Məktəb direktorunun 20 vəzifə standartı

Məktəb direktoru haqqında danışarkən biz təkcə bir vəzifə sahibini nəzərdə tutmuruq. Biz, əslində, məktəbin düşünən beynindən, istiqamət verən iradəsindən, daxili nizamını və inkişaf ritmini qoruyan əsas qüvvəsindən danışırıq. Məktəb direktoru elə bir mövqedə dayanır ki, onun qərarları yalnız sənəd dövriyyəsinə, iş bölgüsünə və inzibati proseslərə təsir göstərmir; həmin qərarlar dərsin keyfiyyətinə, müəllimin peşəkar davranışına, şagirdin özünü məktəbdə necə hiss etməsinə, valideynin məktəbə nə dərəcədə güvənməsinə və bütövlükdə təhsil mühitinin səviyyəsinə yön verir. Məhz buna görə məktəb direktorunun fəaliyyəti yalnız vəzifələrin sadalanması ilə izah oluna bilməz. Onun işi daha geniş, daha dərin və daha sistemli yanaşma tələb edir. Burada məsələ “nə etməlidir?” sualından başlayır, lakin bununla bitmir. Əsas sual budur: məktəb direktoru hansı peşəkar keyfiyyətlərə, hansı idarəetmə baxışına, hansı davranış standartlarına və hansı nəticəyönlü fəaliyyət məntiqinə sahib olmalıdır? Bu sualın cavabı isə vəzifə standartlarında cəmlənir.

Vəzifə standartları məktəb direktorunun işini çərçivəyə salmaq üçün deyil, onu peşəkar baxımdan aydınlaşdırmaq üçün lazımdır. Standartlar rəhbərin hərəkət sərbəstliyini məhdudlaşdırmır; əksinə, onun idarəetmə fəaliyyətini daha məqsədli, daha düşünülmüş və daha nəticəli edir. Standartların olduğu yerdə rəhbərlik təsadüfi qərarların toplamı olmur. Orada məktəbin missiyası ilə gündəlik işi arasında əlaqə yaranır, planla icra arasında körpü qurulur, məsuliyyətlə nəticə arasındakı bağ güclənir. Bu standartların başqa bir əhəmiyyəti də ondan ibarətdir ki, onlar məktəb direktorunun fəaliyyətini yalnız inzibati baxımdan yox, pedaqoji və ictimai baxımdan da görünən edir. Məktəb direktoru sinifdən uzaq düşən idarəçi deyil; o, tədrisə yaxın olan, müəllimin peşəkar inkişafına təsir göstərən, şagirdin rifahını qoruyan, məktəbin mədəniyyətini formalaşdıran və cəmiyyət qarşısında onun simasını daşıyan liderdir. Bu səbəbdən məktəb direktorunun vəzifə standartları adi bir siyahı deyil, müasir məktəb idarəçiliyinin məntiqini ifadə edən peşəkar çərçivədir. Aşağıda təqdim olunan 20 vəzifə standartı məhz bu baxış əsasında formalaşdırılmışdır. Onların hər biri ayrıca bir istiqaməti ifadə edir. Lakin bu istiqamətlər bir-birindən təcrid olunmuş sahələr deyil. Onlar eyni idarəetmə sisteminin bir-birini tamamlayan hissələridir. Missiya olmadan məktəb istiqamətini itirir, mədəniyyət olmadan nizam zəifləyir, tədrisə liderlik olmadan nəticə dərinləşmir, etik davranış olmadan etimad qorunmur, davamlı təkmilləşdirmə olmadan inkişaf dayanıqlı olmur. Elə buna görə də bu standartlar birlikdə məktəb direktorunun peşəkar portretini yaradır.

1. Missiya və istiqamət

Məktəbin yolunu müəyyən edən ilk məsələ onun nə üçün yaşadığını və nəyə doğru getdiyini aydın bilməsidir. Məktəb direktoru bu mənada sadəcə prosesləri idarə edən şəxs deyil, məktəbin məna xəttini qoruyan rəhbərdir. O, məktəbin missiyasını ümumi və bəzəkli ifadə kimi saxlamamalı, onu gündəlik fəaliyyətin düşüncə mərkəzinə çevirməlidir. Missiya aydın olduqda məktəbdə görülən işlər təsadüfi addımlar təsiri bağışlamır. Hər tədbir, hər plan, hər nəzarət forması və hər inkişaf təşəbbüsü vahid istiqamətə bağlanır. Bu isə məktəbdə idarəetmənin pərakəndə deyil, məqsədli aparılmasını təmin edir. Məktəb direktoru strateji baxışı gündəlik idarəetmə dilinə çevirməyi bacarmalıdır. Uzaq hədəfi yaxın tapşırığa, ümumi məqsədi konkret fəaliyyətə, ideyanı isə işlək mexanizmə çevirə bilməyən rəhbərlik məktəbi irəli aparmır. Güclü direktor məktəbin harada olduğunu da görür, haraya getməli olduğunu da bilir və bu iki nöqtə arasında körpü qurur.

2. Məktəb mədəniyyəti və dəyərlər

Məktəbin həqiqi siması təkcə onun divarlarında, sinif otaqlarında və cədvəllərində görünmür. Məktəbin ruhu onun münasibətlərində, davranış dilində, bir-birinə yanaşma tərzində və dəyərlər sistemində yaşayır. Məktəb direktoru bu görünməyən, amma hər gün hiss olunan mühitin əsas memarıdır. Ədalət, hörmət, etimad, məsuliyyət və qarşılıqlı dəstək məktəbdə öz-özünə yaranmır. Bunlar idarəetmə davranışı ilə qurulur. Məktəb direktoru hansı dil ilə danışırsa, kollektiv də zamanla həmin dili mənimsəyir. O, problemi necə həll edirsə, məktəbdə münasibətlər də o şəkildə formalaşır. Deməli, məktəb mədəniyyəti bir qədər də rəhbərin şəxsi idarəetmə üslubunun kollektiv həyatdakı davamıdır. Sağlam məktəb mədəniyyəti olan yerdə qaydalar qorxu doğurmur, aydınlıq yaradır. Müəllim özünü təzyiq altında deyil, peşəkar mühitdə hiss edir. Şagird məktəbə cəza məkanı kimi yox, inkişaf sahəsi kimi baxır. Valideyn məktəbin qapısına tərəddüdlə deyil, etimadla gəlir. Bu səbəbdən mədəniyyət və dəyərlər məsələsi məktəbin görünməyən, amma ən təsirli idarəetmə qatlarından biridir.

3. Tədrisə liderlik

Məktəbin mərkəzində dərs dayanır. Bu sadə həqiqət məktəb direktorunun fəaliyyətinin də əsasını müəyyən edir. Məktəb direktoru tədris prosesindən kənarda duran, yalnız əmrlər və hesabatlar müstəvisində işləyən inzibatçı ola bilməz. O, təlimin keyfiyyətinə rəhbərlik etməyi bacarmalıdır. Tədrisə liderlik o deməkdir ki, direktor məktəbdə nə öyrədildiyini, necə öyrədildiyini, hansı çətinliklərin yarandığını və nəticələrin hansı səbəblərlə formalaşdığını anlayır. O, sinifdə baş verənləri kağız üzərində yazılan planlardan ayırmağı bacarır. Dərs müşahidəsini formal nəzarət vasitəsi kimi deyil, keyfiyyəti artıran peşəkar mexanizm kimi görür. Belə rəhbərlik müəllimi qorxutmur, istiqamətləndirir. Tədrisə liderlik edən direktor səhvi axtarmır, zəif nöqtəni görür; nöqsanı qabartmır, onu aradan qaldırmaq üçün dəstək qurur. Məktəbdə keyfiyyətin yüksəlməsi üçün direktorun tədrisə yaxın olması zəruridir. Çünki sinifdən uzaq düşən rəhbərlik məktəbin əsas işindən də uzaq düşmüş olur.

4. Kurikulum və planların icrası

Kurikulum və planlaşdırma məktəbdə tədrisin skeletidir. Lakin skelet yalnız kağız üzərində qaldıqda təlim prosesi ya ləngiyir, ya da dağınıq xarakter alır. Məktəb direktoru proqramların ardıcıl, tam və məntiqə uyğun icrasını təmin etməlidir. Bu standartın mahiyyəti ondan ibarətdir ki, direktor illik bölgünü, mövzu ardıcıllığını, dərs saatlarının məntiqini və proqramın faktiki icra vəziyyətini sistemli izləsin. Tədrisdə gecikmə yalnız vaxt itkisi deyil, həm də nəticə itkisi yaradır. Bir mövzuda yaranan boşluq sonrakı mərhələlərdə daha böyük çatlara çevrilir. Məktəb direktoru planların icrasına baxarkən yalnız hesabatlara yox, real tədris gedişinə diqqət yetirməlidir. Burada məqsəd proqramın “bitməsi” deyil, onun keyfiyyətlə və ardıcıllıqla həyata keçirilməsidir. Yaxşı qurulmuş kurikulum nəzarəti məktəbin tədris ritmini qoruyur və müəllimlərin işində vahid xətt yaradır.

5. Qiymətləndirmə və nəticəyə əsaslanan düzəliş

Qiymətləndirmə təlim prosesinin son nöqtəsi deyil. Əksinə, o, növbəti addımın haradan atılacağını göstərən güzgüdür. Məktəb direktoru qiymətləndirmə nəticələrini sadəcə rəqəmlər toplusu kimi qəbul etməməli, onları məktəbin vəziyyətini danışan canlı məlumat kimi oxumalıdır. Hansı sinifdə zəiflik dərinləşir, hansı mövzular təkrarən mənimsənilmir, hansı müəllim əlavə metodik dəstəyə ehtiyac duyur, hansı şagird qrupunda fərdi müdaxilə lazımdır — bunların hamısı qiymətləndirmə nəticələrindən görünə bilər. Amma bu yalnız o halda mümkündür ki, direktor nəticəyə baxıb keçməsin, nəticədən çıxış edib qərar versin. Bu standart məktəbdə düzəliş mədəniyyətinin yaranmasını tələb edir. Yəni problem görüldükdən sonra məqsədli təkrar, fərdi dəstək, metodik kömək, əlavə məşğələ, yenidən izləmə kimi addımlar sistemli şəkildə qurulmalıdır. Belə olanda qiymətləndirmə nə müəllim üçün qorxuya, nə də şagird üçün yalnız bal məsələsinə çevrilir. O, təhsilin keyfiyyətini yaxşılaşdıran işlək vasitə olur.

6. Müəllimin peşəkar inkişafı

Məktəbin inkişafını müəllimin inkişafından ayırmaq mümkün deyil. Məktəb direktoru bunu yalnız prinsip kimi qəbul etməməli, fəaliyyətində də əsas xəttə çevirməlidir. Müəllimin peşəkar inkişafı tədrisin keyfiyyətinə, təlim mühitinin səviyyəsinə və şagird nəticələrinə birbaşa təsir edir. Bu inkişaf formal seminarlarla ölçülmür. Həqiqi peşəkar inkişaf müəllimin konkret ehtiyacının müəyyən olunması, ona uyğun dəstəyin verilməsi və nəticənin izlənməsi ilə baş verir. Məktəb direktoru müşahidə, təhlil və nəticə əsasında hansı müəllimin hansı istiqamətdə dəstəyə ehtiyac duyduğunu bilməlidir. Mentorluq, qarşılıqlı dərs müşahidəsi, açıq dərslər, metodik müzakirələr, təcrübə paylaşımı və məktəbdaxili öyrənmə mühiti bu standartın əsas alətlərindəndir. Direktor müəllimin tək qalmasına yol verməməlidir. Güclü məktəb o məktəbdir ki, orada müəllim də öyrənən subyekt kimi qalır.

7. Əməkdaşlıq mədəniyyəti

Təkbaşına çalışan yaxşı müəllimlər məktəbdə müəyyən nəticə yarada bilər. Amma davamlı və sistemli nəticə yalnız əməkdaşlıq mədəniyyəti olan kollektivdə formalaşır. Məktəb direktoru məktəbi ayrı-ayrı otaqlarda çalışan fərdlərin cəmi kimi yox, vahid məqsədlə hərəkət edən peşəkar komanda kimi qurmalıdır. Əməkdaşlıq dedikdə sadəcə görüş keçirmək və ya məlumat bölüşmək başa düşülməməlidir. Burada birgə planlama, ortaq məsuliyyət, təcrübə mübadiləsi, qarşılıqlı dəstək və nəticəyə yönəlmiş koordinasiya nəzərdə tutulur. Məktəb direktoru bu əməkdaşlığı strukturlaşdırmalı, onun zamanını, məqsədini və nəticəsini aydınlaşdırmalıdır. Belə mədəniyyət gücləndikcə məktəbdə təcrid azalır. Müəllim uğurunu gizlətmir, paylaşır. Problemlər şəxsi zəiflik kimi deyil, birgə həll olunmalı məsələlər kimi qəbul edilir. Bu da məktəbin peşəkar gücünü çoxaldır.

8. Şagird rifahı və təhlükəsizlik

Məktəbdə öyrənmənin ilkin şərti təhlükəsizlikdir. Özünü güvəndə hiss etməyən şagird nə sakit düşünə bilər, nə də sağlam inkişaf edə bilər. Ona görə məktəb direktoru təhlükəsizliyi yalnız intizam məsələsi kimi yox, təhsilin keyfiyyətini müəyyən edən fundamental amil kimi qiymətləndirməlidir. Fiziki təhlükəsizlik məktəb binası, dəhlizlər, sinif otaqları, həyət, laboratoriyalar və tədbirlər zamanı risklərin azaldılması ilə bağlıdır. Psixoloji təhlükəsizlik isə münasibət mühiti, zorakılığın qarşısı, emosional gərginliyin aşkarlanması və dəstək mexanizmlərinin qurulması ilə bağlıdır. Məktəb direktoru bu iki sahəni bir-birindən ayrı görməməlidir. Şagird rifahı qorunan yerdə məktəb təkcə tədris müəssisəsi olmur, həm də insanın şəxsiyyət kimi formalaşdığı etibarlı məkan olur. Bu standartın gücü də məhz bundadır: o, məktəbin insanilik səviyyəsini qoruyur.

9. Zorakılığa və ayrı-seçkiliyə sıfır tolerantlıq

Məktəb elə bir mühit olmalıdır ki, burada heç kəs alçaldılmasın, kənarlaşdırılmasın, damğalanmasın və təzyiq altında yaşamasın. Məktəb direktoru zorakılığın, təhqirin, psixoloji basqının və ayrı-seçkiliyin bütün formalarına qarşı aydın və qəti mövqe sərgiləməlidir. Burada “sıfır tolerantlıq” sərt şüar kimi deyil, ləyaqəti qoruyan idarəetmə prinsipi kimi başa düşülməlidir. Direktor belə hallara laqeyd qalarsa, məktəbdə qorxu və ədalətsizlik adi hal kimi qəbul olunmağa başlayar. Əgər dərhal reaksiya verilirsə, sənədləşdirmə aparılırsa və prosedur işləyirsə, məktəb öz sərhədlərini aydın göstərmiş olur. Bu standart məktəb mühitində etibarı və ədaləti möhkəmləndirir. Uşaq da, müəllim də, valideyn də anlayır ki, məktəb ləyaqətin qorunduğu yerdir və burada zorakılıqla barışıq mümkün deyil.

10. İnklüzivlik və ədalətli yanaşma

Hər uşağın potensialı eyni şəkildə açılmır. Hər şagird eyni tempdə öyrənmir, eyni sosial şəraitdə yaşamır, eyni dəstəyə ehtiyac duymur. Məktəb direktoru bu fərqləri görməli və məktəbi hamı üçün eyni qapını açan yox, hər kəsə uyğun imkan yaradan məkan kimi qurmalıdır. İnklüzivlik bir kəlmə kimi səsləndikdə asan görünür, amma idarəetmə baxımından dərin məsuliyyət tələb edir. Direktor müəllimlər, psixoloji xidmət, valideynlər və digər aidiyyəti şəxslər arasında koordinasiyalı iş qurmalı, fərdi ehtiyaclara cavab verən dəstək sistemləri yaratmalıdır. Ədalətli yanaşma odur ki, imkan fərqi nəticə fərqinə çevrilməsin. Məktəb direktoru bunu təmin edə bildikdə məktəb daha insan yönümlü, daha vicdanlı və daha nəticəli təhsil mühitinə çevrilir.

11. Valideynlə tərəfdaşlıq

Valideyn məktəbin kənarında dayanan müşahidəçi deyil. O, uşağın inkişaf yolunda məktəbin mühüm tərəfdaşıdır. Məktəb direktoru bu tərəfdaşlığı təsadüfi əlaqə formasında deyil, sistemli və peşəkar əməkdaşlıq modeli kimi qurmalıdır. Valideynlə münasibət yalnız problemli çağırışlar, narazılıq görüşləri və şikayət halları üzərindən qurulduqda məktəb-ailə münasibəti müdafiə mövqeyinə keçir. Halbuki direktor əvvəlcədən aydın qaydalar, açıq kommunikasiya və qarşılıqlı hörmət üzərində dayanan münasibət mədəniyyəti formalaşdırmalıdır. Belə olduqda valideyn məktəbi nəzarət edən tərəf kimi deyil, uşağının inkişafında birgə işləyən tərəf kimi görür. Məktəb və ailənin baxışı yaxınlaşdıqca şagird üçün daha dayanıqlı və daha sağlam tərbiyə-təlim mühiti yaranır.

12. İctimai təmsilçilik və reputasiya

Məktəb direktoru yalnız daxili idarəetməyə cavabdeh şəxs deyil, eyni zamanda məktəbin ictimai simasıdır. Onun nitqi, mövqeyi, davranışı və təqdimat tərzi məktəbin cəmiyyət gözündə necə göründüyünə birbaşa təsir edir. İctimai təmsilçilik məsuliyyətli davranış tələb edir. Məktəblə bağlı verilən hər məlumat, edilən hər açıqlama, qurulan hər əməkdaşlıq məktəbin nüfuzuna ya güc verir, ya da zərər vurur. Buna görə direktor emosional və tələsik kommunikasiya yox, dəqiq, ölçülü və peşəkar kommunikasiya seçməlidir. Məktəbin reputasiyası birdən-birə yaranmır. O, ardıcıl davranış, etibarlı idarəetmə və ictimai qarşılıqlı münasibətin keyfiyyəti ilə formalaşır. Güclü reputasiya isə məktəbə əlavə etimad, dəstək və tərəfdaşlıq imkanları qazandırır.

13. Kollegial idarəetmə

Təhsil bir nəfərin baxışı ilə idarə oluna biləcək qədər sadə sahə deyil. Məktəb direktoru qərarverməni öz şəxsi iradəsinin sərt tətbiqi kimi yox, kollegial müzakirənin və ortaq məsuliyyətin nəticəsi kimi qurmalıdır. Pedaqoji Şura, metodik birliklər və digər kollegial platformalar formal toplantı mexanizmi deyil. Onlar məktəbin düşünən sahələridir. Bu platformalar vasitəsilə problemlər daha dərin müzakirə olunur, qərarlar daha əsaslı qəbul edilir, məsuliyyət daha aydın bölüşdürülür. Kollegial idarəetmə olan yerdə qərar kağızda qalmır. Çünki qərarı yalnız direktor yox, kollektiv də öz qərarı kimi qəbul edir. Bu isə icra intizamını və daxili sahiblik hissini gücləndirir.

14. Kadr proseslərinin idarəsi

Məktəbin keyfiyyəti onun insan resursu ilə sıx bağlıdır. Kadr siyasəti zəif olduqda ən yaxşı niyyətlər də nəticə vermir. Məktəb direktoru kadr proseslərinə peşəkarlıq, hüquqilik və ədalət prinsipi ilə yanaşmalıdır. Müəllimin seçimi, yerləşdirilməsi, fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi, həvəsləndirilməsi və intizam məsələlərinin həlli emosional yanaşma ilə deyil, aydın meyarlar və prosedurlar əsasında aparılmalıdır. Direktor məktəbin ehtiyacını, işçinin peşə uyğunluğunu və kollektiv tarazlığını eyni vaxtda nəzərə almağı bacarmalıdır. Belə idarəetmə kollektivdə ədalət hissini gücləndirir. İnsanlar məktəbdə münasibətin şəxsi yaxınlıqla yox, peşəkar meyarla qurulduğunu hiss etdikdə iş mühiti də daha sabit və sağlam olur.

15. İnsan resursunun inkişafı

Güclü rəhbərlik yalnız işi idarə etməklə ölçülmür; o, həm də yeni liderlik potensialı yetişdirə bilməklə ölçülür. Məktəb direktoru bütün idarəetmə yükünü öz üzərində saxlamamalı, komanda daxilində inkişaf xətti qurmalıdır. Müavinlərin, metodik liderlərin və təşəbbüskar müəllimlərin yetişdirilməsi məktəbin gələcəyinə qoyulan ən ciddi sərmayələrdən biridir. Direktor səlahiyyət bölgüsünü yalnız iş yüngülləşdirmək üçün deyil, liderlik və məsuliyyət mədəniyyəti yaratmaq üçün aparmalıdır. Bu standart məktəbdə varislik düşüncəsini gücləndirir. Hər şey bir nəfərə bağlanmır, sistem dayanıqlı olur, rəhbərliyin peşəkar bazası genişlənir. Bu isə məktəbin sabahına xidmət edən ən vacib idarəetmə addımlarından biridir.

16. Resursların səmərəli idarəsi

Məktəbin maddi-texniki bazası yalnız qorunacaq inventar deyil, təlimə xidmət edən canlı imkanlardır. Məktəb direktoru resursu sadəcə saxlamaqla kifayətlənməməli, onu inkişafın xidmətinə verməlidir. Avadanlıq, dərs vəsaiti, laboratoriya resursları, məktəb mebeli, texniki təminat və digər imkanlar məqsədəuyğun istifadə olunmadıqda resurs çox olsa da səmərə az olur. Direktor bu imkanların məktəbin prioritet ehtiyaclarına uyğun idarə olunmasına diqqət yetirməlidir. Səmərəli resurs idarəçiliyi həm də şəffaflıq, əsaslandırma və məsuliyyət tələb edir. Məktəbdə nəyə ehtiyac var, nə niyə alınmalıdır, nə necə istifadə olunur — bütün bunlar aydın olduqda maddi baza məktəbin inkişafına həqiqi dəstək verir.

17. Təhlükəsizlik, sanitar-gigiyena və yanğın hazırlığı

Təhlükəsiz məktəb təsadüfən yaranmır. O, gündəlik nəzarətin, məsuliyyət bölgüsünün və qabaqlayıcı tədbirlərin nəticəsi kimi formalaşır. Məktəb direktoru bu sahəni ikinci dərəcəli inzibati məsələ kimi deyil, məktəb həyatının əsas dayaqlarından biri kimi qəbul etməlidir. Sanitar-gigiyena qaydaları, təmizlik rejimi, havalandırma, qidalanma, su təminatı, laboratoriya və idman mühitinin təhlükəsizliyi, elektrik və texniki risklər — bunların hamısı məktəbin gündəlik həyatında görünən və görünməyən təhlükəsizlik qatlarıdır. Direktor bunların işlək vəziyyətdə qalmasını təmin etməlidir. Yanğın hazırlığı və fövqəladə hallara münasibət də bu standartın ayrılmaz hissəsidir. Təxliyə planı yalnız divarda asılan sxem kimi qalmamalı, real hazırlıq mexanizminə çevrilməlidir. Təhlükəsizlik sahəsində ciddi direktor məktəbin sabitliyini və insanların rahatlığını qoruyan rəhbərdir.

18. Sənədləşmə və məlumatlarla idarəetmə

Sənəd məktəbin hüquqi yaddaşıdır. Məlumat isə onun idarəetmə güzgüsüdür. Məktəb direktoru hər iki sahəyə eyni dərəcədə diqqətlə yanaşmalıdır. Çünki nə düzgün sənədləşmə olmadan hüquqi sabitlik mümkündür, nə də düzgün məlumat olmadan sağlam qərarvermə. Əmrlər, protokollar, aktlar, yazışmalar, şəxsi işlər və digər rəsmi sənədlər vaxtında, dəqiq və sistemli aparılmalıdır. Eyni zamanda davamiyyət, nəticə, kontingent və digər göstəricilər dəqiq daxil edilməli və mütəmadi yoxlanmalıdır. Amma bu standartın mahiyyəti təkcə qeydiyyat işi ilə bitmir. Əsas məsələ məlumatdan idarəetmə qərarı çıxarmaqdır. Direktor faktlara söykənən rəhbər olduqda məktəbdə prioritetlər daha aydın görünür, problemlər daha tez aşkarlanır və qərarlar daha əsaslı verilir.

19. Hüquqi və etik davranış

Məktəb direktoru yalnız güclü idarəçi yox, həm də etibarlı və ədalətli rəhbər olmalıdır. Hüquqi savad və etik davranış bu etibarlılığın iki əsas sütunudur. Biri olmadan o biri tam gücünü göstərmir. Qanunvericiliyə uyğun qərar vermək, prosedurlara əməl etmək, maraq toqquşmasından uzaq durmaq, şəxsi münasibəti peşəkar qərarın içinə qatışdırmamaq məktəb direktorunun əsas davranış xəttidir. Etika burada sadəcə nəzakət məsələsi deyil; bu, peşəkar dürüstlük, məsafə hissi və ədalət duyğusudur. Məktəbdə etimad ən çox rəhbərin hüquqi və etik davranışı ilə qorunur. İnsanlar ədaləti əvvəlcə sənəddə deyil, münasibətdə hiss edirlər. Məktəb direktoru bu hissi qoruyursa, onun idarəetməsi daha dayanıqlı olur.

20. Davamlı təkmilləşdirmə və hesabatlılıq

Məktəb yalnız mövcud vəziyyəti qorumaq üçün idarə olunmamalıdır. O, daim özünə baxan, səhvlərindən nəticə çıxaran, güclü tərəflərini möhkəmləndirən və zəif sahələrini düzəldən canlı sistem olmalıdır. Bu sistemi hərəkətdə saxlayan əsas qüvvə isə məktəb direktorudur. Davamlı təkmilləşdirmə plan yazmaqla başlamır, gerçək vəziyyəti dürüst görməkdən başlayır. Direktor plan–icra–yoxlama–düzəliş məntiqini gündəlik idarəetmənin sabit ritminə çevirməlidir. Görülən işin təsiri izlənmirsə, hesabat formal xarakter daşıyırsa və düzəliş aparılmırsa, inkişaf da görüntü səviyyəsində qalır. Hesabatlılıq bu baxımdan cəmi sənədlərin sayı deyil, yaradılan dəyişikliklərin keyfiyyətidir. Məktəb direktoru gördüyü işin həqiqətən nə dəyişdirdiyini soruşmağı bacarmalıdır. Bu sual məktəbi durğunluqdan qoruyur və onu daim yenilənən təhsil mühitinə çevirir.

Məktəb direktorunun vəzifə standartları rəhbərliyin yalnız səlahiyyətlərini yox, onun peşəkar məsuliyyət məntiqini də aydınlaşdırır. Bu standartlar göstərir ki, məktəb direktoru sadəcə idarə edən deyil, istiqamət verən, əlaqələndirən, dəyərləri qoruyan, nəticə yaradan və inkişafı təmin edən şəxsdir. Onun işi sənəd imzalamaqla bitmir, əksinə, həmin sənədin məktəb həyatında necə işlədiyi ilə başlayır. Bu standartlar məktəbdə tətbiq olunduqda idarəetmə daha sistemli, daha şəffaf və daha məqsədyönlü olur. Məktəbin missiyası ilə gündəlik fəaliyyəti arasında əlaqə güclənir. Tədris, qiymətləndirmə, müəllim inkişafı, təhlükəsizlik, valideynlə əməkdaşlıq, resursların idarə olunması və etik davranış bir-birindən ayrı xətlər kimi yox, vahid idarəetmə sistemi kimi görünməyə başlayır. Məktəb direktorunun fəaliyyəti təsadüfi təcrübə və fərdi üslub səviyyəsindən çıxaraq peşəkar meyarlar səviyyəsinə yüksəlir. Məktəb də bunun nəticəsində daha təhlükəsiz, daha ədalətli, daha nəticəyönlü, daha etibarlı və daha dayanıqlı mühitə çevrilir. Başqa sözlə, direktorun vəzifə standartları yalnız rəhbəri deyil, bütövlükdə məktəbin gələcəyini formalaşdıran əsas sütunlardan biri olur.