Diqqət !!! Müsahibə sualları və cavabları . Abunə ol və Paylaş !

  Müsahibə sualları - Tədrisin keyfiyyətinə rəhbərlik

1. Məktəb direktoru tədrisin keyfiyyəti haqqında hansı mənbələrdən məlumat əldə etməlidir?

Məktəb direktoru tədrisin keyfiyyəti haqqında yalnız şagirdlərin qiymətlərinə əsaslanaraq nəticə çıxarmamalıdır. Tədrisin real vəziyyətini görmək üçün bir-birini tamamlayan müxtəlif məlumat mənbələrindən istifadə edilməlidir. Mən ilk növbədə şagirdlərin diaqnostik, cari, summativ və yekun qiymətləndirmə nəticələrini təhlil edərdim. Diaqnostik qiymətləndirmə şagirdlərin tədris mərhələsinin əvvəlində malik olduqları bilik və bacarıqları müəyyən etməyə kömək edir. Cari qiymətləndirmə gündəlik öyrənmə prosesində yaranan irəliləyişləri və çətinlikləri göstərir. Summativ qiymətləndirmələr müəyyən mövzu və tədris dövrü üzrə nəticələrin ümumiləşdirilməsinə imkan verir. Buraxılış və digər xarici qiymətləndirmə nəticələri məktəbdaxili göstəricilərin obyektivliyini yoxlamaq üçün əlavə müqayisə imkanı yaradır. Şagirdlərin yazılı, şifahi və praktik işləri onların yalnız aldıqları qiyməti deyil, real bacarıq səviyyəsini də əks etdirir. Dərsdinləmə qeydləri müəllimin planlaşdırması, metod seçimi, qiymətləndirmə yanaşması və şagird fəallığı haqqında mühüm faktlar verir. Müəllimlərin təqvim-tematik və gündəlik planları tədris proqramının ardıcıl və məqsədyönlü icrasını izləməyə imkan yaradır. Sinif jurnalları mövzuların keçirilməsi, davamiyyət və qiymətləndirmənin müntəzəmliyi barədə məlumat təqdim edir. Şagirdlərin davamiyyət göstəricilərini onların təlim nəticələri ilə əlaqəli şəkildə nəzərdən keçirərdim. Fənn metodbirləşmələrinin hesabatları müəllimlərin ümumi metodik çətinliklərini və uğurlu təcrübələrini müəyyən etməyə kömək edərdi. Müəllimlərin özünüqiymətləndirməsi onların güclü tərəflərini və peşəkar inkişaf ehtiyaclarını anlamaq üçün vacib mənbədir. Şagirdlərin dərsin anlaşıqlılığı, tapşırıqların səviyyəsi və öyrənmə mühiti barədə fikirləri məqsədli və etik üsullarla öyrənilə bilər. Valideynlərin müraciət və rəyləri də əlavə məlumat verir, lakin ayrı-ayrı fikirlər ümumi nəticə kimi qəbul edilməməlidir. Məktəb psixoloqunun təqdim etdiyi ümumiləşdirilmiş məlumatlar şagird motivasiyası, uyğunlaşma və sosial-psixoloji mühitin tədrisə təsirini anlamağa kömək edə bilər. Bu məlumatlardan istifadə zamanı şagirdlərin şəxsi məlumatlarının məxfiliyi qorunmalıdır. Müəllim dəyişikliyi, dərs buraxmaları, dərs cədvəli və resurs təminatı kimi təşkilati amilləri də təhlilə daxil edərdim. Birbaşa tədris nəticələrini göstərən mənbələrlə köməkçi məlumat mənbələrini bir-birindən fərqləndirərdim. Heç bir məlumat mənbəyini ayrılıqda yekun və mütləq göstərici kimi qəbul etməzdim. Müxtəlif mənbələrdən əldə edilən məlumatları qarşılaşdıraraq onların bir-birini təsdiqləyib-təsdiqləmədiyini yoxlayardım. Bunun əsasında problemin hansı sinif, fənn, mövzu, bacarıq və ya şagird qrupu üzrə yarandığını dəqiqləşdirərdim. Əsas səbəbləri onların yaratdığı nəticələrdən və müşayiətedici amillərdən ayırardım. Qəbul edilən qərarda fəaliyyət, məsul şəxs, icra müddəti, zəruri resurs və nəticə göstəricisi aydın göstərilməlidir. Sonrakı dərsdinləmə, monitorinq və nəticə müqayisələri vasitəsilə qərarın tədrisin keyfiyyətinə təsirini izləyərdim.

Situasiya 1. Məktəb direktoru sinif jurnalında şagirdlərin qiymətlərinin yüksək olduğunu görür. Lakin məktəbdaxili monitorinq zamanı həmin sinfin nəticələri xeyli aşağı olur.

Cavab: Məktəb direktoru yalnız jurnaldakı qiymətlərə əsaslanmamalıdır. Əvvəlcə monitorinq tapşırıqlarının tədris olunmuş məzmuna və şagirdlərin hazırlıq səviyyəsinə uyğunluğunu yoxlamalıdır. Sonra müəllimin qiymətləndirmə meyarları, şagirdlərin yazılı işləri və sinif jurnalındakı qiymətlər müqayisə edilməlidir. Dərsdinləmə aparılaraq tədris və qiymətləndirmə prosesinin necə təşkil olunduğu müşahidə edilməlidir. Fərqin səbəbi müəyyən olunduqdan sonra müəllimə uyğun metodik dəstək göstərilməli və növbəti qiymətləndirmələrdə dəyişiklik izlənilməlidir.

Situasiya 2. Valideynlər VII sinifdə riyaziyyat dərslərinin zəif keçirildiyini bildirirlər. Müəllim isə dərslərin normal təşkil olunduğunu deyir.

Cavab: Məktəb direktoru valideyn müraciətini dərhal təsdiqlənmiş fakt kimi qəbul etməməlidir. Müəllimin dərsini dinləməli, şagird nəticələrini, yazılı işləri və planlaşdırma sənədlərini təhlil etməlidir. Şagirdlərin fikirləri də məxfiliyə və etik qaydalara riayət edilməklə öyrənilə bilər. Müəllimin mövqeyi dinlənilməli və onun təqdim etdiyi faktlar nəzərdən keçirilməlidir. Yekun qərar bir neçə məlumat mənbəsinin qarşılıqlı müqayisəsinə əsaslanmalıdır.

2. Şagirdlərin nəticələri aşağı düşərsə, ilk olaraq hansı səbəbləri araşdırardınız?

Şagirdlərin nəticələri aşağı düşdükdə ilk addımım problemin sərhədlərini dəqiq müəyyən etmək olardı. “Nəticələr zəifdir” kimi ümumi qənaətlə kifayətlənməzdim. Geriləmənin hansı sinif, fənn, mövzu və bacarıqlar üzrə baş verdiyini müəyyən edərdim. Cari göstəriciləri əvvəlki qiymətləndirmə dövrlərinin nəticələri ilə qarşılaşdırardım. Bununla problemin müvəqqəti, davamlı və ya müəyyən şagird qrupuna aid olub-olmadığını aydınlaşdırardım. İlk səbəb qrupu kimi qiymətləndirmə vasitələrinin keyfiyyətini yoxlayardım. Tapşırıqların tədris olunmuş məzmuna və gözlənilən təlim nəticələrinə uyğunluğunu nəzərdən keçirərdim. Onların çətinlik səviyyəsinin şagirdlərin yaşına və hazırlıq səviyyəsinə uyğun olub-olmadığını qiymətləndirərdim. Qiymətləndirmə meyarlarının aydın və bütün şagirdlərə eyni qaydada tətbiq edilməsini də yoxlayardım. Şagirdlərin işlərini seçmə üsulu ilə yenidən nəzərdən keçirərək balların əsaslılığını müəyyən edərdim. İkinci səbəb qrupu kimi müəllimin planlaşdırması və tədris yanaşmasını araşdırardım. Təqvim-tematik və gündəlik planların icra vəziyyətini şagird nəticələri ilə əlaqələndirərdim. Dərsdinləmə zamanı istifadə edilən metodların şagirdlərin öyrənmə ehtiyaclarına uyğunluğunu müşahidə edərdim. Tapşırıqların şagirdləri düşünməyə, tətbiq etməyə və müstəqil fəaliyyətə yönəldib-yönəltmədiyini qiymətləndirərdim. Üçüncü səbəb qrupu kimi şagird və siniflə bağlı amillərə diqqət yetirərdim. Şagirdlərin ilkin bilik səviyyəsini, davamiyyətini, dərsə fəallığını və motivasiyasını təhlilə daxil edərdim. Xüsusi öyrənmə ehtiyacı olan və əlavə dəstəyə ehtiyac duyan şagirdləri ayrıca müəyyən edərdim. Sinifdəki sosial-psixoloji mühitin və şagirdlərarası münasibətlərin öyrənməyə təsirini də nəzərə alardım. Dördüncü səbəb qrupu kimi təşkilati və resurs məsələlərini araşdırardım. Müəllim dəyişikliyi, uzunmüddətli əvəzçilik, dərs buraxmaları, cədvəldəki uyğunsuzluqlar və resurs çatışmazlığının təsirini qiymətləndirərdim. Paralel siniflərin göstəricilərini müqayisə edərək problemin ümumməktəb, fənn və ya konkret sinif səviyyəsində olduğunu aydınlaşdırardım. Müəllimin, şagirdlərin və valideynlərin fikirlərindən əlavə izah mənbəyi kimi istifadə edərdim. Lakin subyektiv fikirləri obyektiv məlumatlardan üstün tutmazdım. Məktəbin real təsir göstərə bildiyi səbəbləri prioritetləşdirərdim. Hər əsas səbəb üzrə konkret düzəliş tədbiri, məsul şəxs, müddət və nəticə göstəricisi müəyyən olunmalıdır. Razılaşdırılmış müddətin sonunda təkrar qiymətləndirmə apararaq tədbirlərin şagirdlərin öyrənməsinə təsirini yoxlayardım.

Situasiya 1. VI sinifdə ana dili üzrə nəticələr əvvəlki yarımillə müqayisədə aşağı düşüb. Müəllim bunu şagirdlərin dərs oxumaması ilə izah edir.

Cavab: Məktəb direktoru müəllimin fikrini yeganə və təsdiqlənmiş səbəb kimi qəbul etməməlidir. Nəticələrin hansı mövzu və bacarıqlar üzrə aşağı düşdüyü müəyyən edilməlidir. Şagirdlərin davamiyyəti, əvvəlki bilik səviyyəsi, müəllimin planlaşdırması, tapşırıqların keyfiyyəti və dərsdə istifadə edilən metodlar müqayisə olunmalıdır. Məktəbin təsir edə bildiyi əsas səbəblər müəyyənləşdirildikdən sonra fərqləndirilmiş tapşırıqlar, əlavə dəstək və metodik yardım planlaşdırılmalıdır. Tədbirlərin nəticəsi sonrakı qiymətləndirmə vasitəsilə yoxlanılmalıdır.

Situasiya 2. IX sinif şagirdlərinin sınaq nəticələri zəifdir. Lakin sinif jurnalında şagirdlərin əksəriyyətinin qiymətləri yüksək göstərilib.

Cavab: Məktəb direktoru həm cari qiymətlərin, həm də sınaq nəticələrinin etibarlılığını yoxlamalıdır. Sınaq tapşırıqlarının tədris olunmuş məzmuna, təlim nəticələrinə və şagirdlərin hazırlıq səviyyəsinə uyğunluğu nəzərdən keçirilməlidir. Müəllimin istifadə etdiyi cari tapşırıqlar, qiymətləndirmə meyarları və şagirdlərin yazılı işləri də təhlil olunmalıdır. Ehtiyac yaranarsa, vahid meyarlarla əlavə diaqnostik qiymətləndirmə aparıla bilər. Qiymətləndirmə yanaşmasında çatışmazlıq müəyyən edilərsə, müəllimə məqsədli metodik dəstək göstərilməlidir.

3. Dərsdinləməni nəzarət vasitəsindən inkişaf vasitəsinə necə çevirərdiniz?

Dərsdinləməni inkişaf vasitəsinə çevirmək üçün onu birdəfəlik yoxlama deyil, davamlı peşəkar öyrənmə prosesi kimi təşkil edərdim. İlk mərhələdə müşahidənin məqsədini müəllimə aydın şəkildə izah edərdim. Dərsdinləmənin hansı ehtiyacdan yarandığını və nəyin öyrəniləcəyini əvvəlcədən müəyyənləşdirərdim. Diqqət yetiriləcək meyarları müəllimlə paylaşaraq prosesin şəffaflığını təmin edərdim. Meyarlar müəllimin şəxsi xüsusiyyətlərinə deyil, tədris məqsədinə, şagird fəaliyyətinə və öyrənmə nəticələrinə aid olmalıdır. Dərs zamanı subyektiv təəssüratlar əvəzinə müşahidə olunan faktları qeydə alardım. Müəllimin izahının məqsədə uyğunluğunu və şagirdlərin düşünməsinə hansı imkanları yaratdığını müşahidə edərdim. Şagirdlərin nə qədər danışdığına deyil, nə qədər düşündüyünə, tətbiq etdiyinə və öyrəndiyinə diqqət yetirərdim. Verilən sualların sadə yaddaşı, yoxsa təhlil və əsaslandırmanı tələb etdiyini nəzərdən keçirərdim. Tapşırıqların təlim məqsədinə və şagirdlərin hazırlıq səviyyəsinə uyğunluğunu qiymətləndirərdim. Müəllimin şagirdlərin fərdi öyrənmə ehtiyaclarını necə nəzərə aldığını müşahidə edərdim. Dərs zamanı qiymətləndirmədən şagirdlərin öyrənməsini müəyyən etmək və tədrisə düzəliş vermək üçün istifadə olunub-olunmadığını yoxlayardım. Müşahidə qeydlərində müəllim haqqında ümumi mühakimələrdən qaçardım. Dərsdən sonra ilk növbədə müəllimə öz dərsini təhlil etmək imkanı verərdim. Ondan məqsədə çatma səviyyəsini və bunu göstərən faktları izah etməsini istəyərdim. Reflektiv müzakirəyə dərsin güclü tərəflərindən başlayardım. Daha sonra inkişaf tələb edən sahələri birlikdə müəyyənləşdirərdik. Çoxsaylı iradlar sadalamaq əvəzinə şagird öyrənməsinə daha çox təsir edən bir və ya iki prioritet seçərdim. İnkişaf sahəsinin mümkün səbəblərini müəllimlə birgə araşdırardım. Hər istiqamət üzrə konkret və müşahidə edilə bilən inkişaf hədəfi formalaşdırardım. Hədəfə çatmaq üçün fəaliyyət, müddət və nəticə göstəricisi razılaşdırılmalıdır. Müəllimin ehtiyacına uyğun mentorluq, metodik məsləhət, birgə planlaşdırma və nümunəvi dərs müşahidəsi təşkil edərdim. Razılaşmanı intizam sənədi deyil, inkişaf planı kimi qısa şəkildə rəsmiləşdirərdim. Müzakirənin məxfiliyini qoruyar və müəllimi kollektiv qarşısında müqayisə etməzdim. Razılaşdırılmış müddətin sonunda təkrar müşahidə apararaq müəllimin fəaliyyətində və şagirdlərin öyrənməsində baş verən dəyişiklikləri qiymətləndirərdim. Bu ardıcıllıq dərsdinləməni qorxu yaradan nəzarət mexanizmindən məktəbdaxili peşəkar inkişaf vasitəsinə çevirərdi.

Situasiya 1. Məktəb direktoru dərsdinləmə zamanı müəllimin əsasən özü danışdığını, şagirdlərin isə az fəallıq göstərdiyini müşahidə edir.

Cavab: Məktəb direktoru yalnız müəllimin çox danışdığını qeyd etməklə kifayətlənməməlidir. Şagirdlərin hansı səviyyədə düşündüyünü, suallara cavab verdiyini və tapşırıqları yerinə yetirdiyini göstərən faktları müəllimlə müzakirə etməlidir. Müəllimdən şagird fəallığının aşağı olmasının mümkün səbəblərini izah etməsi istənilməlidir. Şagirdləri öyrənmə prosesinə cəlb edən suallar, cütlərlə iş, qrup işi və praktik tapşırıqlar üzrə metodik dəstək göstərilə bilər. Təkrar dərsdinləmədə həm şagird fəallığı, həm də onların öyrənmə nəticələri izlənilməlidir.

Situasiya 2. Gənc müəllim məktəb direktorunun dərsini dinləyəcəyini eşidəndə narahat olur və bunu cəza tədbiri kimi qəbul edir.

Cavab: Məktəb direktoru müşahidənin məqsədinin müəllimi cəzalandırmaq deyil, onun peşəkar inkişafına dəstək vermək olduğunu izah etməlidir. Dərsdinləmənin məqsədi və meyarları əvvəlcədən müəllimlə paylaşılmalıdır. Müşahidədən sonra müəllimə öz dərsini qiymətləndirmək imkanı verilməlidir. Dərsin güclü tərəfləri və inkişaf tələb edən sahələr faktlar əsasında müzakirə olunmalıdır. Müəllim üçün real, müşahidə edilə bilən və yerinə yetirilə bilən inkişaf hədəfi müəyyənləşdirilməlidir.

4. Müəllimin dərsində ciddi metodik çatışmazlıq aşkar etdikdə hansı addımları atardınız?

Müəllimin dərsində ciddi metodik çatışmazlıq aşkar etdikdə ilk növbədə müşahidə olunan problemin xarakterini dəqiqləşdirərdim. Metodik çatışmazlığı şagird hüquqları və təhlükəsizliyi ilə bağlı təcili pozuntulardan fərqləndirərdim. Təhlükəsizlik və ya şagird hüquqları ilə bağlı risk yarandıqda dərhal müvafiq müdaxilə edilməlidir. Metodik problem olduqda isə bir dərsin nəticəsi əsasında müəllim haqqında yekun qərar verməzdim. Müşahidə etdiyim faktları konkret və qiymətləndirici olmayan ifadələrlə qeydə alardım. Müəllimin təqvim-tematik və gündəlik planlarını nəzərdən keçirərdim. Şagirdlərə verilən tapşırıqları və onların yerinə yetirdiyi işləri araşdırardım. Əvvəlki dərsdinləmə qeydlərini və şagirdlərin inkişaf dinamikasını mövcud müşahidə ilə qarşılaşdırardım. Bununla problemin davamlı, təkrarlanan və ya təsadüfi olduğunu müəyyən edərdim. Müəllimlə məxfi və hörmətli fərdi söhbət aparardım. Söhbətdə əvvəlcə müəllimin öz mövqeyini və qarşılaşdığı çətinlikləri dinləyərdim. Problemin fənn biliyi, metodika, planlaşdırma və ya qiymətləndirmə bacarığı ilə əlaqəsini aydınlaşdırardım. Təcrübə çatışmazlığı, iş yükü, resurs təminatı və sinfin xüsusiyyətlərini də təhlilə daxil edərdim. Problemi avtomatik olaraq müəllimin məsuliyyətsizliyi və ya motivasiyasızlığı ilə izah etməzdim. Toplanmış məlumatlar əsasında əsas inkişaf ehtiyacını müəyyənləşdirərdim. Müəllimlə birlikdə konkret və müşahidə edilə bilən inkişaf hədəfi formalaşdırardım. Bu hədəfə çatmaq üçün fəaliyyətləri, məsul şəxsləri, dəstək formalarını və müddəti əhatə edən fərdi inkişaf planı hazırlayardım. Müəllimə metodik məsləhət və mentor dəstəyi təqdim edərdim. Zərurət olduqda birgə dərs planlaşdırması təşkil edərdim. Nümunəvi dərs müşahidəsi və həmkar təcrübəsinin öyrənilməsi üçün şərait yaradardım. Ehtiyacın xüsusiyyətinə uyğun qısa və praktik peşəkar inkişaf fəaliyyəti təşkil edilə bilər. Göstərilən dəstək, müəyyən edilən hədəflər və müəllimin öhdəlikləri sənədləşdirilməlidir. Aralıq mərhələdə müəllimin fəaliyyətindəki dəyişikliklər müşahidə olunmalıdır. Razılaşdırılmış müddətin sonunda təkrar dərsdinləmə və şagird işlərinin təhlili aparılmalıdır. İrəliləyiş müşahidə edilərsə, bu nəticə qeyd olunmalı və növbəti inkişaf istiqaməti müəyyənləşdirilməlidir. Yetərli dəstəyə baxmayaraq müəllim vəzifə və razılaşdırılmış öhdəliklərini yerinə yetirməzsə, sənədləşdirilmiş faktlar əsasında hüquqi prosedurlara uyğun idarəetmə qərarı qəbul edilməlidir.

Situasiya 1. Müəllim dərsə plansız daxil olur, mövzunu ardıcıl izah etmir və şagirdlər tapşırığı başa düşmürlər.

Cavab: Məktəb direktoru müşahidə etdiyi faktları müəllimlə fərdi və məxfi qaydada müzakirə etməlidir. Müəllimin planlaşdırma və dərsin mərhələlərini qurmaq bacarığında çətinlik olub-olmadığı aydınlaşdırılmalıdır. Ona gündəlik planın hazırlanması, məqsədin müəyyən edilməsi və uyğun tapşırıqların seçilməsi üzrə metodik dəstək göstərilməlidir. Müəllimlə konkret inkişaf hədəfi və icra müddəti razılaşdırılmalıdır. Müddətin sonunda təkrar dərsdinləmə aparılaraq dəyişiklik qiymətləndirilməlidir.

Situasiya 2. Təcrübəli müəllim uzun müddətdir yalnız mühazirə üsulundan istifadə edir və şagirdlər dərsdə passiv qalırlar.

Cavab: Məktəb direktoru müəllimin təcrübəsinə hörmətlə yanaşaraq onunla konkret müşahidə faktları əsasında söhbət aparmalıdır. Müzakirənin əsas mövzusu müəllimin istifadə etdiyi üsul deyil, həmin üsulun şagirdlərin fəallığına və öyrənməsinə təsiri olmalıdır. Şagird fəallığını artıran üsullar üzrə nümunəvi dərs və həmkar təcrübəsi təqdim edilə bilər. Müəllimlə birlikdə bir və ya iki yeni yanaşmanın sınaqdan keçirilməsi planlaşdırılmalıdır. Sonrakı müşahidədə həmin yanaşmaların şagird iştirakına və öyrənmə nəticələrinə təsiri qiymətləndirilməlidir.

5. Məktəbdaxili monitorinqin nəticələrindən idarəetmə qərarlarında necə istifadə edərdiniz?

Məktəbdaxili monitorinqi yalnız şagirdlərə bal vermək və hesabat hazırlamaq vasitəsi kimi qəbul etməzdim. Onu məktəbdə tədrisin vəziyyəti haqqında etibarlı məlumat yaradan idarəetmə mexanizmi kimi təşkil edərdim. Monitorinqdən əvvəl onun məqsədi, əhatə etdiyi mövzular və ölçəcəyi bacarıqlar aydın müəyyən olunmalıdır. Tapşırıqların tədris olunmuş məzmuna və gözlənilən təlim nəticələrinə uyğunluğu yoxlanılmalıdır. Tapşırıqların çətinlik səviyyəsi və şagirdlərin yaş xüsusiyyətləri də nəzərə alınmalıdır. Monitorinqin siniflərdə mümkün qədər eyni təşkilati şəraitdə keçirilməsini təmin edərdim. Şagird işlərinin vahid meyarlarla qiymətləndirilməsinə diqqət yetirərdim. Ehtiyac olduqda işlərin seçmə üsulu ilə yenidən yoxlanılmasını təşkil edərdim. Təhlil zamanı yalnız məktəbin və ya sinfin orta balı ilə kifayətlənməzdim. Nəticələri sinif, fənn, mövzu, bacarıq və şagird qrupları üzrə araşdırardım. Müxtəlif nəticə səviyyələrində olan şagirdlərin payını və onların hansı tapşırıqlarda çətinlik çəkdiyini müəyyən edərdim. Cari nəticələri diaqnostik və əvvəlki monitorinq göstəriciləri ilə qarşılaşdırardım. Şagirdlərin ilkin səviyyəsini, davamiyyətini və siniflərin xüsusiyyətlərini müqayisədə nəzərə alardım. Kontekst araşdırılmadan müəllimləri nəticələrə görə sıralamazdım. Monitorinq vasitəsilə yalnız zəif deyil, uğurlu tədris istiqamətlərini də müəyyən edərdim. Yüksək nəticənin obyektiv və davamlı olub-olmadığını əlavə məlumatlarla yoxlayardım. Aşkar edilən problemlərin əsas səbəblərini dərsdinləmə, şagird işləri və müəllim planları ilə əlaqəli şəkildə araşdırardım. Problemləri şagird öyrənməsinə təsirinə və həllinin təcililiyinə görə prioritetləşdirərdim. Hər prioritet üzrə aydın inkişaf məqsədi formalaşdırardım. Məqsədə çatmaq üçün fəaliyyət, məsul şəxs, icra müddəti, tələb olunan resurs və nəticə göstəricisi müəyyən olunmalıdır. Monitorinq nəticələrini aidiyyəti müəllim və fənn metodbirləşmələri ilə peşəkar və məxfi şəkildə müzakirə edərdim. Əsaslandırılmış uğurlu təcrübələrin məktəb daxilində paylaşılmasını təşkil edərdim. Dəstək ehtiyacı müəyyən edilən sinif və tədris istiqamətləri üzrə metodik fəaliyyət planlaşdırardım. Qəbul edilən qərarları məktəbin fəaliyyət planına və daxili nəzarət istiqamətlərinə daxil edərdim. Razılaşdırılmış müddətin sonunda təkrar monitorinq apararaq ilkin və sonrakı göstəriciləri müqayisə edərdim. Gözlənilən inkişaf əldə olunmadıqda səbəbləri yenidən təhlil edərək fəaliyyət planına əsaslandırılmış düzəlişlər verərdim.

Situasiya 1. Monitorinq nəticəsində V siniflərdə oxuyub-anlama bacarığının zəif olduğu müəyyən edilir.

Cavab: Məktəb direktoru nəticələrin hansı mətn və tapşırıq növləri üzrə zəif olduğunu araşdırmalıdır. Oxuyub-anlama bacarığının yalnız ana dili dərslərinə deyil, bütün fənlər üzrə öyrənməyə təsir etdiyini nəzərə almalıdır. Müvafiq müəllimlərin iştirakı ilə birgə fəaliyyət planı hazırlanmalıdır. Müəllimlərə mətnlə iş, sual hazırlama və fərqləndirilmiş tapşırıqlar üzrə metodik dəstək göstərilməlidir. Razılaşdırılmış müddətin sonunda təkrar monitorinq aparılaraq inkişaf səviyyəsi yoxlanılmalıdır.

Situasiya 2. Məktəbdaxili monitorinqdə bir sinif yüksək, digər paralel sinif isə aşağı nəticə göstərir.

Cavab: Məktəb direktoru nəticə fərqini dərhal müəllimlərin peşəkarlığı ilə əlaqələndirməməlidir. Əvvəlcə monitorinq tapşırıqlarının və qiymətləndirmə meyarlarının etibarlılığı yoxlanılmalıdır. Sonra şagirdlərin ilkin səviyyəsi, davamiyyəti, sinif tərkibi və dərsin təşkili araşdırılmalıdır. Əsaslandırılmış uğurlu təcrübə müəyyən edilərsə, müəllimlər arasında paylaşılmalıdır. Aşağı nəticə müəyyən edilən sinif üzrə konkret dəstək, müddət və təkrar monitorinq tədbirləri planlaşdırılmalıdır.

6. Zəif nəticə göstərən müəllimə qarşı tələbkarlıqla dəstək arasında balansı necə qoruyardınız?

Tələbkarlıqla dəstək arasında balans aydın gözləntilər, ədalətli qiymətləndirmə və real inkişaf imkanları üzərində qurulmalıdır. İlk növbədə müəllimin vəzifə və məsuliyyətlərinin ona aydın olmasını təmin edərdim. Tədrisin keyfiyyəti üzrə hansı nəticələrin və peşəkar davranışların gözlənildiyini əvvəlcədən bildirərdim. Müəllim fəaliyyətinin qiymətləndiriləcəyi meyarlar şəffaf və hamı üçün anlaşıqlı olmalıdır. Müəllimi yalnız şagirdlərin yekun balları əsasında qiymətləndirməzdim. Şagirdlərin ilkin bilik səviyyəsini və müəyyən müddət ərzində göstərdiyi inkişafı nəzərə alardım. Sinfin tərkibi, davamiyyət, müəllim dəyişikliyi və xüsusi öyrənmə ehtiyacları da təhlilə daxil edilməlidir. Müəllimin planlaşdırmasını, metod seçimini, qiymətləndirmə yanaşmasını və şagird fəallığını birlikdə qiymətləndirərdim. Fəaliyyətdə inkişaf ehtiyacı müəyyən edildikdə müəllimlə məxfi fərdi söhbət aparardım. Söhbətdə onun mövqeyini və qarşılaşdığı real çətinlikləri diqqətlə dinləyərdim. Problemin peşəkar bacarıq, motivasiya, resurs və ya təşkilati şəraitlə əlaqəsini fərqləndirərdim. Müəllimin ehtiyacına uyğun dəstək forması seçərdim. Bəzi hallarda metodik məsləhət, bəzi hallarda mentorluq və ya birgə planlaşdırma daha səmərəli ola bilər. Ehtiyac olduqda praktik təlim və nümunəvi dərs müşahidəsi təşkil edərdim. Müəllimin istifadə etməli olduğu resursların əlçatanlığını təmin etməyə çalışardım. Müəllimlə birlikdə konkret, real və müşahidə edilə bilən inkişaf hədəfi müəyyən edərdim. Hədəfə çatmaq üçün yerinə yetiriləcək fəaliyyətləri və razılaşdırılmış icra müddətini aydınlaşdırardım. Aralıq görüş və müşahidələr vasitəsilə inkişaf prosesini izləyərdim. Müəllimin əldə etdiyi irəliləyişləri vaxtında qeyd edərək onun motivasiyasını dəstəkləyərdim. Müəllimin peşə nüfuzunu və məlumatların məxfiliyini qoruyardım. Onu kollektiv qarşısında tənqid etməz və digər müəllimlərlə alçaldıcı şəkildə müqayisə etməzdim. Göstərilən dəstəyi, müəyyən edilən hədəfləri və müəllimin öhdəliklərini qısa şəkildə sənədləşdirərdim. Müəllimdən razılaşdırılmış fəaliyyətlərin icrasına görə hesabatlılıq tələb edərdim. Məsuliyyət tədbirini yalnız şagird nəticələrinin zəifliyi ilə əsaslandırmazdım. Yetərli dəstəyə və real imkanlara baxmayaraq müəllim vəzifə və razılaşdırılmış öhdəliklərini yerinə yetirmədikdə hüquqi prosedurlara uyğun qərar qəbul edərdim. Bu yanaşma müəllimin inkişaf hüququ ilə şagirdlərin keyfiyyətli təhsil almaq hüququ arasında ədalətli balans yaradar.

Situasiya 1. Müəllimin şagirdləri iki monitorinqdə ardıcıl olaraq zəif nəticə göstəriblər. Müəllim isə ona kömək edilmədiyini bildirir.

Cavab: Məktəb direktoru əvvəlcə müəllimin hansı konkret sahədə dəstəyə ehtiyac duyduğunu müəyyən etməlidir. Ona uyğun metodik yardım, mentor dəstəyi və zəruri resurslar təqdim edilməlidir. Müəllimlə birlikdə ölçülə bilən inkişaf hədəfi və real icra müddəti müəyyən olunmalıdır. Aralıq müşahidələr vasitəsilə fəaliyyətin necə dəyişdiyi izlənilməlidir. Müddətin sonunda həm müəllimin fəaliyyəti, həm də şagirdlərin inkişaf dinamikası yenidən qiymətləndirilməlidir.

Situasiya 2. Müəllimə bir neçə dəfə metodik dəstək göstərilib, lakin o, razılaşdırılmış fəaliyyətləri yerinə yetirmir.

Cavab: Məktəb direktoru göstərilən dəstək tədbirlərini və müəllimin yerinə yetirmədiyi öhdəlikləri sənədləşdirməlidir. Müəllimlə yenidən fərdi söhbət aparılaraq vəzifə, məsuliyyət və gözləntilər aydın bildirilməlidir. Razılaşdırılmış fəaliyyətlər və yenilənmiş icra müddəti konkretləşdirilməlidir. Müəllimə həmin öhdəliklərin yerinə yetirilməməsinin idarəetmə baxımından nəticələri izah olunmalıdır. Dəyişiklik olmadıqda müəllimin nəticəsinə deyil, vəzifə öhdəliklərinin icra edilməməsinə əsaslanan hüquqi prosedurlar tətbiq olunmalıdır.

7. Paralel siniflər arasında nəticə fərqi böyük olduqda vəziyyəti necə araşdırardınız?

Paralel siniflər arasında böyük nəticə fərqi müşahidə edildikdə dərhal müəllimlər haqqında yekun qənaətə gəlməzdim. Araşdırmanı üç əsas mərhələdə təşkil edərdim. Birinci mərhələdə nəticələrin və qiymətləndirmə vasitələrinin etibarlılığını yoxlayardım. Hər iki sinifdə eyni və ya eyni çətinlik səviyyəsinə malik tapşırıqlardan istifadə olunub-olunmadığını müəyyən edərdim. Tapşırıqların tədris olunmuş mövzulara və gözlənilən təlim nəticələrinə uyğunluğunu nəzərdən keçirərdim. Qiymətləndirmənin eyni vaxtda və mümkün qədər oxşar şəraitdə keçirilməsinə diqqət yetirərdim. Müəllimlərin istifadə etdiyi qiymətləndirmə meyarlarını qarşılaşdırardım. Şagirdlərin yazılı işlərini seçmə üsulu ilə vahid meyar əsasında yenidən yoxlatdırardım. Yüksək qiymətlərin real öyrənmə nəticələrinə əsaslanıb-əsaslanmadığını müəyyən edərdim. İkinci mərhələdə siniflərin ilkin və təşkilati xüsusiyyətlərini müqayisə edərdim. Hər iki sinfin başlanğıc bilik səviyyəsini nəzərdən keçirərdim. Davamiyyət göstəricilərini və uzunmüddətli dərs buraxmalarını təhlilə daxil edərdim. Siniflərdəki şagird sayını və xüsusi öyrənmə ehtiyaclarını nəzərə alardım. Müəllim dəyişikliyi, dərs cədvəli və resurs təminatının nəticələrə mümkün təsirini qiymətləndirərdim. Üçüncü mərhələdə tədris prosesini və müəllim yanaşmasını araşdırardım. Müəllimlərin təqvim-tematik və gündəlik planlarını müqayisə edərdim. İstifadə edilən metodların və tapşırıqların şagird ehtiyaclarına uyğunluğunu qiymətləndirərdim. Fərqləndirilmiş təlimin necə tətbiq olunduğunu müşahidə edərdim. Şagirdlərin dərsdə fəallığını, əməkdaşlığını və müstəqil fəaliyyətini izləyərdim. Hər iki sinifdə eyni meyarlar əsasında məqsədli dərsdinləmələr aparardım. Müəllimlərin vəziyyətlə bağlı izahlarını ayrı-ayrılıqda dinləyərdim. Eyni müəllimin dərs dediyi siniflərlə fərqli müəllimlərin dərs dediyi sinifləri eyni qaydada qiymətləndirməzdim. Yüksək nəticə göstərən sinfin təcrübəsini avtomatik olaraq uğurlu təcrübə elan etməzdim. Toplanmış məlumatlara əsasən nəticə fərqinin əsas səbəblərini və məktəbin təsir edə biləcəyi amilləri müəyyən edərdim. Səbəblərə uyğun birgə planlaşdırma, vahid qiymətləndirmə, metodik dəstək və fərqləndirilmiş təlim tədbirləri hazırlayardım. Razılaşdırılmış müddətin sonunda təkrar monitorinq apararaq nəticə fərqinin və şagirdlərin inkişaf dinamikasının dəyişməsini qiymətləndirərdim.

Situasiya 1. VII sinfin iki paralelində eyni müəllim dərs deyir. Siniflərdən biri yüksək, digəri isə aşağı nəticə göstərir.

Cavab: Məktəb direktoru nəticə fərqinin yalnız müəllimlə bağlı olmadığını nəzərə almalıdır. Əvvəlcə qiymətləndirmə vasitələrinin və meyarların hər iki sinif üçün eyni səviyyədə olması yoxlanılmalıdır. Siniflərin ilkin bilik səviyyəsi, davamiyyəti, şagird sayı və xüsusi öyrənmə ehtiyacları müqayisə edilməlidir. Müəllimin hər iki sinifdə istifadə etdiyi tapşırıq və metodların siniflərin ehtiyaclarına uyğunluğu araşdırılmalıdır. Aşağı nəticə göstərən sinif üçün fərqləndirilmiş dəstək tədbirləri hazırlanmalı və nəticə təkrar monitorinqdə yoxlanılmalıdır.

Situasiya 2. Paralel siniflərdə fərqli müəllimlər dərs deyir və bir sinfin qiymətləri digərindən xeyli yüksəkdir.

Cavab: Məktəb direktoru əvvəlcə hər iki müəllimin istifadə etdiyi qiymətləndirmə tapşırıqlarını və meyarları yoxlamalıdır. Şagirdlərin yazılı işləri seçmə üsulu ilə vahid meyar əsasında yenidən nəzərdən keçirilə bilər. Sonra siniflərin ilkin səviyyəsi, davamiyyəti və digər təşkilati xüsusiyyətləri müqayisə edilməlidir. Dərsdinləmələr vasitəsilə müəllimlərin planlaşdırması, metodları və şagird fəallığı təhlil olunmalıdır. Araşdırmanın nəticəsinə uyğun olaraq birgə planlaşdırma, vahid qiymətləndirmə və məqsədli metodik dəstək təşkil edilməlidir.

8. Təlim ehtiyaclarını hansı məlumatlar əsasında müəyyənləşdirərdiniz?

Müəllimlərin təlim ehtiyaclarını təsadüfi mövzular və ümumi ehtimallar əsasında müəyyən etməzdim. Peşəkar inkişaf fəaliyyətlərini real faktlara, müəllim ehtiyaclarına və məktəbin inkişaf məqsədlərinə əsaslandırardım. Dərsdinləmə nəticələri müəllim fəaliyyətində güclü və inkişaf tələb edən sahələri müəyyən etməyə kömək edərdi. Məktəbdaxili monitorinq hansı fənn, mövzu və bacarıqlar üzrə ümumi çətinliklərin olduğunu göstərərdi. Şagird nəticələrinin dinamikası müəllimin tətbiq etdiyi yanaşmaların təsirini qiymətləndirməyə imkan verərdi. Müəllimlərin təqvim-tematik və gündəlik planlarını nəzərdən keçirərdim. Hazırlanan tapşırıqların və qiymətləndirmə vasitələrinin keyfiyyətini ayrıca təhlil edərdim. Müəllimlərin özünüqiymətləndirməsini və inkişaf etmək istədikləri sahələri nəzərə alardım. Bununla belə, müəllimin təlim istəyini avtomatik olaraq real təlim ehtiyacı kimi qəbul etməzdim. Müəllimin istəyi ilə şagirdlərin və məktəbin real ehtiyacları arasında uyğunluğu yoxlayardım. Fənn metodbirləşmələrinin hesabat və müzakirələrindən istifadə edərdim. Şagirdlərin öyrənmə çətinlikləri və dərsin təşkili barədə etik qaydada toplanmış rəyləri əlavə məlumat mənbəyi kimi nəzərə alardım. Məktəbin inkişaf planında müəyyən edilmiş strateji məqsədləri peşəkar inkişaf ehtiyacları ilə əlaqələndirərdim. Tədris proqramında, qiymətləndirmədə və rəqəmsal vasitələrdə baş verən dəyişiklikləri də nəzərdən keçirərdim. Müəyyən edilmiş ehtiyacları fərdi müəllim, fənn qrupu və ümumməktəb səviyyəsində təsnif edərdim. Hər müşahidə olunan problemi təlim ehtiyacı hesab etməzdim. Çətinliyin resurs, iş bölgüsü, zəif təşkilatçılıq və ya idarəetmə səbəbindən yaranıb-yaranmadığını da aydınlaşdırardım. Peşəkar inkişaf ehtiyaclarını şagird öyrənməsinə təsirinə və təcililiyinə görə prioritetləşdirərdim. Hər fəaliyyət üzrə müəllimin əldə etməli olduğu konkret bacarığı müəyyən edərdim. Gözlənilən nəticəni müəllim fəaliyyəti və şagird öyrənməsi üzrə müşahidə edilə bilən göstəricilərlə ifadə edərdim. Peşəkar inkişaf formasını ehtiyacın xüsusiyyətinə uyğun seçərdim. Bəzi hallarda seminar əvəzinə mentorluq, birgə planlaşdırma, dərs tədqiqi və nümunəvi dərs daha səmərəli ola bilər. Məktəbdaxili təcrübəli müəllimlərin və fənn mütəxəssislərinin imkanlarından da istifadə edərdim. Fəaliyyətin vaxtını müəllimlərin iş yükünü nəzərə alaraq planlaşdırardım. Təlimdən sonra müəllimlərin əldə etdiyi bacarığı dərsdə tətbiq edib-etmədiyini müşahidə edərdim. Dərsdinləmə, müəllim planları, tapşırıq nümunələri, şagird fəallığı və öyrənmə nəticələri əsasında peşəkar inkişaf fəaliyyətinin təsirini qiymətləndirərdim.

Situasiya 1. Dərsdinləmələr zamanı bir neçə müəllimin şagirdlərə eyni səviyyəli tapşırıqlar verdiyi və fərdi fərqləri nəzərə almadığı müşahidə olunur.

Cavab: Məktəb direktoru bu nəticəni fərqləndirilmiş təlim üzrə ümumməktəb və ya fənn qrupu səviyyəsində inkişaf ehtiyacı kimi qiymətləndirə bilər. Əvvəlcə problemin bir neçə müəllimdə davamlı şəkildə müşahidə olunduğu yoxlanılmalıdır. Müəllimlər üçün praktik məşğələ, birgə tapşırıq hazırlığı və nümunəvi dərs təşkil edilə bilər. Peşəkar inkişaf fəaliyyətindən sonra müəllimlərin hazırladığı tapşırıqlar və onların dərsdə tətbiqi müşahidə olunmalıdır. Nəticə şagirdlərin müxtəlif səviyyəli tapşırıqlarda iştirakı və öyrənmə göstəriciləri ilə qiymətləndirilməlidir.

Situasiya 2. Müəllimlər elektron resurslardan istifadə etməkdə çətinlik çəkdiklərini bildirirlər. Lakin məktəbdə internet və kompüter imkanları da məhduddur.

Cavab: Məktəb direktoru problemi yalnız müəllimlərin rəqəmsal bacarıqlarının zəifliyi kimi qiymətləndirməməlidir. Əvvəlcə məktəbin mövcud texniki imkanları və real resurs ehtiyacı müəyyən edilməlidir. Məhdud şəraitdə istifadə edilə bilən sadə rəqəmsal vasitələr üzrə ilkin praktik dəstək göstərilə bilər. Texniki təminatın yaxşılaşdırılması ilə müəllimlərin rəqəmsal bacarıqlarının inkişafı paralel şəkildə planlaşdırılmalıdır. Nəticə müəllimlərin mövcud resurslardan məqsədyönlü və real istifadəsi əsasında qiymətləndirilməlidir.