Coğrafiya fənn aylığı haqqında Əsasnamə +pdf

Coğrafiya fənn aylığı haqqında Əsasnamə

 (____________________________________________ məktəbin
Pedaqoji Şurasının “_” __________ 20-ci il tarixli, ___ nömrəli qərarı ilə qəbul edilmiş, məktəb direktorunun ________tarixli ___№-li əmri ilə təsdiq olunmuşdur )

1. Ümumi müddəalar

1.1. Bu Əsasnamə ümumi təhsil müəssisəsində coğrafiya fənn aylığının planlaşdırılması, təşkili, keçirilməsi, əlaqələndirilməsi və yekunlaşdırılması ilə bağlı əsas tələbləri müəyyən edir.

1.2. Bu Əsasnamə coğrafiya fənn aylığının keçirilməsi sahəsində məktəbdaxili fəaliyyəti tənzimləyən daxili normativ sənəddir.

1.3. Əsasnamənin müddəaları coğrafiya fənn aylığının hazırlanması və icrası ilə bağlı məktəb rəhbərliyi, təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini, coğrafiya müəllimləri və digər aidiyyəti şəxslər tərəfindən rəhbər tutulur.

1.4. Coğrafiya fənn aylığı məktəbdə coğrafiya fənninin tədrisi ilə bağlı nəzəri biliklərin, praktik bacarıqların və tətbiqyönümlü fəaliyyətlərin dəstəklənməsinə xidmət edir.

1.5. Coğrafiya fənn aylığı çərçivəsində təşkil olunan fəaliyyətlər xəritə və məkan düşüncəsinin inkişafına, tədqiqat və müşahidə bacarıqlarının dəstəklənməsinə, ekoloji və qlobal problemlərlə bağlı maarifləndirici işin gücləndirilməsinə, statistik və vizual məlumatlarla işləmək bacarığının formalaşdırılmasına yönəldilir.

1.6. Coğrafiya fənn aylığı üzrə tədbirlər planı, iş bölgüsü, təşkilati sənədlər və yekun hesabat bu Əsasnaməyə uyğun hazırlanır və tətbiq edilir.

2. Fənn aylığının məqsədi

2.1. Coğrafiya fənn aylığının keçirilməsində əsas məqsəd şagirdlərdə coğrafiya fənninə marağın artırılması, onların coğrafi bilik və bacarıqlarının inkişafının dəstəklənməsi və fənnin məktəb mühitində praktik yönümlü təqdiminin təmin edilməsidir.

2.2. Fənn aylığı coğrafi hadisə və proseslərin dərk olunmasına, təbii və ictimai-coğrafi qanunauyğunluqlar barədə təsəvvürlərin genişləndirilməsinə, ölkənin və dünyanın coğrafi xüsusiyyətlərinin daha dolğun mənimsənilməsinə xidmət edir.

2.3. Fənn aylığının məqsədlərindən biri şagirdlərdə xəritə və məkan düşüncəsinin inkişaf etdirilməsi, kartoqrafik bacarıqlara marağın gücləndirilməsi, coğrafi məlumatların şərhi və tətbiqi ilə bağlı fəaliyyətlərin təşviq edilməsidir.

2.4. Coğrafiya fənn aylığı şagirdlərdə tədqiqat və müşahidə marağının artırılmasına, statistik və vizual məlumatlarla işləmək bacarığının dəstəklənməsinə, ekoloji və qlobal problemlərlə bağlı düşünmə və mülahizə yürütmə vərdişlərinin formalaşdırılmasına yönəldilir.

2.5. Fənn aylığı ümumi orta və tam orta təhsil səviyyələri üzrə coğrafiya fənni üzrə müəyyən edilmiş təlim nəticələrinin dəstəklənməsinə, şagirdlərin yaş və hazırlıq səviyyəsinə uyğun fəaliyyətlər vasitəsilə onların coğrafi dünyagörüşünün genişləndirilməsinə xidmət edir.

3. Fənn aylığının vəzifələri

3.1. Coğrafiya fənn aylığının vəzifəsi ümumi orta və tam orta təhsil səviyyələri üzrə müəyyən edilmiş təlim nəticələrinin dəstəklənməsinə xidmət edən fəaliyyətlərin planlı, ardıcıl və məqsədyönlü şəkildə təşkili və icrasını təmin etməkdir.

3.2. Fənn aylığı çərçivəsində şagirdlərdə coğrafiya fənninə marağın artırılması, onların dərs və dərsdənkənar fəaliyyətlərdə fəal iştirakının təşviq edilməsi, fənn üzrə öyrənmə motivasiyasının gücləndirilməsi təmin olunmalıdır.

3.3. Coğrafiya fənn aylığının əsas vəzifələrindən biri şagirdlərdə xəritə və məkan düşüncəsinin inkişaf etdirilməsi, kartoqrafik bacarıqların möhkəmləndirilməsi, xəritə, atlas, qlobus, kontur xəritə və digər kartoqrafik vasitələrdən məqsədyönlü istifadə bacarıqlarının dəstəklənməsidir.

3.4. Fənn aylığı çərçivəsində şagirdlərdə coğrafi hadisə və prosesləri müşahidə etmək, məkan əlaqələrini dərk etmək, təbii və ictimai-coğrafi qanunauyğunluqları izah etmək, coğrafi hesablamaların nəticələrini şərh etmək bacarıqlarının inkişafına şərait yaradılmalıdır.

3.5. Coğrafiya fənn aylığının vəzifələrindən biri tədqiqat və müşahidə yönümlü fəaliyyətlərin, o cümlədən məktəbətrafı mühitin öyrənilməsi, sadə çöl müşahidələrinin, praktik tapşırıqların, təqdimatların, layihələrin və digər tətbiqyönümlü işlərin təşkili yolu ilə şagirdlərdə araşdırma bacarıqlarını inkişaf etdirməkdir.

3.6. Fənn aylığı çərçivəsində statistik, cədvəl, diaqram, sxem, xəritə və digər vizual materiallarla işləmək, coğrafi məlumatları oxumaq, müqayisə etmək, təhlil etmək, ümumiləşdirmək və nəticə çıxarmaq bacarıqlarının formalaşdırılması təmin edilməlidir.

3.7. Coğrafiya fənn aylığının mühüm vəzifələrindən biri şagirdlərdə coğrafi məlumatların müqayisəli təhlili əsasında mülahizə yürütmək, proqnozlar vermək və təqdimat aparmaq bacarıqlarının inkişafını dəstəkləməkdir.

3.8. Fənn aylığı çərçivəsində ölkənin coğrafi xüsusiyyətləri, təbii ehtiyatları, iqtisadi inkişaf potensialı, regionların xüsusiyyətləri, əhali və təsərrüfatla bağlı biliklərin dərinləşdirilməsi, Azərbaycan haqqında coğrafi təsəvvürlərin genişləndirilməsi təmin olunmalıdır.

3.9. Coğrafiya fənn aylığının vəzifələrindən biri şagirdlərdə ekoloji təhlükəsizlik, ətraf mühitin qorunması, iqlim dəyişiklikləri, qlobal problemlər, təbii ehtiyatlardan səmərəli istifadə və davamlı inkişaf məsələləri ilə bağlı məsuliyyətli münasibət və əsaslandırılmış mülahizə bacarıqları formalaşdırmaqdır.

3.10. Fənn aylığı çərçivəsində tam orta təhsil səviyyəsinin xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla şagirdlərdə regional və qlobal prosesləri, geosiyasi dəyişiklikləri, onların ölkəyə təsirini təhlil etmək və ümumiləşdirmək bacarıqlarının inkişafına şərait yaradılmalıdır.

3.11. Coğrafiya müəllimləri arasında metodik əməkdaşlığın gücləndirilməsi, təcrübə mübadiləsinin təşviqi, açıq və nümunəvi dərslərin, qarşılıqlı müşahidələrin və peşəkar müzakirələrin təşkili fənn aylığının əsas vəzifələrindən hesab olunur.

3.12. Fənn aylığı üzrə fəaliyyətlərin məktəbin illik fəaliyyət istiqamətləri ilə uzlaşdırılması, məsul şəxslərin fəaliyyətinin əlaqələndirilməsi, tədbirlərin ardıcıl icrasının təmin edilməsi, görülən işlərin nəticələrinin izlənilməsi, ümumiləşdirilməsi və sənədləşdirilməsi təşkilati vəzifə kimi təmin olunmalıdır.

4. Normativ-hüquqi əsaslar

4.1. Bu Əsasnamə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına, “Təhsil haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa və “Ümumi təhsil haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq hazırlanmışdır.

4.2. Əsasnamənin hazırlanmasında ümumi təhsil sahəsində qüvvədə olan dövlət standartları və təhsil proqramları, o cümlədən Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 29 sentyabr 2020-ci il tarixli 361 nömrəli qərarı ilə tənzimlənən ümumi təhsil pilləsinin dövlət standartı və proqramları əsas götürülür.

4.3. Coğrafiya fənn aylığının məzmununun planlaşdırılması və təşkili zamanı coğrafiya fənni üzrə qüvvədə olan kurikulum və təhsil proqramları rəhbər tutulur. ARTİ-nin rəsmi kurikulum səhifəsində təkmilləşdirilmiş coğrafiya fənn kurikulumu-2025-in hazırda VI sinifdə, 2013-cü il coğrafiya kurikulumunun isə VII–XI siniflərdə tətbiq olunduğu, eyni zamanda X–XI siniflər üçün təmayül kurikulumunun mövcud olduğu göstərilir.

4.4. Bu Əsasnamənin tətbiqində ümumi orta və tam orta təhsil səviyyələri üzrə müəyyən edilmiş təlim nəticələri, coğrafiya fənninin məzmun standartları, təlimin təşkili və qiymətləndirmə ilə bağlı qüvvədə olan tələblər nəzərə alınır.

4.5. Coğrafiya fənn aylığının planlaşdırılması və icrası zamanı məktəbin illik fəaliyyət planı, məktəbdaxili nəzarət planı, fənn metodbirləşməsinin iş planı, pedaqoji şuranın müvafiq qərarları, məktəb direktorunun əmrləri və digər aidiyyəti daxili sənədlər rəhbər tutulur.

4.6. Bu Əsasnamə coğrafiya fənn aylığının təşkili, keçirilməsi, əlaqələndirilməsi, monitorinqi, sənədləşdirilməsi və yekunlaşdırılması ilə bağlı məktəbdaxili fəaliyyətin hüquqi və təşkilati əsasını təşkil edir.

5. Fənn aylığının təşkili prinsipləri

5.1. Coğrafiya fənn aylığı məqsədyönlülük prinsipi əsasında təşkil olunur. Aylıq çərçivəsində nəzərdə tutulan bütün fəaliyyətlər coğrafiya fənni üzrə müəyyən edilmiş təlim nəticələrinin dəstəklənməsinə, şagirdlərdə coğrafi bilik, bacarıq və dünyagörüşünün inkişafına xidmət etməlidir.

5.2. Coğrafiya fənn aylığı sistemlilik və varislik prinsipi əsasında həyata keçirilir. Aylıq çərçivəsində keçirilən fəaliyyətlər bir-biri ilə əlaqəli, ardıcıl və vahid plan əsasında qurulmalı, coğrafiya fənni üzrə bilik və bacarıqların sadədən mürəkkəbə doğru inkişafını dəstəkləməlidir.

5.3. Coğrafiya fənn aylığının təşkili zamanı şagirdyönümlülük prinsipi rəhbər tutulur. Fəaliyyətlər şagirdlərin yaş xüsusiyyətləri, hazırlıq səviyyəsi, maraqları və öyrənmə ehtiyacları nəzərə alınmaqla planlaşdırılmalı, onların fəal iştirakı, təşəbbüskarlığı, müstəqil araşdırma aparması və nəticələrini təqdim etməsi üçün şərait yaradılmalıdır.

5.4. Coğrafiya fənn aylığı praktik və tədqiqatyönümlülük prinsipi əsasında qurulur. Xəritə ilə iş, müşahidə, sadə çöl tədqiqatı, məlumat toplama, müqayisə, təhlil, təqdimat, layihə və digər tətbiqyönümlü fəaliyyətlər aylığın əsas təşkilati xəttlərindən biri kimi nəzərə alınmalıdır.

5.5. Coğrafiya fənn aylığında məkan və xəritəyönümlülük prinsipi təmin olunmalıdır. Fəaliyyətlərin planlaşdırılması və icrası zamanı xəritə və məkan düşüncəsinin inkişafı, kartoqrafik vasitələrdən məqsədyönlü istifadə və coğrafi obyekt, hadisə və proseslərin məkan əlaqələrinin dərk olunması xüsusi diqqətdə saxlanılmalıdır.

5.6. Coğrafiya fənn aylığında elmi əsaslılıq və müasirlik prinsipi gözlənilməlidir. Təqdim olunan məlumatlar və fəaliyyətlər etibarlı elmi mənbələrə, qüvvədə olan kurikulum və təhsil proqramlarına uyğun olmalı, müasir coğrafi dəyişiklikləri, qlobal prosesləri və aktual problemləri əks etdirməlidir.

5.7. Coğrafiya fənn aylığının təşkili zamanı inteqrativlik prinsipi rəhbər tutulur. Fəaliyyətlərdə coğrafiya fənninin digər fənlərlə, xüsusilə tarix, biologiya, fizika, kimya, riyaziyyat, informatika və vətəndaşlıq məzmunu ilə əlaqəli tərəfləri nəzərə alınmalı, fəndaxili və fənlərarası əlaqələrdən səmərəli istifadə edilməlidir.

5.8. Coğrafiya fənn aylığında inklüzivlik prinsipi təmin olunmalıdır. Aylıq çərçivəsində keçirilən fəaliyyətlərdə bütün şagirdlərin iştirak imkanları nəzərə alınmalı, fərqli hazırlıq səviyyəsi və öyrənmə ehtiyacları olan şagirdlər üçün uyğun fəaliyyət, tapşırıq və iştirak formaları müəyyən edilməlidir.

5.9. Coğrafiya fənn aylığının təşkili zamanı təhlükəsizlik prinsipi gözlənilməlidir. Xüsusilə müşahidə, məktəbətrafı araşdırma, sərgi, texniki vasitələrdən istifadə və digər praktik fəaliyyətlər zamanı şagirdlərin təhlükəsizliyinin, sağlamlığının və etik davranış qaydalarına riayətin təmin olunması əsas tələb hesab edilir.

5.10. Coğrafiya fənn aylığı nəticəyönümlülük prinsipi əsasında həyata keçirilir. Aylıq çərçivəsində keçirilən fəaliyyətlər yalnız tədbirin keçirilməsi ilə məhdudlaşmamalı, şagirdlərin bilik və bacarıqlarında yaranan irəliləyiş, onların xəritə, müşahidə, məlumat təhlili, təqdimat və tədqiqat fəaliyyətlərində iştirak səviyyəsi izlənilməli, nəticələr ümumiləşdirilməli və qiymətləndirilməlidir.

5.11. Coğrafiya fənn aylığının təşkili zamanı coğrafiya fənninin özünəməxsus xüsusiyyətləri nəzərə alınmalıdır. Xəritə və məkan düşüncəsinin inkişafı, tədqiqat və müşahidə fəaliyyətlərinin təşviqi, ekoloji və qlobal problemlərlə bağlı maarifləndirici işin gücləndirilməsi, statistik və vizual məlumatlarla işləmək bacarığının dəstəklənməsi aylığın aparıcı təşkilati istiqamətləri kimi əsas götürülməlidir.

6. Coğrafiya fənn aylığının təlim nəticələri ilə əlaqələndirilməsi

6.1. Coğrafiya fənn aylığı ümumi orta və tam orta təhsil səviyyələri üzrə coğrafiya fənni üçün müəyyən edilmiş təlim nəticələrinin dəstəklənməsinə xidmət edir və bu nəticələrin məktəb mühitində praktik fəaliyyətlər vasitəsilə inkişaf etdirilməsini nəzərdə tutur.

6.2. Coğrafiya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən fəaliyyətlər biliklərin mənimsədilməsi ilə məhdudlaşmamalı, şagirdlərdə coğrafi hadisə və prosesləri izah etmək, əlaqələndirmək, müqayisə etmək, təhlil etmək, ümumiləşdirmək, tətbiq etmək və təqdim etmək bacarıqlarının inkişafına yönəldilməlidir.

6.3. Ümumi orta təhsil səviyyəsi üzrə coğrafiya fənninin təlim nəticələrinə uyğun olaraq aylıq çərçivəsində təşkil edilən fəaliyyətlər şagirdlərin coğrafi hadisə və proseslərin mahiyyətini izah etməsinə, kartoqrafik bacarıqlar nümayiş etdirməsinə, coğrafi hesablamaların nəticələrinin tətbiq sahələrini şərh etməsinə, ölkənin coğrafi xüsusiyyətlərini və iqtisadi inkişaf potensialını şərh etməsinə şərait yaratmalıdır.

6.4. Tam orta təhsil səviyyəsi üzrə coğrafiya fənninin təlim nəticələrinə uyğun olaraq aylıq çərçivəsində təşkil edilən fəaliyyətlər şagirdlərin coğrafi hadisə və prosesləri əlaqələndirməsinə, fiziki-coğrafi və iqtisadi-coğrafi qanunauyğunluqları şərh etməsinə, müxtəlifməzmunlu kartoqrafik vasitələr tərtib etməsinə, coğrafi məlumatları müqayisəli təhlil etməsinə, proqnozlar verməsinə, geosiyasi dəyişiklikləri təhlil etməsinə və onların ölkəyə təsiri barədə əsaslandırılmış mülahizələr irəli sürməsinə şərait yaratmalıdır.

6.5. Coğrafiya fənn aylığında təlim nəticələri ilə əlaqələndirmə zamanı xəritə və məkan düşüncəsinin inkişafı əsas istiqamətlərdən biri kimi nəzərə alınmalıdır. Bu məqsədlə xəritə, atlas, qlobus, kontur xəritə, sxem, rəqəmsal xəritə və digər kartoqrafik vasitələrlə işə üstünlük verilməlidir.

6.6. Coğrafiya fənn aylığında təlim nəticələri ilə əlaqələndirmə zamanı tədqiqat və müşahidə xətti sistemli şəkildə nəzərə alınmalıdır. Şagirdlərə müşahidə aparmaq, məlumat toplamaq, sadə çöl tədqiqatı elementlərindən istifadə etmək, əldə etdikləri nəticələri müqayisə etmək, təhlil etmək və təqdim etmək imkanı verən fəaliyyətlər planlaşdırılmalıdır.

6.7. Coğrafiya fənn aylığında təlim nəticələri ilə əlaqələndirmə zamanı ekoloji və qlobal problemlərlə bağlı məzmun xətti ayrıca nəzərə alınmalıdır. İqlim dəyişiklikləri, ətraf mühitin qorunması, təbii ehtiyatlardan səmərəli istifadə, qlobal risklər və davamlı inkişaf məsələləri üzrə fəaliyyətlər şagirdlərdə əsaslandırılmış mülahizə yürütmə və məsuliyyətli münasibət formalaşdırmalıdır.

6.8. Coğrafiya fənn aylığında təlim nəticələri ilə əlaqələndirmə zamanı statistik və vizual məlumatlarla işləmək bacarığı xüsusi diqqətdə saxlanılmalıdır. Cədvəl, diaqram, qrafik, xəritə, infoqrafika, peyk təsviri və digər vizual materiallarla iş şagirdlərin məlumatları oxuma, müqayisə etmə, təhlil etmə, nəticə çıxarma və proqnoz vermə bacarıqlarını dəstəkləməlidir.

6.9. Coğrafiya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən fəaliyyətlər təbiət və insan arasındakı qarşılıqlı əlaqəni anlamağa, təbii və insan fəaliyyəti ilə formalaşan coğrafi mühitin xüsusiyyətlərini izah etməyə, coğrafi biliklərin gündəlik həyat, iqtisadi fəaliyyət və ictimai proseslərlə bağlılığını dərk etməyə xidmət etməlidir.

6.10. Təlim nəticələri ilə əlaqələndirmə zamanı coğrafiya fənninin tətbiqi xarakteri nəzərə alınmalı, fəaliyyətlər yalnız nəzəri məlumatın təqdimatı ilə məhdudlaşmamalı, xəritə üzrə iş, lokal müşahidə, analitik tapşırıq, layihə, təqdimat, müzakirə və digər praktik fəaliyyətlərə əsaslanmalıdır.

6.11. Təlim nəticələri ilə əlaqələndirmə zamanı coğrafiya fənninin məzmun istiqamətləri üzrə tarazlıq gözlənilməli, fəaliyyətlər coğrafi anlayış və nəzəriyyələr, təbiət və insanla bağlı sistemlər, müxtəlif miqyaslı məkan və coğrafi bacarıqlar xəttini əhatə etməlidir. Bu məzmun çərçivəsi rəsmi kurikulumda ayrıca vurğulanır.

6.12. Coğrafiya fənn aylığında seçilən hər bir fəaliyyətin məqsədi, məzmunu və gözlənilən nəticəsi coğrafiya fənninin müvafiq təlim nəticələri ilə əlaqələndirilməli, bu əlaqə tədbirlər planında və sonrakı sənədləşmədə aydın şəkildə əks etdirilməlidir.

6.13. Coğrafiya fənn aylığının tədbirlər planı hazırlanarkən fəaliyyətlər ümumi orta və tam orta təhsil səviyyələrinin xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla seçilməli, hər tədbirin hansı bilik, bacarıq və münasibətin inkişafına xidmət etdiyi əvvəlcədən müəyyən edilməlidir.

7. Məzmun istiqamətləri

7.1. Coğrafiya fənn aylığı çərçivəsində həyata keçirilən fəaliyyətlər coğrafiya fənninin məzmununa uyğun əsas istiqamətlər üzrə planlaşdırılır və təşkil olunur.

7.2. Coğrafiya fənn aylığında məkan və xəritə istiqaməti üzrə şagirdlərin məkan təsəvvürlərinin genişləndirilməsinə, coğrafi obyekt və hadisələrin yerləşməsinin, qarşılıqlı əlaqəsinin və müxtəlif miqyaslarda təzahürünün dərk olunmasına, xəritə, atlas, qlobus, kontur xəritə, sxem, plan, rəqəmsal xəritə və digər kartoqrafik vasitələrdən istifadə bacarıqlarının inkişafına xidmət edən fəaliyyətlərə yer verilir.

7.3. Coğrafiya fənn aylığında təbii sistemlər istiqaməti üzrə təbii proses və hadisələrin, iqlim, relyef, daxili sular, torpaq, biomüxtəliflik, landşaftlar, təbii ehtiyatlar və onların qarşılıqlı əlaqəsinin öyrənilməsinə, təbii hadisələrin səbəb-nəticə əlaqələrinin izahına, təbii ehtiyatlardan səmərəli istifadə ilə bağlı bilik və bacarıqların inkişafına xidmət edən fəaliyyətlər təşkil edilir.

7.4. Coğrafiya fənn aylığında bəşəri sistemlər istiqaməti üzrə əhali və məskunlaşma, miqrasiya, urbanizasiya, yaşayış məntəqələri, təsərrüfatın sahələri, iqtisadi coğrafiya, nəqliyyat, xidmət sahələri, iqtisadi rayonlar, regionların sosial-iqtisadi xüsusiyyətləri və insan fəaliyyəti ilə coğrafi mühit arasındakı qarşılıqlı əlaqələrə dair fəaliyyətlər planlaşdırılır.

7.5. Coğrafiya fənn aylığında ətraf mühit və dayanıqlılıq istiqaməti üzrə qlobal problemlər, iqlim dəyişikliyi, ətraf mühitin mühafizəsi, ekoloji risklər, təbii fəlakətlər, su və ərzaq təhlükəsizliyi, enerji təminatı, təbii ehtiyatlardan səmərəli istifadə və davamlı inkişaf məsələləri ilə bağlı maarifləndirici, analitik və müzakirə xarakterli fəaliyyətlərə yer verilir.

7.6. Coğrafiya fənn aylığında Azərbaycan coğrafiyası xüsusi məzmun istiqaməti kimi nəzərə alınır. Bu istiqamət üzrə ölkənin coğrafi mövqeyi, təbii şəraiti, təbii ehtiyatları, əhalisi, təsərrüfatı, iqtisadi inkişaf potensialı, regionları və geostrateji xüsusiyyətləri ilə bağlı fəaliyyətlər təşkil olunur. Azərbaycan coğrafiyasının kurikulumda daha sistemli və gücləndirilmiş şəkildə təqdim olunduğu ARTİ-nin elmi nəşrində də göstərilir.

7.7. Dünya ölkələri və regionlar üzrə fəaliyyətlər planlaşdırılarkən müxtəlif ölkə və regionların təbii, iqtisadi, sosial və siyasi-coğrafi xüsusiyyətlərinin müqayisəli öyrənilməsinə, regional fərqlərin, qarşılıqlı təsirlərin və beynəlxalq əlaqələrin təhlilinə üstünlük verilir. Bu istiqamətdə fəaliyyətlər məlumatların sadalanmasına deyil, müqayisə, təhlil və ümumiləşdirmə bacarıqlarının inkişafına xidmət etməlidir.

7.8. Statistik və vizual məlumatlarla işləmə coğrafiya fənn aylığının bütün məzmun istiqamətləri üzrə ümumi fəaliyyət xətti kimi nəzərə alınır. Cədvəl, diaqram, qrafik, xəritə, sxem, foto, peyk görüntüsü, infoqrafika, rəqəmsal xəritə və digər vizual materiallardan istifadə şagirdlərin məlumatları oxuma, müqayisə etmə, təhlil etmə, nəticə çıxarma, proqnoz vermə və təqdim etmə bacarıqlarını dəstəkləməlidir.

7.9. Tədqiqat və müşahidə yönümlü fəaliyyətlər coğrafiya fənn aylığının bütün məzmun istiqamətlərində imkan daxilində nəzərə alınmalıdır. Seçilən mövzulardan asılı olaraq məktəbətrafı mühitin öyrənilməsi, lokal müşahidələr, sadə çöl tədqiqatları, məlumat toplama, nəticələrin təhlili və təqdimatı ilə bağlı fəaliyyətlər təşkil olunur. Kurikulumda çöl tədqiqatı və məkan müşahidəsi coğrafiya təliminin vacib komponenti kimi göstərilir.

7.10. Coğrafiya fənn aylığının tədbirlər planı hazırlanarkən məzmun istiqamətləri ümumi orta və tam orta təhsil səviyyələrinin xüsusiyyətləri, şagirdlərin yaş və hazırlıq səviyyəsi, məktəbin imkanları və coğrafiya fənni üzrə müəyyən edilmiş təlim nəticələri nəzərə alınmaqla seçilir. Fəaliyyətlər sadədən mürəkkəbə doğru ardıcıllıqla qurulmalı, müxtəlif məzmun istiqamətləri arasında tarazlıq qorunmalıdır.

8. İştirakçılar və məsul şəxslər

8.1. Coğrafiya fənn aylığının təşkili və keçirilməsi məktəb rəhbərliyi, coğrafiya müəllimləri, müvafiq metodbirləşmə, eləcə də zərurət olduqda digər aidiyyəti şəxslərin iştirakı ilə həyata keçirilir.

8.2. Məktəb direktoru coğrafiya fənn aylığının keçirilməsi ilə bağlı ümumi rəhbərliyi həyata keçirir, müvafiq əmrin verilməsini, tədbirlər planının təsdiqini, məsul şəxslər arasında iş bölgüsünün aparılmasını və icraya ümumi nəzarəti təmin edir.

8.3. Təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini coğrafiya fənn aylığının planlaşdırılmasını və təşkilati əlaqələndirilməsini həyata keçirir, fəaliyyətlərin tədris prosesi ilə uzlaşdırılmasını, icra qrafikinə uyğun aparılmasını və görülən işlərin izlənilməsini təmin edir.

8.4. Coğrafiya müəllimi və ya müəllimləri coğrafiya fənn aylığının əsas icraçıları hesab olunur. Onlar aylıq çərçivəsində keçiriləcək fəaliyyətlərin məzmununu hazırlayır, tədbirlərin icrasını təşkil edir, şagirdlərin iştirakını istiqamətləndirir və görülən işlərin nəticələrinin ümumiləşdirilməsi üçün müvafiq materialları təqdim edirlər.

8.5. Müvafiq metodbirləşmənin rəhbəri coğrafiya fənn aylığı üzrə metodik işin əlaqələndirilməsini təmin edir, müəllimlər arasında əməkdaşlığı təşviq edir, açıq və nümunəvi dərslərin, qarşılıqlı müşahidələrin və metodik müzakirələrin təşkili ilə bağlı işləri razılaşdırır, aylığın metodik xəttinin qorunmasına dəstək verir.

8.6. Sinif rəhbərləri coğrafiya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən fəaliyyətlərə şagirdlərin cəlb olunmasına, siniflər üzrə təşkilati işin aparılmasına və zərurət olduqda valideynlərlə əlaqələndirmənin təmin edilməsinə kömək göstərirlər.

8.7. Kitabxanaçı coğrafiya fənn aylığı ilə bağlı kitab, atlas, xəritə, ensiklopediya, tematik guşə, sərgi və digər informasiya resurslarının hazırlanmasına və istifadəyə təqdim olunmasına dəstək verir.

8.8. Uşaq Birliyi Təşkilatının rəhbəri, təşkilati işdə iştirak edən digər şəxslər və ya zərurət olduqda məktəbin digər əməkdaşları coğrafiya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən maarifləndirici, təqdimat, sərgi, guşə, bilik yarışı və digər məktəbdaxili fəaliyyətlərin təşkili zamanı cəlb edilə bilərlər.

8.9. Zərurət olduqda digər fənn müəllimləri coğrafiya fənn aylığına fənlərarası inteqrasiya xətti üzrə cəlb edilirlər. Bu halda tarix, biologiya, fizika, kimya, riyaziyyat, informatika və digər fənlər üzrə müəllimlər mövzudan asılı olaraq birgə fəaliyyətlərin hazırlanmasında və keçirilməsində iştirak edirlər.

8.10. Coğrafiya fənn aylığı üzrə hər bir fəaliyyətin icraçıları, əlaqələndirici şəxsləri və konkret məsuliyyət bölgüsü tədbirlər planında ayrıca müəyyən edilir və bütün iştirakçılar təsdiq edilmiş tədbirlər planına, məktəb direktorunun müvafiq əmrinə və bu Əsasnamənin tələblərinə uyğun fəaliyyət göstərirlər.

9. Fənn aylığının planlaşdırılması qaydası

9.1. Coğrafiya fənn aylığı əvvəlcədən hazırlanmış və təsdiq edilmiş tədbirlər planı əsasında təşkil olunur.

9.2. Tədbirlər planı hazırlanarkən coğrafiya fənni üzrə müəyyən edilmiş təlim nəticələri, fənn aylığının məzmun istiqamətləri, məktəbin illik fəaliyyət planı, məktəbdaxili nəzarət planı, şagird kontingenti, məktəbin real imkanları və mövcud resursları nəzərə alınır.

9.3. Tədbirlər planında hər bir fəaliyyətin adı, keçirilmə müddəti, məqsədi, keçirilmə forması, icraçıları, əlaqələndirici şəxsləri və sənədləşdirmə forması əvvəlcədən müəyyən edilir.

9.4. Coğrafiya fənn aylığı çərçivəsində keçiriləcək fəaliyyətlərin tarixləri məktəbin iş rejimi, dərs cədvəli, digər məktəbdaxili tədbirlər və təşkilati imkanlar nəzərə alınmaqla əvvəlcədən planlaşdırılır.

9.5. Hər bir fəaliyyət üzrə məsul şəxslər əvvəlcədən müəyyən edilir. Məsuliyyət bölgüsündə əsas icraçılar, təşkilati əlaqələndiricilər və zərurət olduqda dəstək iştirakçıları ayrıca dəqiqləşdirilir.

9.6. Coğrafiya fənn aylığının planlaşdırılması zamanı fəaliyyətlərin keçirilməsi üçün zəruri resurslar əvvəlcədən müəyyənləşdirilir. Bu zaman xəritə, atlas, qlobus, kontur xəritə, kitab və metodik materiallar, təqdimat vasitələri, texniki avadanlıqlar, sərgi və guşə materialları, həmçinin mövzudan asılı olaraq müşahidə və tədqiqat üçün tələb olunan vasitələr nəzərə alınır.

9.7. Coğrafiya fənn aylığı üzrə sənədləşmə işi əvvəlcədən qurulur. Direktor əmri, tədbirlər planı, iş bölgüsü, qrafik, iştirak siyahıları, təqdimat və müşahidə materialları, arayışlar, foto materiallar və yekun hesabatın hazırlanması ilə bağlı tələblər planlaşdırma mərhələsində müəyyən edilir.

9.8. Coğrafiya fənn aylığının planlaşdırılması zamanı fəaliyyətlər sadədən mürəkkəbə doğru ardıcıllıqla seçilir, məzmun istiqamətləri arasında tarazlıq qorunur, nəzəri, praktik, tədqiqat və təqdimat xarakterli fəaliyyətlərin uzlaşdırılması təmin edilir.

9.9. Zərurət olduqda coğrafiya fənn aylığının planlaşdırılması prosesinə müvafiq metodbirləşmə, digər fənn müəllimləri, kitabxanaçı və təşkilati işdə iştirak edən digər şəxslər cəlb edilə bilərlər.

9.10. Hazırlanmış tədbirlər planı məktəbdaxili qaydada razılaşdırılır, məktəb direktorunun müvafiq əmri ilə təsdiq edilir və icra üçün aidiyyəti şəxslərə çatdırılır.

9.11. Təsdiq edilmiş tədbirlər planında zərurət yarandıqda dəyişiklik edilə bilər. Dəyişikliklər məktəbdaxili qaydada razılaşdırılır, direktor tərəfindən təsdiqlənir və aidiyyəti şəxslərə vaxtında bildirilir.

10. Fənn aylığı çərçivəsində keçiriləcək fəaliyyətlər

10.1. Coğrafiya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən fəaliyyətlər coğrafiya fənni üzrə müəyyən edilmiş təlim nəticələrinə, aylığın məzmun istiqamətlərinə, şagirdlərin yaş və hazırlıq səviyyəsinə, eləcə də məktəbin real imkanlarına uyğun olaraq seçilir və təşkil olunur.

10.2. Coğrafiya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən fəaliyyətlər əsasən tədris və metodik fəaliyyətlər, praktik və tədqiqat yönümlü fəaliyyətlər, analitik və təqdimat xarakterli fəaliyyətlər, həmçinin maarifləndirici və nümayiş xarakterli fəaliyyətlər üzrə planlaşdırılır.

10.3. Tədris və metodik fəaliyyətlərə açıq dərslər, nümunəvi dərslər, mövzu üzrə seminarlar, dəyirmi masalar və digər müzakirə xarakterli görüşlər daxil edilir. Bu fəaliyyətlər coğrafiya fənninin məzmununun daha səmərəli təqdim olunmasına, müəllim və şagirdlər arasında fikir mübadiləsinə, metodik təcrübənin paylaşılmasına və müasir təlim yanaşmalarının nümayişinə xidmət edir.

10.4. Açıq dərslər coğrafiya fənni üzrə təlim nəticələrinin məktəb mühitində praktik şəkildə nümayiş etdirilməsi, şagirdlərin xəritə, məlumat, müşahidə və təhlil bacarıqlarının üzə çıxarılması məqsədilə təşkil olunur.

10.5. Nümunəvi dərslər xəritə və məkan düşüncəsinin inkişafına, coğrafi hadisə və proseslərin izahına, məlumatların təhlilinə, fənlərarası inteqrasiyaya və tətbiqyönümlü təlim üsullarının nümayişinə xidmət edən səmərəli təcrübələrin təqdim olunması məqsədilə keçirilir.

10.6. Praktik və tədqiqat yönümlü fəaliyyətlərə xəritə ilə iş məşğələləri, praktik tapşırıqlar, lokal müşahidələr, sadə çöl tədqiqatları, məlumat toplama və nəticələrin işlənməsi ilə bağlı fəaliyyətlər daxil edilir. Bu fəaliyyətlər şagirdlərdə müşahidə aparmaq, məlumat toplamaq, müqayisə etmək, təhlil etmək, nəticə çıxarmaq və təqdim etmək bacarıqlarının inkişafına yönəldilir.

10.7. Xəritə ilə iş məşğələləri coğrafiya fənn aylığının əsas fəaliyyət formalarından biri hesab olunur. Bu məşğələlərdə xəritə, atlas, qlobus, kontur xəritə, sxem, plan, rəqəmsal xəritə və digər kartoqrafik vasitələrdən istifadə üzrə bilik və bacarıqların formalaşdırılmasına və möhkəmləndirilməsinə üstünlük verilir.

10.8. Praktik tapşırıqlar və tədqiqat xarakterli fəaliyyətlər çərçivəsində coğrafi hesablamalar, cədvəl və diaqramlarla iş, xəritə şərhi, müqayisəli təhlil, infoqrafik materialların hazırlanması, ətraf mühit və lokal coğrafi şərait üzrə müşahidə və sadə araşdırmalar təşkil edilə bilər.

10.9. Analitik və təqdimat xarakterli fəaliyyətlərə təqdimatlar, layihə təqdimatları, videotəqdimatlar, debatlar və digər analitik müzakirələr daxil edilir. Bu fəaliyyətlər şagirdlərdə məlumatı sistemləşdirmək, əsaslandırılmış fikir söyləmək, müqayisəli təhlil aparmaq, ümumiləşdirmə vermək, proqnoz irəli sürmək və nəticələri auditoriya qarşısında təqdim etmək bacarıqlarını inkişaf etdirməyə xidmət edir.

10.10. Debatlar və analitik müzakirələr iqlim dəyişikliyi, təbii ehtiyatlardan istifadə, urbanizasiya, miqrasiya, qlobal problemlər, ekoloji risklər, regional fərqlər, geosiyasi dəyişikliklər və digər aktual coğrafi mövzular üzrə təşkil oluna bilər. Bu fəaliyyətlər şagirdlərdə əsaslandırılmış mövqe bildirmə və mülahizə yürütmə bacarıqlarını dəstəkləyir.

10.11. Təqdimat və layihə fəaliyyəti çərçivəsində şagirdlərin fərdi və ya qrup şəklində hazırladıqları materialların nümayişi, mövzu üzrə nəticələrin təqdim olunması, xəritə, diaqram, foto, video, rəqəmsal material və digər əyani vasitələrdən istifadə ilə çıxışlar təşkil oluna bilər.

10.12. Maarifləndirici və nümayiş xarakterli fəaliyyətlərə intellektual yarışlar, bilik müsabiqələri, sərgilər, tematik guşələr, stendlər və digər məktəbdaxili təqdimat formaları daxil edilir. Bu fəaliyyətlər coğrafiya fənninin məktəb həyatında daha görünən formada təqdim olunmasına, şagirdlərin marağının artırılmasına və yaradıcılıq imkanlarının genişlənməsinə xidmət edir.

10.13. Coğrafiya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən fəaliyyətlərdən asılı olaraq xəritə, atlas, qlobus, foto, poster, diaqram, qrafik, infoqrafika, maket, rəqəmsal xəritə, videotəqdimat və digər əyani-materiallardan istifadə edilə bilər.

10.14. Fəaliyyətlər planlaşdırılarkən onların məqsədi, məzmunu, keçirilmə forması, icraçıları, məsul şəxsləri və sənədləşdirmə qaydası tədbirlər planında ayrıca göstərilir. Hər bir fəaliyyətin coğrafiya fənninin müvafiq təlim nəticələri ilə əlaqəsi əvvəlcədən müəyyən edilir.

10.15. Coğrafiya fənn aylığı çərçivəsində seçilən fəaliyyətlər arasında nəzəri, praktik, tədqiqat, təqdimat və maarifləndirici xarakterli işlərin tarazlığı qorunmalı, fəaliyyətlər sadədən mürəkkəbə doğru ardıcıllıqla qurulmalıdır.

11. Tədqiqat və müşahidə yönümlü fəaliyyətlər

11.1. Coğrafiya fənn aylığı çərçivəsində tədqiqat və müşahidə yönümlü fəaliyyətlər ayrıca təşkilati istiqamət kimi nəzərə alınır və bu fəaliyyətlər şagirdlərdə müşahidə aparmaq, məlumat toplamaq, onları müqayisə etmək, təhlil etmək, ümumiləşdirmək və təqdim etmək bacarıqlarının inkişafına xidmət edir.

11.2. Tədqiqat və müşahidə yönümlü fəaliyyətlər coğrafiya fənninin tətbiqi xarakterinə uyğun olaraq planlaşdırılır və məktəbin yerləşdiyi mühit, şagirdlərin yaş və hazırlıq səviyyəsi, təhlükəsizlik tələbləri və məktəbin real imkanları nəzərə alınmaqla həyata keçirilir.

11.3. Bu fəaliyyətlər sadəcə ekskursiya və ya müşahidə xarakterli gəzinti kimi deyil, əvvəlcədən müəyyən edilmiş məqsəd, mövzu, müşahidə istiqaməti, toplana biləcək məlumat növləri, istifadə olunacaq vasitələr və təqdimat formaları əsasında qurulan məqsədyönlü iş forması kimi təşkil edilir.

11.4. Tədqiqat və müşahidə yönümlü fəaliyyətlər planlaşdırılarkən fəaliyyətin mövzusu, keçirilmə yeri, marşrutu, müddəti, iştirakçıları, məsul şəxsləri, müşahidə obyekti, qeydetmə forması və yekun məhsulu əvvəlcədən müəyyən edilir.

11.5. Coğrafiya fənn aylığı çərçivəsində məktəbətrafı mühitin müşahidəsi təşkil oluna bilər. Bu zaman məktəbin ətraf ərazisinin təbii şəraiti, yaşıllıq sahələri, relyef xüsusiyyətləri, su mənbələri, nəqliyyat və yaşayış mühiti, ekoloji vəziyyət və digər yerli coğrafi xüsusiyyətlər üzrə müşahidələr aparılır.

11.6. Sadə marşrut işi təşkil edilərkən müşahidə istiqaməti və müşahidə nöqtələri əvvəlcədən müəyyən edilir, marşrut üzrə izlənəcək coğrafi obyektlər seçilir, qeydlərin aparılması qaydası dəqiqləşdirilir və fəaliyyətin nəticələrinin hansı formada təqdim olunacağı əvvəlcədən müəyyənləşdirilir.

11.7. Coğrafiya fənn aylığı çərçivəsində hava müşahidəsi ilə bağlı fəaliyyətlər təşkil oluna bilər. Bu fəaliyyətlər zamanı hava temperaturu, külək, buludluluq, yağıntı, rütubət və digər sadə hava göstəriciləri üzrə müşahidələr aparılır, müşahidə nəticələri qeyd edilir, müqayisə olunur və qrafik, cədvəl və ya qısa izah formasında ümumiləşdirilir.

11.8. Ətraf mühitə dair məlumat toplama ilə bağlı fəaliyyətlər zamanı tullantıların vəziyyəti, yaşıllıq sahələri, su və torpaqla bağlı vəziyyət, ətraf mühitin qorunması ilə bağlı yerli müşahidələr, sadə sorğu və qeydlər aparıla bilər. Toplanan məlumatlar təhlil edilir və nəticələr üzrə qısa ümumiləşdirmələr hazırlanır.

11.9. Yerli coğrafi obyektlərin öyrənilməsi ilə bağlı fəaliyyətlər çərçivəsində məktəbə yaxın ərazidə yerləşən təbii, sosial, iqtisadi və ya tarixi-coğrafi əhəmiyyət daşıyan obyektlər müşahidə oluna, təsvir edilə, müqayisə edilə və təqdim oluna bilər.

11.10. Tədqiqat və müşahidə yönümlü fəaliyyətlər çərçivəsində statistik məlumatların müqayisəli təhlili təşkil edilə bilər. Bu zaman əhali, hava şəraiti, nəqliyyat, təbii ehtiyatlar, istehsal, ekoloji vəziyyət və digər coğrafi göstəricilər cədvəl, diaqram, qrafik, xəritə və digər vizual materiallar əsasında müqayisə edilir, şərh olunur və zərurət olduqda sadə nəticə və proqnozlar irəli sürülür.

11.11. Tədqiqat və müşahidə yönümlü fəaliyyətlər zamanı şagirdlərin müşahidə vərəqi, marşrut qeydi, hava müşahidə cədvəli, foto material, sxem, xəritə üzərində qeyd, diaqram, qısa hesabat, poster, təqdimat və digər uyğun sənədləşdirmə formalarından istifadə etməsi təşviq olunur.

11.12. Zərurət və imkan olduqda müşahidə və tədqiqat fəaliyyəti zamanı rəqəmsal xəritə, peyk görüntüsü, foto və video qeydiyyatı, sadə məkan təyini və digər rəqəmsal vasitələrdən istifadə edilə bilər. Bu vasitələr fəaliyyətin məqsədinə uyğun seçilməli və nəticələrin daha aydın təqdim olunmasına xidmət etməlidir.

11.13. Tədqiqat və müşahidə yönümlü fəaliyyətlər fərdi, cütlərlə və ya qrup şəklində təşkil oluna bilər. Fəaliyyət forması seçilərkən mövzu, məqsəd, şagirdlərin hazırlıq səviyyəsi, təhlükəsizlik tələbləri və təşkilati imkanlar nəzərə alınır.

11.14. Bu fəaliyyətlərin nəticələri təqdimat, qısa hesabat, müşahidə qeydi, xəritə üzərində iş, diaqram, cədvəl, poster, foto material və digər uyğun formalar vasitəsilə ümumiləşdirilir və aylıq çərçivəsində nümayiş etdirilə bilər.

11.15. Məktəbətrafı müşahidə, marşrut işi və digər praktik fəaliyyətlər təşkil edilərkən şagirdlərin təhlükəsizliyi, hərəkət marşrutu, nəzarət qaydası, qrup bölgüsü, intizam tələbləri və etik davranış qaydaları əvvəlcədən müəyyən edilir, iştirakçılara izah olunur və məsul şəxslər tərəfindən nəzarətdə saxlanılır.

11.16. Tədqiqat və müşahidə yönümlü fəaliyyətlər planlaşdırılarkən onların coğrafiya fənninin müvafiq təlim nəticələri ilə əlaqəsi əvvəlcədən müəyyən edilir, fəaliyyətin məqsədi, keçirilmə forması, məsul şəxsləri, istifadə olunacaq vasitələr və sənədləşdirmə qaydası tədbirlər planında ayrıca göstərilir.

11.17. Tədqiqat və müşahidə yönümlü fəaliyyətlər coğrafiya fənn aylığında xəritə və məkan düşüncəsinin inkişafına, ətraf mühit və dayanıqlılıq məsələlərinin daha dərindən dərk edilməsinə, statistik və vizual məlumatlarla işləmək bacarığının formalaşmasına, həmçinin şagirdlərdə araşdırma və təqdimat mədəniyyətinin gücləndirilməsinə xidmət etməlidir.

12. Xəritə, atlas, qlobus və rəqəmsal resurslardan istifadə

12.1. Coğrafiya fənn aylığı çərçivəsində xəritə, atlas, qlobus, kontur xəritə, diaqram, cədvəl, təqdimat materialları, videoresurslar, rəqəmsal xəritələr, mümkün olduqda CİS (Coğrafi İnformasiya Sistemləri) və digər məkan informasiya vasitələrindən məqsədyönlü istifadə təmin olunur.

12.2. Bu vasitələr coğrafiya fənninin məzmununun izahında, xəritə və məkan düşüncəsinin inkişafında, coğrafi obyekt və hadisələrin məkan üzrə yerləşməsinin və qarşılıqlı əlaqəsinin dərk edilməsində, məlumatların müqayisəli təhlilində və təlim nəticələrinin dəstəklənməsində əsas iş alətləri kimi nəzərə alınır.

12.3. Divar xəritələri coğrafi obyektlərin, hadisə və proseslərin məkan üzrə yerləşməsini, istiqamətini, qarşılıqlı əlaqəsini və müxtəlif miqyaslarda təzahürünü izah etmək məqsədilə istifadə olunur. Divar xəritələri ilə iş zamanı şagirdlərin xəritə oxuma, istiqamət təyin etmə, obyektləri müqayisə etmə və coğrafi mövqe haqqında mülahizə yürütmə bacarıqlarının inkişafına diqqət yetirilir.

12.4. Atlaslardan istifadə şagirdlərin müxtəlif mövzu və regionlar üzrə coğrafi məlumatları sistemli şəkildə oxumasına, müxtəlif xəritələri müqayisə etməsinə, təbii, iqtisadi, demoqrafik və siyasi-coğrafi göstəricilər arasında əlaqə qurmasına xidmət edir.

12.5. Kontur xəritələr coğrafi obyektlərin işarələnməsi, marşrutların göstərilməsi, mövzu üzrə praktik tapşırıqların yerinə yetirilməsi, biliklərin möhkəmləndirilməsi və kartoqrafik bacarıqların inkişafı məqsədilə istifadə olunur.

12.6. Qlobusdan istifadə Yer kürəsinin forması, yarımkürələr, materik və okeanlar, coğrafi koordinatlar, coğrafi mövqe və digər ümumi coğrafi anlayışların daha aydın izahına xidmət edir. Qlobusla iş şagirdlərdə ümumiləşdirici məkan təsəvvürünün formalaşdırılmasına kömək etməlidir.

12.7. Diaqram, cədvəl, qrafik və digər vizual materiallardan istifadə coğrafi məlumatların oxunması, müqayisə olunması, təhlili, ümumiləşdirilməsi və nəticə çıxarılması məqsədilə təşkil edilir. Bu resurslarla iş zamanı şagirdlərin statistik və vizual məlumatlarla işləmək, dəyişmə meyllərini müəyyən etmək və zərurət olduqda sadə proqnozlar vermək bacarıqları dəstəklənir.

12.8. Təqdimat materialları və videoresurslardan istifadə mövzunun daha aydın təqdim olunmasına, coğrafi proseslərin vizuallaşdırılmasına, şagird marağının artırılmasına və məlumatın müxtəlif formalarda mənimsənilməsinə xidmət etməlidir. Bu resurslar seçilərkən onların mövzuya uyğunluğu, elmi etibarlılığı və şagirdlərin yaş xüsusiyyətlərinə uyğunluğu nəzərə alınır.

12.9. Rəqəmsal xəritələrdən istifadə coğrafi obyektlərin və proseslərin daha çevik şəkildə müqayisə olunmasına, müxtəlif məlumat qatlarının izlənilməsinə, məkan əlaqələrinin daha aydın dərk edilməsinə və şagirdlərin rəqəmsal coğrafi savadlılığının inkişafına xidmət edir.

12.10. Mümkün olduqda CİS (Coğrafi İnformasiya Sistemləri) və digər məkan informasiya vasitələrindən istifadə edilə bilər. Bu zaman şagirdlərə sadə məkan məlumatlarını təhlil etmək, coğrafi hadisə və risklərlə bağlı məlumatları xəritə üzərində müqayisə etmək, məlumatları vizuallaşdırmaq, məkan üzrə dəyişiklikləri izləmək və nəticələri şərh etmək imkanı verən fəaliyyətlərə üstünlük verilir.

12.11. Xəritə, atlas, qlobus və rəqəmsal resurslardan istifadə planlaşdırılarkən fəaliyyətin məqsədi, mövzusu, şagirdlərin hazırlıq səviyyəsi, istifadə olunacaq vasitənin xüsusiyyəti və gözlənilən nəticə əvvəlcədən müəyyən edilir. Resurs seçimi coğrafiya fənninin müvafiq təlim nəticələri ilə əlaqələndirilir və tədbirlər planında nəzərə alınır.

12.12. Bu resurslardan istifadə zamanı elmi dəqiqlik, məlumatın düzgün təqdim olunması, müəlliflik və istifadə qaydalarına riayət olunması, texniki vasitələrdən təhlükəsiz istifadə və şagirdlərin fəal iştirakı təmin edilməlidir.

12.13. Xəritə, atlas, qlobus və rəqəmsal resurslardan istifadə coğrafiya fənn aylığında xəritə və məkan düşüncəsinin inkişafına, tədqiqat və müşahidə fəaliyyətlərinin dəstəklənməsinə, statistik və vizual məlumatlarla işləmək bacarığının möhkəmləndirilməsinə, eləcə də coğrafiya fənninin tətbiqi xarakterinin daha aydın nümayişinə xidmət etməlidir.

13. Şagird fəaliyyətinin təşkili

13.1. Coğrafiya fənn aylığı çərçivəsində şagird fəaliyyəti coğrafiya fənni üzrə müəyyən edilmiş təlim nəticələrinə, aylığın məzmun istiqamətlərinə, şagirdlərin yaş və hazırlıq səviyyəsinə, eləcə də fəaliyyətlərin məqsədinə uyğun olaraq təşkil edilir.

13.2. Şagird fəaliyyəti fərdi iş, cütlərlə iş, qrup işi və layihə işi kimi təşkilati formalar əsasında qurulur. Fəaliyyətin formasının seçilməsi mövzunun xarakteri, tapşırığın məqsədi, tələb olunan əməkdaşlıq səviyyəsi və gözlənilən nəticə nəzərə alınmaqla müəyyən edilir.

13.3. Fərdi iş forması şagirdin müstəqil düşünmə, müşahidə aparma, məlumat toplama, xəritə və digər coğrafi materiallarla işləmə, məlumatları təhlil etmə, nəticə çıxarma və təqdim etmə bacarıqlarının inkişafına xidmət etməlidir.

13.4. Cütlərlə iş forması şagirdlər arasında fikir mübadiləsi, qarşılıqlı öyrənmə, birgə müşahidə, müqayisə aparma, nəticələri razılaşdırma və qarşılıqlı dəstək əsasında fəaliyyət göstərmə bacarıqlarını inkişaf etdirmək məqsədilə tətbiq olunur.

13.5. Qrup işi forması daha geniş məlumat toplama, müşahidə və tədqiqat tapşırıqlarının yerinə yetirilməsi, mövzu üzrə birgə təhlil aparılması, vəzifə bölgüsünün həyata keçirilməsi, xəritə, cədvəl, diaqram, poster və digər materialların hazırlanması, eləcə də nəticələrin birgə təqdim olunması üçün təşkil edilir.

13.6. Layihə işi şagirdlərin müəyyən coğrafi mövzu, problem, məkan və ya hadisə üzrə araşdırma aparmasına, məlumatları sistemləşdirməsinə, müqayisə etməsinə, ümumiləşdirməsinə və nəticələri əsaslandırılmış formada təqdim etməsinə şərait yaratmalıdır.

13.7. Şagird fəaliyyəti təşkil edilərkən tədqiqat tapşırıqlarına xüsusi yer verilir. Tədqiqat tapşırıqları şagirdlərin müşahidə aparmaq, statistik və vizual məlumatlarla işləmək, coğrafi faktları müqayisə etmək, sadə nəticə və proqnozlar vermək, yerli və qlobal coğrafi məsələlər üzrə mülahizə yürütmək bacarıqlarını inkişaf etdirmək məqsədilə verilir.

13.8. Şagird fəaliyyətinin nəticələri mövzunun və fəaliyyət formasının xarakterindən asılı olaraq təqdimat, poster, xəritə işi, qısa hesabat, müşahidə qeydi, cədvəl, diaqram, layihə materialı, foto və ya digər uyğun məhsullar şəklində ümumiləşdirilə bilər.

13.9. Poster və xəritə işi şagirdlərdə məkan düşüncəsinin, kartoqrafik bacarıqların, məlumatın vizual şəkildə təqdim edilməsi, coğrafi obyekt, hadisə və proseslərin yerləşməsi və qarşılıqlı əlaqəsinin göstərilməsi bacarıqlarının inkişafına xidmət etməlidir.

13.10. Təqdimat fəaliyyəti şagirdlərin topladıqları məlumatları, apardıqları müşahidə və tədqiqatın nəticələrini xəritə, diaqram, cədvəl, foto, poster, video və digər uyğun materiallar əsasında auditoriya qarşısında ifadə etməsi üçün təşkil olunur.

13.11. Şagird fəaliyyəti planlaşdırılarkən tapşırıqlar ümumi orta və tam orta təhsil səviyyələrinin xüsusiyyətlərinə uyğun seçilir, sadədən mürəkkəbə doğru qurulur və şagirdlərin hazırlıq səviyyəsinə uyğunlaşdırılır.

13.12. Şagirdlərin fəaliyyətdə iştirakı zamanı onların fərdi xüsusiyyətləri, maraqları, öyrənmə ehtiyacları və iştirak imkanları nəzərə alınmalı, bütün şagirdlər üçün fəal iştirak və özünüifadə imkanı yaradılmalıdır.

13.13. Şagird fəaliyyətinin təşkili zamanı xəritə və məkan düşüncəsinin inkişafı, tədqiqat və müşahidə bacarıqlarının formalaşdırılması, ekoloji və qlobal problemlərlə bağlı düşünmə vərdişlərinin gücləndirilməsi, statistik və vizual məlumatlarla işləmək bacarığının dəstəklənməsi əsas istiqamətlər kimi gözlənilməlidir.

13.14. Şagird fəaliyyəti planlaşdırılarkən hər bir tapşırığın məqsədi, gözlənilən nəticəsi, istifadə olunacaq materiallar, fəaliyyət forması və təqdimat üsulu əvvəlcədən müəyyən edilir və tədbirlər planında nəzərə alınır.

13.15. Şagird fəaliyyətinin təşkili coğrafiya fənninin tətbiqi xarakterinin, öyrənilən mövzuların həyatla əlaqəsinin və fənn üzrə təlim nəticələrinin praktik müstəvidə reallaşdırılmasının təmin olunmasına xidmət etməlidir.

14. Müəllimlərin metodik əməkdaşlığı

14.1. Coğrafiya fənn aylığı çərçivəsində müəllimlərin metodik əməkdaşlığı coğrafiya fənni üzrə təlim nəticələrinin daha səmərəli dəstəklənməsi, tədrisin keyfiyyətinin yüksəldilməsi, müəllimlər arasında peşəkar əməkdaşlığın gücləndirilməsi və aylıq dövründə əldə olunan təcrübənin ümumiləşdirilməsi məqsədilə təşkil olunur.

14.2. Müəllimlərin metodik əməkdaşlığı qarşılıqlı dərs müşahidəsi, açıq və nümunəvi dərslərin təşkili və təhlili, metodik müzakirələr, istifadə olunan resursların paylaşılması, müşahidə və fəaliyyət nəticələrinin ümumiləşdirilməsi, eləcə də aylıq sonunda metodik nəticələrin çıxarılması əsasında qurulur.

14.3. Qarşılıqlı dərs müşahidəsi müəllimlərin bir-birinin dərs təcrübəsini izləməsi, coğrafiya fənninin tədrisində istifadə olunan üsul və vasitələri müşahidə etməsi, şagird fəaliyyətini, xəritə və digər vizual resurslardan istifadəni, məlumatlarla işin təşkili və qiymətləndirmə yanaşmalarını təhlil etməsi məqsədilə təşkil edilir.

14.4. Qarşılıqlı dərs müşahidəsi zamanı təlim məqsədinin aydınlığı, fəaliyyətlərin coğrafiya fənninin təlim nəticələrinə uyğunluğu, şagirdlərin fəallıq səviyyəsi, xəritə və məkan düşüncəsinin inkişafı, statistik və vizual məlumatlarla iş, tədqiqat və müşahidə elementlərinin tətbiqi, eləcə də dərsin yekun nəticəsi diqqətdə saxlanılır.

14.5. Açıq və nümunəvi dərslərin təşkili müəllimlərin metodik əməkdaşlığının əsas formalarından biridir. Açıq dərslər uğurlu təcrübənin paylaşılması, nümunəvi dərslər isə səmərəli metodik yanaşmaların nümayiş etdirilməsi məqsədilə planlaşdırılır və keçirilir.

14.6. Açıq və nümunəvi dərslərdən əvvəl dərsin məqsədi, məzmunu, istifadə olunacaq üsul və vasitələr, gözlənilən nəticələr və sinfin xüsusiyyətləri müəllimlər arasında əvvəlcədən müzakirə edilir. Dərsdən sonra isə müşahidə qeydləri əsasında metodik fikir mübadiləsi aparılır, səmərəli cəhətlər və inkişaf etdirilməli istiqamətlər müəyyən olunur.

14.7. Metodik müzakirələr zamanı coğrafiya dərslərində təlim məqsədlərinin kurikulum tələblərinə uyğunluğu, xəritə və məkan düşüncəsinin inkişafı, tədqiqat və müşahidə fəaliyyətlərinin təşkili, statistik və vizual məlumatlarla iş, formativ qiymətləndirmə, şagirdyönümlü yanaşma və fəaliyyətlərin praktik nəticələri ilə bağlı məsələlər nəzərdən keçirilir.

14.8. Müəllimlərin metodik əməkdaşlığı çərçivəsində istifadə olunan xəritə, atlas, kontur xəritə, diaqram, təqdimat materialları, videoresurslar, rəqəmsal xəritələr, mümkün olduqda CİS (Coğrafi İnformasiya Sistemləri) və digər resursların yalnız paylaşılması deyil, onların hansı mövzu və məqsəd üçün daha səmərəli tətbiq olunmasının birgə müzakirəsi də təmin edilir.

14.9. Metodik əməkdaşlıq prosesində müəllimlərin dərs və fəaliyyətlər üzrə səmərəli təcrübələri, qarşıya çıxan çətinliklər, təkmilləşdirilməsi zəruri olan istiqamətlər və tətbiq edilə biləcək praktik həll yolları ümumiləşdirilir. Verilən rəy müşahidəyə əsaslanan, inkişafyönlü, konkret və praktik xarakter daşımalıdır.

14.10. Müəllimlərin metodik əməkdaşlığı yalnız dərslərin müşahidəsi ilə məhdudlaşmır. Coğrafiya fənn aylığı çərçivəsində təşkil edilən xəritə ilə iş məşğələləri, tədqiqat və müşahidə yönümlü fəaliyyətlər, debatlar, təqdimatlar, layihə işləri, sərgilər və digər fəaliyyətlər də metodik baxımdan təhlil olunur.

14.11. Müvafiq metodbirləşmə və ya metodik birlik çərçivəsində müəllimlər arasında təcrübə mübadiləsi aparılır, uğurlu fəaliyyət nümunələri paylaşılır, ümumi çətinliklər müzakirə olunur və növbəti fəaliyyətlər üçün metodik yanaşmalar razılaşdırılır.

14.12. Coğrafiya fənn aylığının sonunda müəllimlərin metodik əməkdaşlığı üzrə yekun ümumiləşdirmə aparılır. Bu ümumiləşdirmədə aylıq dövründə istifadə olunan səmərəli üsullar, qarşıya çıxan çətinliklər, təkmilləşdirilməsi zəruri olan sahələr və növbəti mərhələ üçün metodik nəticələr müəyyən edilir.

14.13. Müəllimlərin metodik əməkdaşlığı üzrə aparılan müşahidə, müzakirə və ümumiləşdirmə nəticələri qısa arayış, metodik qeyd, tövsiyə və ya yekun hesabat formasında sənədləşdirilə bilər. Həmin nəticələr növbəti açıq dərslərin, metodik müzakirələrin, resurs seçiminin və müəllim dəstəyi istiqamətlərinin planlaşdırılmasında nəzərə alınır.

14.14. Müəllimlərin metodik əməkdaşlığı coğrafiya fənn aylığında tədrisin keyfiyyətinin yüksəldilməsinə, müəllimlər arasında peşəkar əməkdaşlıq mühitinin gücləndirilməsinə, təlim nəticələrinin daha dolğun reallaşdırılmasına və aylıq çərçivəsində əldə edilmiş təcrübənin məktəbdaxili metodik işə inteqrasiyasına xidmət etməlidir.

15. Qiymətləndirmə və monitorinq

15.1. Coğrafiya fənn aylığı çərçivəsində qiymətləndirmə və monitorinq fəaliyyəti aylıq üzrə keçirilən tədbirlərin icra vəziyyətinin, şagird iştirakının, fəaliyyət nəticələrinin və əldə olunan təlim göstəricilərinin izlənilməsi, ümumiləşdirilməsi və inkişaf məqsədilə istifadə olunmasını təmin edir.

15.2. Qiymətləndirmə və monitorinq aylıq boyu davam edən formativ izləmə və aylığın sonunda aparılan yekun ümumiləşdirmə əsasında həyata keçirilir.

15.3. Formativ izləmə çərçivəsində şagirdlərin fəaliyyətlərdə iştirakı, fəallıq səviyyəsi, verilən tapşırıqların icra keyfiyyəti, xəritə və digər coğrafi materiallarla işləmə bacarığı, müşahidə və tədqiqat tapşırıqlarında iştirakı, təqdimat və müzakirələrdə özünüifadə səviyyəsi izlənilir.

15.4. Şagird iştirakının qiymətləndirilməsi yalnız fəaliyyətə qatılma faktı ilə məhdudlaşmır. İştirakın məqsədyönlülüyü, tapşırığın yerinə yetirilmə səviyyəsi, təşəbbüskarlıq, əməkdaşlıq, müstəqillik və nəticəni təqdim etmək bacarığı da nəzərə alınır.

15.5. Fəaliyyətlərin icra vəziyyəti izlənilərkən tədbirlərin təsdiq edilmiş plana uyğun keçirilməsi, müəyyən olunmuş tarixlərə riayət edilməsi, fəaliyyətin məqsədinə uyğun təşkili, məsul şəxslərin iştirakı və sənədləşmənin tamlığı nəzərə alınır.

15.6. Təqdimat və layihələrin keyfiyyəti qiymətləndirilərkən mövzuya uyğunluq, məlumatın düzgünlüyü, xəritə və vizual materiallardan istifadə, müqayisə və təhlil bacarığı, nəticələrin əsaslandırılması, təqdimatın aydınlığı və ümumi icra səviyyəsi əsas meyarlar kimi götürülür.

15.7. Müşahidə qeydləri qiymətləndirmə və monitorinqin əsas vasitələrindən biri hesab olunur. Müşahidə qeydlərində şagirdlərin fəaliyyətə qoşulması, xəritə və məkan düşüncəsi ilə bağlı bacarıqları, statistik və vizual məlumatlarla işləməsi, tədqiqat və müşahidə tapşırıqlarını yerinə yetirməsi, eləcə də təqdimat və müzakirə bacarıqları əks etdirilir.

15.8. Formativ qiymətləndirmə aylıq çərçivəsində keçirilən fəaliyyətlər zamanı şagirdlərə və müəllimlərə operativ rəy vermək, fəaliyyətlərin gedişində düzəliş aparmaq, dəstəyə ehtiyac olan istiqamətləri müəyyən etmək və növbəti fəaliyyətləri daha məqsədyönlü planlaşdırmaq üçün tətbiq olunur.

15.9. Coğrafiya fənn aylığı çərçivəsində zərurət olduqda kiçik yoxlama işi, qısa praktik tapşırıq və ya bilik yarışının nəticələri əlavə qiymətləndirmə göstəricisi kimi nəzərə alına bilər. Bu cür nəticələr aylığın ümumi qiymətləndirilməsində əsas göstərici kimi deyil, tamamlayıcı məlumat kimi istifadə olunur.

15.10. Qiymətləndirmə və monitorinq zamanı coğrafiya fənninə məxsus bacarıqların izlənilməsinə xüsusi diqqət yetirilir. Bu baxımdan xəritə ilə işləmə, məkan əlaqələrini dərk etmə, məlumatları müqayisə və təhlil etmə, müşahidə nəticələrini ümumiləşdirmə, ekoloji və qlobal problemlər üzrə əsaslandırılmış fikir bildirmə və zərurət olduqda sadə proqnozlar vermə əsas göstəricilərdən hesab olunur.

15.11. Qiymətləndirmə və monitorinq fəaliyyəti müşahidə vərəqi, iştirak siyahısı, qısa qeyd, təqdimat və layihə üzrə sadə meyar cədvəli, müşahidə qeydi, arayış və yekun ümumiləşdirmə materialları vasitəsilə aparıla bilər.

15.12. Aylığın sonunda yekun ümumiləşdirmə aparılır. Bu ümumiləşdirmədə şagird iştirakının ümumi mənzərəsi, fəaliyyətlərin icra səviyyəsi, təqdimat və layihələrin keyfiyyəti, müşahidə və tədqiqat fəaliyyətlərinin nəticələri, formativ izləmə zamanı müəyyən olunmuş əsas məqamlar və əldə olunmuş ümumi nəticələr əks etdirilir.

15.13. Yekun ümumiləşdirmə zamanı yalnız əldə olunmuş nəticələr deyil, həm də qarşıya çıxan çətinliklər, dəstəyə ehtiyac olan istiqamətlər və növbəti mərhələdə nəzərə alınmalı məsələlər müəyyən edilir.

15.14. Qiymətləndirmə və monitorinq nəticələri növbəti coğrafiya fəaliyyətlərinin planlaşdırılmasında, açıq və nümunəvi dərslərin mövzusunun seçilməsində, tədqiqat və müşahidə işlərinin təşkilində, resurslardan istifadənin təkmilləşdirilməsində və şagird dəstəyi tədbirlərinin müəyyənləşdirilməsində nəzərə alınır.

15.15. Coğrafiya fənn aylığında qiymətləndirmə və monitorinq fəaliyyəti nəzarət xarakterli formal prosedur kimi deyil, təlim nəticələrinin daha dolğun reallaşdırılmasına, fəaliyyətlərin keyfiyyətinin yüksəldilməsinə və aylıq üzrə əldə olunan təcrübənin inkişaf məqsədilə istifadə olunmasına xidmət etməlidir.

16. Təhlükəsizlik və etik tələblər

16.1. Coğrafiya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən bütün fəaliyyətlər zamanı şagirdlərin təhlükəsizliyinin təmin olunması, etik davranış qaydalarına riayət edilməsi, məktəb əmlakının qorunması və təbii mühitə məsuliyyətli münasibətin formalaşdırılması əsas tələb hesab olunur.

16.2. Təhlükəsizlik və etik tələblər coğrafiya fənn aylığı çərçivəsində təşkil edilən dərs, müşahidə, tədqiqat, marşrut işi, təqdimat, debat, sərgi, rəqəmsal resurslarla iş və digər fəaliyyətlərin hamısında fəaliyyətin xarakterinə uyğun şəkildə nəzərə alınmalıdır.

16.3. Məktəbdənkənar müşahidə və tədqiqat fəaliyyəti təşkil edilərkən fəaliyyətin keçirilmə yeri, hərəkət marşrutu, müddəti, iştirakçı tərkibi, məsul şəxslər, nəzarət qaydası və təhlükəsizlik tədbirləri əvvəlcədən müəyyən edilir.

16.4. Məktəbdənkənar fəaliyyətlər zamanı şagirdlərin hərəkəti məsul şəxslərin nəzarəti altında həyata keçirilməli, əvvəlcədən müəyyən olunmuş marşrutdan kənara çıxılmamalı, təhlükəli sahələrdən uzaq durulmalı və fəaliyyətin məqsədindən kənar davranışlara yol verilməməlidir.

16.5. Müşahidə və tədqiqat fəaliyyəti başlamazdan əvvəl şagirdlərə təhlükəsizlik təlimatı verilir, davranış və intizam qaydaları izah olunur, qrup halında hərəkət, məsafənin qorunması və məsul şəxsin göstərişlərinə əməl olunması tələbi əvvəlcədən çatdırılır.

16.6. Fəaliyyət zamanı təhlükə yaradan vəziyyət, gözlənilməz hal və ya şagirdlərin təhlükəsizliyinə risk yaradan şərait yarandıqda fəaliyyət dərhal dayandırılır, şagirdlər təhlükəsiz sahəyə yönəldilir və məsul şəxs tərəfindən operativ qərar qəbul edilir.

16.7. Texniki vasitələrdən, kompüterdən, proyektordan, elektron təqdimat avadanlıqlarından, rəqəmsal xəritələrdən və digər elektron resurslardan istifadə zamanı təhlükəsizlik qaydalarına, avadanlığın istifadə təyinatına və istismar tələblərinə uyğun davranılmalıdır.

16.8. Rəqəmsal xəritələr, videoresurslar, foto materiallar, mümkün olduqda CİS (Coğrafi İnformasiya Sistemləri) və digər rəqəmsal vasitələrlə iş zamanı məlumatdan düzgün istifadə, müəlliflik hüququna hörmət, şəxsi məlumatların qorunması, etik rəqəmsal davranış və texniki vasitələrin qorunması təmin edilməlidir.

16.9. Coğrafiya fənn aylığında istifadə olunan xəritə, atlas, qlobus, kontur xəritə, sərgi materialları, texniki vasitələr və digər məktəb əmlakı qorunmalı, onlardan səliqəli, məqsədyönlü və təyinatına uyğun istifadə edilməlidir.

16.10. Təbiət və ətraf mühitlə bağlı fəaliyyətlər zamanı yaşıllıq sahələrinə, su mənbələrinə, torpaq örtüyünə, yerli coğrafi obyektlərə və ümumilikdə təbii mühitə zərər vuran hərəkətlərə yol verilməməlidir. Şagirdlərdə təbii mühitə məsuliyyətli və qoruyucu münasibət formalaşdırılmalıdır.

16.11. Etik davranış tələbləri baxımından coğrafiya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən bütün fəaliyyətlər zamanı müəllimlər və şagirdlər arasında qarşılıqlı hörmət, əməkdaşlıq, intizam, mədəni ünsiyyət və fərqli fikirlərə dözümlü münasibət təmin olunmalıdır.

16.12. Təqdimat, debat, qrup işi, layihə işi və digər birgə fəaliyyətlər zamanı təhqiredici, alçaldıcı, ayrı-seçkilik yaradan və ya qarşı tərəfin fikrini hörmətdən salan ifadələrə yol verilməməli, fikir müxtəlifliyi etik çərçivədə müzakirə olunmalıdır.

16.13. Foto, video və digər vizual materiallardan istifadə edilərkən məktəbdaxili qaydalara riayət olunmalı, bu materiallardan yalnız təlim və təqdimat məqsədi ilə istifadə edilməli, etik normalar və şəxsi məlumatların qorunması tələbləri gözlənilməlidir.

16.14. Təhlükəsizlik və etik tələblərin gözlənilməsinə nəzarət coğrafiya fənn aylığı üzrə məsul şəxslər tərəfindən həyata keçirilir və bu tələblər fəaliyyətlər planlaşdırılarkən əvvəlcədən nəzərə alınır.

16.15. Təhlükəsizlik və etik tələblərə əməl olunması coğrafiya fənn aylığında şagirdlərin sağlamlığının, intizamının, məsuliyyət hissinin, təbii mühitə və məktəb əmlakına düzgün münasibətinin, eləcə də təlim fəaliyyətlərində səmərəli iştirakının təmin edilməsinə xidmət etməlidir.

17. Sənədləşdirmə

17.1. Coğrafiya fənn aylığı çərçivəsində həyata keçirilən fəaliyyətlərin planlı, şəffaf, izlənilə bilən və hesabatlı şəkildə təşkili məqsədilə müvafiq sənədləşdirmə işi aparılır.

17.2. Coğrafiya fənn aylığının keçirilməsi məktəb direktorunun müvafiq əmri ilə rəsmiləşdirilir. Əmrdə aylığın keçirilmə müddəti, məqsədi, məsul şəxslər, əsas təşkilati göstərişlər və zərurət olduqda əlavələr əks etdirilir.

17.3. Zərurət olduqda coğrafiya fənn aylığının təşkili ilə bağlı pedaqoji şuranın müvafiq qərarına və ya protokoluna istinad edilə bilər. Bu halda istinad olunan qərar aylığın planlaşdırılması və keçirilməsi ilə bağlı sənədləşmə paketində nəzərə alınır.

17.4. Coğrafiya fənn aylığı üzrə təsdiq edilmiş tədbirlər planı əsas sənədlərdən biri hesab olunur. Tədbirlər planında fəaliyyətlərin adı, keçirilmə müddəti, məqsədi, keçirilmə forması, icraçıları, məsul şəxsləri və sənədləşdirmə forması göstərilir.

17.5. Aylıq çərçivəsində məsuliyyət bölgüsü tədbirlər planında ayrıca göstərilir və ya direktor əmrinə əlavə kimi rəsmiləşdirilir. Bu bölgüdə hər bir fəaliyyət üzrə əsas icraçı, əlaqələndirici və zərurət olduqda dəstək verən şəxslər dəqiqləşdirilir.

17.6. Coğrafiya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən əsas fəaliyyətlər üzrə iştirakın uçotu aparılır. İştirakın uçotu fəaliyyətin xarakterindən asılı olaraq iştirak siyahısı, qeyd vərəqi və ya digər uyğun formada rəsmiləşdirilə bilər.

17.7. Açıq dərslər, nümunəvi dərslər, qarşılıqlı dərs müşahidələri və digər metodik fəaliyyətlər üzrə müşahidə qeydləri, qısa metodik qeydlər, arayış və ya tövsiyə xarakterli materiallar hazırlanır.

17.8. Coğrafiya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən təqdimatlar, layihələr, tədqiqat və müşahidə yönümlü fəaliyyətlər üzrə seçilmiş foto materiallar, təqdimat faylları, posterlər, xəritə işi nümunələri, diaqramlar, qısa hesabatlar və digər uyğun məhsullar dəstəkləyici material kimi toplanaraq sənədləşdirilə bilər.

17.9. Zərurət olduqda şagirdlərin nümunə işləri, layihə materialları, xəritə üzərində iş nümunələri, müşahidə qeydləri və digər seçilmiş fəaliyyət məhsulları yekun ümumiləşdirmə materiallarına əlavə oluna bilər. Bu materiallar əsas sənəd kimi deyil, aylığın nəticələrini əks etdirən əlavə material kimi nəzərə alınır.

17.10. Aylıq dövründə keçirilən fəaliyyətlər üzrə zərurət olduqda qısa arayışlar hazırlanır. Arayışlarda fəaliyyətin keçirilməsi, iştirak səviyyəsi, əsas nəticələr, müşahidə olunan müsbət cəhətlər və nəzərə alınmalı məsələlər yığcam şəkildə əks etdirilir.

17.11. Coğrafiya fənn aylığının sonunda yekun hesabat hazırlanır. Yekun hesabatda keçirilmiş fəaliyyətlər, iştirak səviyyəsi, əldə olunmuş əsas nəticələr, metodik və təşkilati ümumiləşdirmələr, qarşıya çıxan çətinliklər və növbəti mərhələdə nəzərə alınmalı təkliflər əks etdirilir.

17.12. Coğrafiya fənn aylığı üzrə sənədlər aydın, səliqəli və dəqiq tərtib edilməli, sənədlərdə düzgünlüyə şübhə yaradan qaralama və əsassız düzəlişlərə yol verilməməlidir.

17.13. Hər hansı sənədin aparılması həvalə edilən şəxs həmin sənədin müəyyən olunmuş qaydada hazırlanması, vaxtında təqdim edilməsi və düzgün rəsmiləşdirilməsi üçün bilavasitə məsuliyyət daşıyır.

17.14. Coğrafiya fənn aylığı üzrə sənədlər müəyyən olunmuş qaydada toplanır, sistemləşdirilir və məktəbdaxili istifadə üçün saxlanılır. Saxlanma müddəti başa çatmış sənədlər mövcud qaydalara uyğun olaraq aktlaşdırılaraq məhv edilir və ya arxivə verilir.

17.15. Sənədləşdirmə işi coğrafiya fənn aylığı çərçivəsində görülən işlərin təsdiqi, nəticələrin ümumiləşdirilməsi, hesabatlılığın təmin edilməsi və növbəti fəaliyyətlərin daha əsaslı planlaşdırılması məqsədinə xidmət etməlidir.

18. Yekunlaşdırma və həvəsləndirmə

18.1. Coğrafiya fənn aylığının sonunda keçirilmiş fəaliyyətlərin yekunlaşdırılması, əsas nəticələrin ümumiləşdirilməsi, fərqlənən iştirakçıların qeyd olunması, məktəbdaxili paylaşımın təşkili və növbəti mərhələ üçün təkliflərin hazırlanması təmin edilir.

18.2. Yekunlaşdırma mərhələsində coğrafiya fənn aylığı çərçivəsində təşkil olunmuş dərslər, təqdimatlar, layihələr, tədqiqat və müşahidə yönümlü fəaliyyətlər, xəritə ilə iş məşğələləri, debatlar, sərgilər və digər fəaliyyətlər üzrə əldə olunmuş əsas nəticələr ümumiləşdirilir.

18.3. Coğrafiya fənn aylığı üzrə yekun təqdimat təşkil oluna bilər. Yekun təqdimatda aylıq dövründə həyata keçirilmiş fəaliyyətlər, seçilmiş şagird işləri, tədqiqat və layihə nəticələri, xəritə və poster nümunələri, təqdimat materialları və digər uyğun fəaliyyət məhsulları məktəb ictimaiyyətinə təqdim edilə bilər.

18.4. Yekunlaşdırma zamanı əsas diqqət aylıq çərçivəsində əldə olunmuş nəticələrin, səmərəli fəaliyyət nümunələrinin, müşahidə olunan müsbət dəyişikliklərin və inkişaf etdirilməsi zəruri olan istiqamətlərin müəyyən edilməsinə yönəldilir.

18.5. Coğrafiya fənn aylığı çərçivəsində fərqlənən şagirdlərin qeyd olunması onların fəallığı, tapşırıqların icra keyfiyyəti, xəritə və məlumatlarla işləmək bacarığı, tədqiqat və təqdimat fəaliyyəti, yaradıcı yanaşması və ümumi iştirak səviyyəsi nəzərə alınmaqla həyata keçirilə bilər.

18.6. Coğrafiya fənn aylığı çərçivəsində fərqlənən müəllimlərin qeyd olunması onların metodik yanaşması, təşkilatçılığı, şagird fəaliyyətinin səmərəli qurulmasına verdiyi töhfə, resurslardan məqsədyönlü istifadəsi və aylığın məqsədlərinin reallaşdırılmasında göstərdiyi fəaliyyət nəzərə alınmaqla aparıla bilər.

18.7. Həvəsləndirmə məktəbdaxili qaydada təşəkkür, fəxri qeyd, təqdimat zamanı xüsusi vurğulama, sertifikat, diplom və ya digər uyğun formada həyata keçirilə bilər. Həvəsləndirmə zamanı obyektivlik, ədalətlilik və fəaliyyət nəticələrinə əsaslanma prinsipi gözlənilməlidir.

18.8. Coğrafiya fənn aylığının yekun nəticələri məktəbdaxili paylaşım məqsədilə pedaqoji heyətə, sinif kollektivlərinə və zərurət olduqda məktəb ictimaiyyətinə çatdırıla bilər. Bu paylaşım qısa təqdimat, məlumat, stend, guşə, məktəbdaxili informasiya lövhəsi və ya digər uyğun forma vasitəsilə həyata keçirilə bilər.

18.9. Yekunlaşdırma mərhələsində aylıq dövründə əldə olunmuş uğurlu təcrübələr, qarşıya çıxan çətinliklər, təkmilləşdirilməsi zəruri olan istiqamətlər və gələcək fəaliyyətlər üçün əhəmiyyət daşıyan nəticələr ayrıca müəyyən edilir.

18.10. Coğrafiya fənn aylığının sonunda növbəti fəaliyyətlər üçün təkliflər hazırlanır. Bu təkliflər açıq və nümunəvi dərslərin təşkili, xəritə və rəqəmsal resurslardan istifadənin genişləndirilməsi, tədqiqat və müşahidə yönümlü fəaliyyətlərin gücləndirilməsi, şagirdlərin təqdimat və layihə bacarıqlarının inkişafı, eləcə də metodik əməkdaşlığın təkmilləşdirilməsi ilə bağlı ola bilər.

18.11. Yekunlaşdırma və həvəsləndirmə işi coğrafiya fənn aylığı üzrə görülmüş işlərin məktəb daxilində daha görünən olmasına, iştirakçıların motivasiyasının artırılmasına, əldə olunmuş təcrübənin ümumiləşdirilməsinə və növbəti mərhələdə daha səmərəli istifadəsinə xidmət etməlidir.

19. Yekun müddəalar

19.1. Bu Əsasnamə ümumi təhsil müəssisəsinin Pedaqoji Şurasında müzakirə olunaraq qəbul edilir.

19.2. Bu Əsasnamə məktəb direktorunun müvafiq əmri ilə təsdiq olunur.

19.3. Əsasnamə direktorun əmri ilə təsdiq edildiyi tarixdən qüvvəyə minir.

19.4. Bu Əsasnamənin müddəaları coğrafiya fənn aylığının planlaşdırılması, təşkili, keçirilməsi, qiymətləndirilməsi, sənədləşdirilməsi, yekunlaşdırılması və nəticələrinin növbəti fəaliyyətlərdə nəzərə alınması zamanı aidiyyəti şəxslər üçün rəhbər tutulur.

19.5. Bu Əsasnamənin icrasına ümumi nəzarət məktəb direktoru tərəfindən həyata keçirilir.

19.6. Əsasnamənin müddəalarının icrası ilə bağlı cari təşkilati nəzarət məktəbin təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini və aylıq üzrə müəyyən edilmiş məsul şəxslər tərəfindən təmin edilir.

19.7. Bu Əsasnaməyə dəyişiklik və əlavələr zərurət yarandıqda Pedaqoji Şurada müzakirə olunaraq qəbul edilir və məktəb direktorunun müvafiq əmri ilə təsdiq olunur.

19.8. Əsasnamədə birbaşa nəzərdə tutulmayan, lakin coğrafiya fənn aylığının təşkili ilə bağlı zəruri məsələlər qüvvədə olan normativ sənədlər və məktəbdaxili qaydalar nəzərə alınmaqla tənzimlənir.

  Təsdiq edirəm :

Direktor:              ___________________________

M.Y.