İdarəçilik və təşkilatçılıq mövzusunda məktəb rəhbərləri üçün 40 yeni situasiya tipli müsahibə sual-cavab

1- Məktəbə səhər gələndə görürsünüz ki, iki müəllim işə gecikib, bufet üzrə təşkilati problem yaranıb və valideynlərdən biri sizi gözləyir. Bu qarışıq vəziyyətdə nə edərdiniz?

Belə vəziyyətdə mən ilk növbədə panika yaratmazdım. Məktəbdə rəhbərin ilk işi qarışıqlıq içində prioriteti düzgün görməkdir. Mən əvvəlcə təhlükəsizlik və dərs prosesinə birbaşa təsir edən məsələləri ayırardım. Müəllimin gecikməsi hansı sinifləri boş qoyubsa, həmin siniflər üçün təcili əvəzləmə və ya nəzarət tədbiri görərdim. Bufet məsələsi şagirdlərin gündəlik rahatlığına təsir edirsə, məsul şəxsi dərhal cəlb edib operativ həll istəyərdim. Valideyni isə gözlətmədən, amma məsələni qısa şəkildə izah edərək qəbul üçün dəqiq vaxt təyin edərdim. Mənim üçün əsas prinsip budur ki, rəhbər bir anda hər şeyi özü etməyə çalışmamalıdır. O, işi bölməli və nəzarəti əlində saxlamalıdır. Sonra günün sonunda bu qarışıqlığın səbəbini ayrıca təhlil edərdim. Çünki idarəçilik təkcə vəziyyəti söndürmək deyil, təkrarın qarşısını almaqdır. Məktəbdə operativliklə sistemlilik bir yerdə olmalıdır.

2- Məktəbdə müəllimlər arasında belə fikir yayılıb ki, rəhbərlik iş bölgüsünü ədalətli aparmır. Bu narazılığı necə idarə edərdiniz?

Belə vəziyyətdə mən əvvəlcə müdafiə mövqeyinə keçməzdim. Əgər kollektivdə belə fikir yaranıbsa, bu, ya həqiqi problem var, ya da qərarların əsaslandırılması görünməyib deməkdir. İlk addım kimi iş bölgüsünün hansı hissəsində narazılıq olduğunu dəqiqləşdirərdim. Dərs yükü, növbətçilik, tədbir məsuliyyəti və ya əlavə tapşırıqlar arasında fərq ola bilər. Sonra meyarları açıq şəkildə ortaya qoyardım. Məncə məktəbdə iş bölgüsü şəxsi münasibətə görə yox, ehtiyaca, səriştəyə və şəraitə görə aparılmalıdır. Kollektivlə söhbətdə bunu sakit dillə izah edərdim. Əgər həqiqətən qeyri-bərabərlik varsa, düzəliş etməyə də hazır olduğumu göstərərdim. Rəhbərlikdə ədalət təkcə düzgün qərar vermək deyil, həmin qərarın məntiqini görünən etməkdir. Mən iş bölgüsünü daha şəffaf və izlənə bilən formaya salardım. O zaman narazılıq emosiyadan fakt səviyyəsinə enər. Bu da idarəçiliyi daha sağlam edir.

3- Bir müəllim deyir ki, ona həddindən artıq təşkilati tapşırıq verilir və bu, dərs keyfiyyətinə təsir edir. Siz necə cavab verərdiniz?

Mən belə müraciəti diqqətlə dinləyərdim. Çünki məktəbdə təşkilati yük bəzən həqiqətən müəllimin əsas işini kölgədə qoya bilir. İlk olaraq müəllimin konkret nəyi nəzərdə tutduğunu aydınlaşdırardım. O, hansı tapşırıqları artıq sayır və bu tapşırıqlar onun dərs hazırlığını necə zəiflədir, bunu bilmək vacibdir. Sonra onun yükünü digər həmkarlarla müqayisə edərdim. Əgər doğrudan da balans pozulubsa, iş bölgüsünə yenidən baxardım. Mənim üçün əsas prinsip budur ki, müəllimin əsas işi dərsdir. Təşkilati iş vacibdir, amma o, tədrisi zəiflədəcək həddə çatmamalıdır. Eyni zamanda müəllim də məktəbin ümumi işindən kənarda qala bilməz. Ona görə mən balanslı yanaşma seçərdim. Həm lazımsız yükü azaldar, həm də zəruri məsuliyyəti aydın saxlayardım. Yaxşı idarəçilik müəllimi nə boğmalı, nə də məktəbin ümumi işindən uzaq salmalıdır.

4- Pedaqoji şura iclası yaxınlaşır, amma müəllimlərin bir hissəsi bunu formal tədbir kimi görür. İclasın məzmununu necə dəyişərdiniz?

Mən belə vəziyyətdə ilk növbədə iclasın formasını yox, məqsədini yenidən qurardım. Əgər pedaqoji şura sadəcə qərar oxunan və imza toplanan yerə çevrilibsə, müəllimlərin ona maraq göstərməməsi təbiidir. Mən gündəliyi real məktəb problemi üzərində qurardım. Məsələn, nəticə analizi, davamiyyət, metodiki zəiflik və ya konkret təşkilati çətinlik kimi mövzular seçərdim. İclasda uzun ümumi çıxışlar yox, daha konkret və qərara bağlı müzakirə təşkil edərdim. Müəllim də hiss etməlidir ki, burada danışılan məsələ onun gündəlik işinə təsir edir. Mən qərarların da qısa, aydın və icraolunan olmasına diqqət edərdim. Kimin nəyi nə vaxta qədər edəcəyi görünməlidir. Növbəti iclasda da əvvəlki qərarın icrası qayıdıb müzakirə olunmalıdır. Belə olanda pedaqoji şura formal yox, işlək idarəetmə alətinə çevrilir. Məktəbdə iclasın nüfuzu onun uzunluğu ilə yox, faydası ilə ölçülür.

5- Məktəbdə eyni anda həm sənədləşmə, həm tədbir hazırlığı, həm də dərs prosesinə nəzarət tələb olunur. Vaxtı necə idarə edərdiniz?

Mən belə vəziyyətdə hər işi eyni dərəcədə təcili saymazdım. Vaxtı idarə etmək üçün əvvəlcə işləri təsir və təxirəsalınmazlıq baxımından ayırardım. Tədrisə və təhlükəsizliyə birbaşa təsir edən məsələ həmişə birinci yerdə olmalıdır. Sonra sənədləşmə və tədbir hazırlığını planlı bloklara bölərdim. Məncə məktəb rəhbəri hər işi özü etməməlidir. İş bölgüsü burada əsas şərtdir. Tədbirlə bağlı ayrı məsul, sənədlə bağlı ayrı məsul, tədris nəzarəti ilə bağlı isə ayrıca gündəlik ritm qurulmalıdır. Mən gün ərzində açıq və qapalı iş saatı prinsipi də tətbiq edərdim. Yəni bəzi saatlar operativ məsələlər üçün, bəzi saatlar isə planlı iş üçün saxlanmalıdır. Əks halda rəhbər bütün günü reaksiyada qalır və əsas işi görmür. Məktəbdə vaxtın düzgün idarəsi həm şəxsi nizam, həm də komanda işi ilə qurulur. Mən buna bir bacarıq kimi baxıram, təsadüf kimi yox.

6- Məktəbdə bir qərar vermisiniz, amma sonradan kollektivdə bunun düzgün anlaşılmadığını görürsünüz. Belə halda nə edərdiniz?

Mən belə vəziyyətdə qərardan əvvəl kommunikasiya xəttinə baxardım. Çünki bəzən problem qərarın özündə yox, onun necə təqdim olunmasındadır. İlk addım kimi kollektivdə yanlış anlaşılan hissəni müəyyənləşdirərdim. Sonra məsələni açıq şəkildə yenidən izah edərdim. Mən rəhbər olaraq bunu zəiflik yox, idarəetmə məsuliyyəti sayıram. Əgər qərarın məqsədi, sərhədi və icra qaydası aydın deyilsə, təbii ki, fərqli yozum yaranacaq. Mən kollektivi dinləyərdim, amma qərarın əsas xəttini də qoruyardım. Əgər izahdan sonra görünürsə ki, qərarda doğrudan da düzəlişə ehtiyac var, o zaman bunu etməkdən çəkinməzdim. Məktəbdə rəhbərin möhkəmliyi ilə sərtliyi eyni şey deyil. Bəzən qərarı saxlamaq, bəzən də düzgün formada dəqiqləşdirmək daha vacib olur. Mənim üçün əsas məsələ odur ki, kollektiv qərarı nə üçün etdiyimizi başa düşsün. Aydınlıq olmayan yerdə narazılıq da artır.

7- Məktəbdə bir tədbir uğursuz alınıb və kollektiv rəhbərlikdən narazıdır. Bu vəziyyətdə necə davranardınız?

Mən ilk olaraq məsuliyyəti tam şəkildə başqasının üzərinə atmazdım. Məktəbdə rəhbərlik tədbirin uğurunda da, uğursuzluğunda da öz payını görməlidir. Əvvəlcə emosiyanı sakitləşdirərdim. Sonra tədbirin harada axsamasını konkret şəkildə təhlil edərdim. Problem planlamada idi, iş bölgüsündə idi, vaxtın hesablanmasında idi, yoxsa son anda operativ boşluq yaranmışdı, bunu ayırmaq lazımdır. Mən kollektivlə danışanda müdafiə dili ilə yox, təhlil dili ilə danışardım. Hər kəs görməlidir ki, bu məsələ öyrənmə fürsəti kimi götürülür. Sonra növbəti dəfə üçün konkret düzəliş addımları müəyyənləşdirərdim. Məsul şəxslər, ehtiyat plan, nəzarət nöqtələri və vaxt xətti daha aydın qurulmalıdır. Məktəbdə təşkilatçılıq yalnız tədbir günü ilə ölçülmür. O, tədbirdən əvvəlki hazırlıq və sonrakı təhlillə qiymətləndirilir. Mən uğursuzluğu gizlətməzdim, amma onu böhran kimi də böyütməzdim. Əsas olan eyni səhvin təkrar olunmamasıdır.

8- Sənədləşmə işində gecikmələr var və bu, yuxarı qurumla münasibətdə problem yaradır. Direktor olaraq nə edərdiniz?

Mən belə məsələyə çox ciddi yanaşardım. Çünki sənədləşmədə davamlı gecikmə məktəbin ümumi idarəetmə mədəniyyəti haqqında mənfi təsəvvür yaradır. İlk olaraq gecikmənin səbəbini dəqiqləşdirərdim. Problem insan resursundadır, iş bölgüsündədir, yoxsa nəzarət zəifdir, bunu bilmək lazımdır. Sonra sənəd dövriyyəsini mərhələlərə ayırardım. Kim hazırlayır, kim yoxlayır, kim təqdim edir, bu xətt aydın olmalıdır. Mən son gün idarəçiliyinin əleyhinəyəm. Ona görə iç tarixlər müəyyən edərdim ki, rəsmi son tarixdən əvvəl məktəbdaxili yoxlama bitsin. Həmçinin sənədləşmə işini bir nəfərin üzərində saxlamaq düzgün deyil. Əvəzedici və dəstəkləyici xətt də olmalıdır. Mən belə hallarda məsuliyyətlə yanaşı nəzarət nöqtələri də artırardım. Məktəbdə təşkilatçılıq detallarda görünür. Sənədin vaxtında və düzgün getməsi də həmin detalların ən vacib hissəsidir.

9- Müəllimlərdən biri tapşırılmış işi yerinə yetirməyib və sonra “vaxt çatmadı” deyə izah verir. Bu halda necə davranardınız?

Mən ilk növbədə bir dəfəlik hadisə ilə davamlı vərdişi ayırardım. Hər kəsin bəzən çatdıra bilmədiyi vəziyyət ola bilər. Amma bu hal təkrarlanırsa, artıq təşkilati məsuliyyət məsələsinə çevrilir. Əvvəlcə müəllimlə sakit söhbət aparardım və konkret işi niyə icra etmədiyini soruşardım. Sonra baxardım ki, həqiqətən iş yükü, vaxt planlaması və ya aydın tapşırıq problemi olubmu. Əgər yoxdursa, o zaman məsuliyyət hissəsini daha açıq şəkildə qoyardım. Mənim üçün vacibdir ki, məktəbdə söz və iş arasında uyğunluq olsun. Rəhbərlikdə hər şeyi sərtliklə həll etmək düzgün deyil, amma öhdəliyin davamlı şəkildə boş qalmasına da göz yummaq olmaz. Mən belə halda növbəti dəfə üçün daha aydın tarix və nəzarət nöqtəsi qoyardım. Həm də müəllim görməlidir ki, təşkilatçılıq təkcə rəhbərin işi deyil. Hər kəs öz sahəsində vaxt və məsuliyyət mədəniyyəti yaratmalıdır. Bu, məktəbin ümumi nizamını qoruyur.

10- Məktəbdə eyni işi bir neçə nəfər görür, amma bəzi vacib işlər sahibsiz qalır. Bu vəziyyət nədən yaranır və necə həll edərdiniz?

Bu hal adətən iki səbəbdən yaranır. Ya iş bölgüsü kağız üzərində var, amma real həyatda aydın deyil, ya da məsuliyyət sözlə verilir, yazılı və izlənən formaya salınmır. Mən əvvəlcə məktəbdə əsas iş axınlarını çıxarardım. Sonra hər iş üzrə konkret məsul şəxsi və ehtiyat məsul şəxsi müəyyən edərdim. Mənə görə “hamı baxsın” deyilən işlər əksər hallarda baxılmayan işlər olur. Ona görə məsuliyyətin adı olmalıdır. Eyni zamanda təkrarçılıq olan sahələrdə də vəzifə sərhədləri aydınlaşdırılmalıdır. Mən bunu kollektivlə birgə danışaraq qurardım ki, hamı öz yerini dəqiq bilsin. Yazılı bölgü, qısa izah və sonrakı nəzarət çox vacibdir. Məktəbdə təşkilatçılıq işin bölünməsi qədər, işin sahibsiz qalmamasını təmin etməkdir. Mən belə vəziyyətdə sistemi sadələşdirməyi seçərdim. Sadə və aydın bölgü ən işlək bölgüdür.

11- Valideynlərdən biri məktəbə əsəbi gəlir və dərhal direktorla görüş tələb edir. Bu vəziyyətdə idarəetmə baxımından nə edərdiniz?

Mən belə vəziyyətdə ilk növbədə emosiyanı azaltmağa çalışardım. Çünki əsəbi valideynlə emosional tonda danışmaq vəziyyəti daha da gərginləşdirir. Əgər məsələ təxirəsalınmazdırsa, onu qısa qəbul edərdim. Əgər dərhal həll olunacaq məsələ deyilsə, görüş üçün yaxın vaxt təyin edib bunu sakit şəkildə izah edərdim. Amma heç vaxt laqeyd görüntü verməzdim. Valideyn hiss etməlidir ki, məsələ dinlənəcək. Görüş zamanı əvvəlcə onu danışdırardım. Sonra faktı emosiyadan ayırmağa çalışardım. Məktəb üçün vacib olan məsələni müdafiə dili ilə bağlamaq yox, aydınlaşdırmaqdır. Mən belə hallarda dərhal hökm verməzdim. Tərəfləri dinləyib, məlumat toplayıb sonra qərar verərdim. Rəhbərlikdə sakitlik çox vaxt güc kimi görünür. Valideyn də məktəbin özünəinamını və hörmət dilini orada hiss edir. Bu cür yanaşma həm münasibəti qoruyur, həm idarəetmə nüfuzunu saxlayır.

12- Məktəbdə bir neçə müəllim arasında xırda, amma uzanan narazılıq var və bu, kollektiv ab-havanı pozur. Direktor bunu necə həll etməlidir?

Mən belə məsələni “öz aralarında düzəldərlər” deyib uzatmazdım. Çünki xırda görünən gərginlik zamanla məktəbin iş mühitini zəhərləyə bilir. İlk olaraq tərəflərlə ayrı-ayrılıqda danışardım. Məsələni emosional sözlərdən çıxarıb konkret vəziyyətə gətirmək vacibdir. Sonra lazım gələrsə, birgə görüş təşkil edərdim. Mənim üçün vacib olan günahkar tapmaq yox, iş münasibətini bərpa etməkdir. Məktəbdə hər kəs dost olmaq məcburiyyətində deyil, amma peşəkar münasibəti qorumaq məcburiyyətindədir. Mən danışıqda sərhədi aydın qoyardım. Şəxsi narazılıq məktəb işinə və kollektiv dilinə zərər vurmamalıdır. Əgər məsələ uzanıbsa, rəhbərlik onu adı ilə çağırıb dayandırmalıdır. Sonra bir müddət münasibəti müşahidə etmək də vacibdir. Çünki görüş keçirmək bir şeydir, nəticənin davamlı olması başqa şey. Məktəbin iqlimi də idarəçiliyin bir hissəsidir.

13- Məktəbdə yeni təşəbbüs tətbiq etmək istəyirsiniz, amma kollektiv “yenə əlavə iş düşəcək” deyə müqavimət göstərir. Nə edərdiniz?

Mən belə halda təşəbbüsü əvvəlcə məqsədsiz yenilik kimi yox, ehtiyac kimi təqdim edərdim. Kollektiv çox vaxt işin özünə yox, mənasını görmədiyi əlavəyə müqavimət göstərir. Ona görə əvvəlcə bu təşəbbüsün niyə lazım olduğunu real məktəb problemi üzərindən izah edərdim. Sonra iş yükünü və tətbiq üsulunu mərhələli qurardım. Mən bir anda bütün məktəbə böyük dəyişiklik yükləməyin tərəfdarı deyiləm. Kiçik pilot, aydın nümunə və görünən nəticə daha inandırıcı olur. Müəllim görməlidir ki, bu təşəbbüs sadəcə kağız üçün yox, onun işini yaxşılaşdırmaq üçündür. Eyni zamanda kollektivin narahatlığını da dinləmək vacibdir. Mən müqaviməti düşmənçilik kimi yox, idarəetməyə gələn siqnal kimi görərdim. Doğru izah, doğru temp və doğru dəstək veriləndə çox təşəbbüs daha sakit qəbul olunur. Rəhbərlikdə yenilik tətbiqi məhz bu çevikliklə aparılmalıdır. Zorla deyil, mənalandıraraq.

14- Məktəbdə nəzarət çoxdur, amma nəticə zəifdir. Sizcə problem harada ola bilər?

Mən belə vəziyyətdə nəzarətin sayına yox, keyfiyyətinə baxardım. Çünki çox nəzarət hələ düzgün nəzarət demək deyil. Əgər müşahidə, yoxlama və hesabat çoxdur, amma dəyişiklik azdırsa, deməli, nəzarət ya formal aparılır, ya da sonrakı addımla bağlanmır. Məncə nəzarətin məqsədi problem tutmaq yox, inkişaf yaratmaq olmalıdır. Ona görə ilk növbədə baxardım ki, nəzarət nəticəsində konkret nə dəyişir. İrad var, amma dəstək yoxdurmu. Qeyd var, amma təkrar baxış yoxdurmu. Bunları ayırmaq lazımdır. Mən nəzarəti daha fokuslu və məqsədli edərdim. Hər mövzunu eyni vaxtda yox, konkret istiqamət üzrə izləmək daha səmərəlidir. Məktəbdə bəzən görünüşdə hər şey işləyir, amma içində mexanizm boş olur. Mən belə hallarda nəzarəti azaldıb, amma təsirini gücləndirməyi seçərdim. İdarəçilikdə ölçü yox, nəticə əsasdır.

15- Direktor müavini olaraq bir gün ərzində çox sayda xırda məsələ ilə qarşılaşırsınız və əsas işinizə çata bilmirsiniz. Bu vəziyyəti necə tənzimləyərdiniz?

Mən belə vəziyyətdə əvvəlcə günün necə dağıldığını özüm üçün aydınlaşdırardım. Çünki bəzən əsas problem işin çoxluğu yox, işin plansız axını olur. Mən məsələləri kateqoriyalara bölərdim. Dərhal həll olunmalı, təxirə salına bilən və başqa şəxsə verilə bilən işləri ayırmaq vacibdir. Məncə rəhbər hər xırda məsələnin mərkəzinə çevrilməməlidir. Bəzi işlər prosedurla getməlidir. Bəzi işlər isə məsul şəxs səviyyəsində həll olunmalıdır. Mən açıq qəbul saatı, planlı iş bloku və operativ reaksiya vaxtı arasında sərhəd qoyardım. Əks halda rəhbər bütün günü yalnız yanğın söndürən vəziyyətdə qalır. Məktəbdə idarəçilik həm də diqqəti qorumaq bacarığıdır. Mənim üçün əsas prinsip budur ki, operativlik planlı işi məhv etməsin. Çünki əsas işə çatmayan rəhbərlik bir müddət sonra yalnız gündəlik qaçışa çevrilir. Bu isə təşkilatçılığı zəiflədir.

16- Məktəbdə müəllimlər deyir ki, rəhbərlik çox tapşırıq verir, amma prioriteti aydın demir. Buna necə cavab verərdiniz?

Əgər belə fikir yaranıbsa, mən bunu ciddi siqnal kimi qəbul edərdim. Çünki tapşırığın çoxluğu tək başına problem olmaya bilər, əsas məsələ hansının birinci, hansının ikinci olduğunu kollektivin bilməməsidir. Mən əvvəlcə verdiyimiz tapşırıqlara baxardım. Doğrudan da bəzən məktəb rəhbərliyi hər işi vacib səviyyəsində təqdim edir. Bu isə müəllimi yorur və çaşdırır. Mən tapşırıqları prioritetləşdirilmiş formada verməyi seçərdim. Hansı iş təcili, hansı planlı, hansı əlavədir, bu görünməlidir. Eyni zamanda tapşırığın məqsədi və gözlənilən nəticə aydın olmalıdır. Məncə müəllim çox işdən çox, dağınıq işdən yorulur. Rəhbərlikdə aydınlıq çox vaxt yükü də yüngülləşdirir. Mən kollektivə də bunu izah edərdim ki, prioritet xətti bundan sonra daha açıq qurulacaq. Məktəbdə təşkilatçılıq təkcə iş vermək deyil. İşin sırasını və məntiqini də göstərməkdir.

17- Məktəbdə bir tədbirin təşkilində bütün yük bir nəfərin üzərinə düşüb və son anda gərginlik yaranıb. Bu vəziyyətdən nə nəticə çıxarardınız?

Mən bundan ilk nəticə olaraq iş bölgüsünün düzgün qurulmadığını çıxarardım. Məktəbdə böyük və ya orta həcmli heç bir iş bir nəfərin şəxsi fədakarlığı üzərində dayanmamalıdır. Bu həm risklidir, həm də ədalətsizdir. İlk olaraq tədbirdən sonra təhlil aparardım. Hansı işlər bir nəfərdə toplanıb, hansı mərhələdə dəstək verilməyib, bunu konkretləşdirmək vacibdir. Sonra növbəti təşkilat işlərində mərhələli məsuliyyət bölgüsü qurardım. Mən böyük işi kiçik hissələrə ayırmaq tərəfdarıyam. Hər hissənin məsul şəxsi, müddəti və yoxlama nöqtəsi olmalıdır. Həm də bir nəfər məsul olsa belə, onun yanında icraedici kiçik qrup qurulmalıdır. Məktəbdə təşkilatçılıq qəhrəmanlıq üzərində yox, sistem üzərində qurulmalıdır. Mən bunu kollektivə də açıq göstərərdim. Çünki təkrar eyni modelə qayıtmaq sonradan daha böyük gərginlik yaradır. İdarəetmə, əslində, yükü ağıllı bölmək bacarığıdır.

18- Məktəbdə plan var, amma gündəlik iş o plan üzrə getmir. Planlaşdırma ilə icra arasında boşluğu necə bağlayardınız?

Mən belə vəziyyətdə planın özünə və icra mexanizminə ayrı-ayrılıqda baxardım. Bəzən plan çox ümumi olur. Bəzən də plan normaldır, amma onu izləyən nəzarət və koordinasiya zəifdir. İlk növbədə planın real məktəb həyatına uyğun olub-olmadığını qiymətləndirərdim. Sonra planı aylıq və həftəlik izlənə bilən hissələrə bölərdim. Mən illik planı masanın üstündə qalan sənəd yox, gündəlik işi istiqamətləndirən alət kimi görürəm. Ona görə məsul şəxslər və nəzarət nöqtələri mütləq olmalıdır. Hər ay plan üzrə qısa baxış aparmaq vacibdir. Nə alındı, nə gecikdi, nəyi dəyişmək lazımdır, bunlar danışılmalıdır. Məktəbdə plan çevik sənəd olmalıdır, ölü kağız yox. İcra ilə plan arasındakı körpü məhz bu aralıq nəzarətlə qurulur. Mən belə boşluqları sistemli müşahidə və kiçik ara təhlillərlə azaldardım. Plan yalnız yadda qalanda işləyir.

19- Məktəbdə bir müəllim rəhbərliyin verdiyi qərarı kollektiv arasında açıq tənqid edir. Bu halda necə davranardınız?

Mən belə vəziyyətdə əvvəlcə emosional reaksiya verməzdim. Çünki rəhbərin ilk səhvi şəxsi narahatlığı idarəetmə probleminin üstünə qoymaqdır. Əvvəlcə müəllimin tənqidinin nəyə görə və hansı formada səsləndiyini aydınlaşdırardım. Əgər məsələ qərarın mahiyyətinə aiddirsə, deməli, izah və ya qərar məntiqində boşluq olub. Əgər məsələ üslubdadırsa, yəni açıq şəkildə kollektiv mühitini zədələyən formadadırsa, bu artıq peşəkar münasibət məsələsidir. Mən müəllimlə ayrıca danışardım. Fikir bildirməyin mümkün, amma kollektiv mühitini pozan tərzin yolverilməz olduğunu sakit və aydın şəkildə deyərdim. Eyni zamanda qərarın özünü də yenidən izah etməyə hazıram. Məktəbdə rəhbər tənqidi tam bağlamamalıdır. Amma onu idarə olunan və peşəkar müstəvidə saxlamalıdır. Mənim üçün əsas xətt budur ki, fikir ayrılığı ola bilər, nüfuz dağıdan dil ola bilməz. Bu sərhəd qorunanda idarəetmə də, kollektiv münasibət də sağlam qalır.

20- Məktəbdə operativ qərar lazımdır, amma sizdə bütün məlumat hələ yoxdur. Belə anda necə qərar verərdiniz?

Mən belə vəziyyətdə iki şeyi ayırardım. Hər məlumatı gözləmək bəzən gecikmə yaradır. Amma məlumatsız qərar da risklidir. Ona görə əvvəlcə məsələnin təxirəsalınmazlığını müəyyən edərdim. Əgər qərar dərhal lazımdırsa, minimum zəruri məlumatı toplayıb aralıq qərar verərdim. Mən buna ehtiyatlı qərar deyirəm. Yəni tam yekun yox, vəziyyəti sabitləşdirən qərar. Sonra məlumat tamamlandıqca yekun baxış verərdim. Bu, xüsusən təşkilati və intizam məsələlərində vacibdir. Məktəb rəhbərliyi çox vaxt qeyri-mükəmməl şəraitdə qərar verir. Ona görə də həm operativlik, həm ehtiyatlılıq lazımdır. Mənim üçün əsas prinsip budur ki, tələsik qərar zərər verməsin, gecikmiş qərar da boşluq yaratmasın. Belə hallarda qərarın müvəqqəti xarakterini də aydın demək vacibdir. İnsanlar bilməlidir ki, məktəb məsələni nəzarətdə saxlayır və sonrakı baxış açıqdır.

21- Məktəbdə çoxlu tapşırıq var, amma əməkdaşlıq zəifdir və hər kəs yalnız öz hissəsini görür. Bu mühiti necə dəyişərdiniz?

Mən belə vəziyyətdə məktəbdə işin texniki aparıldığını, amma ortaqlıq hissinin zəif olduğunu düşünərdim. Hər kəs öz işini görə bilər, amma məktəb yalnız fərdi icralarla idarə olunmur. Mən əvvəlcə birgə iş tələb edən sahələri müəyyən edərdim. Sonra bu sahələrdə kiçik əməkdaşlıq qrupları qurardım. Məktəbdə ortaq məqsəd görünməyəndə hər kəs yalnız öz masasının işi ilə məhdudlaşır. Mən iclaslarda və gündəlik ünsiyyətdə “kim nə etdi” dilindən əlavə “birlikdə nə alındı” dilini də gücləndirərdim. Həmçinin yaxşı əməkdaşlıq nümunələri görünən edilməlidir. Məktəbdə mədəniyyət bir az da görünən davranışdan qurulur. Əməkdaşlıq əmr ilə yaranmır. O, təşkil edilmiş ortaq məsuliyyət və qarşılıqlı ehtiyac hissi ilə yaranır. Rəhbərliyin işi də məhz bunu qurmaqdır. Mən buna həm struktur, həm münasibət işi kimi baxardım.

22- Məktəbdə yeni qayda tətbiq olunub, amma bəzi müəllimlər buna əməl edir, bəziləri etmir. Rəhbər nə etməlidir?

Mən belə halda əvvəlcə qaydanın aydınlığına baxardım. Hamı eyni cür başa düşürmü, gözlənti və tətbiq mexanizmi bəllidirmi, bunu görmək vacibdir. Sonra qaydanın niyə vacib olduğunu kollektivə yenidən izah edərdim. Məncə qaydanın işləməsi üçün üç şey lazımdır: aydınlıq, ardıcıllıq və nəzarət. Əgər bəzi müəllimlər tətbiq edib, bəziləri etmirsə, deməli, ya nəzarət boşdur, ya da rəhbərlik ardıcıl deyil. Mən əvvəlcə xatırlatma və izah xəttini gücləndirərdim. Sonra fərdi səviyyədə əməl etməyənlərlə danışardım. Məktəbdə qayda seçmə tətbiq olunanda onun nüfuzu itir. Mənim üçün vacib olan odur ki, qayda insanları sıxmaq üçün yox, məktəbdə vahid nizam yaratmaq üçün işləsin. Ona görə həm məntiqi, həm də icra hissəsi görünməlidir. Məktəb rəhbəri qaydanı qoymaqla yox, onu yaşatmaqla qiymətləndirilir.

23- Bir müəllimə məsul vəzifə vermisiniz, amma o, təşəbbüs göstərmir və hər addım üçün rəhbərdən təlimat gözləyir. Belə halda nə edərdiniz?

Mən əvvəlcə baxardım ki, problem həmin şəxsin bacarığındadır, yoxsa səlahiyyət sərhədi aydın deyil. Bəzən insan təşəbbüs göstərmir, çünki haraya qədər qərar verə biləcəyini bilmir. Ona görə ilk addım kimi məsuliyyət və səlahiyyət çərçivəsini daha aydın qoyardım. Sonra ondan konkret gözləntini ifadə edərdim. Məncə məsul vəzifə yalnız işi icra etmək deyil, müəyyən səviyyədə qərar verməyi də tələb edir. Əgər buna baxmayaraq hər addım üçün rəhbəri gözləyirsə, o zaman onunla yaxın müşayiət mərhələsi qurmaq olar. Yəni bir müddət dəstək verib, sonra müstəqillik tələb etmək. Amma bu hal davamlı modelə çevrilməməlidir. Məktəbdə hər işi rəhbərə qaytaran sistem çevik işləyə bilməz. Mən belə hallarda həm də insanın uyğunluğunu qiymətləndirərdim. Çünki hər yaxşı müəllim mütləq yaxşı təşkilatçı olmur. Rəhbərlikdə düzgün adamı düzgün məsuliyyətə qoymaq da vacibdir.

24- Məktəbdə fövqəladə hal olmadan da hər gün xırda “təcili” məsələlər yaranır və plan dağılır. Sizcə niyə?

Mən belə vəziyyətdə iki səbəb axtarardım. Birincisi, xırda məsələlərin əvvəlcədən sistemlə həll olunmaması. İkincisi isə məktəbdə “hər şey təcildir” mədəniyyətinin formalaşması. Əgər prosedurlar zəifdirsə, hər iş son anda rəhbərin masasına gəlir. Mən əvvəlcə təkrar olunan “təcili” məsələləri siyahıya alardım. Sonra baxardım ki, bunların hansı əslində əvvəlcədən qaydaya salına bilər. Məsələn, növbətçilik, məlumat ötürülməsi, valideyn qəbulu, sənəd xatırlatması kimi işlər prosedurla işləyə bilər. Mən məktəbdə operativliklə plansızlığı qarışdırmamağın tərəfdarıyam. Hər gün təcili görünən sistem, əslində, yaxşı təşkil olunmamış sistemdir. Ona görə xırda problemlərin kök səbəbini tapmaq vacibdir. Mən belə hallarda gündəlik işi sakitləşdirən sadə mexanizmlər qurardım. Məktəb rəhbərliyi o zaman güclü görünür ki, xaosu azaltmağı bacarır. Hər gün təcili rejimdə yaşamaq idarəçilik deyil.

25- Məktəbdə rəhbərlik işləri çox zaman şifahi verir və sonradan qarışıqlıq yaranır. Bu problemi necə həll edərdiniz?

Mən belə vəziyyətdə şifahi tapşırığın tam ləğvini yox, onun yerini doğru müəyyən etməyi seçərdim. Şifahi göstəriş operativ hallarda faydalıdır. Amma məsuliyyət, müddət və nəticə tələb edən iş yalnız şifahi qalanda qarışıqlıq təbii olur. Mən əsas tapşırıqları qısa yazılı formaya salardım. Bu, uzun sənəd demək deyil. Bəzən sadə qeyd, iş bölgüsü cədvəli və ya qısa mesaj kifayətdir. Əsas odur ki, kim nə edir və nə vaxta qədər edir sualının cavabı açıq olsun. Mən kollektivlə də bunu danışardım ki, yazılı aydınlıq nəzarət üçün yox, qarışıqlığın azalması üçündür. Məktəbdə təşkilatçılıq yaddaşa həvalə olunmamalıdır. Xüsusən bir neçə nəfəri əhatə edən işdə bu daha vacibdir. Rəhbərlikdə sözün ağırlığı olmalıdır, amma sistem də sözü dəstəkləməlidir. Mən belə hallarda sadə, amma davamlı yazılı iş mədəniyyəti qurardım. Bu, sonradan həm münasibəti, həm işi qoruyur.

26- Məktəbdə bir müəllim kollektivi yaxşı motivasiya edir, amma təşkilati işdə zəifdir. Sizcə belə müəllimə hansı məsuliyyət verilməlidir?

Mən belə insanı birbaşa ağır təşkilati və koordinasiya işinə qoymazdım. Əvvəlcə onun güclü tərəfini düzgün yerdə istifadə etməyə çalışardım. Əgər kollektivlə münasibəti güclüdürsə, motivasiya, ünsiyyət və komanda ruhu tələb edən sahələrdə faydalı ola bilər. Amma detallı planlama, müddət izləmə və hesabat tələb edən işlərdə çətinlik yaşayırsa, ona uyğun məsuliyyət seçmək lazımdır. Mən insanı cəzalandırmaq üçün yox, düzgün yerləşdirmək üçün vəzifə verirəm. Eyni zamanda təşkilati zəiflik inkişaf etdirilə bilən sahədirsə, kiçik və müşayiətli məsuliyyətlə başlamaq olar. Məktəbdə hər güclü insan eyni tip rəhbər olmur. Bəzisi insan yönümlü, bəzisi sistem yönümlü olur. Yaxşı idarəçilik bu fərqi görür. Mən belə müəllimi güclü olduğu yerdə önə çıxarardım, zəif olduğu yerdə isə tədrici inkişaf imkanı verərdim. Bu yanaşma həm məktəbə, həm də insana daha faydalıdır.

27- Məktəbdə vacib qərar qəbul etmək lazımdır, amma kollektivin fikri iki yerə bölünüb. Siz necə hərəkət edərdiniz?

Mən belə vəziyyətdə əvvəlcə məsələni səs çoxluğu ilə yox, məktəb üçün fayda xətti ilə qiymətləndirərdim. Hər fikir bölünməsi səsvermə ilə həll olunmalı deyil. İlk addım olaraq tərəflərin əsas arqumentlərini dinləyərdim. Sonra həmin arqumentləri məktəbin məqsədi, uşağın marağı və işin praktik nəticəsi baxımından götür-qoy edərdim. Bəzən iki tərəfin içində də düzgün hissə olur. Mən uyğun olduqda birləşdirilmiş həll də seçə bilərəm. Əgər qərar rəhbər məsuliyyəti tələb edən sahədirsə, son sözü deməkdən çəkinməzdim. Amma bu qərarın məntiqini mütləq izah edərdim. Məktəbdə rəhbərliyin işi hamını məmnun etmək deyil, əsaslandırılmış qərar verməkdir. Eyni zamanda insanlar eşidildiyini hiss etməlidir. Mən belə hallarda həm dinləməyi, həm də yekun məsuliyyəti bir yerdə aparardım. Bu, komissiya qarşısında da idarəetmə yetkinliyi kimi görünür.

28- Məktəbdə bir işin icrası üçün bir neçə şöbə və şəxs arasında koordinasiya lazımdır, amma məlumat ötürülməsi zəifdir. Bunu necə düzəldərdiniz?

Mən belə vəziyyətdə ilk növbədə məlumat axınının harada qırıldığını müəyyən edərdim. Problem informasiya verməməkdədir, gec verməkdədir, yoxsa fərqli adamlara fərqli məlumat getməsindədir, bunu ayırmaq vacibdir. Sonra birgə işlər üçün daha dəqiq əlaqələndirmə qaydası qurardım. Kimdən kimə, nə vaxt və hansı formada məlumat gedəcək, bu bəlli olmalıdır. Mən çoxhallı şifahi zəncirin əleyhinəyəm. Xüsusən bir neçə şəxsi əhatə edən işdə qısa yazılı koordinasiya çox kömək edir. Eyni zamanda bir əsas əlaqələndirici şəxs də müəyyən edilməlidir. Çünki koordinasiya sahibsiz qalanda hər kəs başqasının məlumat verəcəyini düşünür. Məktəbdə təşkilatçılıq təkcə işi bölmək deyil, məlumatın da düzgün hərəkətini qurmaqdır. Mən belə vəziyyətlərdə qısa iş axını sxemi və aralıq yoxlama nöqtələri tətbiq edərdim. Bu, həm gecikməni, həm də anlaşılmazlığı azaldır. Məktəbdə çox problem zəif əlaqələndirmədən yaranır.

29- Məktəbdə bəzi qərarlar vaxtında verilir, amma icra gecikir. Bu fərqi nə ilə izah edərdiniz?

Mən bunu qərarla icra arasında boşluq kimi izah edərdim. Bəzən rəhbərlik qərar verməyi idarəçilik sayır, amma əsl idarəçilik qərarın yerinə enməsində görünür. Əgər icra gecikirsə, deməli, ya məsul şəxs aydın deyil, ya vaxt və nəzarət xətti zəif qurulub. Mən hər qərar üçün üç şeyi aydınlaşdırardım: kim icra edir, nə vaxta qədər icra edir, necə izlənəcək. Əgər bu hissələr yoxdur, qərar havada qalır. Eyni zamanda icraçı da qərarın vacibliyini və nəticəsini anlamalıdır. Sadəcə tapşırıq kimi verilən iş daha zəif gedir. Mən qərarın icra yolunu da qərarın özü qədər vacib sayıram. Məktəbdə bəzən yaxşı fikir çox olur, amma sistemli icra az olur. Bu, rəhbərliyin zəif nöqtəsidir. Mən belə hallarda qərar sonrası izləməni gücləndirərdim. Çünki təqib olunmayan qərar çox vaxt yarımçıq qalır.

30- Məktəbdə bir neçə istiqamətdə yaxşı iş gedir, amma bunlar bir-biri ilə əlaqələnmir və ümumi məktəb xətti hiss olunmur. Nə edərdiniz?

Mən belə vəziyyətdə məktəbdə parçalı inkişaf olduğunu düşünərdim. Ayrı-ayrı yaxşı işlərin olması sevindiricidir, amma onlar ümumi məqsədə bağlanmayanda təsir zəifləyir. İlk növbədə məktəbin əsas prioritetlərini daha aydın müəyyənləşdirərdim. Sonra görülən işləri həmin prioritetlərlə tutuşdurardım. Hansı fəaliyyət məktəbin ortaq xəttinə xidmət edir, hansı isə ondan kənarda qalır, bunu görmək lazımdır. Mən rəhbərlikdə “hər yaxşı iş faydalıdır” yanaşmasından çox “hansı iş bizim məqsədə daha çox xidmət edir” yanaşmasını üstün tuturam. Bu, həm resursu, həm diqqəti qoruyur. Mən kollektivə də bu əlaqəni görünən edərdim. İnsanlar gördüyü işin böyük mənzərədə yerini bilməlidir. Məktəbdə vahid istiqamət hiss olunmayanda yorğunluq artır, nəticə isə parçalanır. Rəhbərliyin işi məhz bu işləri bir xəttə toplamaqdır. Məktəb yalnız fəal yox, yönlü olmalıdır.

31- Məktəbdə fövqəladə hadisə baş verməyib, amma onun riski görünür. Məsələn, elektrik, sanitar və ya təhlükəsizlik sahəsində boşluq var. Bu vəziyyətdə nə edərdiniz?

Mən belə məsələlərdə hadisəni gözləmək xəttini seçməzdim. Məktəbdə idarəçilik yalnız baş verənə reaksiya vermək deyil, baş verə biləcək riskləri vaxtında görməkdir. İlk olaraq riski dəqiqləşdirərdim. Problem nə qədər realdır, hansı sahəyə təsir edir və kimlər üçün təhlükə yaradır, bunu müəyyən etmək lazımdır. Sonra məsul şəxsləri və aidiyyəti qurumları vaxtında hərəkətə gətirərdim. Mən belə hallarda şifahi xəbərdarlıqla kifayətlənməzdim. Yazılı qeydə almaq, tədbir planı qurmaq və icranı izləmək vacibdir. Əgər risk dərhal aradan qalxmırsa, müvəqqəti təhlükəsizlik tədbiri də görülməlidir. Məktəbdə ən böyük səhvlərdən biri görünən riski adi saymaqdır. Mənim üçün təhlükəsizlik sahəsində “hələ heç nə olmayıb” arqumenti keçərli deyil. Məktəb rəhbəri qoruyucu idarəetmə düşüncəsinə malik olmalıdır. Bu, həm məsuliyyət, həm də peşəkarlıq göstəricisidir.

32- Məktəbdə kənardan baxanda hər şey qaydasında görünür, amma içəridə işlərin böyük hissəsi son anda və təlaşla görülür. Bu idarəçilik baxımından nə deməkdir?

Mən belə vəziyyəti zahiri nizam, daxili plansızlıq kimi qiymətləndirərdim. Yəni görüntü var, amma proses sağlam deyil. Bu cür məktəbdə çox vaxt insanlar çox işləyir, amma sistem az işləyir. İlk növbədə bu təlaşın təkrarlandığı sahələri müəyyən edərdim. Eyni tip işlər niyə son ana qalır, bunu görmək vacibdir. Bəzən səbəb vaxtında xatırlatma olmur. Bəzən də məsuliyyət aydın bölünməyib. Mən belə hallarda təqvim, aralıq yoxlama və daxili son tarixlər mexanizmini gücləndirərdim. Məktəb idarəçiliyində son ana işləmək qəhrəmanlıq deyil, riskdir. Çünki səhv ehtimalını da artırır, gərginliyi də. Mən məktəbdə sakit işləyən sistemin tərəfdarıyam. Kənardan səliqəli görünmək yaxşıdır, amma içəridə də səliqə olmalıdır. Rəhbər bunu yalnız nəticəyə baxaraq yox, prosesə baxaraq görməlidir.

33- Bir iş üçün sizdən dərhal qərar istəyirlər, amma hiss edirsiniz ki, məsələni sizə tam demirlər. Belə halda nə edərdiniz?

Mən belə hallarda tələskənliyi özüm üçün risk siqnalı hesab edirəm. Əgər məsələ həddən artıq tələsdirilir və məlumat natamam görünürsə, deməli, qərarın keyfiyyəti təhlükə altındadır. İlk növbədə qısa və dəqiq əlavə suallar verərdim. Kim, nə vaxt, hansı səbəblə, hansı nəticə ilə bağlıdır, bunları aydınlaşdırmadan tam qərar verməzdim. Əgər məsələ doğrudan da təxirəsalınmazdırsa, onda məhdud çərçivəli aralıq qərar verərdim. Amma yekun qərarı məlumat tamamlanandan sonra verərdim. Mən məktəbdə “tez qərar” ilə “tələsik qərar”ın fərqini çox vacib sayıram. İnsanlar da bilməlidir ki, rəhbərin sakit sual verməsi gecikmə yox, məsuliyyət əlamətidir. Məktəbdə bir natamam qərar sonradan daha böyük problem yarada bilər. Mən belə hallarda qərarın sürəti ilə keyfiyyəti arasında balans saxlayardım. Bu, idarəetmədə özünənəzarətin göstəricisidir.

34- Məktəbdə bir qrup müəllim çox fəaldır, digər qrup isə yalnız tapşırıq veriləndə hərəkətə gəlir. Bu fərqi necə idarə edərdiniz?

Mən belə vəziyyətdə əvvəlcə fəallığın həmişə eyni adamların üzərinə yüklənməsinə yol verməzdim. Çünki bu, həm ədalətsizlik yaradır, həm də digər qrupun passivliyini normaya çevirir. İlk növbədə niyə bəzi müəllimlərin geri qaldığını anlamaq lazımdır. İstəksizlikdir, özünəinamsızlıqdır, bacarıq fərqidir, yoxsa vərdişdir, bunu ayırmaq vacibdir. Sonra iş bölgüsünü elə qurardım ki, passiv qrup da kiçik, amma real məsuliyyət daşısın. Məncə hər kəs eyni ölçüdə lider olmaya bilər, amma hər kəs məktəbin ümumi işinə pay verməlidir. Fəal qrupu da daim istifadə edib yormaq düzgün deyil. Mən tədrici məsuliyyət, cütlərlə iş və müşayiətli tapşırıq modelini seçərdim. Belə olanda passivlik yavaş-yavaş qırılır. Məktəbdə komanda işi yalnız həvəsli adamlarla getməməlidir. Rəhbərlik işi yaymağı və insanı hərəkətə gətirməyi bacarmalıdır.

35- İdarəçilikdə bəzən sərt olmaq lazım gəlir. Sizcə bu sərtlik nə zaman haqlıdır?

Mən sərtliyi ilk seçim saymıram. Amma məktəbdə bəzi hallarda aydın və qəti mövqe vacib olur. Xüsusən təhlükəsizlik, etik sərhəd, məsuliyyətsizlik və təkrar olunan intizamsızlıq məsələlərində yumşaqlıq bəzən məsələni daha da böyüdür. Məncə sərtlik emosional reaksiya yox, ölçülü və əsaslandırılmış mövqe olmalıdır. Yəni adamı alçaltmadan, amma xətti açıq göstərmək lazımdır. Mən əvvəlcə izah, xəbərdarlıq və dəstək mərhələsinin olub-olmadığına baxaram. Əgər bunlara baxmayaraq pozuntu davam edirsə, o zaman daha sərt idarəetmə addımı haqlı olur. Məktəbdə sərtlik qorxu yaratmaq üçün yox, qaydanın real olduğunu göstərmək üçün lazımdır. Həm də sərtlik seçmə tətbiq olunmamalıdır. Ədalətli və ardıcıl olmalıdır. Mən komissiya qarşısında bunu belə deyərdim ki, rəhbər nə həddən artıq yumşaq, nə də əsəbi sərt olmalıdır. O, lazım olan anda aydın mövqe göstərməyi bacarmalıdır.

36- Məktəbdə tədrislə bağlı məsələ üçün sizi çağırırlar, amma siz görürsünüz ki, bunun kökündə təşkilati boşluq dayanır. Belə halda necə yanaşardınız?

Mən belə hallarda problemi yalnız görünən tərəfi ilə həll etməzdim. Çünki çox vaxt tədris zəifliyi kimi görünən məsələ əslində təşkilati səbəbdən doğur. Məsələn, dərs bölgüsü, nəzarət boşluğu, məlumat çatışmazlığı və ya planlama qüsuru ola bilər. İlk növbədə məsələnin üzündə görünən hissəsini sakitləşdirərdim. Sonra kök səbəbi araşdırardım. Mən rəhbər kimi problemin mənbəyini ayırmağı vacib sayıram. Əgər kök təşkilatçılıqdadırsa, təkcə müəllimə irad deməklə məsələ düzəlməyəcək. Sonra sistemi düzəltməyə yönəlmiş tədbir görərdim. Məsuliyyət bölgüsü, vaxt cədvəli və nəzarət nöqtələri yenidən qurulmalıdır. Məktəbdə çox məsələ simptom səviyyəsində həll olunur deyə təkrar olunur. Mən belə hallarda səthi yox, səbəbə gedən idarəetməni seçərdim. Bu, həm daha ədalətli, həm də daha qalıcı həll verir.

37- Kollektivdə hamı razıdır, heç kim açıq etiraz etmir, amma işin keyfiyyəti istənilən səviyyədə deyil. Bu sakitlik sizi narahat edərmi?

Bəli, edər. Çünki bəzən açıq konflikt olmaması sağlam mühit demək olmur. Bəzən insanlar sadəcə danışmaqdan vaz keçir və passiv razılaşma mühiti yaranır. Belə sakitlikdə təşəbbüs də azalır, məsuliyyət də səthi qalır. Mən əvvəlcə kollektivdə fikir demə imkanının nə qədər real olduğunu qiymətləndirərdim. İnsanlar danışanda eşidildiyini hiss edirmi, yoxsa susmaq daha rahat gəlir, bunu anlamaq vacibdir. Sonra kiçik qrup müzakirələri və konkret məsələlər üzərindən fikir toplamağı sınayardım. Mənim üçün ideal kollektiv daim rahat və səssiz kollektiv deyil. Fikir bildirən, amma peşəkar çərçivədə qalan kollektiv daha sağlamdır. Məktəbdə canlı idarəetmə üçün geribildirim lazımdır. Əgər hamı həmişə razıdırsa, bəzən bu, həqiqi razılıq yox, məsafə əlaməti olur. Mən belə sakitliyə aldanmazdım. Rəhbərlikdə görünməyən passivlik də görülməlidir.

38- Məktəbdə vacib məlumat hamıya çatdırılıb, amma sonradan məlum olur ki, bir qrup onu ya düzgün anlamayıb, ya da ümumiyyətlə tətbiq etməyib. Bu nəyi göstərir?

Bu vəziyyət mənə göstərərdi ki, məlumatın verilməsi ilə mənimsənilməsi eyni şey deyil. Rəhbərlikdə “demişdim” arqumenti bəzən yetərli olmur. Əsas məsələ məlumatın necə başa düşüldüyü və necə icraya çevrildiyidir. Mən ilk olaraq baxardım ki, məlumat hansı formada verilib. Təkcə şifahi deyilib, yazılı aydınlıq olub, yoxsa qısa izahdan sonra yoxlama sualı verilib. Xüsusən vacib qərar və qaydalarda mən “anladıq” sözünə kor-koranə güvənmərəm. Mən qısa təsdiq, geri bildirim və lazım olduqda nümunə ilə aydınlaşdırma xətti qurardım. Məktəbdə məlumatı eşitmək başqa, onu tətbiq etmək başqa mərhələdir. Mən bu fərqi nəzərə alaraq kommunikasiya qurmağın tərəfdarıyam. Məsələ yalnız məlumat vermək deyil, onun işə çevrilməsini təmin etməkdir. Bu, yaxşı təşkilatçılığın əsas hissəsidir.

39- Məktəbdə iş çoxdur, amma bəzən insanlar “mənə deyilməyib” və ya “mən bilmirdim” deyə məsuliyyətdən yayınır. Bu halın qarşısını necə alardınız?

Mən belə vəziyyətdə həm sistemə, həm münasibətə baxardım. Əgər doğrudan da məlumat xətti zəifdirsə, bunu düzəltmək rəhbərliyin işidir. Amma bəzən də bu ifadə məsuliyyətdən yayınmaq üçün işlədilir. Ona görə tapşırıq, məlumat və məsuliyyət məsələsində aydınlıq yaratmaq vacibdir. Mən yazılı və izlənən tapşırıq mədəniyyətini gücləndirərdim. Kimə, nə vaxt, nə məqsədlə deyildiyi görünməlidir. Eyni zamanda kollektivdə belə yanaşma formalaşdırmaq lazımdır ki, məktəbdə əsas məlumatları izləmək də peşəkar məsuliyyətdir. Hər şeyi ayrıca və təkrar-təkrar demək mümkün deyil. Mən burada həm sistem qurardım, həm də fərdi məsuliyyət tələb edərdim. Məktəb idarəçiliyində “bilmirdim” boşluğu nə qədər az olsa, iş də o qədər sağlam gedər. Rəhbər təkcə tapşırıq verən yox, məsuliyyət mədəniyyəti formalaşdıran şəxs olmalıdır. Mən bu məsələni məhz bu cür həll etməyə çalışardım.

40- Sizcə məktəb rəhbərinin idarəçilik və təşkilatçılıq baxımından ən əsas vəzifəsi nədir? Bu suala müsahibədə necə cavab verərdiniz?

Mən bu suala belə cavab verərdim: məktəb rəhbərinin ən əsas vəzifəsi məktəbdə işi təsadüfə yox, sistemə bağlamaqdır. Yəni insanlar, vaxt, resurs, məlumat və proseslər elə qurulmalıdır ki, məktəbin gündəlik işi aydın məntiqlə getsin. Direktor və ya direktor müavini hər şeyi özü görən adam olmamalıdır. O, işi bölən, əlaqələndirən, prioriteti müəyyən edən və nəzarəti saxlayan adam olmalıdır. Mənə görə yaxşı rəhbər qarışıqlıq içində sakit qala bilən rəhbərdir. O, hər məsələni eyni dərəcədə vacib saymır, nəyi əvvəl həll etməli olduğunu bilir. Kollektivdə ədalət hissi yaratmaq, qərarın məntiqini aydın göstərmək və işin ardınca getmək də bu vəzifənin içindədir. Məktəbdə təşkilatçılıq yalnız tədbir keçirmək və sənəd toplamaq deyil. Əsas olan odur ki, məktəbin gündəlik işi nizamlı, şəffaf və məqsədyönlü olsun. Mən idarəçiliyin mahiyyətini burada görürəm. Məktəbi daşıyan da çox vaxt məhz görünməyən, amma düzgün qurulmuş təşkilatçılıq olur.