibət göstərilməsi yolverilməzdir.

9.3.2. Şagirdlərin ayrı-seçkiliyə məruz qalmasına, sinifdə və ya məktəb mühitində kənarda saxlanılmasına, məqsədli şəkildə təcrid edilməsinə və ya kollektivdən uzaqlaşdırılmasına şərait yaradılması yolverilməzdir.

9.3.3. Şagirdin zəifliyi, çətinliyi və ya fərqliliyi üzərindən sinifdə mənfi münasibət formalaşdırmaq, onu daimi problem mənbəyi kimi təqdim etmək və ya digər şagirdlərin gözündə nüfuzdan salmaq yolverilməzdir.

9.4. Məxfi və həssas məlumatlardan düzgün istifadə olunmaması

9.4.1. Şagird və ailə ilə bağlı məxfi, həssas və xidməti xarakterli məlumatların əsassız şəkildə paylaşılması, yayılması və ya etik çərçivədən kənar müzakirəsi yolverilməzdir.

9.4.2. Fərdi müşahidələr, ailə vəziyyəti, davranış çətinlikləri, riskli hallar, sağlamlıq və digər həssas məlumatlardan şəxsi münasibətlər zəminində istifadə olunması və ya bu məlumatların alçaldıcı təsir vasitəsinə çevrilməsi yolverilməzdir.

9.4.3. Məxfi məlumatın aidiyyəti olmayan şəxslərə ötürülməsi, rəqəmsal vasitələrlə nəzarətsiz paylaşılması və ya şagirdin ləyaqətinə xələl gətirəcək formada istifadəsi yolverilməzdir.

9.5. Rəqəmsal ünsiyyətdə etik və peşəkar sərhədlərin pozulması

9.5.1. Rəqəmsal ünsiyyətdə təhqiredici, alçaldıcı, təzyiqedici, hədələyici və ya qeyri-peşəkar ifadələrdən istifadə olunması yolverilməzdir.

9.5.2. Şagird və valideynlərlə rəqəmsal əlaqədə işgüzar üslubun, peşəkar tonun, məxfilik tələblərinin və məktəbdaxili qaydaların pozulması yolverilməzdir.

9.5.3. Həssas məlumatların qrup yazışmalarında, sosial media mühitində və ya digər rəqəmsal platformalarda nəzarətsiz şəkildə paylaşılması yolverilməzdir.

9.5.4. Şagird və ya valideynlə etik və peşəkar sərhədləri aşan, şəxsi münasibət xarakteri alan, xidməti zərurətlə əsaslandırılmayan və ya qeyri-işgüzar məzmun daşıyan rəqəmsal ünsiyyət formalarına yol verilməsi yolverilməzdir.

9.5.5. Rəqəmsal platformalarda şagirdin nüfuzuna xələl gətirən paylaşım, kiberzorakılığa şərait yaratma, damğalama və ya məxfi məlumatın dolayı yollarla yayılması yolverilməzdir.

9.6. Səlahiyyət həddinin aşılması

9.6.1. Sinif rəhbərinin öz funksional səlahiyyət sərhədlərini aşaraq inzibati qərar qəbul edən, intizam tədbiri tətbiq edən, psixoloji diaqnostika aparan və ya başqa vəzifələrin səlahiyyət sahəsinə daxil olan qərarlar verməsi yolverilməzdir.

9.6.2. Sinif rəhbərinin aidiyyəti prosedur və məktəbdaxili qaydaları kənara qoyaraq təkbaşına hökmverici mövqe tutması, məsələni qanuni və təşkilati kanallardan keçirmədən yekun qərar kimi təqdim etməsi yolverilməzdir.

9.6.3. Sinif rəhbərinin öz müşahidə və rəyini məktəbdaxili qərarverici mexanizmi əvəz edən hökm formasında təqdim etməsi yolverilməz hesab olunur.

9.7. Digər vəzifələrin funksiyalarına əsassız müdaxilə

9.7.1. Sinif rəhbərinin psixoloqun, məktəb rəhbərliyinin, UBTR-nin, kitabxanaçının, dərnək rəhbərinin, məktəb tibb işçisinin, sinifdənxaric və məktəbdənkənar işlər üzrə təşkilatçının və digər aidiyyəti şəxslərin birbaşa funksiyalarını öz üzərinə götürməsi yolverilməzdir.

9.7.2. Digər vəzifəli şəxslərin peşəkar rəyini əsaslandırılmamış şəkildə kənara qoymaq, onların işinə qanunsuz müdaxilə etmək və ya səlahiyyət sahələrini qarışdırmaq yolverilməzdir.

9.7.3. Həmkarların şagird və ya valideyn qarşısında əsassız şəkildə nüfuzdan salınması, onların peşəkar fəaliyyətinə hörmətsiz münasibət göstərilməsi və əməkdaşlıq mühitini pozan davranış nümayiş etdirilməsi yolverilməzdir.

9.8. Təhlükəsizlik tələbləri nəzərə alınmadan fəaliyyətin təşkili

9.8.1. Sinif saatlarının, tərbiyəvi tədbirlərin, sinifdənxaric və məktəbdənkənar fəaliyyətlərin təhlükəsizlik tələbləri nəzərə alınmadan təşkili yolverilməzdir.

9.8.2. Şagirdləri risk altında qoya biləcək, yaş səviyyəsinə uyğun olmayan, fiziki və psixoloji təhlükəsizliyi nəzərə almayan və ya nəzarətsiz şəkildə təşkil edilən fəaliyyətlərə yol verilməsi yolverilməzdir.

9.8.3. Riskli hal, təhlükəsizlik problemi, zorakılıq ehtimalı, ciddi davranış dəyişikliyi, sosial təcrid, davamiyyətlə bağlı ağırlaşma və digər həssas vəziyyətlər barədə məlumatın gizlədilməsi, ört-basdır edilməsi, əhəmiyyətsiz göstərilməsi, gecikdirilməsi və ya aidiyyəti üzrə vaxtında çatdırılmaması yolverilməzdir.

9.8.4. Təhlükəsizliklə bağlı narahatlıq doğuran hallarda məktəbdaxili qaydalara uyğun operativ məlumatlandırmanın aparılmaması və aidiyyəti şəxslərlə vaxtında əlaqə qurulmaması yolverilməz hesab olunur.

9.9. Fəaliyyətin yalnız formal aparılması

9.9.1. Sinif rəhbərliyinin yalnız sənəd doldurmaq, tədbir keçirildi kimi göstərmək, müşahidəni qeyri-real qeydlərlə əvəz etmək və fəaliyyəti formal görüntü səviyyəsində saxlamaqla həyata keçirilməsi yolverilməzdir.

9.9.2. Sinif üzrə real vəziyyəti izləmədən, müşahidə aparmadan, ehtiyacları qiymətləndirmədən və aidiyyəti tədbir görmədən yalnız hesabat xarakterli fəaliyyət göstərmək yolverilməz hesab olunur.

9.9.3. Sənədləşmədə natamamlığa, gecikməyə, qeyri-dəqiqliyə, faktlara əsaslanmayan qeydlərə və fəaliyyətin özünü əvəz edən formal yanaşmaya yol verilməsi yolverilməzdir.

9.9.4. Sinif rəhbərinin fəaliyyəti yalnız görünüş yaratmağa deyil, sinif üzrə real vəziyyətin yaxşılaşdırılmasına, şagirdə vaxtında dəstəyin göstərilməsinə və məktəb–ailə–məktəbdaxili əməkdaşlığın işlək qurulmasına xidmət etməlidir.

10. Sənədləşmə və hesabatlılıq

Bu bölmədə nəzərdə tutulan sənədlər sinif rəhbərinin fəaliyyətinin planlaşdırılması, izlənilməsi, ümumiləşdirilməsi və davamlılığının təmin olunması üçün istifadə olunan işçi və daxili istifadə xarakterli sənədlərdir. Bu sənədlər ümumi təhsil müəssisəsinə aid rəsmi tədris-pedaqoji sənədləri əvəz etmir.

10.1. Planlaşdırma sənədləri

10.1.1. Sinif rəhbəri öz fəaliyyətini planlı və ardıcıl şəkildə həyata keçirmək üçün illik, yarımillik və zəruri hallarda cari dövrü əhatə edən iş planları tərtib etməlidir.

10.1.2. Planlaşdırma sənədlərində sinif üzrə əsas fəaliyyət istiqamətləri, prioritet mövzular, sinif saatları, tərbiyəvi və maarifləndirici iş, valideynlərlə əməkdaşlıq, müşahidə və profilaktika xətti, sinifdənxaric və məktəbdənkənar fəaliyyətlər nəzərə alınmalıdır.

10.1.3. Planlaşdırma sənədləri sinfin yaş səviyyəsinə, mövcud vəziyyətinə, məktəbin fəaliyyət planına və məktəbdaxili təşkilati tələblərə uyğun hazırlanmalıdır.

10.1.4. Planlaşdırma formal xarakter daşımamalı, real ehtiyaclara, müşahidə olunan vəziyyətə və gözlənilən nəticələrə əsaslanmalıdır.

10.1.5. Cari vəziyyətdə dəyişiklik yarandıqda planlaşdırma sənədlərinə zəruri dəqiqləşdirmələr və məqsədyönlü korrektələr edilə bilər.

10.2. İşçi qeydlər və müşahidə materialları

10.2.1. Sinif rəhbəri sinif üzrə vəziyyətin izlənilməsi, davranış və münasibətlərdəki dəyişikliklərin qeyd olunması, risk əlamətlərinin vaxtında görünməsi və görülmüş ilkin tədbirlərin yadda saxlanılması məqsədilə işçi qeydlər və müşahidə materialları aparmalıdır.

10.2.2. İşçi qeydlərdə yalnız zəruri, dəqiq və işəyararlı məlumatlar əks etdirilməli, qeyri-müəyyən, emosional və faktlara söykənməyən ifadələrdən istifadə edilməməlidir.

10.2.3. Müşahidə materialları sinif rəhbərinin sonrakı fəaliyyəti üçün istiqamətverici baza rolunu oynamalı, formal qeyd xatirinə aparılmamalıdır.

10.2.4. Təkrarlanan hallarla, narahatlıq doğuran dəyişikliklərlə və görülmüş ilkin tədbirlərlə bağlı qeydlər qısa, sistemli və tarix üzrə izlənilə bilən formada aparılmalıdır.

10.2.5. İşçi qeydlər və müşahidə materialları sinif rəhbərinin analitik, profilaktik və müşayiətedici fəaliyyətinin tərkib hissəsi kimi istifadə olunmalıdır.

10.3. Şagird üzrə fərdi müşayiət sənədləri

10.3.1. Zəruri hallarda sinif rəhbəri ayrı-ayrı şagirdlər üzrə fərdi müşayiət sənədləri aparmalıdır.

10.3.2. Bu sənədlərə sinif rəhbərinin operativ istifadəsi üçün nəzərdə tutulan işçi məlumat vərəqi, fərdi müşahidə və inkişaf qeydləri, riskli hal üzrə işçi qeyd, görülmüş ilkin tədbirlərə dair qeyd və aidiyyəti şəxslərlə aparılmış əlaqələndirməyə dair qısa məlumatlar daxil edilə bilər.

10.3.3. Fərdi müşayiət sənədləri yalnız əlavə diqqət, dəstək və ya müşayiət tələb edən hallarda aparılmalı, bütün şagirdlər üzrə əsassız və həddindən artıq sənədləşməyə yol verilməməlidir.

10.3.4. Bu sənədlər şagirdin davranışı, təlimə münasibəti, ünsiyyəti, uyğunlaşması, güclü tərəfləri, çətinlikləri və görülmüş müşayiət tədbirləri barədə işçi məlumatların sistemli saxlanılmasına xidmət etməlidir.

10.3.5. Fərdi müşayiət sənədləri aidiyyəti dəstək xəttinin qurulmasına, müşahidələrin ardıcıllığının qorunmasına və sonrakı tədbirlərin əsaslandırılmasına kömək etməlidir.

10.4. Valideynlərlə iş sənədləri

10.4.1. Sinif rəhbəri valideynlərlə fərdi və kollektiv işin gedişini zəruri hallarda qısa və sistemli şəkildə sənədləşdirməlidir.

10.4.2. Bu sənədlərə fərdi görüş qeydləri, valideyn iclası ilə bağlı qısa qeyd, məlumatlandırma qeydləri, razılaşdırılmış addımlar və görülmüş ilkin tədbirlərə dair işçi qeydlər daxil edilə bilər.

10.4.3. Valideynlərlə iş sənədlərində yalnız məsələnin mahiyyəti, tarix, əsas müşahidə, razılaşdırılmış addım və zəruri nəticə qeyd olunmalı, artıq təfərrüata və şəxsi xarakterli izahlara yol verilməməlidir.

10.4.4. Valideynlərlə işə dair qeydlər sonrakı əməkdaşlığın ardıcıllığını təmin etməli, təkrarlanan halların izlənilməsinə və görülmüş işin ümumiləşdirilməsinə imkan verməlidir.

10.4.5. Bu sənədlər peşəkar ünsiyyət, etik davranış və məxfilik tələbləri əsasında aparılmalıdır.

10.5. Sinif üzrə ümumiləşdirici arayış və hesabatlar

10.5.1. Sinif rəhbəri müəyyən dövr üzrə apardığı işi ümumiləşdirmək məqsədilə qısa arayış və hesabat xarakterli sənədlər hazırlaya bilər.

10.5.2. Ümumiləşdirici arayış və hesabatlarda sinif kollektivinin vəziyyəti, davamiyyət və nizam-intizam, təlimə münasibət, məktəb həyatında iştirak, valideynlərlə əməkdaşlıq, riskli hallarla iş və digər əsas istiqamətlər üzrə ümumi mənzərə əks etdirilməlidir.

10.5.3. Bu sənədlərdə müşahidə olunan dinamika, əsas çətinliklər, görülmüş tədbirlər və növbəti mərhələ üçün zəruri istiqamətlər qısa, dəqiq və işəyararlı şəkildə göstərilməlidir.

10.5.4. Hesabat və arayış sənədləri formal xarakter daşımamalı, sinif üzrə real vəziyyəti əks etdirməli və sonrakı qərarların daha məqsədyönlü qurulmasına xidmət etməlidir.

10.5.5. Ümumiləşdirici arayışlar sinif rəhbərinin məktəb rəhbərliyi və aidiyyəti şəxslərlə məlumat mübadiləsini asanlaşdıran işçi sənəd kimi istifadə oluna bilər.

10.6. Sənədlərin saxlanılması, məxfiliyin qorunması və istifadə qaydası

10.6.1. Sinif rəhbərinə aid işçi sənədlər aydın, səliqəli, dəqiq və məktəbdaxili istifadə üçün yararlı şəkildə aparılmalıdır.

10.6.2. İşçi sənədlərdə qeyri-dəqiq, qarışıq, anlaşılmaz və faktlara əsaslanmayan məlumatlara yol verilməməlidir.

10.6.3. Zəruri hallarda sənədlərə edilən düzəliş və əlavələr aydın, izlənilə bilən və məzmunu təhrif etməyən qaydada aparılmalıdır.

10.6.4. Şagird və ailə ilə bağlı həssas məlumatlar, fərdi müşahidələr, riskli hallara dair qeydlər və digər məxfi sənədlər məxfilik tələblərinə uyğun qorunmalıdır.

10.6.5. Bu sənədlər yalnız xidməti zərurət və pedaqoji məqsəd çərçivəsində istifadə edilməli, aidiyyəti olmayan şəxslərə təqdim olunmamalıdır.

10.6.6. Sinif rəhbəri sənədləri elə saxlamalıdır ki, onlar zəruri hallarda məktəb rəhbərliyi ilə işgüzar məlumat mübadiləsi, təhlil və sonrakı tədbirlərin planlaşdırılması üçün istifadə oluna bilsin, lakin həssas məlumatların yayılması riski yaranmasın.

10.6.7. İşçi sənədlərin saxlanma müddəti, daxili istifadəsi, sistemləşdirilməsi, arxivləşdirilməsi və zəruri hallarda məhv edilmə qaydası məktəbin daxili sənədləşmə qaydaları ilə müəyyən edilir.

10.6.8. Məxfi və həssas məlumatlardan şəxsi münasibətlər zəminində istifadə edilməsi, onların etik çərçivədən kənar müzakirəsi və ya nəzarətsiz paylaşılması yolverilməzdir.

10.7. Sənədlərin təhvil-təslim qaydası

10.7.1. Sinif rəhbərliyi dəyişdirildikdə və ya müvəqqəti əvəzlənmə tətbiq olunduqda, sinif üzrə işin fasiləsizliyini təmin etmək məqsədilə əsas işçi sənədlər və zəruri məlumatlar müəyyən olunmuş qaydada təhvil verilməlidir.

10.7.2. Təhvil verilən sənədlərə, zəruri hallardan asılı olaraq, cari iş planı, müşahidə materialları, fərdi müşayiət sənədləri, valideynlərlə işə dair əsas qeydlər, riskli hallarla bağlı vacib məlumatlar və davam edən müşayiət xəttinə dair işçi məlumatlar daxil edilə bilər.

10.7.3. Təhvil-təslim qısa qeyd, siyahı və ya məktəbdaxili qaydalarla müəyyən edilmiş sadə forma üzrə aparıla bilər.

10.7.4. Təhvil-təslim zamanı yalnız işin davamlılığı üçün vacib olan məlumatlar ötürülməli, artıq və aidiyyətsiz məlumat paylaşılmamalıdır.

10.7.5. Müvəqqəti əvəz edən və ya yeni sinif rəhbəri sənədlərdən yalnız xidməti zərurət çərçivəsində istifadə etməli, məxfilik tələblərinə tam riayət etməlidir.

10.7.6. Təhvil-təslim mexanizmi sinif üzrə işin yarımçıq qalmamasına, müşayiət tədbirlərinin davamlılığına, riskli halların diqqətdən yayınmamasına və sənədləşmənin bütövlüyünün qorunmasına xidmət etməlidir.

11. Fəaliyyətə nəzarət və qiymətləndirmə

11.1. Qiymətləndirmənin məqsədi

11.1.1. Sinif rəhbərinin fəaliyyətinə nəzarət və qiymətləndirmə onun fəaliyyətinin keyfiyyətini, nəticəyönlülüyünü və məktəbin məqsədlərinə uyğunluğunu müəyyən etmək məqsədi daşıyır.

11.1.2. Qiymətləndirmə cəza xarakterli mexanizm kimi deyil, sinif rəhbərinin fəaliyyətini təhlil etməyə, güclü tərəfləri müəyyən etməyə, çətinlikləri vaxtında görməyə və təkmilləşdirmə istiqamətlərini müəyyən etməyə xidmət edən inkişafyönlü proses kimi həyata keçirilir.

11.1.3. Qiymətləndirmənin məqsədi sinif rəhbərliyinin real nəticəsini, sinif üzrə görülən işin təsirini və məktəbdaxili əməkdaşlıq xəttinin səmərəliliyini üzə çıxarmaqdan ibarətdir.

11.1.4. Qiymətləndirmə nəticələri metodik dəstəyin planlaşdırılması, peşəkar inkişaf ehtiyaclarının müəyyən edilməsi, səmərəli iş təcrübəsinin yayılması və zəruri hallarda düzəldici tədbirlərin tətbiqi üçün əsas ola bilər.

11.2. Planlı nəzarət və cari izləmə

11.2.1. Sinif rəhbərinin fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi, bir qayda olaraq, təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini tərəfindən həyata keçirilir.

11.2.2. Zəruri hallarda direktorun, sinifdənxaric və məktəbdənkənar işlər üzrə təşkilatçının, psixoloqun və digər aidiyyəti şəxslərin işgüzar rəyi də nəzərə alına bilər.

11.2.3. Fəaliyyətə nəzarət planlı və cari izləmə formalarında aparılır.

11.2.4. Planlı nəzarət əvvəlcədən müəyyən edilmiş dövr üzrə ümumi fəaliyyətin nəzərdən keçirilməsini, sənədlərin yoxlanılmasını, fəaliyyət istiqamətlərinin təhlilini və nəticələrin ümumiləşdirilməsini nəzərdə tutur.

11.2.5. Cari izləmə sinif rəhbərinin fəaliyyətində davamlı müşahidə, operativ qiymətləndirmə, zəruri hallarda istiqamətləndirici rəy verilməsi və müşahidə olunan vəziyyətə uyğun dəstəyin təşkilini əhatə edir.

11.2.6. Planlı nəzarət və cari izləmə sinif rəhbərinin fəaliyyətini yalnız formal sənədlər üzərindən deyil, real işin gedişi və nəticələri əsasında qiymətləndirməlidir.

11.3. Qiymətləndirmə meyarları

11.3.1. Sinif rəhbərinin fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi aşağıdakı meyarlar üzrə aparılır:

11.3.1.1. fəaliyyətin planlı, ardıcıl və məqsədyönlü təşkili;

11.3.1.2. sinif kollektivinin formalaşdırılması və müsbət sosial iqlimin qorunması sahəsində görülən işin vəziyyəti;

11.3.1.3. şagirdlərin məktəb həyatında iştirakı, məsuliyyət hissi və davranış mədəniyyətinin inkişaf səviyyəsi;

11.3.1.4. davamiyyətin, gecikmələrin, nizam-intizam vəziyyətinin, riskli halların və müşayiət işinin vaxtında izlənilməsi və aparılması;

11.3.1.5. təlimə münasibətin, akademik irəliləyişin ümumi dinamikasının izlənilməsi və fənn müəllimləri ilə məlumat mübadiləsinin təşkili vəziyyəti;

11.3.1.6. valideynlərlə əməkdaşlığın, sinif valideyn komitəsi ilə işin və məktəbdaxili əlaqələndirmənin keyfiyyəti;

11.3.1.7. sinif saatlarının, tərbiyəvi, maarifləndirici, sinifdənxaric və məktəbdənkənar fəaliyyətlərin təşkili səviyyəsi;

11.3.1.8. inklüzivlik, fərdi yanaşma və əlavə dəstəyə ehtiyacı olan şagirdlərlə işin əlaqələndirilməsi vəziyyəti;

11.3.1.9. sənədləşmənin dəqiqliyi, sistemliliyi, işəyararlılığı və məxfilik tələblərinə uyğun aparılması;

11.3.1.10. sinif rəhbərinin peşəkar mövqeyi, etik davranışı, əməkdaşlıq mədəniyyəti və məktəb həyatında fəallığı.

11.3.2. Qiymətləndirmə meyarları tətbiq edilərkən yalnız keçirilmiş tədbirlərin sayı deyil, həmin fəaliyyətlərin sinif üzrə real vəziyyətə, münasibətlər sisteminə, şagirdlərin iştirakına və ümumi inkişaf dinamikasına təsiri nəzərə alınmalıdır.

11.3.3. Qiymətləndirmə zamanı sinif rəhbərinin işi onun fəaliyyət göstərdiyi təhsil səviyyəsi, sinfin xüsusiyyətləri, mövcud çətinliklər, əlavə dəstək ehtiyacları və konkret məktəb şəraiti nəzərə alınmaqla təhlil edilməlidir.

11.3.4. Qiymətləndirmə meyarları formal və mexaniki şəkildə deyil, sinif rəhbərliyinin funksional xarakterinə uyğun, peşəkar və obyektiv əsasda tətbiq olunmalıdır.

11.4. Məlumat mənbələri və sənəd əsasları

11.4.1. Sinif rəhbərinin fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi sənədlərin nəzərdən keçirilməsi, fəaliyyətin müşahidəsi və ümumi vəziyyətin təhlili əsasında aparılır.

11.4.2. Qiymətləndirmə zamanı aşağıdakı məlumat mənbələrindən istifadə oluna bilər:

11.4.2.1. planlaşdırma sənədləri;

11.4.2.2. işçi qeydlər və müşahidə materialları;

11.4.2.3. fərdi müşayiət sənədləri;

11.4.2.4. valideynlərlə işə dair sənədlər;

11.4.2.5. ümumiləşdirici arayış və hesabatlar;

11.4.2.6. sinif saatlarının, tərbiyəvi və maarifləndirici fəaliyyətlərin müşahidəsi;

11.4.2.7. davamiyyət, iştirak və məktəb həyatına qoşulma ilə bağlı ümumi məlumatlar;

11.4.2.8. zəruri hallarda aidiyyəti şəxslərin işgüzar rəyləri.

11.4.3. Məlumat mənbələri seçilərkən onların etibarlılığı, aktuallığı, işəyararlılığı və məxfilik baxımından düzgün istifadəsi təmin olunmalıdır.

11.4.4. Qiymətləndirmə bir mənbəyə əsasən deyil, mümkün qədər bir neçə uyğun mənbənin müqayisəli nəzərdən keçirilməsi yolu ilə aparılmalıdır.

11.4.5. Həssas məlumatlardan istifadə zamanı şagird və ailə ilə bağlı məxfilik tələbləri, etik davranış qaydaları və məktəbdaxili istifadə çərçivəsi qorunmalıdır.

11.5. Rəyvermə, metodik dəstək və təkmilləşdirmə tədbirləri

11.5.1. Qiymətləndirmənin nəticələri məktəbdaxili qəbul olunmuş uyğun formada rəsmiləşdirilir.

11.5.2. Sinif rəhbəri qiymətləndirmənin nəticələri ilə tanış edilməli və zərurət olduqda öz mövqeyini bildirmək imkanı əldə etməlidir.

11.5.3. Aşkar edilmiş çatışmazlıqlar üzrə metodik dəstək, fərdi tövsiyələr, istiqamətləndirici rəy və ya düzəldici tədbirlər müəyyən edilə bilər.

11.5.4. Metodik dəstək sinif rəhbərinin fəaliyyətində müşahidə olunan çətinlikləri aradan qaldırmağa, onun peşəkar imkanlarını gücləndirməyə və işin keyfiyyətini yüksəltməyə xidmət etməlidir.

11.5.5. Müsbət nəticələr və səmərəli iş nümunələri məktəbdaxili təcrübə mübadiləsində, metodik müzakirələrdə və digər peşəkar inkişaf fəaliyyətlərində nəzərə alına bilər.

11.5.6. Təkrar olunan çatışmazlıqlar aradan qaldırılmadıqda məsələ məktəbdaxili qaydalara uyğun olaraq ayrıca nəzərdən keçirilə bilər.

11.5.7. Rəyvermə və təkmilləşdirmə tədbirləri sinif rəhbərinin fəaliyyətinin zəiflədilməsi üçün deyil, onun daha peşəkar, ardıcıl və nəticəyönlü fəaliyyət göstərməsinə dəstək vermək üçün tətbiq edilməlidir.

12. Sinif rəhbərinin məsuliyyəti

Sinif rəhbəri bu Təlimatda müəyyən edilmiş vəzifələrin, müəllimlərin etik davranış qaydalarının, məktəbdaxili sənədlərin, qəbul edilmiş qərarların və qanuni tapşırıqların tələblərinə əməl edilməsinə görə Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə və məktəbdaxili qaydalara uyğun məsuliyyət daşıyır.

12.1. Vəzifələrin lazımi qaydada icra olunmamasına görə məsuliyyət

12.1.1. Sinif rəhbəri bu Təlimatda nəzərdə tutulmuş funksional vəzifələri lazımi qaydada, vaxtında, tam və düzgün yerinə yetirmədikdə məsuliyyət daşıyır.

12.1.2. Sinif rəhbəri sinif üzrə müşayiət, müşahidə, əlaqələndirmə, valideynlərlə əməkdaşlıq, tərbiyəvi və maarifləndirici iş, risklərin izlənilməsi və digər əsas fəaliyyət istiqamətlərinin lazımi səviyyədə təşkil olunmamasına görə məsuliyyət daşıyır.

12.1.3. Vəzifələrin icrasında davamlı laqeydliyə, əsassız gecikməyə, işin yarımçıq saxlanılmasına və ya fəaliyyətin yalnız formal qaydada aparılmasına yol verilməsi məsuliyyət yaradan hal hesab olunur.

12.1.4. Sinif rəhbəri öz fəaliyyətini sinfin real ehtiyaclarına, təhsil səviyyəsinin xüsusiyyətlərinə və məktəbin müəyyən etdiyi məqsədlərə uyğun qurmadıqda bunun nəticələrinə görə də məsuliyyət daşıyır.

12.2. Sənədləşmə, saxlanma və məxfilik tələblərinin pozulmasına görə məsuliyyət

12.2.1. Sinif rəhbəri öz fəaliyyətinə aid işçi və daxili istifadə xarakterli sənədlərin düzgün aparılmamasına, natamam, qeyri-dəqiq və ya faktlara əsaslanmayan qeydlərə yol verilməsinə görə məsuliyyət daşıyır.

12.2.2. İşçi sənədlərin sistemsiz saxlanılması, zəruri məlumatların itirilməsi, sənədləşmənin işin davamlılığını təmin etməyəcək səviyyədə aparılması məsuliyyət yaradır.

12.2.3. Bilə-bilə yanlış, təhrif olunmuş və ya həqiqəti əks etdirməyən məlumatların işçi qeydlərə, müşahidə materiallarına, ümumiləşdirici arayış və digər sənədlərə daxil edilməsi məsuliyyət yaradan hal hesab olunur.

12.2.4. Şagird və ailə ilə bağlı məxfi və həssas məlumatların əsassız paylaşılması, etik çərçivədən kənar müzakirəsi, aidiyyəti olmayan şəxslərə ötürülməsi və ya nəzarətsiz rəqəmsal paylaşılması məsuliyyətə səbəb olur.

12.2.5. Sinif rəhbəri sənədlərin təhvil-təslimi zamanı işin davamlılığı üçün vacib olan məlumatların ötürülməməsinə, yaxud aidiyyətsiz və həssas məlumatların əsassız paylaşılmasına görə məsuliyyət daşıyır.

12.3. Riskli hallar barədə vaxtında məlumat verməməyə görə məsuliyyət

12.3.1. Sinif rəhbəri şagirdin təhlükəsizliyinə, rifahına, davamiyyətinə, davranışına, sosial vəziyyətinə və ya məktəb həyatında iştirakına mənfi təsir göstərə bilən riskli halları vaxtında diqqətə almadıqda məsuliyyət daşıyır.

12.3.2. Riskli hal, təhlükəsizlik problemi, zorakılıq ehtimalı, ciddi davranış dəyişikliyi, sosial təcrid, davamiyyətlə bağlı ağırlaşma və digər həssas vəziyyətlər barədə məlumatın gizlədilməsi, ört-basdır edilməsi, gecikdirilməsi və ya aidiyyəti üzrə vaxtında çatdırılmaması məsuliyyət yaradan hal hesab olunur.

12.3.3. Sinif rəhbəri müşahidə etdiyi riskli hallarla bağlı məktəbdaxili qaydalara uyğun olaraq rəhbərliyi, zəruri hallarda sinifdənxaric və məktəbdənkənar işlər üzrə təşkilatçını, psixoloqu, valideyni və digər aidiyyəti şəxsləri vaxtında məlumatlandırmamasına görə məsuliyyət daşıyır.

12.3.4. Riskli hallarla bağlı operativ məlumatlandırmanın aparılmaması nəticəsində şagirdin hüquq və mənafeyinə, təhlükəsizliyinə və məktəbdaxili vəziyyətə mənfi təsir yarandıqda məsələ qanunvericiliyə və məktəbdaxili qaydalara uyğun olaraq ayrıca qiymətləndirilə bilər.

12.4. Etik davranış tələblərinin pozulmasına görə məsuliyyət

12.4.1. Sinif rəhbəri şagirdlərlə, valideynlərlə, həmkarlarla və digər aidiyyəti şəxslərlə münasibətdə etik davranış tələblərini pozduqda məsuliyyət daşıyır.

12.4.2. Şagirdin ləyaqətinin alçaldılması, təhqir edilməsi, damğalanması, psixoloji təzyiqə məruz qoyulması, kollektiv qarşısında nüfuzdan salınması və ya birtərəfli şəkildə günahkar elan edilməsi etik davranış qaydalarının kobud pozuntusu hesab olunur və məsuliyyət yaradır.

12.4.3. Rəqəmsal ünsiyyətdə etik və peşəkar sərhədlərin pozulması, həssas məlumatların yayılması, qeyri-işgüzar və alçaldıcı ton, yaxud şəxsi münasibət xarakteri alan ünsiyyət formaları da etik davranış qaydalarının pozuntusu kimi qiymətləndirilir və məsuliyyət yaradır.

12.4.4. Həmkarların və digər aidiyyəti şəxslərin nüfuzdan salınması, əməkdaşlıq mühitinin pozulması və peşəkar münasibətlərdə hörmətsiz davranış nümayiş etdirilməsi də məsuliyyət doğurur.

12.5. Məktəbdaxili qaydalara və qanuni göstərişlərə əməl edilməməsinə görə məsuliyyət

12.5.1. Sinif rəhbəri məktəbin nizamnaməsinə, daxili intizam qaydalarına, direktorun əmrlərinə, Pedaqoji Şuranın qərarlarına, təsdiq edilmiş fəaliyyət planlarına və bu Təlimata əməl etmədikdə məsuliyyət daşıyır.

12.5.2. Sinif rəhbəri məktəbdaxili qaydalara, qəbul edilmiş qərarlara və qanuni tapşırıqlara əməl etmədikdə məsuliyyət daşıyır.

12.5.3. Sinif rəhbəri öz səlahiyyət həddini aşdıqda, digər vəzifəli şəxslərin funksiyalarına əsassız müdaxilə etdikdə və ya məktəbdaxili qərarverici mexanizmi əvəz edən mövqe tutduqda məsuliyyət daşıyır.

12.5.4. Məktəbdaxili qaydalara və qanuni göstərişlərə əməl edilməməsi nəticəsində sinif üzrə işin keyfiyyətinə, şagirdlərin rifahına, təhlükəsizliyinə, sənədləşmənin etibarlılığına və məktəbdaxili əməkdaşlıq mühitinə mənfi təsir yarandıqda məsuliyyət tətbiq oluna bilər.

13. Yekun müddəalar

13.1. Təlimatın qəbul edilməsi qaydası

13.1.1. Bu Təlimat ümumi təhsil müəssisəsinin Pedaqoji Şurasında müzakirə edilir və qəbul olunur.

13.1.2. Pedaqoji Şuranın müvafiq qərarı əsasında Təlimat məktəb direktorunun əmri ilə təsdiq edilir.

13.1.3. Təlimat təsdiq edildikdən sonra aidiyyəti sinif rəhbərləri onunla imza qarşılığında tanış edilirlər.

13.1.4. Təlimat məktəbin fəaliyyət xüsusiyyətləri, normativ tələblər və praktik ehtiyaclar nəzərə alınmaqla hər tədris ilində yenidən nəzərdən keçirilə bilər.

13.2. Təlimatın qüvvəyə minməsi

13.2.1. Bu Təlimat məktəb direktorunun təsdiqedici əmri ilə müəyyən edilmiş tarixdən qüvvəyə minir.

13.2.2. Təlimat qüvvəyə mindiyi tarixdən etibarən sinif rəhbərliyinin təşkili, həyata keçirilməsi, sənədləşdirilməsi, qiymətləndirilməsi və əlaqələndirilməsi üzrə əsas məktəbdaxili normativ sənəd kimi tətbiq olunur.

13.2.3. Bu Təlimat qüvvəyə mindiyi tarixdən etibarən sinif rəhbərliyinə aid əvvəlki məktəbdaxili yanaşmalar və iş praktikası onun müddəalarına uyğunlaşdırılır.

13.3. İcraya nəzarət

13.3.1. Bu Təlimatın icrasına ümumi nəzarəti məktəb direktoru həyata keçirir.

13.3.2. Təlimatın gündəlik tətbiqi, fəaliyyətin əlaqələndirilməsi, icra vəziyyətinin izlənilməsi və məktəbdaxili nəzarət xətti təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini tərəfindən təmin edilir.

13.3.3. Sinifdənxaric və məktəbdənkənar fəaliyyətlə bağlı müddəaların icrası üzrə aidiyyəti istiqamətdə əlaqələndirmə və icra vəziyyətinin izlənilməsi sinifdənxaric və məktəbdənkənar işlər üzrə təşkilatçı tərəfindən həyata keçirilir.

13.3.4. Təlimatın icrası zamanı aşkar edilmiş çatışmazlıqlar, çətinliklər və təkmilləşdirmə ehtiyacları məktəbdaxili qaydada ümumiləşdirilərək zəruri tədbirlərin görülməsi üçün aidiyyəti üzrə təqdim olunur.

13.4. Təlimata dəyişiklik və əlavələrin edilməsi qaydası

13.4.1. Bu Təlimata dəyişiklik və əlavələr normativ hüquqi aktlarda baş verən dəyişikliklər, məktəbdaxili təşkilati ehtiyaclar və tətbiq zamanı yaranmış zəruri təkmilləşdirmə tələbləri nəzərə alınmaqla edilə bilər.

13.4.2. Təlimata dəyişiklik və əlavələr məktəbdaxili qaydada hazırlanır, Pedaqoji Şurada müzakirə edilir və müvafiq qərar əsasında məktəb direktorunun əmri ilə təsdiq olunur.

13.4.3. Təlimata edilmiş dəyişiklik və əlavələr barədə aidiyyəti sinif rəhbərləri imza qarşılığında məlumatlandırılır.

13.4.4. Təlimatın yeni redaksiyası və ya ona edilmiş dəyişikliklər qüvvəyə mindiyi tarixdən etibarən əvvəlki müddəalar həmin hissədə tətbiq olunmur.