Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığının təşkili haqqında Əsasnamə + TP

   Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığının təşkili haqqında Əsasnamə

 1. Ümumi müddəalar

1.1. Əsasnamənin hüquqi statusu

1.1.1. Bu Əsasnamə ümumi təhsil müəssisəsində Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığının hazırlanması, təşkili, keçirilməsi, əlaqələndirilməsi, monitorinqi, yekunlaşdırılması və nəticələrinin sonrakı tədris-metodiki işdə nəzərə alınması qaydalarını müəyyən edən məktəbdaxili normativ sənəddirA.

1.1.2. Əsasnamə Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığının məktəbdə vahid məqsəd, plan, idarəetmə və qiymətləndirmə mexanizmi əsasında həyata keçirilməsini təmin etmək üçün hazırlanır.

1.1.3. Bu Əsasnamə məktəbin illik fəaliyyət planı, məktəbdaxili metodiki işin təşkili, şagirdlərin təlim nəticələrinin inkişafı, oxu və mütaliə mədəniyyətinin gücləndirilməsi, nitq və yazı bacarıqlarının təkmilləşdirilməsi, habelə Azərbaycan dili və ədəbiyyat üzrə təlim keyfiyyətinin yüksəldilməsi istiqamətində tətbiq olunur.

1.1.4. Əsasnamə məktəbdə Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığının təşkili ilə bağlı fəaliyyətin əsas daxili tənzimləyici sənədi kimi rəhbər tutulur.

1.1.5. Bu Əsasnamə məktəbin pedaqoji şurasında müzakirə olunduqdan sonra məktəb direktorunun əmri ilə təsdiq edilir və qüvvəyə minir.

1.2. Əsasnamənin tətbiq dairəsi

1.2.1. Bu Əsasnamə ümumi təhsil müəssisəsində Azərbaycan dili, “Azərbaycan dili – dövlət dili kimi” və ədəbiyyat fənlərinin faktiki tədris olunduğu sinif, qrup və istiqamətlər üzrə təşkil edilən fənn aylığı fəaliyyətlərinə şamil olunur.

1.2.2. Əsasnamənin müddəaları məktəb rəhbərliyi, təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini, Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimləri, metodbirləşmə rəhbəri, sinif rəhbərləri, kitabxanaçı və fənn aylığının təşkili ilə bağlı cəlb olunan digər aidiyyəti işçilər üçün tətbiq edilir.

1.2.3. Məktəbdə məktəbəhazırlıq qrupları mövcud olduqda, fənn aylığı çərçivəsində həmin qruplarda yaş xüsusiyyətlərinə uyğun dil və ilkin savadlılıq yönümlü fəaliyyətlər də nəzərdə tutula bilər.

1.2.4. Fənn aylığı üzrə tədbirlər ibtidai, ümumi orta və tam orta təhsil səviyyələrinin xüsusiyyətləri, təlim nəticələri, yaş və inkişaf xüsusiyyətləri, tədris dili və məktəbin mövcud təhsil şəraiti nəzərə alınmaqla planlaşdırılır və həyata keçirilir.

1.2.5. Fənn aylığı çərçivəsində təşkil olunan fəaliyyətlərdə bütün şagirdlərin iştirak imkanları nəzərə alınır, zərurət olduqda fərqli təlim ehtiyaclarına uyğunlaşdırılmış və dəstəkləyici yanaşmalar tətbiq edilir.

1.3. Fənn aylığının mahiyyəti və təyinatı

1.3.1. Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığı şagirdlərin dil, nitq, oxu, yazı, dinləmə, danışma, mətnqurma, mətnin təhlili, yaradıcı ifadə və mütaliə bacarıqlarının inkişafına xidmət edən planlı, məqsədyönlü və nəticəyönümlü pedaqoji fəaliyyətlər sistemidir.

1.3.2. Fənn aylığı Azərbaycan dili və ədəbiyyatın məzmun və məqsəd yaxınlığını, eyni zamanda hər iki fənnin özünəməxsus xüsusiyyətlərini nəzərə almaqla vahid təşkilati çərçivədə həyata keçirilir.

1.3.3. Fənn aylığı çərçivəsində keçirilən fəaliyyətlər Azərbaycan dili və ədəbiyyat üzrə dövlət standartlarında və təhsil proqramlarında müəyyən edilmiş təlim nəticələrinin dəstəklənməsinə, şagirdlərin oxuduğunu anlama, öz fikrini əsaslandırılmış şəkildə ifadə etmə, bədii mətnləri qavrama və təhlil etmə bacarıqlarının inkişafına yönəldilir.

1.3.4. Fənn aylığı məktəbdə oxu və mütaliə mədəniyyətinin gücləndirilməsinə, kitabxana mühitindən səmərəli istifadəyə, şagirdlərdə dilə, ədəbiyyata, kitaba və yaradıcı ifadəyə marağın artırılmasına xidmət edir.

1.3.5. Fənn aylığı yalnız ayrı-ayrı tədbirlərin keçirilməsi ilə məhdudlaşmır, həm də müəllimlərin metodiki əməkdaşlığını, təcrübə mübadiləsini, təlim nəticələrinin izlənilməsini, dəstəyə ehtiyacı olan şagirdlərlə işi və yaxşı təcrübələrin ümumiləşdirilməsini əhatə edir.

1.3.6. Fənn aylığı çərçivəsində fəaliyyətlər fəndaxili və zərurət olduqda fənlərarası inteqrasiya əsasında təşkil oluna bilər.

1.4. Fənn aylığının keçirilmə müddəti

1.4.1. Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığı məktəbin illik fəaliyyət planına uyğun olaraq tədris ili ərzində məktəb tərəfindən müəyyən edilmiş bir aylıq və ya ona uyğun planlaşdırılmış dövr ərzində keçirilir.

1.4.2. Fənn aylığının keçirilmə müddəti, tədbirlər planı, məsul şəxslər, iştirakçı qruplar, monitorinq formaları və yekunlaşdırma qaydası məktəb direktorunun əmri ilə təsdiq edilir.

1.4.3. Fənn aylığının təşkili hazırlıq, icra, monitorinq və yekunlaşdırma mərhələləri üzrə həyata keçirilir.

1.4.4. Fənn aylığının keçirilmə müddəti və tədbirlərin ardıcıllığı müəyyən edilərkən məktəbin iş rejimi, tədris yükü, təqvim planlaşdırması, təhsilalanların yaş xüsusiyyətləri və mövcud maddi-texniki imkanlar nəzərə alınır.

1.4.5. Zərurət yarandıqda fənn aylığı üzrə ayrı-ayrı tədbirlərin keçirilmə vaxtında və ya təşkilati qaydalarında dəyişiklik edilə bilər. Belə dəyişikliklər aidiyyəti məsul şəxslərin təklifi əsasında direktor tərəfindən rəsmiləşdirilir.

1.5. Əsas anlayışlar

1.5.1. Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığı – məktəbdə Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənləri üzrə təlim keyfiyyətinin yüksəldilməsi, şagirdlərin dil və ədəbi bacarıqlarının inkişafı, müəllimlərin metodiki fəaliyyətinin gücləndirilməsi məqsədi ilə planlı şəkildə təşkil olunan tədbirlər və inkişafyönlü fəaliyyətlər sistemidir.

1.5.2. Fənn aylığı tədbirlər planı – aylıq çərçivəsində həyata keçiriləcək fəaliyyətlərin məqsədini, məzmununu, icra müddətini, icraçılarını, hədəf qruplarını, monitorinq və sənədləşdirmə formalarını müəyyən edən işçi sənəddir.

1.5.3. Təlim nəticələri – müvafiq təhsil səviyyəsi üzrə şagirdin nümayiş etdirməli olduğu bilik, bacarıq və münasibət göstəriciləridir.

1.5.4. Oxu və mütaliə mədəniyyəti – şagirdin yaş və inkişaf səviyyəsinə uyğun mətnləri maraqla, şüurlu və məqsədli oxuması, oxuduqlarına münasibət bildirməsi, kitab və oxu fəaliyyətinə davamlı maraq göstərməsi ilə bağlı bacarıq və münasibətlər sistemidir.

1.5.5. İnteqrativ fəaliyyət – Azərbaycan dili və ədəbiyyatın ortaq məzmun, bacarıq və dəyər istiqamətləri əsasında, zərurət olduqda digər fənlər və məktəbdaxili tərbiyə işi ilə əlaqələndirilərək təşkil olunan fəaliyyət formasıdır.

1.5.6. Yaradıcı yazı – şagirdin müşahidə, təəssürat, fikir və münasibətlərini mövzuya, məqsədə və üsluba uyğun şəkildə müstəqil və məzmunlu formada yazılı ifadə etməsinə yönəlmiş fəaliyyət növüdür.

1.5.7. Əməli yazı – gündəlik həyatda və təlim prosesində istifadə olunan məktub, ərizə, elan, təqdimat mətni, plan, qısa məlumat və digər praktik yazı nümunələrinin hazırlanması ilə bağlı bacarıq sahəsidir.

1.5.8. Formativ qiymətləndirmə – təlim prosesi və fənn aylığı çərçivəsində şagirdlərin irəliləyişini izləmək, çətinliklərini müəyyənləşdirmək, onlara vaxtında dəstək vermək və inkişaf istiqamətlərini müəyyən etmək məqsədi ilə aparılan davamlı qiymətləndirmə formasıdır.

1.5.9. Rəyvermə – şagirdin fəaliyyəti, nailiyyəti və çətinlikləri barədə inkişafyönlü tövsiyələrin verilməsi prosesidir.

1.5.10. Dəstəyə ehtiyacı olan şagird – müvafiq təlim nəticələrinin mənimsənilməsində, oxu, yazı, ifadəetmə, mətnin qavranılması və digər əlaqəli bacarıqlar üzrə əlavə pedaqoji dəstəyə ehtiyac duyan şagirddir.

1.5.11. İstedadlı və yaradıcı şagird – Azərbaycan dili və ədəbiyyat üzrə bilik, bacarıq, yaradıcı işlər, təqdimatlar, qiraət, təhlil və digər fəaliyyətlərdə yüksək fəallıq və nəticə göstərən şagirddir.

1.5.12. Yekun hesabat – fənn aylığı çərçivəsində həyata keçirilmiş fəaliyyətlərin icra vəziyyəti, iştirak göstəriciləri, əldə olunmuş nəticələr, müəyyən edilmiş çətinliklər və növbəti mərhələ üçün təklifləri əks etdirən ümumiləşdirilmiş sənəddir.

2.2. Ümumi təhsilin dövlət standartları

2.2.1. Bu Əsasnamənin əsas normativ dayaqlarından biri ümumi təhsil pilləsi üzrə qüvvədə olan dövlət standartlarıdır.

2.2.2. Fənn aylığının məqsədi, məzmunu, təşkilati mexanizmi, fəaliyyət istiqamətləri, monitorinq və qiymətləndirmə yanaşmaları ümumi təhsil pilləsinin dövlət standartlarında müəyyən edilmiş təlim nəticələri, məzmun istiqamətləri və ümumi pedaqoji tələblər nəzərə alınmaqla müəyyən edilir.

2.2.3. Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığı üzrə fəaliyyətlər ibtidai, ümumi orta və tam orta təhsil səviyyələri üzrə tətbiq olunan dövlət standartlarının tələblərinə uyğunlaşdırılır və həmin tələblərin məktəbdaxili icrasını dəstəkləyən fəaliyyət forması kimi təşkil edilir. Məktəbəhazırlıq qrupları mövcud olduqda, həmin qruplarda həyata keçirilən fəaliyyətlər yaş xüsusiyyətlərinə uyğun ilkin dil və savadlılıq istiqaməti üzrə planlaşdırılır.

2.2.4. Fənn aylığı üzrə tədbirlər nəticəyönümlülük, yaş və səviyyəyə uyğunluq, ardıcıllıq, inkişafyönümlülük və davamlı izləmə prinsipləri nəzərə alınmaqla həyata keçirilir.

2.3. Azərbaycan dili fənni və “Azərbaycan dili – dövlət dili kimi” istiqaməti üzrə kurikulumlar

2.3.1. Bu Əsasnamənin metodik əsaslarından biri ümumi təhsil müəssisələrində Azərbaycan dili fənni və “Azərbaycan dili – dövlət dili kimi” istiqaməti üzrə qüvvədə olan təhsil proqramları (kurikulumlar) və həmin sahə üzrə təsdiq edilmiş aidiyyəti kurikulum sənədləridir.

2.3.2. Azərbaycan dili istiqaməti üzrə fəaliyyətlər fənnin məqsədi, təlim nəticələri, məzmun standartları, fəaliyyət xətləri, təlim strategiyaları və qiymətləndirmə yanaşmaları nəzərə alınmaqla planlaşdırılır.

2.3.3. Fənn aylığının Azərbaycan dili ilə bağlı tədbirləri şagirdlərin nitq və dil bacarıqlarının inkişafına, nitq mədəniyyətinin formalaşdırılmasına, oxu, yazı, dinləmə və danışma fəaliyyətlərinin təkmilləşdirilməsinə, habelə dil vasitəsilə özünüifadə və yaradıcılığın gücləndirilməsinə yönəldilir.

2.3.4. Məktəbdə “Azərbaycan dili – dövlət dili kimi” fənni tədris olunduqda, fənn aylığının müvafiq fəaliyyətləri həmin istiqamət üzrə qüvvədə olan kurikulumun məqsəd, məzmun və təlim nəticələrinə uyğun şəkildə planlaşdırılır və həyata keçirilir.

2.3.5. Məktəbdə təmayül sinifləri mövcud olduqda, Azərbaycan dili üzrə fəaliyyətlər müvafiq təmayül kurikulumu nəzərə alınmaqla planlaşdırıla bilər.

2.4. Ədəbiyyat fənni üzrə kurikulum

2.4.1. Bu Əsasnamənin metodik əsaslarından biri ümumi təhsil müəssisələrində ədəbiyyat fənni üzrə qüvvədə olan təhsil proqramı (kurikulumu) və həmin sahə üzrə təsdiq edilmiş aidiyyəti kurikulum sənədləridir.

2.4.2. Ədəbiyyat istiqaməti üzrə fəaliyyətlər bədii mətnlərin qavranılması və təhlili, ədəbi janrların öyrənilməsi, ədəbi simalar və əsərlər üzrə məlumatlılığın artırılması, müqayisə və ümumiləşdirmə bacarıqlarının inkişafı, yaradıcı yazının təşviqi və dəyər əsaslı şərh bacarıqlarının formalaşdırılması istiqamətində qurulur.

2.4.3. Fənn aylığının ədəbiyyatla bağlı tədbirləri ədəbiyyat fənninin faktiki tədris olunduğu sinif və təhsil səviyyələri üzrə tətbiq edilir.

2.4.4. Məktəbdə təmayül sinifləri mövcud olduqda, ədəbiyyat üzrə fəaliyyətlər müvafiq təmayül kurikulumu nəzərə alınmaqla planlaşdırıla bilər.

2.4.5. Ədəbiyyat üzrə tədbirlərdə fəndaxili, zərurət olduqda isə fənlərarası inteqrasiya, müstəqil mülahizə yürütmə, yaradıcı təqdimat və bədii-estetik yanaşma imkanları nəzərə alınır.

2.5. Məktəbin nizamnaməsi, illik fəaliyyət planı, pedaqoji şura qərarları və digər daxili sənədlər

2.5.1. Bu Əsasnamə məktəbin nizamnaməsi, illik fəaliyyət planı, pedaqoji şura qərarları, məktəbdaxili metodiki işin təşkili üzrə sənədlər və aidiyyəti işçi sənədlərlə uzlaşdırılmış şəkildə tətbiq edilir.

2.5.2. Məktəbin nizamnaməsi fənn aylığının məktəbin ümumi fəaliyyət çərçivəsində həyata keçirilməsinin əsas daxili təşkilati bazasını müəyyən edir.

2.5.3. Məktəbin illik fəaliyyət planı fənn aylığının tədris ili üzrə ümumi planlaşdırma sistemində yerini və digər fəaliyyətlərlə əlaqəsini müəyyən edir.

2.5.4. Pedaqoji şura qərarı fənn aylığının məqsədi, məzmunu və məktəbdaxili təşkili ilə bağlı yanaşmanın müzakirə olunmuş və qəbul edilmiş əsaslarını rəsmiləşdirir.

2.5.5. Məktəb direktorunun əmri fənn aylığının keçirilmə müddətini, tədbirlər planını, məsul şəxsləri, təşkilati bölgünü, monitorinq və yekunlaşdırma mexanizmini məktəbdaxili qaydada təsbit edir.

2.5.6. Fənn aylığının icrası ilə bağlı tədbirlər planı, iş bölgüsü, müşahidə və monitorinq materialları, arayışlar, yekun təhlillər və digər işçi sənədlər məktəbdaxili sənədləşmə qaydasına uyğun rəsmiləşdirilir və saxlanılır.

 3. Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığının məqsədi və əsas vəzifələri

3.1. Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığının ümumi məqsədi

3.1.1. Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığının ümumi məqsədi bu fənlər üzrə təlim keyfiyyətinin yüksəldilməsinə, dövlət standartları və təhsil proqramlarında nəzərdə tutulmuş nəticələrin dəstəklənməsinə, şagirdlərin dil, nitq, oxu, yazı, təhlil və ədəbi qavrayış bacarıqlarının inkişafına şərait yaratmaqdır.

3.1.2. Fənn aylığı məktəbdə Azərbaycan dilinə, ədəbiyyata, kitaba və mütaliəyə marağın gücləndirilməsinə, şagirdlərdə aydın ifadə, müstəqil düşünmə və bədii-estetik münasibət mədəniyyətinin inkişafına xidmət edir.

3.2. Azərbaycan dili üzrə təlim və inkişaf vəzifələri

3.2.1. Şagirdlərin dinləmə, danışma, oxu və yazı bacarıqlarının təhsil səviyyələrinə uyğun şəkildə inkişafını dəstəkləmək.

3.2.2. Şagirdlərdə nitq etiketi, nitq mədəniyyəti və ədəbi dil normalarına əməl vərdişlərinin möhkəmləndirilməsinə şərait yaratmaq.

3.2.3. Şagirdlərin müxtəlif məqsəd və situasiyalara uyğun şifahi və yazılı mətn qurmaq bacarıqlarını inkişaf etdirmək.

3.2.4. Əməli yazı, redaktə və məqsədəuyğun yazılı ifadə bacarıqlarının təkmilləşdirilməsini dəstəkləmək.

3.2.5. Şagirdlərin fikrini ardıcıl, aydın və əsaslandırılmış şəkildə ifadə etmə bacarıqlarının gücləndirilməsinə yardım göstərmək.

3.3. Ədəbiyyat üzrə təlim və inkişaf vəzifələri

3.3.1. Şagirdlərin bədii mətnləri ifadəli oxuma, qavrama və təhlil etmə bacarıqlarının inkişafını dəstəkləmək.

3.3.2. Ədəbi janrlar, mövzu, ideya, obraz və müəllif mövqeyi ilə bağlı anlayışların möhkəmləndirilməsinə şərait yaratmaq.

3.3.3. Şagirdlərin bədii mətnlərə münasibət bildirmə, müqayisə aparma, ümumiləşdirmə və mülahizə yürütmə bacarıqlarını inkişaf etdirmək.

3.3.4. Ədəbi nümunələrdə əks olunan milli-mənəvi və ümumbəşəri dəyərlərin dərkini gücləndirmək.

3.3.5. Şagirdlərin ədəbi simalar, əsərlər və ədəbi dövrlər haqqında məlumatlılığını genişləndirmək, ədəbi təhlil və ədəbi yönlü yaradıcı ifadə bacarıqlarını dəstəkləmək.

3.4. Azərbaycan dili və ədəbiyyat üzrə birgə və inteqrativ vəzifələr

3.4.1. Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənləri arasında məzmun və bacarıq əlaqələrini gücləndirməklə məktəbdə vahid oxu, savadlılıq və mütaliə mühitinin formalaşdırılmasına dəstək vermək.

3.4.2. Oxu, dinləmə, danışma, yazı və mətnlə iş bacarıqlarının qarşılıqlı əlaqədə inkişafını təşviq etmək.

3.4.3. Məktəbdə kitab, mütaliə və dil-ədəbiyyat yönlü mədəni mühitin gücləndirilməsinə xidmət edən yanaşmaları dəstəkləmək.

3.4.4. Zərurət olduqda digər fənlər, kitabxana işi və məktəbin tərbiyə fəaliyyəti ilə əlaqələndirilmiş inteqrativ istiqamətlərin tətbiqinə şərait yaratmaq.

3.4.5. Şagirdlərin fərqli təlim ehtiyacları, maraqları və iştirak imkanları nəzərə alınmaqla motivasiyaedici və inklüziv yanaşmaların təşviqinə xidmət etmək.

3.5. Məktəbdaxili metodiki işin təşkili və peşəkar əməkdaşlıqla bağlı vəzifələr

3.5.1. Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimlərinin kurikulum, təlim nəticələri və təhsil səviyyələri üzrə birgə planlaşdırma fəaliyyətini dəstəkləmək.

3.5.2. Müəllimlər arasında metodiki əməkdaşlıq, təcrübə mübadiləsi və peşəkar ünsiyyət mühitinin gücləndirilməsinə şərait yaratmaq.

3.5.3. Təlim materiallarının, tapşırıqların və qiymətləndirmə yanaşmalarının məqsədəuyğun seçimi və uzlaşdırılması istiqamətində ortaq işi təşviq etmək.

3.5.4. Şagird nailiyyətlərinə inkişafyönlü yanaşma, rəyvermə və dəstək baxımından vahid metodik xəttin formalaşdırılmasını dəstəkləmək.

3.5.5. Müəllimlərin işində meydana çıxan çətinliklərin təhlili, uyğun dəstək istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi və səmərəli təcrübələrin ümumiləşdirilməsinə şərait yaratmaq.

4. Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığının idarə olunması və təşkilati mexanizmi

4.1. Məktəb direktorunun ümumi rəhbərlik, təsdiq və təşkilati təminat funksiyaları

4.1.1. Məktəb direktoru Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığının məktəbin illik fəaliyyət planına, inkişaf prioritetlərinə və daxili iş rejiminə uyğun şəkildə təşkil olunmasına ümumi rəhbərliyi həyata keçirir.

4.1.2. Məktəb direktoru fənn aylığının keçirilməsi ilə bağlı tədbirlər planını, məsul şəxsləri, təşkilati bölgünü və zərurət olduqda təşkilat komitəsinin tərkibini məktəbdaxili qaydada təsdiq edir.

4.1.3. Məktəb direktoru fənn aylığının təşkili üçün zəruri təşkilati şəraitin yaradılmasını, aidiyyəti işçi qüvvəsinin cəlb olunmasını və fəaliyyətlərin məktəbin ümumi işi ilə uzlaşdırılmasını təmin edir.

4.1.4. Məktəb direktoru fənn aylığı ilə bağlı sənədlərin müəyyən olunmuş qaydada rəsmiləşdirilməsini və icra prosesinin təşkilati baxımdan düzgün qurulmasını təmin edir.

4.1.5. Məktəb direktoru fənn aylığının gündəlik icrasını birbaşa həyata keçirmir, lakin onun məqsədəuyğun, planlı və nəticəyönümlü şəkildə təşkilinə ümumi rəhbərlik edir.

4.2. Təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavininin əlaqələndirmə və icra prosesinin təşkilati izlənilməsi funksiyaları

4.2.1. Təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığının hazırlanması və keçirilməsi prosesinin əsas əlaqələndirici şəxsi kimi çıxış edir.

4.2.2. Təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini fənn aylığı ilə bağlı işçi planın hazırlanmasını, tədbirlərin tədris prosesi, dərs cədvəli və məktəbin ümumi fəaliyyəti ilə uzlaşdırılmasını təşkil edir.

4.2.3. Təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini aidiyyəti müəllimlər, metodbirləşmə, sinif rəhbərləri, kitabxanaçı və digər dəstək iştirakçıları arasında təşkilati əlaqələndirməni təmin edir.

4.2.4. Təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini tədbirlərin icra ardıcıllığını, müddətlərə əməl olunmasını və təşkilati tapşırıqların yerinə yetirilməsini izləyir.

4.2.5. Zərurət yarandıqda təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini fəaliyyətlərin vaxtında düzəliş edilməsi, icraçıların məlumatlandırılması və direktor qarşısında təkliflərin təqdim olunmasını təşkil edir.

4.3. Metodbirləşmənin metodiki uzlaşdırma və planlaşdırma funksiyaları

4.3.1. Azərbaycan dili və ədəbiyyat üzrə metodbirləşmə fənn aylığının məzmununun kurikulumlara, təlim nəticələrinə və təhsil səviyyələri üzrə prioritetlərə uyğunlaşdırılmasında iştirak edir.

4.3.2. Metodbirləşmə fənn aylığı çərçivəsində nəzərdə tutulan fəaliyyətlərin ümumi metodik istiqamətini müəyyənləşdirir və müəllimlər arasında vahid yanaşmanın formalaşdırılmasına şərait yaradır.

4.3.3. Metodbirləşmə tədbirlərin mövzu seçimi, səviyyələr üzrə fərqləndirilməsi, mətn və tapşırıqların uyğunluğu, nəticəyönümlü planlaşdırma və inteqrasiya imkanları ilə bağlı təkliflər verir.

4.3.4. Metodbirləşmə müəllimlər arasında iş bölgüsünün metodik baxımdan uzlaşdırılmasına, təcrübə mübadiləsinə və səmərəli yanaşmaların paylaşılmasına kömək edir.

4.3.5. Metodbirləşmə istifadə olunacaq materiallar, əlavə mənbələr və iş üsulları ilə bağlı məqsədəuyğun tövsiyələr hazırlaya bilər.

4.4. Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimlərinin icra, əməkdaşlıq və hesabatlı iştirak vəzifələri

4.4.1. Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimləri fənn aylığı çərçivəsində təsdiq olunmuş plan üzrə nəzərdə tutulan fəaliyyətlərin əsas icraçılarıdır.

4.4.2. Müəllimlər fəaliyyətlərin məzmununu kurikulumun məqsəd və nəticələrinə, şagirdlərin yaş və hazırlıq səviyyəsinə, sinifin xüsusiyyətlərinə uyğun şəkildə hazırlayır və həyata keçirirlər.

4.4.3. Müəllimlər fəaliyyətlərin planlaşdırılması və icrası zamanı bir-biri ilə əməkdaşlıq edir, zərurət olduqda vahid mövzu xətti, ortaq material və inteqrativ yanaşma üzrə razılaşdırılmış iş aparırlar.

4.4.4. Müəllimlər şagirdlərin fəal iştirakını, fərqli imkan və ehtiyaclarının nəzərə alınmasını və pedaqoji baxımdan uyğun iştirak mühitinin qorunmasını təmin etməyə çalışırlar.

4.4.5. Müəllimlər həyata keçirdikləri fəaliyyətlərlə bağlı tələb olunan işçi materialları, qısa məlumatları və nəticələri aidiyyəti qaydada təqdim edirlər.

4.4.6. Müəllimlər fənn aylığı çərçivəsində yalnız öz fəaliyyət istiqamətləri üzrə hesabatlı iştirak edirlər və məktəbdaxili ümumi idarəetmə funksiyasını daşımırlar.

4.5. Sinif rəhbərlərinin təşkilati dəstək və şagird iştirakının təşviqi funksiyaları

4.5.1. Sinif rəhbərləri fənn aylığı çərçivəsində şagirdlərin fəaliyyətlərə cəlb olunmasına təşkilati dəstək göstərirlər.

4.5.2. Sinif rəhbərləri sinif üzrə məlumatlandırma, iştirakın təşviqi, şagirdlərin motivasiyasının artırılması və zərurət olduqda valideynlə ilkin əlaqələndirmə istiqamətində kömək göstərirlər.

4.5.3. Sinif rəhbərləri fənn müəllimlərinin təqdim etdiyi məlumatlar əsasında sinif üzrə iştirakın daha səmərəli təşkili üçün yardımçı rol oynayırlar.

4.5.4. Sinif rəhbərləri fənn aylığının məzmununu müəyyənləşdirmirlər və fənn müəllimlərinin metodik funksiyalarını əvəz etmirlər.

4.6. Kitabxanaçı ilə əməkdaşlıq və oxu-mütaliə resurslarının təşkilati dəstəyi

4.6.1. Məktəb kitabxanaçısı ilə əməkdaşlıq fənn aylığı çərçivəsində uyğun oxu və mütaliə resurslarının seçilməsi, təqdim olunması və əlçatanlığının təmin edilməsinə xidmət edir.

4.6.2. Kitabxanaçı mövzuya uyğun kitab, bədii nümunə, məlumat mənbəyi və digər resursların şagird və müəllimlər üçün əlçatan olmasına təşkilati dəstək göstərir.

4.6.3. Kitabxanaçı müəllimlərlə əməkdaşlıq çərçivəsində şagirdlərin yaş səviyyəsinə və təlim məqsədlərinə uyğun materialların seçilməsi və təqdim olunmasında iştirak edə bilər.

4.6.4. Kitabxanaçı fənn aylığı çərçivəsində resurs dəstəyi verir, lakin tədris və metodik rəhbərlik funksiyasını yerinə yetirmir.

4.7. Psixoloq və aidiyyəti dəstək işçiləri ilə qarşılıqlı fəaliyyətin təşkili

4.7.1. Məktəb psixoloqu və zərurət olduqda digər aidiyyəti dəstək işçiləri fənn aylığı çərçivəsində şagirdlərin motivasiyasının artırılması, iştirak imkanlarının genişləndirilməsi və fərqli ehtiyacların nəzərə alınması istiqamətində dəstək göstərə bilərlər.

4.7.2. Psixoloqla qarşılıqlı fəaliyyət şagirdlərin yaş xüsusiyyətləri, özünüifadə imkanları, ünsiyyət bacarıqları və iştirak zamanı yarana biləcək çətinliklərin nəzərə alınmasına yardım edir.

4.7.3. Aidiyyəti dəstək işçilərinin iştirakı məktəbin ehtiyac və imkanlarına uyğun müəyyən edilir və fənn müəlliminin tədris funksiyasını əvəz etmir.

4.7.4. Bu əməkdaşlıq uyğunlaşdırılmış iştirak, motivasiyaedici yanaşma və dəstəkləyici mühitin gücləndirilməsinə xidmət edir.

4.8. Valideynlərin və məktəbdənkənar tərəfdaşların cəlb olunması və iştirakının təşkili

4.8.1. Fənn aylığı çərçivəsində valideynlərin cəlb olunması şagirdlərdə Azərbaycan dilinə, ədəbiyyata, kitaba və mütaliəyə marağın gücləndirilməsinə əlavə dəstək məqsədi daşıyır.

4.8.2. Valideynlərin iştirakı məlumatlandırma, təşviq, mənəvi dəstək və zərurət olduqda məktəbin uyğun hesab etdiyi fəaliyyətlərdə iştirak formalarında təşkil oluna bilər.

4.8.3. Məktəbdənkənar tərəfdaşlar qismində kitabxanalar, mədəniyyət müəssisələri, müəlliflər, yaradıcı şəxslər, nəşriyyat nümayəndələri və məktəbin əməkdaşlıq etdiyi digər qurumlar iştirak edə bilərlər.

4.8.4. Məktəbdənkənar tərəfdaşların cəlb olunması məktəbin daxili qaydalarına, mövcud imkanlarına və fəaliyyətin məqsədinə uyğun şəkildə həyata keçirilir.

4.8.5. Valideynlər və tərəfdaşlar fənn aylığının dəstəkləyici iştirakçılarıdır və təlim məzmununun müəyyənləşdirilməsi funksiyasını daşımırlar.

4.9. Təşkilat komitəsinin yaradılması, tərkibinin müəyyən edilməsi və iş qaydası

4.9.1. Zərurət olduqda Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığının daha əlaqələndirilmiş şəkildə təşkili məqsədilə məktəbdə təşkilat komitəsi yaradıla bilər.

4.9.2. Təşkilat komitəsinin yaradılması, tərkibi və iş bölgüsü məktəb direktorunun əmri ilə müəyyən edilir.

4.9.3. Təşkilat komitəsinin tərkibinə təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini, aidiyyəti fənn müəllimləri, metodbirləşmə nümayəndəsi, zərurət olduqda kitabxanaçı, sinif rəhbəri və digər uyğun iştirakçılar daxil edilə bilər.

4.9.4. Təşkilat komitəsi fəaliyyətlərin operativ təşkilinə, iş bölgüsünün aydınlaşdırılmasına, icraçılar arasında əlaqənin qurulmasına və təşkilati məsələlərin vaxtında həllinə kömək edir.

4.9.5. Təşkilat komitəsi məktəb rəhbərliyinin səlahiyyətlərini əvəz etmir, metodbirləşmənin metodik funksiyalarını təkrarlamır və öz fəaliyyətini təsdiq olunmuş plan əsasında həyata keçirir.

5. Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığında təlim nəticələrinə əsaslanan prioritet istiqamətlər

5.1. Məktəbəhazırlıq səviyyəsində dil, ünsiyyət və ilkin savadlılıq üzrə prioritet istiqamətlər

5.1.1. Məktəbəhazırlıq səviyyəsində prioritet istiqamətlər uşaqlarda şifahi nitqə marağın formalaşdırılmasına, ünsiyyət bacarıqlarının inkişafına və ilkin dil hazırlığının dəstəklənməsinə yönəldilir.

5.1.2. Bu səviyyədə uşaqların verilmiş mövzu ətrafında danışmaq, özü, ailəsi və Vətəni haqqında qısa təqdimatlar etmək, müşahidə etdiklərinə münasibət bildirmək bacarıqlarının inkişafına üstünlük verilir.

5.1.3. Məktəbəhazırlıq mərhələsində hərfləri tanıma, hərflərdən istifadə etməklə sadə sözlər yaratma və ilkin savadlılıq üçün zəruri baza hazırlığının formalaşdırılması əsas prioritet kimi nəzərə alınır.

5.1.4. Bu səviyyədə prioritetlər uşaqların yaş xüsusiyyətlərinə uyğun, sadədən mürəkkəbə doğru və ibtidai təhsil mərhələsinə hazırlıq xarakterli şəkildə müəyyən edilir.

5.2. İbtidai təhsil səviyyəsində oxu, yazı, dinləmə, danışma və sadə mətnqurma üzrə prioritet istiqamətlər

5.2.1. İbtidai təhsil səviyyəsində prioritet istiqamətlər şagirdlərin qaydalı oxu, dinlədiyini və oxuduğunu anlama, nitq etiketi və dil qaydalarına əməl etmə bacarıqlarının möhkəmləndirilməsinə yönəldilir.

5.2.2. Bu səviyyədə şagirdlərin fikirlərini şifahi və yazılı formada ifadə etməsi, sadə və kiçikhəcmli mətnlər qurması, oxuduqları və dinlədikləri barədə münasibət bildirməsi əsas inkişaf istiqamətləri kimi nəzərə alınır.

5.2.3. “Azərbaycan dili – dövlət dili kimi” istiqaməti üzrə təhsil alan şagirdlər üçün oxu və yazı bacarıqları, müşahidə etdikləri, dinlədikləri və oxuduqları barədə danışma, sadə mətn tərtib etmə xətti ayrıca prioritet kimi götürülür.

5.2.4. İbtidai mərhələdə müəyyən edilən prioritetlər sonrakı təhsil səviyyələrində inkişaf etdiriləcək savadlılıq, özünüifadə və mətnlə iş bacarıqlarının təməlini formalaşdırır.

5.3. Ümumi orta təhsil səviyyəsində Azərbaycan dili və ədəbiyyat üzrə təhlil, ifadə və yaradıcı tətbiq yönümlü prioritet istiqamətlər

5.3.1. Ümumi orta təhsil səviyyəsində Azərbaycan dili üzrə prioritetlər mətnin üslubuna uyğun oxu bacarığının inkişafına, dil qaydalarına əməl etməyə, oxunan və dinlənilən materiala əsaslandırılmış münasibət bildirməyə yönəldilir.

5.3.2. Bu səviyyədə müxtəlif tip və formada mətn qurmaq, yaradıcı və əməli yazı bacarıqlarını inkişaf etdirmək, fikri aydın və ardıcıl ifadə etmək əsas istiqamətlərdən biri kimi götürülür.

5.3.3. “Azərbaycan dili – dövlət dili kimi” istiqaməti üzrə prioritetlər oxu və yazı qaydalarına riayət etmə, müşahidə olunanları, dinlənilənləri və oxunanları şərh etmə, fikri ardıcıl ifadə etmə və müxtəlif formalı mətnlər qurma bacarıqlarının gücləndirilməsini əhatə edir.

5.3.4. Ədəbiyyat üzrə prioritetlər bədii mətnlərin ifadəli oxunması, ədəbi nümunələrin təhlili, janr xüsusiyyətlərinin dərk olunması və mətnlərdəki ideyanın milli-mənəvi və ümumbəşəri dəyərlərlə əlaqələndirilməsi istiqamətində müəyyən edilir.

5.3.5. Ümumi orta mərhələdə prioritet istiqamətlər şagirdlərin dil və ədəbiyyat üzrə qazandıqları bilik və bacarıqları şərh, müqayisə, əsaslandırma və yaradıcı ifadə səviyyəsində tətbiq etməsinə xidmət edir.

5.4. Tam orta təhsil səviyyəsində Azərbaycan dili və ədəbiyyat üzrə analitik, üslubi və mülahizə yönümlü prioritet istiqamətlər

5.4.1. Tam orta təhsil səviyyəsində Azərbaycan dili üzrə prioritetlər ədəbi dil normalarına riayət etmə, oxunan və dinlənilən mətnləri ideya və üslub baxımından təhlil etmə bacarıqlarının gücləndirilməsinə yönəldilir.

5.4.2. Bu səviyyədə mətnləri dil və üslub baxımından təkmilləşdirmə, müxtəlif üslublarda yazılı mətnlər qurma və əməli yazı üzrə praktik bacarıqların möhkəmləndirilməsi prioritet istiqamət kimi götürülür.

5.4.3. “Azərbaycan dili – dövlət dili kimi” istiqaməti üzrə prioritetlər nitqdə ədəbi dil normalarına əməl etmə, müşahidə, dinləmə və oxu materialları əsasında mülahizə irəli sürmə, müxtəlif üslublarda yazılı mətn qurma bacarıqlarını əhatə edir.

5.4.4. Ədəbiyyat üzrə prioritetlər bədii əsərlərin təhlili əsasında müqayisə və ümumiləşdirmələr aparma, müxtəlif janrlı əsərlərin səciyyəvi xüsusiyyətlərini şərh etmə, ədəbi sima və yaradıcılığı yaşadığı dövrün ictimai-mənəvi konteksti ilə əlaqələndirmə bacarıqlarının inkişafına yönəldilir.

5.4.5. Tam orta mərhələdə prioritet istiqamətlər şagirdlərin analitik düşünmə, müstəqil mühakimə, əsaslandırılmış mövqe bildirmə və ədəbi-estetik baxımdan daha yetkin yanaşma nümayiş etdirməsinə xidmət edir.

5.5. Təhsil səviyyələri arasında ardıcıllığın, keçidlərin və inkişaf xəttinin təmin edilməsi

5.5.1. Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığında prioritet istiqamətlər təhsil səviyyələri üzrə ardıcıl və bir-birini tamamlayan məntiq əsasında müəyyən edilir.

5.5.2. Hər bir təhsil səviyyəsində seçilən prioritetlər əvvəlki mərhələdə formalaşdırılmış bacarıqların möhkəmləndirilməsini və sonrakı mərhələ üçün zəruri olan daha yüksək nəticələrin hazırlanmasını təmin etməlidir.

5.5.3. Məktəbəhazırlıqdan ibtidai təhsilə, ibtidai təhsildən ümumi orta təhsilə, ümumi ortadan tam orta təhsilə keçid zamanı dil, oxu, yazı, təhlil və ədəbi qavrayış bacarıqları arasında davamlılıq qorunur.

5.5.4. Prioritet istiqamətlər müəyyən edilərkən təhsil səviyyələri üzrə yaş xüsusiyyətləri, öyrənmə imkanları və gözlənilən təlim nəticələri arasında uyğunluq təmin olunur.

5.5.5. Bu inkişaf xətti Azərbaycan dili və ədəbiyyat üzrə təlim nəticələrinin mərhələdən mərhələyə genişlənməsinə, dərinləşməsinə və daha müstəqil tətbiq səviyyəsinə yüksəlməsinə xidmət edir.

6. Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığının təhsil səviyyələri üzrə tətbiq xüsusiyyətləri

6.1. Məktəbəhazırlıq qruplarında yaş xüsusiyyətlərinə uyğun tətbiq xüsusiyyətləri

6.1.1. Məktəbəhazırlıq qruplarında Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığına aid fəaliyyətlər uşaqların yaş xüsusiyyətləri, nitq inkişaf səviyyəsi, diqqət müddəti və ilkin ünsiyyət imkanları nəzərə alınmaqla təşkil edilir.

6.1.2. Bu mərhələdə tətbiq şifahi ünsiyyətin, dinləmə bacarıqlarının, sadə təqdimat və münasibət bildirmə vərdişlərinin dəstəklənməsinə yönəldilir.

6.1.3. Məktəbəhazırlıq qruplarında fəaliyyətlər hərf tanıma, sadə sözlərlə iş, danışıq və ilkin savadlılıq hazırlığına uyğun formada qurulur.

6.1.4. Bu səviyyədə tətbiq ibtidai təhsil mərhələsində tələb olunacaq oxu, yazı və özünüifadə bacarıqlarına hazırlıq xarakteri daşıyır.

6.1.5. Məktəbəhazırlıq qruplarında fəaliyyətlər sadə, anlaşıqlı, qısa və motivasiyaedici formada təşkil olunur, uşaqların yüklənməsinə yol verilmir.

6.2. I–IV siniflərdə əsas savadlılıq, ünsiyyət və sadə mətnlə iş üzrə tətbiq xüsusiyyətləri

6.2.1. I–IV siniflərdə tətbiq xüsusiyyətləri şagirdlərin əsas savadlılıq bacarıqlarının möhkəmləndirilməsinə, qaydalı oxu, ilkin yazı, dinləmə, danışma və sadə mətnlə iş vərdişlərinin praktik inkişafına uyğun qurulur.

6.2.2. Bu mərhələdə fəaliyyətlər sadədən mürəkkəbə doğru prinsipi əsasında, aydın istiqamətləndirmə və yaş səviyyəsinə uyğun dil materialı ilə təşkil edilir.

6.2.3. I–IV siniflərdə tətbiq zamanı şagirdlərin oxuduğunu anlama, dinlədiyini qavrama və fikrini sadə, ardıcıl şəkildə ifadə etmə bacarıqlarının təlim fəaliyyəti ilə əlaqəli şəkildə inkişaf etdirilməsi nəzərə alınır.

6.2.4. Bu səviyyədə Azərbaycan dili üzrə tətbiq nitq etiketi, dil qaydalarının praktik istifadəsi və sadə mətn quruculuğu ilə əlaqələndirilir.

6.2.5. “Azərbaycan dili – dövlət dili kimi” istiqaməti üzrə təhsil alan şagirdlər üçün tətbiq dil hazırlığı səviyyəsinə uyğunlaşdırılır, oxu, yazı və şifahi ifadə tapşırıqları mərhələli dəstək əsasında qurulur.

6.3. V–IX siniflərdə Azərbaycan dili və ədəbiyyat üzrə təhlil, ifadə və inkişafyönlü tətbiq xüsusiyyətləri

6.3.1. V–IX siniflərdə tətbiq xüsusiyyətləri şagirdlərin Azərbaycan dili və ədəbiyyat üzrə qazandıqları baza bacarıqlarını daha mürəkkəb mətn, fikir və ifadə səviyyəsində işlətməsinə uyğun müəyyən edilir.

6.3.2. Bu mərhələdə Azərbaycan dili üzrə tətbiq mətn quruculuğu, fikrin əsaslandırılması, müxtəlif formalı şifahi və yazılı ifadə və dil normalarının şüurlu istifadəsi istiqamətində genişləndirilir.

6.3.3. Ədəbiyyat üzrə tətbiq bədii mətnin qavranılması, ideya və məzmunun açılması, janr xüsusiyyətlərinin fərqləndirilməsi, obraz və müəllif mövqeyinin şərhi istiqamətində qurulur.

6.3.4. V sinifdə tətbiq xüsusiyyətləri ibtidai mərhələdən ümumi orta mərhələyə keçidin tələbləri nəzərə alınmaqla daha dəstəkləyici formada təşkil edilir.

6.3.5. VI–IX siniflərdə tətbiq daha müstəqil və təhlilyönlü şəkildə qurulur, şagirdlərin şərh, müqayisə, əsaslandırma və ifadə imkanlarının genişləndirilməsi nəzərə alınır.

6.3.6. “Azərbaycan dili – dövlət dili kimi” istiqaməti üzrə bu mərhələdə tətbiq mətn seçimi, tapşırıq yükü və ifadə tələbləri baxımından şagirdlərin dil hazırlığına uyğunlaşdırılır.

6.4. X–XI siniflərdə analitik, üslubi və müstəqil mülahizə yönümlü tətbiq xüsusiyyətləri

6.4.1. X–XI siniflərdə tətbiq xüsusiyyətləri şagirdlərin Azərbaycan dili və ədəbiyyat üzrə bilik və bacarıqlarını daha müstəqil, analitik və əsaslandırılmış şəkildə nümayiş etdirməsinə uyğun qurulur.

6.4.2. Bu mərhələdə Azərbaycan dili üzrə tətbiq mətnlərin ideya və üslub baxımından təhlili, dil və üslub cəhətdən təkmilləşdirilməsi və müxtəlif üslublarda yazılı ifadə imkanlarının genişləndirilməsi ilə səciyyələnir.

6.4.3. Ədəbiyyat üzrə tətbiq bədii əsərlərin müqayisəli təhlili, ümumiləşdirmə, əsaslandırılmış mülahizə irəli sürmə və ədəbi hadisələri dövrün ictimai-mənəvi konteksti ilə əlaqələndirmə imkanlarını nəzərə alır.

6.4.4. X–XI siniflərdə fəaliyyətlər şagirdlərin müstəqil mövqe bildirməsinə, analitik yanaşma nümayiş etdirməsinə və daha yetkin dil-ədəbi münasibət formalaşdırmasına şərait yaratmalıdır.

6.4.5. Məktəbdə təmayül sinifləri mövcud olduqda, tətbiq xüsusiyyətləri müvafiq kurikulumun tələbləri nəzərə alınmaqla daha məqsədyönlü şəkildə təşkil edilə bilər.

6.5. Tədris dili xüsusiyyətlərinin və “Azərbaycan dili – dövlət dili kimi” istiqamətinin nəzərə alınması

6.5.1. Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığının tətbiqi zamanı məktəbdə mövcud olan tədris dili xüsusiyyətləri və şagirdlərin dil hazırlığı səviyyəsi nəzərə alınır.

6.5.2. Tədris dili fərqli olan sinif və qruplarda mətn seçimi, tapşırıq həcmi, ifadə tələbləri və dəstək formaları şagirdlərin mənimsəmə imkanlarına uyğunlaşdırılır.

6.5.3. “Azərbaycan dili – dövlət dili kimi” istiqaməti üzrə fəaliyyətlər dilə yiyələnmənin mərhələliliyi, söz ehtiyatının inkişafı, mətnin anlaşılması və fikrin Azərbaycan dilində ifadəsi imkanları nəzərə alınmaqla təşkil edilir.

6.5.4. Eyni fənn aylığı çərçivəsində müxtəlif dil hazırlıq səviyyəsinə malik şagirdlərin iştirakı təmin edilərkən fərqləndirmə və uyğunlaşdırma yanaşmaları tətbiq oluna bilər.

6.5.5. Tədris dili və “Azərbaycan dili – dövlət dili kimi” istiqaməti üzrə tətbiq vahid məqsəd əsasında qurulur, lakin şagirdlərin mövcud dil hazırlığı nəzərə alınmaqla həyata keçirilir.

7. Azərbaycan dili istiqaməti üzrə fəaliyyət məzmunu

7.1. Dinləmə, anlama və şifahi cavabvermə bacarıqlarının inkişafı

7.1.1. Azərbaycan dili istiqaməti üzrə fəaliyyətlərdə dinləmə, anlama və şifahi cavabvermə bacarıqlarının inkişafı əsas məzmun xətlərindən biri kimi nəzərə alınır.

7.1.2. Bu istiqamət üzrə fəaliyyətlər şagirdlərin dinlədiyi mətn, məlumat, tapşırıq və ya nitqin əsas məzmununu qavramasına, əsas fikri ayırd etməsinə və dinlənilən materiala uyğun cavab verməsinə xidmət etməlidir.

7.1.3. Bu məzmun xətti çərçivəsində işlər şagirdlərdə diqqətlə dinləmə, dinlədiyini düzgün başa düşmə, suallara uyğun reaksiya göstərmə və şifahi cavablarını məzmuna uyğun qurma bacarıqlarının formalaşdırılmasına yönəldilir.

7.2. Oxu və oxuduğunu anlama bacarıqlarının inkişafı

7.2.1. Azərbaycan dili istiqaməti üzrə fəaliyyətlərdə oxu və oxuduğunu anlama bacarıqlarının inkişafı ayrıca məzmun xətti kimi müəyyən edilir.

7.2.2. Bu istiqamət üzrə fəaliyyətlər şagirdlərin mətni düzgün, məqsədəuyğun və mənalı oxumasına, oxunan materialın məzmununu qavramasına və əsas məqamları ayırd etməsinə xidmət etməlidir.

7.2.3. Oxu ilə bağlı fəaliyyətlər şagirdlərin oxuduğu mətn üzrə nəticə çıxarmasına, mətnin məzmunundan istifadə etməsinə və oxuya şüurlu münasibət formalaşdırmasına şərait yaratmalıdır.

7.3. Yazılı nitq və yazı bacarıqlarının inkişafı

7.3.1. Yazılı nitq və yazı bacarıqlarının inkişafı Azərbaycan dili istiqaməti üzrə fəaliyyət məzmununun əsas hissələrindən birini təşkil edir.

7.3.2. Bu istiqamət üzrə fəaliyyətlər şagirdlərin fikirlərini yazılı formada ardıcıl, məqsədəuyğun və məzmuna uyğun şəkildə ifadə etməsinə, yazıda məna bütövlüyü yaratmasına və yazı vərdişlərini möhkəmləndirməsinə xidmət etməlidir.

7.3.3. Yazı ilə bağlı fəaliyyətlər şagirdlərdə yazılı nitqin qurulması, mövzuya uyğunluq, ardıcıllıq və aydınlıq bacarıqlarının mərhələli şəkildə inkişafını təmin etməlidir.

7.4. Nitq etiketi və ünsiyyət mədəniyyətinin formalaşdırılması

7.4.1. Nitq etiketi və ünsiyyət mədəniyyətinin formalaşdırılması Azərbaycan dili istiqaməti üzrə fəaliyyətlərin mühüm məzmun istiqamətlərindən biridir.

7.4.2. Bu istiqamət üzrə fəaliyyətlər şagirdlərdə müraciət formalarından düzgün istifadə, nəzakətli cavabvermə, dinləmə və danışıq zamanı davranış qaydalarına əməl etmə vərdişlərinin formalaşdırılmasına yönəldilir.

7.4.3. Nitq etiketi ilə bağlı işlər şagirdlərin müxtəlif ünsiyyət şəraitində öz nitq davranışını situasiyaya uyğun qurmasına və ünsiyyətdə mədəni münasibət nümayiş etdirməsinə xidmət etməlidir.

7.5. Dil qaydalarının şüurlu və praktik tətbiqi

7.5.1. Dil qaydalarının şüurlu və praktik tətbiqi Azərbaycan dili istiqaməti üzrə fəaliyyət məzmununda ayrıca yer tutur.

7.5.2. Bu istiqamət üzrə fəaliyyətlər şagirdlərin zəruri qrammatik, leksik, orfoqrafik və digər dil qaydalarını nitq və yazıda məqsədəuyğun şəkildə tətbiq etməsinə yönəldilir.

7.5.3. Dil qaydaları ilə bağlı işlər qaydanın yalnız mənimsənilməsinə deyil, onun danışıq və yazı fəaliyyətində düzgün istifadəsinə xidmət etməlidir.

7.6. Fikrin şifahi və yazılı şəkildə ardıcıl, aydın və əsaslandırılmış ifadəsi

7.6.1. Azərbaycan dili istiqaməti üzrə fəaliyyətlərdə fikrin şifahi və yazılı şəkildə ardıcıl, aydın və əsaslandırılmış ifadəsi ayrıca məzmun istiqaməti kimi nəzərə alınır.

7.6.2. Bu istiqamət üzrə fəaliyyətlər şagirdlərin fikrini məntiqi ardıcıllıqla qurmasına, aydın şəkildə təqdim etməsinə və söylədiyi və ya yazdığı fikri əsaslandıra bilməsinə xidmət etməlidir.

7.6.3. Bu məzmun xətti üzrə işlər məqsədəuyğun söz seçimi, məzmunun sistemli təqdimatı və mövqenin əsaslandırılması bacarıqlarının inkişafını dəstəkləməlidir.

7.7. Əməli yazı nümunələrinin hazırlanması və tətbiqi

7.7.1. Əməli yazı nümunələrinin hazırlanması və tətbiqi Azərbaycan dili istiqaməti üzrə fəaliyyət məzmununun praktik yönünü təşkil edir.

7.7.2. Bu istiqamət üzrə fəaliyyətlər şagirdlərin məktub, ərizə, elan, plan, qısa məlumat və digər funksional yazı nümunələri ilə işləməsinə, həmin nümunələri məqsədə uyğun hazırlamasına xidmət etməlidir.

7.7.3. Əməli yazı ilə bağlı işlər şagirdlərdə funksional yazı formalarının quruluşunu, məqsədini və praktik istifadə xüsusiyyətlərini anlama bacarığını formalaşdırmalıdır.

7.8. Mətn qurma, redaktə və dil baxımından təkmilləşdirmə bacarıqları

7.8.1. Mətn qurma, redaktə və dil baxımından təkmilləşdirmə bacarıqları Azərbaycan dili istiqaməti üzrə fəaliyyət məzmununun tamamlayıcı istiqamətlərindəndir.

7.8.2. Bu istiqamət üzrə fəaliyyətlər şagirdlərin müxtəlif məqsədlərə uyğun mətn qurmasına, mətnin strukturunu tənzimləməsinə və məzmunla forma arasında uyğunluq yaratmasına xidmət etməlidir.

7.8.3. Redaktə ilə bağlı işlər şagirdlərin öz yazısını və ya təqdim olunan mətni dil, ifadə, ardıcıllıq və aydınlıq baxımından gözdən keçirməsinə, düzəliş aparmasına və təkmilləşdirməsinə şərait yaratmalıdır.

8. Ədəbiyyat istiqaməti üzrə fəaliyyət məzmunu

8.1. Bədii mətnin ifadəli oxusu və emosional qavranılması

8.1.1. Ədəbiyyat istiqaməti üzrə fəaliyyətlərdə bədii mətnin ifadəli oxusu və emosional qavranılması əsas məzmun xətlərindən biri kimi nəzərə alınır.

8.1.2. Bu istiqamət üzrə fəaliyyətlər şagirdlərin bədii mətni intonasiya, vurğu, pauza və məna çalarlarını nəzərə alaraq oxumasına, mətndəki hiss və ovqatı duyaraq qəbul etməsinə xidmət etməlidir.

8.1.3. Bu məzmun xətti üzrə işlər şagirdlərdə bədii sözə həssas münasibət, obrazların yaşantısını hiss etmə və mətnlə ilkin emosional təmas bacarığını formalaşdırmalıdır.

8.2. Bədii mətnin məzmun, struktur və ideya baxımından qavranılması və təhlili

8.2.1. Ədəbiyyat istiqaməti üzrə fəaliyyətlərdə bədii mətnin qavranılması və təhlili ayrıca məzmun istiqaməti kimi müəyyən edilir.

8.2.2. Bu istiqamət üzrə fəaliyyətlər şagirdlərin bədii mətnin məzmununu, hadisə xəttini, kompozisiya xüsusiyyətlərini və əsas ideya istiqamətini dərk etməsinə yönəldilir.

8.2.3. Bu məzmun xətti üzrə işlər şagirdlərdə mətndaxili əlaqələri görmə, əsas və yardımçı məqamları ayırd etmə, məzmunla ideya arasındakı bağlılığı anlama bacarıqlarını inkişaf etdirməlidir.

8.3. Ədəbi janrların səciyyəvi xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi

8.3.1. Ədəbi janrların səciyyəvi xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi ədəbiyyat istiqaməti üzrə fəaliyyət məzmununun mühüm tərkib hissəsidir.

8.3.2. Bu istiqamət üzrə fəaliyyətlər şagirdlərin müxtəlif janrlarda yazılmış əsərləri fərqləndirməsinə, həmin janrların əsas əlamətlərini tanımasına və janr xüsusiyyətlərini bədii mətndə müşahidə etməsinə xidmət etməlidir.

8.3.3. Bu məzmun xətti üzrə işlər şagirdlərdə ədəbi növ və janrlar haqqında sistemli təsəvvür formalaşdırmalıdır.

8.4. Mövzu, ideya, obraz, müəllif mövqeyi və dəyər xəttinin mənimsədilməsi

8.4.1. Ədəbiyyat istiqaməti üzrə fəaliyyətlərdə mövzu, ideya, obraz, müəllif mövqeyi və dəyər xəttinin mənimsədilməsi ayrıca məzmun istiqaməti kimi nəzərə alınır.

8.4.2. Bu istiqamət üzrə fəaliyyətlər şagirdlərin bədii mətndə qaldırılan əsas məsələləri, aparıcı ideyanı, obrazların funksiyasını və müəllifin hadisə və qəhrəmanlara münasibətini anlama bacarığını inkişaf etdirməlidir.

8.4.3. Bu məzmun xətti üzrə işlər şagirdlərdə konkret mətn daxilində dəyər yükünü, onun insan, cəmiyyət və həyatla bağlı mesajlarını dərk etmə bacarığı formalaşdırmalıdır.

8.5. Ədəbi simalar, əsərlər və ədəbi irs üzrə tanıtım işinin təşkili

8.5.1. Ədəbi simalar, əsərlər və ədəbi irs üzrə tanıtım işi ədəbiyyat istiqaməti üzrə fəaliyyət məzmununun mühüm istiqamətlərindən biridir.

8.5.2. Bu istiqamət üzrə fəaliyyətlər şagirdlərin görkəmli yazıçı, şair, dramaturq və digər ədəbi simalar, onların əsərləri və milli ədəbi irs haqqında məlumatlılığının genişləndirilməsinə xidmət etməlidir.

8.5.3. Bu məzmun xətti üzrə işlər ədəbi məlumatlılığın artırılmasına, ədəbiyyata marağın gücləndirilməsinə və ədəbi irsə hörmət münasibətinin formalaşdırılmasına yönəldilir.

8.6. Müqayisə, ümumiləşdirmə və əsaslandırılmış mülahizə bacarıqlarının inkişafı

8.6.1. Müqayisə, ümumiləşdirmə və əsaslandırılmış mülahizə bacarıqlarının inkişafı ədəbiyyat istiqaməti üzrə fəaliyyət məzmununun yüksək səviyyəli düşünmə xəttini təşkil edir.

8.6.2. Bu istiqamət üzrə fəaliyyətlər şagirdlərin müxtəlif mətnlər, obrazlar, mövqelər və ədəbi hadisələr arasında oxşar və fərqli cəhətləri müəyyən etməsinə, nəticə çıxarmasına və ümumiləşdirmə aparmasına xidmət etməlidir.

8.6.3. Bu məzmun xətti üzrə işlər şagirdlərdə mətnə əsaslanaraq rəy bildirmə, mövqe irəli sürmə və həmin mövqeyi əsaslandırılmış şəkildə ifadə etmə bacarıqlarını inkişaf etdirməlidir.

8.7. Yaradıcı yazı və ədəbi təqdimat bacarıqlarının inkişafı

8.7.1. Yaradıcı yazı və ədəbi təqdimat bacarıqlarının inkişafı ədəbiyyat istiqaməti üzrə fəaliyyət məzmununun yaradıcı komponentini təşkil edir.

8.7.2. Bu istiqamət üzrə fəaliyyətlər şagirdlərin bədii mətnə yaradıcı münasibət bildirməsinə, mövzu və obrazlardan çıxış edərək ədəbi yönlü yazılar hazırlamasına və düşüncələrini məzmunlu şəkildə təqdim etməsinə şərait yaratmalıdır.

8.7.3. Bu məzmun xətti üzrə işlər şagirdlərdə yaradıcı düşünmə, bədii təxəyyül və ədəbi fikri təqdim etmə bacarıqlarının inkişafına xidmət etməlidir.

8.8. Ədəbiyyatın milli-mənəvi və ümumbəşəri dəyərlərlə əlaqələndirilməsi

8.8.1. Ədəbiyyatın milli-mənəvi və ümumbəşəri dəyərlərlə əlaqələndirilməsi ədəbiyyat istiqaməti üzrə fəaliyyət məzmununun aparıcı istiqamətlərindən biridir.

8.8.2. Bu istiqamət üzrə fəaliyyətlər şagirdlərin ədəbiyyatda əks olunan vətənpərvərlik, humanizm, ədalət, mərhəmət, dostluq, məsuliyyət, azadlıq və ləyaqət kimi dəyərləri dərk etməsinə xidmət etməlidir.

8.8.3. Bu məzmun xətti üzrə işlər ədəbiyyatın şəxsiyyətin mənəvi, estetik və dünyagörüşü baxımından inkişafına təsir göstərən dəyər mənbəyi kimi dərk olunmasına şərait yaratmalıdır.

9. Azərbaycan dili və ədəbiyyat üzrə birgə və inteqrativ fəaliyyətlər

9.1. Oxu və mütaliə mədəniyyətinin formalaşdırılması və inkişafı

9.1.1. Azərbaycan dili və ədəbiyyat üzrə birgə fəaliyyətlərdə oxu və mütaliə mədəniyyətinin formalaşdırılması və inkişafı əsas istiqamətlərdən biri kimi nəzərə alınır.

9.1.2. Bu istiqamət üzrə fəaliyyətlər şagirdlərdə kitaba marağın artırılmasına, müntəzəm oxu vərdişinin möhkəmləndirilməsinə və oxunun şəxsi inkişaf vasitəsi kimi dərk olunmasına xidmət etməlidir.

9.1.3. Bu məzmun xətti üzrə işlər məktəbdə oxuya müsbət münasibətin, mütaliəyə davamlı marağın və kitab yönlü mədəni mühitin güclənməsinə yönəldilir.

9.2. Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənləri arasında inteqrativ fəaliyyətlərin təşkili

9.2.1. Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənləri arasında inteqrativ fəaliyyətlər hər iki fənnin ortaq məzmun və bacarıq sahələri nəzərə alınmaqla təşkil edilir.

9.2.2. Bu istiqamət üzrə fəaliyyətlər oxu, anlama, ifadəetmə, mətnlə iş, yaradıcı münasibət və dəyər yönlü yanaşmanın vahid fəaliyyət müstəvisində birləşdirilməsinə xidmət etməlidir.

9.2.3. Bu məzmun xətti üzrə işlər şagirdlərdə dil və ədəbiyyat arasında əlaqəni görmə, bir sahədə formalaşan bacarığı digər sahədə tətbiq etmə imkanlarını gücləndirməlidir.

9.3. Kitabxana resurslarına əsaslanan birgə fəaliyyətlərin təşkili

9.3.1. Kitabxana resurslarına əsaslanan birgə fəaliyyətlər Azərbaycan dili və ədəbiyyat üzrə inteqrativ işin resurs bazası kimi nəzərə alınır.

9.3.2. Bu istiqamət üzrə fəaliyyətlər kitab, bədii nümunə, məlumat mənbəyi və digər oxu materiallarının məqsədəuyğun seçilməsinə, təqdim olunmasına və istifadəsinə xidmət etməlidir.

9.3.3. Bu məzmun xətti üzrə işlər şagirdlərin mövzuya uyğun mətnlərlə tanışlığını, mütaliə imkanlarının genişlənməsini və resurslardan şüurlu istifadə bacarığını dəstəkləməlidir.

9.4. Bədii qiraət, səhnələşdirmə və ədəbi təqdimatların təşkili

9.4.1. Bədii qiraət, səhnələşdirmə və ədəbi təqdimatlar Azərbaycan dili və ədəbiyyat üzrə birgə fəaliyyətlərin ifadəyönlü və təqdimatyönlü formaları kimi təşkil olunur.

9.4.2. Bu istiqamət üzrə fəaliyyətlər şagirdlərin bədii mətni ifadəli təqdim etməsinə, mətni səhnə və çıxış mühitində canlandırmasına və ədəbi məzmunu kollektiv şəkildə nümayiş etdirməsinə xidmət etməlidir.

9.4.3. Bu məzmun xətti üzrə işlər şagirdlərin nitq ifadəliliyini, emosional təqdimat bacarığını, ictimai çıxış vərdişlərini və estetik qavrayışını gücləndirməlidir.

9.5. İnşa, esse və yaradıcı yazı üzrə birgə müsabiqələrin təşkili

9.5.1. İnşa, esse və yaradıcı yazı üzrə birgə müsabiqələr Azərbaycan dili və ədəbiyyat üzrə yazılı ifadə və yaradıcı düşünməni stimullaşdıran fəaliyyət formalarından biri kimi təşkil edilir.

9.5.2. Bu istiqamət üzrə fəaliyyətlər şagirdlərin mövzuya münasibət bildirməsinə, fikrini yazılı şəkildə sistemli və məzmunlu ifadə etməsinə, dil və ədəbiyyat üzrə bacarıqlarını birgə tətbiq etməsinə xidmət etməlidir.

9.5.3. Bu məzmun xətti üzrə işlər müsabiqə şəraitində yaş və təhsil səviyyələrinin, mövzu uyğunluğunun, iştirak imkanlarının bərabərliyinin və aydın qiymətləndirmə meyarlarının nəzərə alınması əsasında qurulur.

9.6. Viktorina, bilik yarışı və intellektual yönlü fəaliyyətlərin təşkili

9.6.1. Viktorina, bilik yarışı və intellektual yönlü fəaliyyətlər Azərbaycan dili və ədəbiyyat üzrə bilik, düşünmə və çevik cavabvermə bacarıqlarını dəstəkləyən birgə fəaliyyət formaları kimi nəzərə alınır.

9.6.2. Bu istiqamət üzrə fəaliyyətlər şagirdlərin dil, söz ehtiyatı, ədəbi məlumatlılıq, oxu nəticələri və məzmun bağlantıları üzrə biliklərini fəal şəkildə tətbiq etməsinə xidmət etməlidir.

9.6.3. Bu məzmun xətti üzrə işlər fərdi və ya komanda əsaslı təşkil oluna bilər və şagirdlərdə sürətli düşünmə, düzgün seçim etmə, müqayisə aparma və əməkdaşlıq bacarıqlarını dəstəkləməlidir.

9.7. Dil, söz, kitab və mütaliə ilə bağlı tematik fəaliyyətlərin təşkili

9.7.1. Dil, söz, kitab və mütaliə ilə bağlı tematik fəaliyyətlər Azərbaycan dili və ədəbiyyat üzrə birgə işin mövzu ətrafında birləşdirici formaları kimi təşkil edilir.

9.7.2. Bu istiqamət üzrə fəaliyyətlər dilin zənginliyi, sözün mənəvi-estetik dəyəri, kitabın maarifləndirici rolu və mütaliənin şəxsi inkişaf üçün əhəmiyyəti barədə şagirdlərdə sistemli təsəvvür formalaşdırmalıdır.

9.7.3. Bu məzmun xətti üzrə işlər məktəbin ümumi mühitində dilə, kitaba və oxuya marağın artırılmasına, mövzu üzrə diqqətin gücləndirilməsinə və şagirdlərin fəal iştirakına xidmət etməlidir.

9.8. Valideyn iştirakı ilə həyata keçirilən oxu və ədəbi yönlü fəaliyyətlərin təşkili

9.8.1. Valideyn iştirakı ilə həyata keçirilən oxu və ədəbi yönlü fəaliyyətlər məktəb, şagird və ailə arasında əməkdaşlığın gücləndirilməsinə xidmət edən birgə fəaliyyət istiqamətlərindən biridir.

9.8.2. Bu istiqamət üzrə fəaliyyətlər valideynlərin oxu və ədəbiyyatla bağlı təşviqedici, dəstəkləyici və iştirakçı mövqedə çıxış etməsinə imkan yaratmalıdır.

9.8.3. Bu məzmun xətti üzrə işlər ailə daxilində kitab və mütaliə mühitinin dəstəklənməsinə, şagirdlərdə oxuya marağın artmasına və məktəbin oxu təşəbbüslərinin güclənməsinə xidmət etməlidir.

9.8.4. Valideyn iştirakı ilə təşkil olunan fəaliyyətlərdə valideynlər təlim məzmununu müəyyənləşdirən tərəf kimi deyil, oxu və ədəbi yönlü təşəbbüsləri dəstəkləyən iştirakçı kimi çıxış edirlər.

10. Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığında metodiki iş, diferensial yanaşma və dəstək mexanizmləri

10.1. Müəllimlərin peşəkar təcrübə mübadiləsinin təşkili

10.1.1. Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığı çərçivəsində müəllimlərin peşəkar təcrübə mübadiləsi metodiki işin əsas istiqamətlərindən biri kimi təşkil edilir.

10.1.2. Təcrübə mübadiləsi istifadə olunan səmərəli yanaşmaların, uğurlu iş nümunələrinin, mətn seçimi, tapşırıq quruculuğu və şagird fəaliyyəti ilə bağlı işlək praktikaların paylaşılmasına xidmət etməlidir.

10.1.3. Bu istiqamətdə aparılan işlər müəllimlər arasında vahid metodik yanaşmanın güclənməsinə, qarşılıqlı öyrənmənin dəstəklənməsinə və peşəkar əməkdaşlıq mühitinin möhkəmlənməsinə şərait yaratmalıdır.

10.2. Açıq və nümunəvi dərslərin təşkili və metodik məqsədi

10.2.1. Açıq və nümunəvi dərslər Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığı çərçivəsində qabaqcıl təcrübənin nümayişi və metodik baxımdan paylaşılması məqsədi ilə təşkil oluna bilər.

10.2.2. Bu dərslər müəllimin təlim məqsədini, məzmun seçimini, şagird fəallığını, mətnlə iş yanaşmalarını və nəticəyönlü fəaliyyət quruluşunu həmkarlarla paylaşmasına xidmət etməlidir.

10.2.3. Açıq və nümunəvi dərslər formal qiymətvermə məqsədi daşımır, əsasən metodik öyrənmə, nümunənin təqdim edilməsi və peşəkar inkişaf məqsədi ilə keçirilir.

10.3. Dərs müşahidəsi, metodik təhlil və nəticələrin ümumiləşdirilməsi

10.3.1. Dərs müşahidəsi və metodik təhlil Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığı çərçivəsində təlim prosesinin inkişafyönlü öyrənilməsi məqsədi ilə həyata keçirilə bilər.

10.3.2. Müşahidə zamanı dərsin məqsədi, mətn və tapşırıq uyğunluğu, şagird fəallığı, diferensial yanaşma, sual-cavab keyfiyyəti və nəticəyönlü işin quruluşu diqqətdə saxlanılır.

10.3.3. Metodik təhlil müşahidə nəticəsində müəyyən edilən güclü tərəflərin, təkmilləşdirilməli məqamların və praktik tövsiyələrin peşəkar şəkildə ümumiləşdirilməsinə xidmət etməlidir.

10.4. Qiymətləndirmə tapşırıqları və meyarları üzrə birgə metodik iş

10.4.1. Qiymətləndirmə tapşırıqları və meyarları üzrə birgə metodik iş Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığında təlim nəticələrinə vahid yanaşmanın formalaşdırılmasına xidmət edən mühüm istiqamətdir.

10.4.2. Bu istiqamətdə müəllimlər tərəfindən istifadə olunan tapşırıqların məqsədəuyğunluğu, çətinlik səviyyəsi, məzmun uyğunluğu və təlim nəticələri ilə əlaqəsi birlikdə nəzərdən keçirilə bilər.

10.4.3. Bu məzmun xətti üzrə işlər qiymətləndirmə meyarlarının aydınlaşdırılmasına, müəllimlər arasında ortaq metodik yanaşmanın güclənməsinə və rəyvermə keyfiyyətinin yüksəldilməsinə şərait yaratmalıdır.

10.5. Dəstəyə ehtiyacı olan şagirdlərlə məqsədyönlü işin təşkili

10.5.1. Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığı çərçivəsində dəstəyə ehtiyacı olan şagirdlərlə məqsədyönlü iş onların mövcud çətinliklərinin nəzərə alınması və inkişaf imkanlarının gücləndirilməsi məqsədi ilə təşkil edilir.

10.5.2. Bu istiqamətdə fəaliyyətlər oxu, yazı, mətnin anlaşılması, ifadəetmə, fikrin əsaslandırılması, bədii mətnlə işləmə və digər aidiyyəti sahələrdə müşahidə olunan çətinliklərin aradan qaldırılmasına yönəldilə bilər.

10.5.3. Dəstək işi şagirdin yaş və hazırlıq səviyyəsinə, çətinliyin xarakterinə və təlim nəticələri üzrə ehtiyacına uyğun şəkildə planlaşdırılmalıdır.

10.6. İstedadlı və yaradıcı şagirdlərin inkişafına yönəlmiş işin təşkili

10.6.1. İstedadlı və yaradıcı şagirdlərin inkişafına yönəlmiş iş Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığında fərdi potensialın genişləndirilməsi istiqamətində təşkil edilir.

10.6.2. Bu istiqamətdə fəaliyyətlər yüksək oxu marağı, güclü yazı bacarığı, yaradıcı təxəyyül, ədəbi düşünmə, təqdimat və əsaslandırılmış mülahizə imkanları ilə seçilən şagirdlərin daha da inkişaf etdirilməsinə xidmət etməlidir.

10.6.3. Bu məzmun xətti üzrə işlər istedadlı şagirdlər üçün dərinləşdirilmiş mətnlər, daha mürəkkəb tapşırıqlar, yaradıcı yazı və təqdimat imkanları yaratmaqla onların potensialını dəstəkləməlidir.

10.7. Fərdi, qrup və sinif səviyyəsində diferensial dəstək formalarının tətbiqi

10.7.1. Fərdi, qrup və sinif səviyyəsində diferensial dəstək formalarının tətbiqi Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığında müxtəlif hazırlıq səviyyəsinə malik şagirdlərlə işləməyin əsas mexanizmlərindən biridir.

10.7.2. Diferensial yanaşma zamanı şagirdlərin ehtiyacına, tempinə, marağına və bacarıq səviyyəsinə uyğun fərqli mətn, tapşırıq, sual və dəstək formalarından istifadə oluna bilər.

10.7.3. Fərdi dəstək konkret ehtiyac daşıyan şagirdlərə, qrup işi oxşar ehtiyac və ya oxşar potensiala malik şagirdlərə, sinif səviyyəsində dəstək isə ümumi çətinlik və ya ümumi inkişaf istiqamətinə uyğun şəkildə tətbiq edilir.

10.8. Tədris, qiymətləndirmə və metodik resursların hazırlanması və paylaşılması

10.8.1. Tədris, qiymətləndirmə və metodik resursların hazırlanması və paylaşılması Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığında metodiki işin davamlılığını təmin edən əsas istiqamətlərdən biridir.

10.8.2. Bu istiqamətdə mətn seçimi, tapşırıq nümunələri, qiymətləndirmə materialları, müzakirə üçün işçi materiallar, yaradıcı fəaliyyətə dəstək verən vasitələr və digər metodik resurslar hazırlanıb müəllimlər arasında paylaşılmalıdır.

10.8.3. Resursların hazırlanması zamanı onların kurikulumlara, təlim nəticələrinə, şagirdlərin yaş və hazırlıq səviyyəsinə, diferensial yanaşma ehtiyacına və praktik istifadə imkanlarına uyğunluğu nəzərə alınmalıdır.

11. Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığında monitorinq, qiymətləndirmə və sənədləşmə mexanizmi

11.1. Fənn aylığının icrasına ümumi nəzarətin təşkili

11.1.1. Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığının icrasına ümumi nəzarət aylıq üzrə təsdiq olunmuş planın, müəyyən edilmiş müddətlərin və təşkilati tapşırıqların yerinə yetirilmə vəziyyətinin izlənilməsi əsasında həyata keçirilir.

11.1.2. Ümumi nəzarət fənn aylığının məqsəd və vəzifələrinə uyğun şəkildə icra olunmasına, fəaliyyətlərin ardıcıllığının qorunmasına və nəzərdə tutulmuş istiqamətlər üzrə işin vaxtında aparılmasına yönəldilir.

11.1.3. Ümumi nəzarət prosesi gündəlik icraedici fəaliyyətin əvəzlənməsi məqsədi daşımır və əsasən aylığın plan üzrə gedişinin, təşkilati nizamının və ümumi iş tempinin izlənilməsinə xidmət edir.

11.2. Monitorinq meyarlarının müəyyənləşdirilməsi və tətbiqi

11.2.1. Fənn aylığı üzrə monitorinq əvvəlcədən müəyyən olunmuş və aylığın məqsədinə uyğun seçilmiş meyarlar əsasında aparılır.

11.2.2. Monitorinq meyarları fəaliyyətlərin məzmun uyğunluğunu, təlim nəticələrinə bağlılığını, şagird iştirakını, metodiki məqsədəuyğunluğu və təşkilati icra vəziyyətini əhatə etməlidir.

11.2.3. Meyarlar aydın, tətbiq oluna bilən və məktəb şəraitinə uyğun şəkildə müəyyənləşdirilir, müxtəlif fəaliyyət formaları üzrə eyni məntiqin qorunmasına imkan verməlidir.

11.2.4. Monitorinq meyarlarının tətbiqi fəaliyyətlərin sadəcə keçirilməsini deyil, onların keyfiyyətini, məqsədəuyğunluğunu və nəticəyönlülüyünü qiymətləndirməyə şərait yaratmalıdır.

11.3. Təlim nəticələri üzrə izləmə və irəliləyişin qiymətləndirilməsi mexanizmləri

11.3.1. Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığında izləmə mexanizmləri müvafiq təlim nəticələri üzrə şagirdlərin irəliləyişini müəyyən etməyə yönəldilir.

11.3.2. İzləmə zamanı fəaliyyətlərin təlim nəticələri ilə əlaqəsi, şagirdlərin həmin nəticələrə uyğun bacarıq nümayiş etdirmə səviyyəsi və irəliləyiş dinamikası nəzərə alınır.

11.3.3. Təlim nəticələri üzrə izləmə bir dəfəlik ölçmə ilə məhdudlaşdırılmır, aylıq müddətində və yekun mərhələdə formalaşan dəyişimin ümumi mənzərəsini görməyə imkan verməlidir.

11.3.4. Bu mexanizmlər şagirdlərin oxu, yazı, dinləmə, danışma, bədii mətnlə iş, təhlil, ifadə və yaradıcı düşünmə sahələrində əldə etdiyi irəliləyişi aşkar etməyə kömək etməlidir.

11.4. Formativ qiymətləndirmə, rəyvermə və inkişafyönlü geribildirim

11.4.1. Fənn aylığı çərçivəsində formativ qiymətləndirmə şagirdin öyrənmə prosesini müşayiət edən, onun güclü tərəflərini və inkişaf ehtiyaclarını müəyyən edən əsas qiymətləndirmə yanaşmalarından biri kimi tətbiq olunur.

11.4.2. Formativ qiymətləndirmə zamanı verilən rəy konkret, aydın, dəstəkləyici və növbəti addımı göstərən xarakter daşımalıdır.

11.4.3. Geribildirim yalnız nəticəni qeyd etməklə məhdudlaşmamalı, şagirdin hansı sahədə irəliləyiş göstərdiyini, hansı sahədə əlavə işə ehtiyacı olduğunu və bunun üçün hansı istiqamətdə işləməsinin məqsədəuyğun olduğunu göstərməlidir.

11.4.4. Formativ qiymətləndirmə və rəyvermə müəllimin metodik fəaliyyətini, şagirdin öyrənmə tempini və dəstək ehtiyacını nəzərə alan inkişafyönlü yanaşma əsasında həyata keçirilməlidir.

11.5. Şagirdlərin iştirakı, fəallığı və nailiyyətlərinin izlənilməsi

11.5.1. Fənn aylığı çərçivəsində şagirdlərin iştirakı, fəallığı və nailiyyətləri ayrıca izlənilən istiqamətlərdən biri hesab olunur.

11.5.2. İzləmə zamanı şagirdlərin fəaliyyətlərə qoşulma səviyyəsi, təşəbbüskarlığı, tapşırıqlarda fəallığı, təqdim etdiyi işlərin keyfiyyəti və təlim nəticələri ilə bağlı göstəriciləri nəzərə alınır.

11.5.3. Şagird nailiyyətlərinin izlənilməsi fərqli səviyyəli şagirdlərin yalnız yekun nəticələrini deyil, aylıq ərzində göstərdiyi inkişafı və fəaliyyətə münasibətini də əhatə etməlidir.

11.5.4. Bu istiqamətdə aparılan izləmə şagirdlərin daha fəal iştirakına, uğurun görünən hala gətirilməsinə və dəstək ehtiyaclarının vaxtında müəyyən olunmasına şərait yaratmalıdır.

11.6. Müəllim fəaliyyətinin metodiki baxımdan izlənilməsi və qiymətləndirilməsi

11.6.1. Müəllim fəaliyyətinin metodiki baxımdan izlənilməsi və qiymətləndirilməsi Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığında təlimin keyfiyyətini yüksəltməyə xidmət edən inkişafyönlü proses kimi həyata keçirilir.

11.6.2. Bu istiqamətdə müəllimin fəaliyyətinə mətn və tapşırıq seçimi, metodik uyğunluq, şagird fəallığını təmin etmə, diferensial yanaşma, rəyvermə və nəticəyönlü işin qurulması baxımından nəzər yetirilə bilər.

11.6.3. Müəllim fəaliyyətinin metodiki qiymətləndirilməsi inzibati cəza və formal nəzarət məqsədi daşımır, əsasən peşəkar inkişaf, metodik təkmilləşmə və daha səmərəli iş üsullarının tətbiqinə dəstək məqsədilə aparılır.

11.6.4. Bu prosesdən çıxan nəticələr müəllimlərlə peşəkar müzakirə, tövsiyə və inkişaf istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi üçün istifadə oluna bilər.

11.7. Sorğu, müşahidə, arayış və təhlil vasitələrinin tətbiqi

11.7.1. Fənn aylığının gedişini, keyfiyyətini və nəticələrini qiymətləndirmək məqsədilə sorğu, müşahidə, arayış və təhlil vasitələrindən istifadə oluna bilər.

11.7.2. Sorğular şagird, müəllim və zərurət olduqda valideyn münasibətini öyrənmək, fəaliyyətlərin təsiri və qəbulunu müəyyənləşdirmək üçün tətbiq edilə bilər.

11.7.3. Müşahidə vasitələri fəaliyyətlərin gedişini, şagird iştirakını, metodik uyğunluğu və təşkilati vəziyyəti yerində izləməyə imkan verir.

11.7.4. Arayış və təhlil materialları aylıq üzrə toplanmış məlumatların ümumiləşdirilməsi, əsas nəticələrin çıxarılması və növbəti fəaliyyətlər üçün təkliflərin formalaşdırılması məqsədilə hazırlanır.

11.8. Sənədləşdirmə qaydaları, işçi formalar və təsdiqedici materiallar

11.8.1. Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığı çərçivəsində həyata keçirilən fəaliyyətlər məktəbdaxili qaydada sənədləşdirilir və müvafiq işçi formalarla müşayiət olunur.

11.8.2. Sənədləşdirmə aylığın plan üzrə icrasını, fəaliyyətlərin keçirilmə vəziyyətini, iştirak göstəricilərini, əldə olunan nəticələri və metodik nəticələri təsdiq etməyə xidmət etməlidir.

11.8.3. İşçi formalar qismində tədbirlər planı, müşahidə qeydləri, qısa arayışlar, nəticə cədvəlləri, iştirak siyahıları, rəy nümunələri, ümumiləşdirmə materialları və digər uyğun sənədlər istifadə oluna bilər.

11.8.4. Təsdiqedici materiallar qismində fotoşəkillər, təqdimat nümunələri, şagird işləri, qiymətləndirmə materialları, tədbir proqramları və digər uyğun sübut xarakterli materiallar toplanıb saxlanıla bilər.

11.8.5. Sənədləşdirmə formaları və təsdiqedici materiallar aylığın yekun qiymətləndirilməsi, nəticələrin ümumiləşdirilməsi və sonrakı fəaliyyətlərin planlaşdırılması üçün etibarlı əsas yaratmalıdır.

12. Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığının yekunlaşdırılması, hesabatlılıq və davamlılığının təmin edilməsi

12.1. Fənn aylığı üzrə yekun tədbirin təşkili

12.1.1. Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığının sonunda görülmüş işlərin yekun təqdimatı məqsədi ilə yekun tədbir təşkil oluna bilər.

12.1.2. Yekun tədbir fənn aylığı çərçivəsində həyata keçirilmiş fəaliyyətlərin ümumi nəticələrini təqdim etmək, iştirakçıların əməyini dəyərləndirmək və aylığın yekun mərhələsini məktəbdaxili şəkildə tamamlamaq məqsədi daşıyır.

12.1.3. Yekun tədbirin məzmunu fənn aylığı ərzində əldə olunmuş nəticələrə, seçilmiş iş nümunələrinə, şagird iştirakına və məktəbin ümumi fəaliyyət istiqamətlərinə uyğun müəyyən edilir.

12.1.4. Yekun tədbir aylıq ərzində keçirilmiş bütün fəaliyyətlərin təkrar təqdimatı kimi deyil, onların əsas nəticələrinin, seçilən nümunələrinin və ümumi təsirinin nümayişi kimi qurulmalıdır.

12.2. Fənn aylığı üzrə əldə olunmuş nəticələrin ümumiləşdirilməsi

12.2.1. Fənn aylığı başa çatdıqdan sonra əldə olunmuş nəticələr təlim, metodiki iş, şagird iştirakı və təşkilati icra baxımından ümumiləşdirilir.

12.2.2. Ümumiləşdirmə zamanı aylıq çərçivəsində hansı fəaliyyətlərin məqsədəuyğun nəticə verdiyi, hansı istiqamətlərdə irəliləyiş müşahidə olunduğu və hansı məqamların təkmilləşdirilməyə ehtiyac yaratdığı müəyyən edilir.

12.2.3. Nəticələrin ümumiləşdirilməsi yalnız keçirilmiş fəaliyyətlərin sadalanması ilə məhdudlaşmamalı, onların keyfiyyətinə, təsirinə və təlim nəticələri ilə əlaqəsinə əsaslanmalıdır.

12.2.4. Bu istiqamətdə aparılan ümumiləşdirmə sonrakı planlaşdırma, metodiki qərarvermə və inkişaf tədbirləri üçün əsas yaratmalıdır.

12.3. Səmərəli iş təcrübələrinin müəyyən edilməsi və paylaşılması

12.3.1. Fənn aylığı ərzində səmərə vermiş iş nümunələri, metodik yanaşmalar və təşkilati həllər ayrıca müəyyən edilir.

12.3.2. Səmərəli iş təcrübələrinin seçilməsi zamanı onların təlim nəticələrinə təsiri, tətbiq imkanları, müəllim və şagird fəallığını artırması, həmçinin məktəb şəraitində davamlı istifadə potensialı nəzərə alınır.

12.3.3. Müəyyən edilmiş səmərəli təcrübələr müəllimlər arasında paylaşılır, metodiki müzakirə predmetinə çevrilir və uyğun hesab edildikdə sonrakı fəaliyyətlərdə istifadə üçün tövsiyə olunur.

12.3.4. Bu istiqamətdə aparılan işlər məktəbdə təsadüfi uğurlu nümunələrin yox, sistemli və paylaşılmış metodik təcrübənin formalaşmasına xidmət etməlidir.

12.4. Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığı üzrə yekun hesabatın hazırlanması

12.4.1. Fənn aylığının sonunda aylıq üzrə yekun hesabat hazırlanır.

12.4.2. Yekun hesabatda aylığın keçirilmə vəziyyəti, əsas fəaliyyət istiqamətləri, şagird və müəllim iştirakı, əldə olunmuş nəticələr, üzə çıxan çətinliklər və ümumi metodik nəticələr əks etdirilir.

12.4.3. Yekun hesabat məlumatların sadə toplusu kimi deyil, təhlil və ümumiləşdirməyə əsaslanan nəticə sənədi kimi hazırlanmalıdır.

12.4.4. Hesabat sonrakı tədris və metodiki işin planlaşdırılması, qərarların əsaslandırılması və aylığın təsirinin qiymətləndirilməsi üçün istifadə olunmalıdır.

12.5. Növbəti dövr üçün təklif və tövsiyələrin hazırlanması

12.5.1. Fənn aylığının yekun nəticələri əsasında növbəti dövr üçün təklif və tövsiyələr hazırlanır.

12.5.2. Təklif və tövsiyələr hazırlanarkən gücləndirilməsi zəruri olan istiqamətlər, təkmilləşdirilməsi vacib olan məqamlar, dəstək tələb edən sahələr və davam etdirilməsi məqsədəuyğun olan uğurlu yanaşmalar nəzərə alınır.

12.5.3. Təklif və tövsiyələr metodiki, təşkilati, resurs və təlim nəticələri baxımından işlək və tətbiq oluna bilən xarakter daşımalıdır.

12.5.4. Bu istiqamətdə hazırlanmış tövsiyələr növbəti aylıq, oxşar fəaliyyətlər və ümumi məktəbdaxili metodiki iş üçün qərarvermə bazası kimi çıxış etməlidir.

12.6. Fənn aylığının nəticələrinin sonrakı tədris və metodiki işdə istifadəsinin təmin edilməsi

12.6.1. Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığının nəticələri sonrakı tədris və metodiki işdə nəzərə alınmalı və məqsədyönlü şəkildə istifadə olunmalıdır.

12.6.2. Aylıq ərzində əldə olunmuş nəticələr, müəyyən edilmiş çətinliklər, səmərəli iş nümunələri və seçilmiş yanaşmalar müəllimlərin sonrakı dərs planlaşdırmasında, metodiki fəaliyyətində və şagirdlərlə işində istifadə edilə bilər.

12.6.3. Fənn aylığının nəticələrinin sonrakı işə daşınması bu fəaliyyətin birdəfəlik tədbir kimi deyil, davamlı məktəbdaxili inkişaf mexanizmi kimi tətbiqinə xidmət etməlidir.

12.6.4. Bu istiqamətdə aparılan işlər Azərbaycan dili və ədəbiyyat üzrə təlim keyfiyyətinin mərhələli şəkildə yüksəldilməsinə, metodiki işin zənginləşdirilməsinə və məktəbdə dayanıqlı inkişaf mühitinin formalaşmasına şərait yaratmalıdır.

13. Yekun müddəalar

13.1. Əsasnamənin məktəbdaxili qaydada qəbul edilməsi

13.1.1. Bu Əsasnamə ümumi təhsil müəssisəsində Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığının təşkili və keçirilməsi ilə bağlı məktəbdaxili normativ sənəd kimi qəbul edilir.

13.1.2. Əsasnamə məktəbin pedaqoji şurasında müzakirə olunduqdan sonra məktəbdaxili qaydada qəbul edilir.

13.1.3. Əsasnamənin qəbul edilməsi zamanı onun məktəbin illik fəaliyyət planı, metodiki işin təşkili, təlim nəticələri və mövcud təhsil şəraiti ilə uyğunluğu nəzərə alınır.

13.2. Əsasnamənin qüvvəyə minməsi və tətbiqə başlanılması

13.2.1. Bu Əsasnamə məktəb direktorunun əmri ilə təsdiq edildiyi tarixdən qüvvəyə minir.

13.2.2. Əsasnamənin tətbiqinə onun təsdiqindən sonra məktəbdaxili təşkilati və metodiki hazırlıq işləri başa çatdırıldıqdan sonra başlanılır.

13.2.3. Əsasnamənin müddəaları onun qüvvədə olduğu dövrdə Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənn aylığının planlaşdırılması, təşkili, icrası, izlənilməsi və yekunlaşdırılması zamanı rəhbər tutulur.

13.3. Əsasnamənin icrasına nəzarətin həyata keçirilməsi

13.3.1. Bu Əsasnamənin icrasına ümumi nəzarət məktəb rəhbərliyi tərəfindən həyata keçirilir.

13.3.2. Əsasnamənin müddəalarının icrası ilə bağlı təşkilati və metodiki işin əlaqələndirilməsi aidiyyəti məsul şəxslər vasitəsilə təmin edilir.

13.3.3. İcraya nəzarət Əsasnamədə nəzərdə tutulmuş məqsəd, vəzifə, fəaliyyət istiqamətləri və iş mexanizmlərinin məktəbdaxili qaydada yerinə yetirilməsinin izlənilməsini əhatə edir.

13.4. Əsasnaməyə dəyişiklik və əlavələrin edilməsi qaydası

13.4.1. Bu Əsasnaməyə dəyişiklik və əlavələr məktəbin ehtiyacları, tətbiq təcrübəsi, metodiki zərurət və qüvvədə olan normativ-hüquqi sənədlərin tələbləri nəzərə alınmaqla edilə bilər.

13.4.2. Əsasnaməyə dəyişiklik və əlavələr edilməsi ilə bağlı təkliflər məktəb rəhbərliyi, metodbirləşmə, aidiyyəti müəllimlər və digər məsul iştirakçılar tərəfindən irəli sürülə bilər.

13.4.3. Dəyişiklik və əlavələr pedaqoji şurada müzakirə olunduqdan sonra məktəb direktorunun əmri ilə təsdiq edilir.

13.4.4. Təsdiq edilmiş dəyişiklik və əlavələr bu Əsasnamənin ayrılmaz tərkib hissəsi hesab olunur və təsdiq edildiyi tarixdən tətbiq edilir.