Biologiya  Fənn  Aylığı haqqında  Əsasnamə +pdf

 Biologiya  Fənn  Aylığı haqqında  Əsasnamə

(____________________________________________ ümumi təhsil müəssisəsinin
Pedaqoji Şurasının “_” __________ 20-ci il tarixli, ___ nömrəli qərarı ilə qəbul edilmiş, məktəb direktorunun _____________tarixli, ___№-li əmri ilə təsdiq olunmuşdur.)

  1. Ümumi müddəalar

1.1. Bu Əsasnamə ümumi təhsil müəssisəsində biologiya fənn aylığının planlaşdırılması, təşkili, keçirilməsi, idarə olunması, qiymətləndirilməsi, sənədləşdirilməsi və yekunlaşdırılması qaydasını müəyyən edir.

1.2. Biologiya fənn aylığı məktəbdə biologiya fənninin tədrisini dəstəkləyən, şagirdlərin fənnə marağını artıran və onların biologiya üzrə təlim nəticələrinə nail olmasına kömək edən məqsədyönlü fəaliyyətlər sistemidir.

1.3. Biologiya fənn aylığı tədris və sinifdənkənar fəaliyyətlərin qarşılıqlı əlaqəsi əsasında təşkil olunur və məktəbin təlim-tərbiyə işinin tərkib hissəsi hesab edilir.

1.4. Biologiya fənn aylığı biologiya dərslərini əvəz etmir, onları tamamlayır, zənginləşdirir və şagirdlərin əldə etdikləri bilik və bacarıqların tətbiqinə şərait yaradır.

1.5. Biologiya fənn aylığı məktəbin illik fəaliyyət planına, fənn metodbirləşməsinin iş planına, bu Əsasnaməyə və digər məktəbdaxili təşkilati sənədlərə uyğun təşkil edilir.

1.6. Biologiya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən bütün fəaliyyətlərdə şagirdlərin yaş və hazırlıq səviyyəsi, məktəbin maddi-texniki imkanları, təhlükəsizlik və gigiyena tələbləri, inklüziv yanaşma və pedaqoji məqsədəuyğunluq nəzərə alınmalıdır.

1.7. Bu Əsasnamənin müddəaları biologiya fənn aylığının təşkili və icrasında iştirak edən bütün aidiyyəti şəxslər üçün rəhbər xarakter daşıyır.

2. Normativ-hüquqi, təşkilati və metodik əsaslar

2.1. Biologiya fənn aylığı Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına, “Təhsil haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa, “Ümumi təhsil haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa, ümumi təhsil sahəsində qüvvədə olan digər normativ hüquqi sənədlərə, dövlət standartlarına, biologiya fənni üzrə təhsil proqramına, məktəbin nizamnaməsinə və məktəbdaxili idarəetmə sənədlərinə uyğun olaraq təşkil edilir.

2.2. Biologiya fənn aylığının keçirilməsi məktəbin Pedaqoji Şurasının müvafiq qərarı və direktorun əmri ilə rəsmiləşdirilir.

2.3. Direktorun əmri ilə biologiya fənn aylığının keçirilmə müddəti, tədbirlər planı, məsul şəxslər, icraya nəzarət qaydası və yekun hesabatın təqdim olunma müddəti müəyyən edilir.

2.4. Biologiya fənn aylığının planlaşdırılması zamanı məktəbin illik fəaliyyət planı, fənn metodbirləşməsinin iş istiqamətləri, şagird nailiyyətləri, məktəbdaxili monitorinq nəticələri, qiymətləndirmə materialları və əvvəlki dövrlərin təhlil nəticələri nəzərə alınır.

2.5. Biologiya fənn aylığının metodik əsası biologiya fənni üzrə müəyyən edilmiş məqsəd, məzmun xətləri və təlim nəticələrinə söykənir.

2.6. Biologiya fənn aylığı üzrə fəaliyyətlər planlaşdırılarkən müşahidə, müqayisə, praktik tətbiq, sadə tədqiqat, təqdimat və müzakirə imkanları nəzərə alınmalı, seçilən fəaliyyətlər şagirdlərin fəallığını və öyrənmə motivasiyasını gücləndirməlidir.

2.7. Biologiya fənn aylığının təşkili və keçirilməsi zamanı məktəbdə mövcud maddi-texniki resurslardan, əyani vasitələrdən, laborator və rəqəmsal materiallardan səmərəli istifadə olunmalıdır.

2.8. Praktik, müşahidə, laborator və ekskursiya xarakterli fəaliyyətlər yalnız məktəbin mövcud şəraitinə uyğun seçilməli, müəllim nəzarəti altında, təhlükəsizlik, gigiyena və bioetik yanaşma gözlənilməklə həyata keçirilməlidir.

3. Biologiya fənn aylığının məqsədi

3.1. Biologiya fənn aylığının məqsədi məktəbdə biologiya fənninin tədrisinin keyfiyyətini yüksəltmək, şagirdlərin biologiya üzrə təlim nəticələrinə nailolma səviyyəsini artırmaq və onlarda canlı aləm, insan sağlamlığı və ətraf mühit arasındakı qarşılıqlı əlaqələr barədə düzgün təsəvvür formalaşdırmaqdan ibarətdir.

3.2. Biologiya fənn aylığı şagirdlərdə biologiya fənninə marağın artırılmasına, elmi müşahidə və düşünmə bacarıqlarının inkişafına, sağlam həyat tərzi və ekoloji məsuliyyətlə bağlı münasibətin möhkəmləndirilməsinə xidmət edir.

3.3. Biologiya fənn aylığı vasitəsilə məktəbdə təhlükəsiz, tətbiqyönlü və inkişafyönlü öyrənmə mühitinin gücləndirilməsi nəzərdə tutulur.

4. Biologiya fənn aylığının vəzifələri

4.1. Biologiya fənn aylığının vəzifələrinə şagirdlərdə biologiya fənni üzrə bilik, bacarıq və münasibətlərin inkişafını dəstəkləmək daxildir.

4.2. Biologiya fənn aylığı çərçivəsində şagirdlərdə canlıları xüsusiyyətlərinə görə müqayisə etmək, canlılarda baş verən dəyişiklikləri müşahidə etmək, nəticələri ümumiləşdirmək və şərh etmək bacarıqları inkişaf etdirilməlidir.

4.3. Biologiya fənn aylığı zamanı şagirdlərin canlıların quruluşunu və onlarda gedən bioloji prosesləri izah etməsi, canlıların bir-biri ilə və ətraf mühitlə qarşılıqlı əlaqəsini anlaması, insan sağlamlığı və ekoloji məsələlər barədə fikir yürütməsi üçün şərait yaradılmalıdır.

4.4. Biologiya fənn aylığı çərçivəsində açıq dərslər, müşahidə işləri, praktik və laborator fəaliyyətlər, təqdimatlar, sərgilər, layihələr, bilik yarışları, sorğular və digər məqsədəuyğun tədbirlər təşkil edilməlidir.

4.5. Biologiya fənn aylığı şagirdlərin fənn üzrə bilik və bacarıqlarının öyrənilməsi, inkişaf dinamikasının müəyyənləşdirilməsi və nəticələrə əsasən sonrakı işin planlaşdırılması üçün monitorinq, test yoxlaması, yazı işi və digər uyğun qiymətləndirmə vasitələrinin tətbiqinə imkan yaratmalıdır.

4.6. Biologiya fənn aylığı zamanı fənnə marağı və hazırlıq səviyyəsi yüksək olan şagirdlərin müəyyənləşdirilməsi və onların daha fəal inkişafetdirici fəaliyyətlərə cəlb olunması təmin edilməlidir.

4.7. Biologiya fənn aylığı çərçivəsində əlavə dəstəyə ehtiyacı olan şagirdlərlə məqsədyönlü iş təşkil edilməli, onların öyrənmə ehtiyaclarına uyğun tədbirlər həyata keçirilməlidir.

4.8. Biologiya fənn aylığı məktəbdə biologiya müəllimlərinin metodik əməkdaşlığının gücləndirilməsinə, tədris təcrübəsinin paylaşılmasına və istifadə olunan yanaşma və vasitələrin təkmilləşdirilməsinə xidmət etməlidir.

4.9. Biologiya fənn aylığı zamanı biologiya fənninin digər əlaqəli fənlərlə və gündəlik həyatla bağlılığı şagirdlər üçün aydınlaşdırılmalıdır.

4.10. Biologiya fənn aylığı üzrə keçirilən tədbirlər sənədləşdirilməli, nəticələr təhlil olunmalı, yekun hesabat hazırlanmalı və növbəti mərhələ üçün təkliflər formalaşdırılmalıdır.

5. Biologiya fənn aylığının təşkili prinsipləri  

5.1. Biologiya fənn aylığı məqsədyönlülük, planlılıq, sistemlilik, pedaqoji məqsədəuyğunluq və nəticəyönlülük prinsipləri əsasında təşkil edilir.

5.2. Biologiya fənn aylığı şagirdyönümlülük və yaşauyğunluq prinsiplərinə uyğun qurulmalı, fəaliyyətlərin seçilməsində şagirdlərin təhsil səviyyəsi, yaş xüsusiyyətləri, hazırlıq imkanları və maraqları nəzərə alınmalıdır.

5.3. Biologiya fənn aylığında bərabər iştirak imkanı və diferensial yanaşma təmin edilməli, şagirdlərin fərdi xüsusiyyətləri, öyrənmə ehtiyacları və qabiliyyət fərqləri nəzərə alınmalıdır. Kurikulum da təlimdə bərabər imkanların və müxtəlifliyin təminini ayrıca vurğulayır.

5.4. Biologiya fənn aylığı müşahidəyönümlülük, tədqiqatyönümlülük və praktikyönümlülük prinsipləri əsasında təşkil olunmalı, fəaliyyətlər şagirdlərin müşahidə aparmasına, araşdırmasına, məlumat toplamasına, təhlil etməsinə və nəticə çıxarmasına şərait yaratmalıdır.

5.5. Biologiya fənn aylığında nəzəri biliklərin canlı aləm, insan sağlamlığı, ətraf mühit və gündəlik həyatla əlaqələndirilməsi təmin edilməlidir. Kurikulum öyrənmə məzmunu və fəaliyyətlərinin şagirdlərin gündəlik həyatı ilə uyğunluğunu xüsusi əhəmiyyətli sayır.

5.6. Biologiya fənn aylığı inteqrativ yanaşma əsasında qurulmalı, biologiya fənni daxilində mövzulararası əlaqələr və biologiyanın fizika, kimya, coğrafiya və digər əlaqəli sahələrlə bağlılığı nəzərə alınmalıdır. Kurikulumda inteqrasiya həm məqsəd, həm də vasitə kimi təqdim olunur.

5.7. Biologiya fənn aylığında təhlükəsizlik, gigiyena və bioetik yanaşma prinsiplərinə ciddi əməl edilməli, müşahidə, praktik, laborator və ekskursiya xarakterli fəaliyyətlər yalnız müəllim nəzarəti altında və təhlükəsiz şəraitdə həyata keçirilməlidir. Kurikulum praktiki iş və araşdırmalarda təhlükəsizlik tədbirlərinin təminini və mümkün risklərin əvvəlcədən nəzərə alınmasını tövsiyə edir.

5.8. Biologiya fənn aylığında istifadə olunan resurslar, vasitələr və fəaliyyət formaları məktəbin real maddi-texniki imkanlarına, vaxt bölgüsünə və təşkilati şəraitinə uyğun seçilməlidir. Kurikulum əyanilik, müşahidəyönümlülük və tədqiqatyönümlülük üçün kifayət qədər uyğun vasitə və şəraitin vacibliyini qeyd edir.

5.9. Biologiya fənn aylığı əməkdaşlıq, məsuliyyətlilik, obyektivlik, ekoloji məsuliyyət və davamlı təkmilləşmə prinsipləri üzərində qurulmalı, əldə olunan nəticələr sonrakı planlaşdırmada nəzərə alınmalıdır. Biologiya kurikulumu da məsuliyyətli vətəndaşlıq, şəxsi və cəmiyyətin sağlamlığına qayğı və ekoloji tərbiyəni mühüm istiqamətlərdən biri kimi göstərir.

6. Biologiya fənn aylığının təlim nəticələri ilə əlaqələndirilməsi  

6.1. Biologiya fənn aylığı üzrə təşkil olunan bütün fəaliyyətlər ümumi orta və tam orta təhsil səviyyələri üzrə biologiya fənni üçün müəyyən edilmiş təlim nəticələrinə uyğun planlaşdırılır, onların məzmunu, forması və mürəkkəblik dərəcəsi sinif səviyyəsi, şagirdlərin hazırlıq imkanları və müvafiq məzmun xətləri nəzərə alınmaqla seçilir. Kurikulum da göstərir ki, məzmun xətləri ümumi təlim nəticələrinin sistemli təqdimatına xidmət edir.

6.2. Ümumi orta təhsil səviyyəsi üzrə biologiya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən fəaliyyətlər şagirdlərin aşağıdakı nəticələr üzrə inkişafını dəstəkləməlidir:
6.2.1. canlıları xüsusiyyətlərinə görə müqayisə edir;
6.2.2. canlılarda baş verən dəyişiklikləri müşahidə edir, nəticələri ümumiləşdirir və onları şərh edir;
6.2.3. canlıların quruluşunu və onlarda gedən bioloji prosesləri izah edir;
6.2.4. ətraf aləmin və sağlamlığın qorunması yollarını şərh edir, mülahizələr irəli sürür.

6.3. Tam orta təhsil səviyyəsi üzrə biologiya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən fəaliyyətlər şagirdlərin aşağıdakı nəticələr üzrə bacarıqlarının möhkəmləndirilməsinə yönəldilməlidir:
6.3.1. canlıların quruluşunu və bioloji proseslərin qanunauyğunluqlarını şərh edir;
6.3.2. canlıların bir-biri ilə və cansız aləmlə qarşılıqlı əlaqəsini şərh edir;
6.3.3. ekoloji problemlərin həlli və sağlamlığın mühafizəsi yolları ilə bağlı mülahizələr irəli sürür.

6.4. Biologiya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən açıq dərslər, müşahidə və praktik işlər, laborator fəaliyyətlər, təqdimatlar, layihələr, sərgilər, sorğular, test yoxlamaları, yazı işləri və digər tədbirlər planlaşdırılarkən hər bir fəaliyyətin hansı təlim nəticəsinə xidmət etdiyi əvvəlcədən müəyyən edilməli və tədbirlər planında öz əksini tapmalıdır. Kurikulumda da altstandartların və sinifdaxili fəaliyyətlərin təlim nəticələrinin reallaşdırılmasına xidmət etdiyi göstərilir.

7. İştirakçılar, əhatə dairəsi və təşkilati çərçivə  

7.1. Biologiya fənn aylığının əsas iştirakçıları məktəb rəhbərliyi, təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini, biologiya müəllimləri, fənn metodbirləşməsinin üzvləri və şagirdlərdir. Zərurət yarandıqda digər aidiyyəti müəllimlər, valideynlər və dəvət olunan şəxslər də biologiya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən fəaliyyətlərə cəlb oluna bilərlər.

7.2. Biologiya fənn aylığının ümumi rəhbərliyi məktəb direktoru tərəfindən həyata keçirilir.

7.3. Biologiya fənn aylığının təşkili üzrə əlaqələndirmə, tədbirlərin icrasına nəzarət, vaxt bölgüsünün tənzimlənməsi və sənədləşdirmə işinin izlənilməsi təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini tərəfindən həyata keçirilir.

7.4. Biologiya fənn aylığının məzmununun hazırlanması, fəaliyyətlərin planlaşdırılması, tədbirlərin təşkili, icrası və ilkin təhlili biologiya müəllimləri və fənn metodbirləşməsi tərəfindən təmin edilir.

7.5. Biologiya fənn aylığı çərçivəsində fəaliyyətlər məktəbin təhsil səviyyələri, siniflər, paralellər və şagird qrupları üzrə diferensial qaydada planlaşdırıla və təşkil oluna bilər. Bütün tədbirlərin bütün siniflər üçün eyni formada keçirilməsi məcburi hesab edilmir.

7.6. Biologiya fənn aylığı üzrə fəaliyyətlərin əhatə dairəsi müəyyən edilərkən tədbirin məqsədi, gözlənilən nəticələr, şagirdlərin yaş və hazırlıq səviyyəsi, məktəbin resurs imkanları və təşkilati şəraiti nəzərə alınmalıdır. Bu yanaşma kurikulumda vurğulanan yaşauyğunluq, şagirdyönümlülük və münasib şərait tələbi ilə uyğundur.

7.7. Müşahidə, müqayisə, praktik, laborator və digər tətbiqyönlü fəaliyyətlər yalnız uyğun maddi-texniki şərait, təhlükəsizlik, gigiyena və bioetik tələblər təmin edildikdə həyata keçirilir. Kurikulum da praktik işlərin müəllim nəzarəti altında və təhlükəsiz şəraitdə təşkilini vacib sayır.

7.8. Valideynlər biologiya fənn aylığı çərçivəsində təşkil edilən ayrı-ayrı tədbirlərə maarifləndirici, müşahidəedici və dəstəkləyici tərəf kimi cəlb oluna bilərlər.

7.9. Zərurət olduqda məktəbdaxili və ya məktəbdənkənar mütəxəssislər, aidiyyəti sahə nümayəndələri, məzunlar və digər şəxslər biologiya fənn aylığının məqsədinə uyğun fəaliyyətlərə cəlb edilə bilərlər.

7.10. Biologiya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən yarış, müsabiqə, təqdimat və yekun tədbirlərin təşkili üçün təşkilat komitəsi, işçi qrup və ya münsiflər heyəti yaradıla bilər.

8. Biologiya fənn aylığı çərçivəsində əsas fəaliyyət istiqamətləri və iş formaları  

8.1. Biologiya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən fəaliyyətlər biologiya fənninin məqsəd və vəzifələrinə, təlim nəticələrinə, şagirdlərin yaş və hazırlıq səviyyəsinə, məktəbin maddi-texniki imkanlarına və pedaqoji məqsədəuyğunluğa uyğun olaraq müəyyən edilir. Bu yanaşma biologiya kurikulumunda vurğulanan yaşauyğunluq, şagirdyönümlülük və tədqiqatyönümlülük tələbləri ilə uyğunluq təşkil edir.

8.2. Biologiya fənn aylığı üzrə fəaliyyətlər tədris yönümlü, müşahidə və praktikyönlü, tədqiqat və yaradıcı yönümlü, qiymətləndirmə və monitorinq yönümlü, metodik əməkdaşlıq yönümlü, eləcə də yekunlaşdırma və həvəsləndirmə yönümlü iş formalarını əhatə edir.

8.3. Tədris yönümlü fəaliyyətlərə açıq dərslər, nümunəvi dərslər, mövzu üzrə təqdimat dərsləri, izahlı müzakirələr, ümumiləşdirici məşğələlər və biologiya fənninin ayrı-ayrı mövzularına həsr olunmuş məqsədli təlim fəaliyyətləri daxildir.

8.4. Müşahidə və praktikyönlü fəaliyyətlərə canlıların müqayisəsi, müşahidə işləri, sadə laborator və praktik məşğələlər, əyani və mikroskopik baxışlar, sağlamlıq və ətraf mühit mövzuları üzrə tətbiqi fəaliyyətlər və digər uyğun iş formaları daxildir. Bu fəaliyyətlər şagirdlərin müşahidə aparmasına, müqayisə etməsinə, təhlilinə və nəticə çıxarmasına şərait yaratmalıdır. Biologiya kurikulumu da müşahidəyönümlülük və praktiki işi fənnin xarakterinə uyğun əsas yanaşmalardan biri kimi təqdim edir.

8.5. Tədqiqat və yaradıcı yönümlü fəaliyyətlərə fərdi və qrup layihələri, təqdimatlar, poster və stendlərin hazırlanması, mövzu üzrə araşdırmalar, biologiya ilə bağlı yaradıcı işlər və digər uyğun fəaliyyətlər daxildir. Bu fəaliyyətlər şagirdlərin müstəqil düşünmə, təşəbbüskarlıq və təqdimetmə bacarıqlarının inkişafına xidmət etməlidir. Biologiya kurikulumunda elmi araşdırma, yaradıcı və tənqidi düşünmə ayrıca vurğulanır.

8.6. Qiymətləndirmə və monitorinq yönümlü fəaliyyətlərə diaqnostik yoxlamalar, test tapşırıqları, yazı işləri, müşahidə nəticələrinin təhlili, praktik fəaliyyətlərin izlənilməsi, sorğular, ümumiləşdirici yoxlamalar və digər uyğun qiymətləndirmə tədbirləri daxildir. Bu fəaliyyətlər nəticələrin öyrənilməsi, çətinliklərin müəyyənləşdirilməsi və sonrakı işin daha məqsədli planlaşdırılması üçün istifadə olunmalıdır. Kurikulumda şagird nailiyyətlərinin qiymətləndirilməsi vasitələri və planlaşdırma tövsiyələri ayrıca verilir.

8.7. Metodik əməkdaşlıq yönümlü fəaliyyətlərə müəllimlər arasında qarşılıqlı dərs izləmə, təcrübə mübadiləsi, mövzu müzakirələri, metodik söhbətlər, seminarlar, dəyirmi masalar, birgə planlaşdırma işi və digər peşəkar əməkdaşlıq formaları daxildir. Bu fəaliyyətlər biologiya fənninin tədrisində tətbiq olunan yanaşmaların, çətinliklərin və praktik həll yollarının müzakirəsinə xidmət etməlidir. Dövlət standartlarında da əməkdaşlıq, tədqiqatçılıq və qabaqcıl təcrübədən bəhrələnmək təhsilverənlərin keyfiyyət göstəriciləri sırasında göstərilir.

8.8. Yekunlaşdırma və həvəsləndirmə yönümlü fəaliyyətlərə ümumiləşdirici təqdimatlar, nəticələrin paylaşılması, bilik yarışları, müsabiqələr, sərgilər, “Biologiya gecəsi”, fərqlənən iştirakçıların həvəsləndirilməsi və aylığın yekun tədbirləri daxildir.

8.9. Biologiya fənn aylığı üzrə fəaliyyətlər planlaşdırılarkən hər bir tədbirin məqsədi, məzmunu, hədəf qrupu, keçirilmə forması, icra müddəti, məsul şəxsləri və gözlənilən nəticələri əvvəlcədən müəyyən edilməlidir. Bu, dövlət standartlarında vurğulanan planlılıq, məsuliyyətin bölüşdürülməsi və hesabatlılıq prinsipləri ilə də uyğun gəlir.

8.10. Biologiya fənn aylığı çərçivəsində fəaliyyətlər ayrı-ayrı siniflər, paralellər, qruplar və ya ümumməktəb səviyyəsində təşkil oluna bilər. Fəaliyyətin əhatə dairəsi müəyyən edilərkən mövzu, məqsəd, iştirakçıların sayı və məktəbin imkanları nəzərə alınmalıdır.

8.11. Biologiya fənn aylığı çərçivəsində fənlərarası əlaqəni gücləndirən fəaliyyətlərə yer verilə bilər. Belə fəaliyyətlər zamanı biologiyanın kimya, fizika, coğrafiya, sağlamlıq, ekologiya və gündəlik həyatla bağlılığı aydın şəkildə göstərilməlidir. Kurikulumda fəndaxili və fənlərarası inteqrasiya ayrıca bölmə kimi təqdim olunur.

8.12. Biologiya fənn aylığı üzrə keçirilən fəaliyyətlərin gedişi və nəticələri zərurət olduqda iş planı, proqram, ssenari, müşahidə vərəqi, qeyd forması, təqdimat materialı, foto və digər işçi sənədlərlə müşayiət oluna bilər.

8.13. Biologiya fənn aylığı çərçivəsində həyata keçirilən bütün fəaliyyətlər yekunda ümumiləşdirilməli, əldə olunan nəticələr təhlil edilməli, müsbət təcrübələr seçilməli və növbəti fəaliyyətlərin planlaşdırılmasında nəzərə alınmalıdır. Dövlət standartlarında ümumi təhsilin idarə olunmasında inkişafın monitorinqi və hesabatlılıq xüsusi vurğulanır.

9. Müşahidə, praktik və laborator fəaliyyətlərin təşkili  

9.1. Biologiya fənn aylığı çərçivəsində müşahidə, praktik və laborator fəaliyyətlər biologiya fənninin məzmununa, təlim nəticələrinə, şagirdlərin yaş və hazırlıq səviyyəsinə, məktəbin maddi-texniki imkanlarına, təhlükəsizlik, gigiyena və bioetik tələblərə uyğun olaraq təşkil edilir. Biologiya kurikulumu da praktiki iş və elmi araşdırmanın müəllim nəzarəti altında, təhlükəsiz və məqsədyönlü şəkildə aparılmasını vacib sayır.

9.2. Müşahidə, praktik və laborator fəaliyyətlərin əsas məqsədi şagirdlərdə canlıları və bioloji obyektləri müşahidə etmək, müqayisə aparmaq, dəyişiklikləri izləmək, nəticələri ümumiləşdirmək, bioloji prosesləri izah etmək və müşahidə ilə elmi izah arasında əlaqə qurmaq bacarıqlarını inkişaf etdirməkdir. Kurikulumda da praktik fəaliyyətlərin nəzəri biliklərlə sinxronlaşdırılması xüsusi vurğulanır.

9.3. Müşahidə, praktik və laborator fəaliyyətlər planlaşdırılarkən hər bir fəaliyyət üzrə məqsəd, mövzu, istifadə olunacaq avadanlıq və vasitələr, işin ardıcıllığı, iştirak forması, müşahidə ediləcək göstəricilər, gözlənilən nəticələr və qiymətləndirmə yanaşması əvvəlcədən müəyyən edilməlidir.

9.4. Praktik və laborator fəaliyyətlərə başlamazdan əvvəl müəllim tərəfindən fəaliyyətin məqsədi, aparılma qaydası, iş mərhələləri, istifadə ediləcək avadanlıqlar, müşahidə qaydaları, nəticələrin qeydə alınma forması və təhlükəsizlik tələbləri şagirdlərə aydın şəkildə izah olunmalıdır. Kurikulum müəllimə potensial riskləri əvvəlcədən müəyyən etməyi və yeni və ya tanış olmayan təcrübələri qabaqcadan yoxlamağı tövsiyə edir.

9.5. Müşahidə, praktik və laborator fəaliyyətlər fərdi, cütlərlə və ya qrup şəklində təşkil oluna bilər. Fəaliyyət forması müəyyən edilərkən mövzunun xüsusiyyəti, işin mürəkkəblik səviyyəsi, avadanlıqların sayı, şagirdlərin hazırlıq səviyyəsi və təhlükəsiz təşkil imkanları nəzərə alınmalıdır.

9.6. Müşahidə və laborator fəaliyyətlər zamanı şagirdlər müşahidə olunan əlamətləri, dəyişiklikləri və alınan nəticələri yazılı şəkildə qeyd etməli, zərurət olduqda cədvəl, sxem, sadə qeyd forması və digər uyğun üsullarla təqdim etməlidirlər. Bu işlər yalnız nəticəni görməklə məhdudlaşmamalı, nəticənin necə alındığını və necə ümumiləşdirildiyini anlamağa xidmət etməlidir.

9.7. Biologiya fənn aylığı zamanı müşahidə və laborator fəaliyyətlər mövcud şəraitə uyğun olduqda rəqəmsal vasitələr, vizual təqdimatlar, mikroskopik görüntülər, simulyasiya xarakterli materiallar və digər dəstəkləyici resurslarla tamamlanıla bilər. Bu vasitələr praktik fəaliyyəti əvəz etmək üçün deyil, onu dəstəkləmək və aydınlaşdırmaq üçün istifadə edilməlidir. Məktəbin maddi-texniki imkanları məhdud olduqda sadə və təhlükəsiz vasitələrdən istifadə edilməklə uyğun müşahidə və praktik tapşırıqlar təşkil oluna bilər.

9.8. Müşahidə, praktik və laborator fəaliyyətlər planlaşdırılarkən şagirdlərin hazırlıq səviyyəsi nəzərə alınmalı, zərurət olduqda tapşırıqların məzmunu, mürəkkəblik dərəcəsi, işin həcmi və təqdimat forması diferensial şəkildə müəyyən edilməlidir. Dövlət standartları da bərabər imkanların yaradılmasını və şagirdyönümlü, nəticəyönlü yanaşmanı əsas tələb kimi göstərir.

9.9. Müşahidə, praktik və laborator fəaliyyətlərdə fənlərarası əlaqə imkanları nəzərə alınmalı, zərurət olduqda kimya, fizika, coğrafiya, sağlamlıq və ekoloji məqamlar fəaliyyətin məzmununa daxil edilməlidir. Biologiya kurikulumu biologiyanın elm, texnologiya, cəmiyyət və ətraf mühit məsələləri ilə əlaqələndirilməsini dəstəkləyir.

9.10. Praktik və laborator fəaliyyətlər zamanı müəllim şagirdlərin işə yanaşmasını, avadanlıq və vasitələrdən istifadə bacarığını, tapşırığın yerinə yetirilmə qaydasını, müşahidə və nəticələrin qeydini, təqdimat və izah səviyyəsini izləməli, ümumi təhlildə nəzərə almalıdır. Təhlükəsiz, gigiyenik və nizamlı təşkilat müəllim tərəfindən təmin edilməlidir.

9.11. Biologiya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən müşahidə, praktik və laborator fəaliyyətlərin nəticələri zərurət olduqda iş vərəqi, müşahidə qeydi, müqayisə cədvəli, təqdimat materialı, ümumiləşdirici arayış və digər işçi sənədlərlə rəsmiləşdirilə bilər.

9.12. Müşahidə, praktik və laborator fəaliyyətlər yekunda ümumiləşdirilməli, əsas müşahidələr və çətinliklər təhlil olunmalı, əldə olunan nəticələr biologiya fənninin tədrisinin təkmilləşdirilməsi, şagirdlərin inkişaf dinamikasının izlənilməsi və sonrakı fəaliyyətlərin daha səmərəli planlaşdırılması üçün nəzərə alınmalıdır. Dövlət standartlarında da qiymətləndirmə və monitorinqin planlaşdırma ilə əlaqəsi xüsusi qeyd olunur.

10. Təhlükəsizlik, gigiyena və bioetik tələblər  

10.1. Biologiya fənn aylığı çərçivəsində təşkil edilən bütün müşahidə, praktik və laborator fəaliyyətlər zamanı təhlükəsizlik, gigiyena və bioetik tələblərə ciddi əməl olunması məcburidir. Biologiya kurikulumu praktiki iş və araşdırmaların müəllim nəzarəti altında və təhlükəsizlik tədbirləri təmin edilməklə aparılmasını vacib sayır.

10.2. Praktik və laborator fəaliyyətlər yalnız məktəbin mövcud maddi-texniki şəraiti, istifadə olunacaq avadanlıq və vasitələrin vəziyyəti, şagirdlərin yaş və hazırlıq səviyyəsi, fəaliyyətin xarakteri və təhlükəsiz təşkili imkanları nəzərə alınmaqla həyata keçirilir. Məktəbin imkanını aşan və təhlükəsizliyi təmin olunmayan fəaliyyətlərin keçirilməsinə yol verilmir. Ümumi təhsil dövlət standartları təhlükəsiz təhsil şəraitini və zəruri maddi-texniki bazanı əsas şərt kimi müəyyən edir.

10.3. Müşahidə, praktik və laborator fəaliyyətlər başlamazdan əvvəl müəllim iş sahəsini, istifadə olunacaq avadanlıqları, şüşə vasitələri, mikroskopları, müşahidə materiallarını və digər ləvazimatları əvvəlcədən yoxlamalı, nasaz, zədələnmiş, istifadəyə yararsız və ya təhlükə yaradan vasitələrin istifadəsinə yol verməməlidir. Biologiya kurikulumu müəllimə yeni və ya tanış olmayan təcrübələri əvvəlcədən sınamağı və riskləri qabaqcadan müəyyən etməyi tövsiyə edir.

10.4. Praktik və laborator fəaliyyətlərə başlamazdan əvvəl şagirdlərə təhlükəsizlik qaydaları, gigiyena tələbləri, istifadə olunacaq vasitələrin təyinatı, işin ardıcıllığı, qadağan olunan hallar və ehtiyat tədbirləri barədə aydın təlimat verilməlidir. Bu təlimat fəaliyyətin xarakterinə uyğun olaraq sistemli şəkildə aparılmalıdır.

10.5. Müəllim fəaliyyətin gedişində risk yarada biləcək halları əvvəlcədən nəzərə almalı, təhlükə ehtimalını minimuma endirməli, birbaşa nəzarəti təmin etməli və zərurət yarandıqda fəaliyyətin formasını, həcmini, istifadə olunan vasitələri və ya tapşırığın mürəkkəblik dərəcəsini dəyişdirməlidir. Bu yanaşma kurikulumda vurğulanan müəllim nəzarəti və risklərin qabaqcadan qiymətləndirilməsi tələbi ilə uyğundur.

10.6. Şüşə vasitələr, iti alətlər, mikroskoplar, preparatlar, nəm materiallar, təbii nümunələr və digər risk yarada bilən vasitələrlə iş zamanı xüsusi ehtiyat tədbirləri görülməli, şagirdlər müəllimin göstərişlərinə əməl etməli, icazəsiz müdaxiləyə və təhlükə yarada biləcək hərəkətlərə yol verməməlidirlər. Müəllimin birbaşa nəzarəti olmadan şagirdlərin xüsusi laborator vasitələrdən istifadəsinə yol verilmir.

10.7. Praktik və laborator fəaliyyətlər zamanı iş yerlərinin yerləşməsi, şagirdlərin sayı, hərəkət imkanları, müşahidə sahəsinin aydınlığı, vasitələrin düzülüşü, nizam-intizam və gigiyenik vəziyyət əvvəlcədən nəzərə alınmalı və fəaliyyət boyu müəllim tərəfindən nəzarətdə saxlanılmalıdır. Dövlət standartları təhlükəsiz təhsil şəraiti və əlverişli tədris bazasının yaradılmasını tələb edir.

10.8. Bioloji obyektlərlə, müşahidə materialları ilə və digər canlı və ya təbii nümunələrlə işləyərkən onlara diqqətli, etik və məqsədəuyğun münasibət göstərilməlidir. Bioetik baxımdan zəruri olmayan, həssaslıq doğuran və ya təlim məqsədi ilə əsaslandırılmayan fəaliyyətlərdən qaçılmalıdır. Biologiya kurikulumu həssas və rasional yanaşmanı ayrıca vurğulayır.

10.9. Fəaliyyət zamanı nasazlıq, zədələnmə, qırılma, gigiyenik risk və ya digər təhlükəli vəziyyət yarandıqda iş dərhal dayandırılmalı, şagirdlər təhlükəsiz vəziyyətə keçirilməli, ilkin zəruri tədbirlər görülməli və məktəb rəhbərliyi məlumatlandırılmalıdır.

10.10. Praktik və laborator fəaliyyətlər başa çatdıqdan sonra istifadə olunan avadanlıqların söndürülməsi, yığışdırılması, təmizlənməsi, təhvil verilməsi, düzgün saxlanılması və iş sahəsinin təhlükəsiz, səliqəli və gigiyenik vəziyyətə gətirilməsi təmin olunmalıdır.

10.11. Təhlükəsizlik, gigiyena və bioetik tələblərə əməl olunmasına görə biologiya müəllimi, fəaliyyətə cəlb edilən digər məsul şəxslər və iştirakçılar öz səlahiyyətləri çərçivəsində məsuliyyət daşıyırlar. Ümumi təhsil dövlət standartları da idarəetmədə məsuliyyətin bölüşdürülməsi və hesabatlılığı əsas prinsip kimi müəyyən edir.

11. Maddi-texniki baza və resurs təminatı  

11.1. Biologiya fənn aylığının planlı, səmərəli və məqsədyönlü təşkili üçün məktəbdə mövcud maddi-texniki baza, müşahidə və laborator vasitələr, mikroskoplar, preparatlar, modellər, sxemlər, əyani vəsaitlər, çap materialları, rəqəmsal resurslar və digər zəruri vasitələr əvvəlcədən müəyyən edilməli və fəaliyyətlərin məzmununa uyğun şəkildə planlaşdırılmalıdır.

11.2. Biologiya fənn aylığı çərçivəsində istifadə olunacaq maddi-texniki vasitələrin, avadanlıqların, müşahidə materiallarının, nümayiş vasitələrinin və digər resursların siyahısı əvvəlcədən hazırlanmalı, onların sayı, təyinatı, istifadəyə yararlılığı, işlək vəziyyəti və təhlükəsizlik baxımından uyğunluğu yoxlanılmalıdır.

11.3. Biologiya fənn aylığı üzrə fəaliyyətlər planlaşdırılarkən mövcud maddi-texniki baza ilə nəzərdə tutulan tədbirlər arasında uyğunluq təmin edilməli, seçilən hər bir vasitənin fəaliyyətin məqsədi, məzmunu və gözlənilən nəticəsi ilə birbaşa əlaqəsi müəyyən edilməlidir. Artıq və məqsədsiz resurs seçiminə yol verilməməlidir.

11.4. Biologiya fənn aylığı zamanı məktəbdə mövcud biologiya kabineti, müşahidə və laborator vasitələr, mikroskoplar, preparatlar, maketlər, modellər, sxemlər, stendlər, plakatlar, iş vərəqləri, rəqəmsal və elektron resurslar və digər tədris vasitələrindən məqsədyönlü və səmərəli istifadə olunmalıdır.

11.5. Maddi-texniki baza və resurslar seçilərkən fəaliyyətin məqsədi, mövzunun xarakteri, şagirdlərin sayı, yaş və hazırlıq səviyyəsi, iştirak forması, təhlükəsizlik və gigiyena tələbləri, eləcə də məktəbin real imkanları nəzərə alınmalıdır.

11.6. Biologiya fənn aylığı çərçivəsində istifadə edilən resurslar şagirdlərin müşahidə, müqayisə, praktik fəaliyyət, nəticələrin qeyd edilməsi, təhlil, təqdimat və biologiya biliklərinin tətbiqi bacarıqlarının inkişafını dəstəkləməli, yalnız nümayiş xarakteri daşımamalıdır.

11.7. İstifadə olunacaq vasitələr və resurslar üzrə zəruri hazırlıq işləri əvvəlcədən görülməli, ehtiyac olduqda müşahidə formaları, laborator iş vərəqləri, müqayisə cədvəlləri, təqdimat materialları və digər köməkçi vasitələr hazırlanmalıdır.

11.8. Məktəbdə mövcud maddi-texniki imkanlar məhdud olduqda biologiya fənn aylığı üzrə fəaliyyətlər sadə, əlçatan, təhlükəsiz və məqsədəuyğun vasitələr əsasında təşkil edilməli, zərurət olduqda alternativ resurslardan və uyğunlaşdırılmış fəaliyyət formalarından istifadə olunmalıdır.

11.9. Maddi-texniki baza və resurs təminatı planlaşdırılarkən vasitələrin istifadə ardıcıllığı, kabinet və avadanlıqların paylaşdırılması, fəaliyyətlər üzrə vaxt bölgüsü və zərurət olduqda istifadə qrafiki nəzərə alınmalıdır.

11.10. Maddi-texniki vasitələrin və resursların hazırlanması, toplanması, istifadəyə verilməsi, fəaliyyətdən sonra təhvil alınması, qorunması, düzgün saxlanılması və növbəti fəaliyyətlər üçün yararlı vəziyyətdə saxlanılması ilə bağlı məsuliyyət aidiyyəti qaydada müəyyən edilməlidir.

11.11. Maddi-texniki baza və resurs təminatı üzrə mövcud vəziyyət zərurət olduqda təhlil edilməli, istifadə zamanı aşkar olunan çatışmazlıqlar, nasazlıqlar və məqsədəuyğun hesab edilməyən vasitələr barədə müvafiq qeyd aparılmalı və sonrakı planlaşdırmada nəzərə alınmaq üçün ümumiləşdirici məlumat hazırlanmalıdır.

11.12. Maddi-texniki baza və resurs təminatı biologiya fənn aylığının keyfiyyətli təşkili, fəaliyyətlərin ardıcıl və səmərəli keçirilməsi, şagirdlərin fəal iştirakının təmin olunması və təlim nəticələrinin dəstəklənməsi baxımından əsas təşkilati şərtlərdən biridir.

  12. Rəqəmsal və vizual resurslardan istifadə qaydası

12.1. Biologiya fənn aylığı çərçivəsində rəqəmsal və vizual resurslardan istifadə fəaliyyətlərin məqsədinə, məzmununa, şagirdlərin yaş və hazırlıq səviyyəsinə, məktəbin texniki imkanlarına və pedaqoji məqsədəuyğunluğa uyğun olaraq təşkil edilir.

12.2. Rəqəmsal və vizual resurslardan istifadənin əsas məqsədi canlıların quruluşunun, bioloji proseslərin, qarşılıqlı əlaqələrin, sağlamlıq və ekoloji mövzuların daha aydın qavranılmasına, mürəkkəb anlayışların anlaşıqlı formada təqdim olunmasına, müşahidə, təhlil, izah və təqdimetmə imkanlarının genişləndirilməsinə xidmət etməkdir.

12.3. Biologiya fənn aylığı zamanı təqdimatlar, sxemlər, cədvəllər, qrafiklər, şəkillər, videomateriallar, animasiyalar, mikroskopik görüntülər, simulyasiya xarakterli materiallar, elektron tapşırıqlar, rəqəmsal müşahidə vasitələri, təqdimat proqramları və digər uyğun resurslardan istifadə oluna bilər.

12.4. Rəqəmsal və vizual resurslar mövzuya uyğun seçilməli, biologiya fənninin məzmununu düzgün əks etdirməli, elmi baxımdan dəqiq, dil baxımından aydın, texniki baxımdan işlək və şagirdlərin yaş xüsusiyyətlərinə uyğun olmalıdır. Təqdimat və vizual materiallarda artıq, diqqəti yayındıran və mövzunun qavranılmasını çətinləşdirən elementlərdən istifadə edilməməlidir.

12.5. Rəqəmsal və vizual resurslar biologiya fənninin müşahidə və praktik məzmununu əvəz edən vasitə kimi deyil, tədris, izah, müşahidənin dəstəklənməsi, proseslərin mərhələlərlə göstərilməsi, müqayisə, ümumiləşdirmə və təqdimetmə prosesini gücləndirən köməkçi vasitə kimi istifadə edilməlidir.

12.6. Biologiya fənn aylığı çərçivəsində rəqəmsal və vizual resurslardan xüsusilə birbaşa müşahidəsi çətin olan, mikroskopik səviyyədə gedən, mərhələli izah tələb edən və ya təhlükəsizlik baxımından birbaşa nümayişi məhdud olan bioloji proseslərin təqdimində istifadə oluna bilər.

12.7. Müəllim tərəfindən istifadə olunan rəqəmsal və vizual resursların elmi düzgünlüyü, texniki keyfiyyəti, məzmun uyğunluğu və pedaqoji məqsədəuyğunluğu əvvəlcədən yoxlanılmalıdır.

12.8. Məktəbin texniki imkanları daxilində interaktiv lövhə, proyektor, kompüter, monitor, planşet, elektron təqdimat vasitələri, səsyazma və görüntü vasitələri və digər uyğun texniki resurslardan istifadə edilə bilər. Məktəbin texniki imkanları məhdud olduqda çap materialları, statik vizual vasitələr, lövhə üzərində qurulan sxem və cədvəllər, əl ilə hazırlanmış modellər və digər uyğun təqdimat formaları tətbiq edilə bilər.

12.9. Şagirdlər biologiya fənn aylığı çərçivəsində müəllimin rəhbərliyi ilə təqdimatların hazırlanması, layihələrin nümayişi, müşahidə nəticələrinin təqdim edilməsi, cədvəl və sxemlərin qurulması, mövzu üzrə məlumatların sistemləşdirilməsi və ümumiləşdirilməsi məqsədilə rəqəmsal və vizual resurslardan istifadə edə bilərlər.

12.10. Rəqəmsal və vizual resurslardan istifadə zamanı şagirdlərin təhlükəsizliyi, etik davranış qaydaları, məktəbdaxili istifadə normaları, məlumatların düzgün təqdim olunması və müəlliflik hüququna hörmət prinsipləri gözlənilməlidir.

12.11. Rəqəmsal və vizual resurslardan istifadə zamanı texniki nasazlıq ehtimalı nəzərə alınmalı, zərurət yarandıqda alternativ iş formaları, ehtiyat materiallar və fərqli təqdimat üsulları əvvəlcədən müəyyən edilməlidir.

12.12. Biologiya fənn aylığı çərçivəsində hazırlanmış təqdimatlar, sxemlər, cədvəllər, videolar, elektron materiallar və digər vizual məhsullar zərurət olduqda ümumiləşdirilə, sonrakı metodik istifadəyə saxlanıla və növbəti fəaliyyətlərdə tətbiq oluna bilər.

13. Diferensial yanaşma və dəstək mexanizmləri

13.1. Biologiya fənn aylığı çərçivəsində fəaliyyətlər planlaşdırılarkən şagirdlərin bilik səviyyələri, öyrənmə tempi, maraq dairələri, fərdi xüsusiyyətləri, müşahidə və praktik fəaliyyətə qoşulma imkanları və təlim ehtiyacları nəzərə alınmaqla diferensial yanaşma tətbiq edilməlidir. Bu yanaşma hər bir şagird üçün imkanlarına uyğun öyrənmə şəraitinin yaradılmasına, fəal iştirakının təmin edilməsinə və təlim nəticələrinə uyğun irəliləyişinə xidmət etməlidir.

13.2. Diferensial yanaşma müəyyən edilərkən şagirdlərin yalnız ümumi akademik göstəriciləri deyil, biologiya fənni üzrə müşahidə aparmaq, müqayisə etmək, nəticələri ümumiləşdirmək, izah vermək, təqdim etmək və tətbiqetmə xarakterli tapşırıqları yerinə yetirmək bacarıqları da nəzərə alınmalıdır.

13.3. Diferensial yanaşma tətbiq edilərkən monitorinq nəticələri, test yoxlamaları, yazı işləri, praktik və laborator fəaliyyətlər üzrə müşahidələr, müəllim qeydləri, şagird təqdimatları, layihələr və digər fəaliyyət məhsulları əsas məlumat mənbələri kimi istifadə olunmalıdır.

13.4. Biologiya fənn aylığı çərçivəsində tapşırıqların məzmunu, çətinlik dərəcəsi, icra ardıcıllığı, istifadə edilən vasitələr, təqdimat forması və gözlənilən nəticələri şagirdlərin hazırlıq səviyyəsinə uyğun şəkildə fərqləndirilə bilər. Tapşırıqlar minimum zəruri nəticəni təmin edən, standart səviyyədə icranı tələb edən və inkişafetdirici xarakter daşıyan mərhələlər üzrə müəyyən edilə bilər.

13.5. Minimum səviyyəli tapşırıqlar şagirdin əsas anlayışları dərk etməsinə, sadə müşahidə aparmasına, verilmiş nümunə əsasında canlıları müqayisə etməsinə və nəticəni qısa şəkildə ifadə etməsinə xidmət etməlidir. Standart səviyyəli tapşırıqlar müşahidə nəticələrinin müqayisəsinə, sadə səbəb-nəticə əlaqələrinin qurulmasına, cədvəl və sxemlə işləməyə, əsaslandırılmış izaha və mövzunun gündəlik həyatla əlaqələndirilməsinə yönəldilməlidir. İnkişafetdirici səviyyəli tapşırıqlar isə daha mürəkkəb tətbiqi vəziyyətlərin şərhinə, nəticələrin təhlilinə, fərqli izah yollarının müqayisəsinə, layihə və təqdimat xarakterli işlərin hazırlanmasına şərait yaratmalıdır.

13.6. Əlavə dəstəyə ehtiyacı olan şagirdlər üçün sadələşdirilmiş izah, mərhələli iş ardıcıllığı, yönləndirici suallar, nümunə əsasında yerinə yetirilən tapşırıqlar, təkrar fəaliyyətlər və müəllim müşayiəti ilə icra olunan praktik iş formaları tətbiq edilə bilər. Bu zaman onların passiv izləyici mövqedə saxlanılmasına yol verilməməli, sadə, aydın və təhlükəsiz fəaliyyətlər vasitəsilə fəal iştirakı təmin edilməlidir.

13.7. Biologiya fənninə marağı, hazırlıq səviyyəsi və fəaliyyət qabiliyyəti yüksək olan şagirdlər üçün əlavə tədqiqat xarakterli tapşırıqlar, təqdimatlar, layihələr, müşahidə yönümlü işlər, bilik yarışları və digər inkişafetdirici fəaliyyətlər təşkil edilə bilər.

13.8. Diferensial yanaşma yalnız nəzəri tapşırıqlarda deyil, müşahidə, laborator iş, müqayisə tapşırıqları, təqdimatlar və yaradıcı fəaliyyətlər zamanı da təmin edilməlidir. Praktik və laborator işlərdə bəzi şagirdlər üçün sadə müşahidə və qeyd, bəziləri üçün müqayisə və izah, digərləri üçün isə nəticələrin təhlili və təqdimatı kimi fərqli iş bölgüsü müəyyən edilə bilər.

13.9. Fərdi, cütlərlə və qrup şəklində iş formaları şagirdlərin imkan və ehtiyaclarına uyğun şəkildə seçilməli, bu seçim zamanı onların bir-birindən öyrənməsi, əməkdaşlığı və məsuliyyət bölgüsü nəzərə alınmalıdır. Zərurət olduqda şagirdlərin fərdi xüsusiyyətləri, sağlamlıq vəziyyəti və öyrənmə imkanları nəzərə alınmaqla tapşırıqların həcmi, müddəti, icra forması, təqdimat üsulu və istifadə edilən vasitələr üzrə uyğunlaşdırmalar aparıla bilər.

13.10. Diferensial yanaşma tətbiq edilərkən şagirdlər arasında ayrı-seçkiliyə, etiketləməyə, müqayisə yolu ilə motivasiyanın zəiflədilməsinə və onların imkanlarını məhdud göstərən münasibətə yol verilməməlidir. Ümumi təhsil standartlarının şagirdyönümlülük və bərabər imkanlar xətti bu yanaşmanı dəstəkləyir.

13.11. Diferensial yanaşma və dəstək mexanizmlərinin tətbiqi nəticəsində əldə olunan müşahidələr ümumiləşdirilməli, əlavə dəstəyə ehtiyacı olan şagirdlərlə sonrakı işin təşkili və inkişaf potensialı yüksək olan şagirdlərlə daha məqsədli fəaliyyətlərin planlaşdırılması zamanı nəzərə alınmalıdır.

14. Layihə, tədqiqat və yaradıcı fəaliyyətlərin təşkili

14.1. Biologiya fənn aylığı çərçivəsində layihə, tədqiqat və yaradıcı fəaliyyətlər biologiya fənninin məqsəd və vəzifələrinə, təlim nəticələrinə, şagirdlərin yaş və hazırlıq səviyyəsinə, məktəbin maddi-texniki imkanlarına və pedaqoji məqsədəuyğunluğa uyğun olaraq təşkil edilir. Bu fəaliyyətlər şagirdlərdə biologiyaya marağın gücləndirilməsinə, müşahidə, araşdırma, müqayisə, ümumiləşdirmə, təqdimetmə və biologiya biliklərini real həyatla əlaqələndirmə bacarıqlarının inkişafına xidmət etməlidir.

14.2. Layihə və tədqiqat fəaliyyəti yalnız məlumat toplama ilə məhdudlaşmamalı, canlıların quruluşunun, dəyişikliklərin, qarşılıqlı əlaqələrin, sağlamlıq və ekoloji məsələlərin araşdırılmasına, nəticələrin əsaslandırılmasına və tətbiq imkanlarının göstərilməsinə yönəldilməlidir. Biologiya kurikulumu da müşahidə, araşdırma və əsaslandırılmış nəticə çıxarma xəttini güclü vurğulayır.

14.3. Layihə, tədqiqat və yaradıcı fəaliyyətlərin mövzuları seçilərkən onların biologiya fənninin məzmunu ilə birbaşa bağlılığı, şagirdlər üçün anlaşıqlılığı, praktik əhəmiyyəti, müşahidə və ya araşdırma imkanı, məktəbin resursları və təhlükəsiz təşkili imkanları nəzərə alınmalıdır.

14.4. Layihə, tədqiqat və yaradıcı fəaliyyətlər fərdi, cütlərlə və ya qrup şəklində təşkil oluna bilər. Fəaliyyət forması müəyyən edilərkən mövzunun xarakteri, işin həcmi, şagirdlərin hazırlıq səviyyəsi, əməkdaşlıq imkanları və gözlənilən nəticələr nəzərə alınmalıdır.

14.5. Layihə xarakterli fəaliyyətlərə təqdimatlar, poster və stend hazırlanması, model və sxemlərin tərtibi, mövzu üzrə nümayiş materiallarının hazırlanması və digər uyğun iş formaları; tədqiqat xarakterli fəaliyyətlərə müşahidə aparılması, sadə müqayisələrin həyata keçirilməsi, dəyişikliklərin izlənilməsi, nəticələrin qeydə alınması, məlumatların toplanması və ümumiləşdirilməsi; yaradıcı fəaliyyətlərə isə bioloji anlayışların sxem, model, poster, qrafik təqdimat, sərgi materialı, izahlı çıxış və digər uyğun formalarda təqdim edilməsi aid edilə bilər.

14.6. Layihə və tədqiqat fəaliyyəti planlaşdırılarkən işin mövzusu, məqsədi, icra müddəti, mərhələləri, iştirakçıları, məsul şəxsləri, istifadə olunacaq vasitələr, təqdimat forması və gözlənilən nəticələr əvvəlcədən müəyyən edilməlidir. Bu fəaliyyətlər, bir qayda olaraq, mövzunun seçilməsi, məqsədin dəqiqləşdirilməsi, işin planlaşdırılması, müşahidə və ya məlumat toplama, nəticələrin ümumiləşdirilməsi və yekun təqdimetmə mərhələləri üzrə təşkil olunur.

14.7. Müəllim layihə, tədqiqat və yaradıcı fəaliyyətlər zamanı mövzunun dəqiqləşdirilməsi, işin mərhələləşdirilməsi, müşahidə və ya məlumat toplama qaydasının izahı, nəticələrin sistemləşdirilməsi və təqdimatın hazırlanması ilə bağlı şagirdlərə metodik dəstək göstərməlidir. Bu dəstək şagirdlərin müstəqil düşünməsini, təşəbbüs göstərməsini, nəticə çıxarmasını və işin məzmununa məsuliyyətlə yanaşmasını zəiflətməməlidir.

14.8. Layihə, tədqiqat və yaradıcı fəaliyyətlərin nəticələri yazılı mətn, qısa hesabat, təqdimat, poster, model, sxem, müşahidə cədvəli, sərgi materialı, sinifdaxili çıxış və ya digər uyğun formalarda təqdim oluna bilər.

14.9. Bu fəaliyyətlər planlaşdırılarkən şagirdlərin hazırlıq səviyyəsi nəzərə alınmalı, zərurət olduqda mövzu seçimi, tapşırığın həcmi, icra ardıcıllığı, istifadə olunacaq vasitələr və təqdimat forması diferensial şəkildə müəyyən edilməlidir. Əlavə dəstəyə ehtiyacı olan şagirdlər üçün daha sadə və mərhələli iş formaları, hazırlıq səviyyəsi və marağı yüksək olan şagirdlər üçün isə daha geniş araşdırma, təqdimat və müşahidə xarakterli tapşırıqlar müəyyən edilə bilər. Dövlət standartlarının şagirdyönümlülük və nəticəyönlülük xətti bunu dəstəkləyir.

14.10. Zərurət olduqda layihə və tədqiqat fəaliyyəti digər fənlərlə əlaqəli şəkildə təşkil oluna bilər. Belə hallarda biologiyanın kimya, fizika, coğrafiya, sağlamlıq, ekologiya və gündəlik həyatla bağlılığı aydın şəkildə göstərilməlidir. Kurikulum biologiya məzmununun həyatla və əlaqəli sahələrlə bağlanmasına xüsusi əhəmiyyət verir.

14.11. Layihə, tədqiqat və yaradıcı fəaliyyətlər zamanı şagirdlərin mövzuya uyğunluğu, işin məqsədini anlaması, müşahidə və məlumatla işləmə bacarığı, nəticələri ümumiləşdirməsi, təqdimat mədəniyyəti, yaradıcı yanaşması və məsuliyyət səviyyəsi müəllim tərəfindən izlənilməli və ümumi təhlildə nəzərə alınmalıdır.

15. Monitorinq, qiymətləndirmə və nəticələrin təhlili

15.1. Biologiya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən fəaliyyətlərin məqsəd və vəzifələrə uyğunluğunu, icra vəziyyətini, nəticəyönlülüyünü və tədrisə təsirini müəyyən etmək məqsədilə monitorinq, qiymətləndirmə və nəticələrin təhlili sistemli şəkildə təşkil edilir. Bu proses yalnız tədbirin keçirilib-keçirilmədiyini deyil, fəaliyyətlərin keyfiyyətini, əldə olunan nəticələri və onların tədris prosesinə təsirini də əhatə etməlidir.

15.2. Monitorinq, qiymətləndirmə və təhlilin əsas məqsədi biologiya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən fəaliyyətlərin səmərəliliyini, şagirdlərin iştirak və inkişaf səviyyəsini, müəllimlərin metodik fəaliyyətinin nəticələrini, tətbiq olunan iş formalarının uyğunluğunu və sonrakı fəaliyyətlər üçün inkişaf istiqamətlərini müəyyən etməkdir.

15.3. Monitorinq və qiymətləndirmə zamanı iştirak səviyyəsi, fəaliyyətlərin plan üzrə icra vəziyyəti, şagirdlərin bilik və bacarıq göstəriciləri, müşahidə və praktik fəaliyyətlərdə fəallıq, layihə və təqdimatların keyfiyyəti, metodik tədbirlərin səmərəliliyi, resurslardan istifadə vəziyyəti və ümumi təşkilati nəticələr əsas göstəricilər kimi nəzərə alınmalıdır.

15.4. Biologiya fənn aylığı üzrə monitorinq və qiymətləndirmə açıq dərslər, müşahidə və müqayisə işləri, praktik və laborator fəaliyyətlər, layihə və tədqiqat işləri, təqdimatlar, test yoxlamaları, yazı işləri, sorğular, bilik yarışları, metodik tədbirlər və digər uyğun fəaliyyətlər üzrə aparıla bilər. Hər bir istiqamət üzrə nəzarət olunacaq göstəricilər, istifadə ediləcək vasitələr, məlumat toplama üsulları, müşahidə meyarları, ümumiləşdirmə forması və nəticələrin təqdim edilmə qaydası əvvəlcədən müəyyən edilməlidir.

15.5. Zərurət olduqda aylığın əvvəlində diaqnostik xarakterli məlumatlar toplanıla, aylıq müddətində aralıq izləmə aparıla və yekunda əldə olunan nəticələrlə müqayisə edilə bilər. Bu yanaşma şagirdlərin inkişaf dinamikasını və fəaliyyətlərin real təsirini daha aydın müəyyən etməyə imkan verir.

15.6. Şagirdlərin qiymətləndirilməsi zamanı yalnız nəzəri biliklərin səviyyəsi deyil, həm də canlıları müqayisə etmək, müşahidə aparmaq, nəticələri ümumiləşdirmək, bioloji prosesləri izah etmək, əlaqələri şərh etmək, sağlamlıq və ətraf mühitlə bağlı mülahizələr irəli sürmək bacarıqları nəzərə alınmalıdır. Praktik və laborator fəaliyyətlərdə tapşırığın anlaşılması, iş mərhələlərinin gözlənilməsi, vasitələrdən düzgün istifadə, təhlükəsizlik və gigiyena qaydalarına əməl, müşahidə nəticələrinin qeydi, izah və ümumiləşdirmə; layihə, tədqiqat və yaradıcı fəaliyyətlərdə isə mövzunun uyğunluğu, məzmunla işləmə səviyyəsi, nəticələrin əsaslandırılması, təqdimatın aydınlığı, müstəqillik və yaradıcı yanaşma diqqətdə saxlanılmalıdır. Bu yanaşma biologiya kurikulumunda göstərilən bacarıq və nəticələr xətti ilə uyğun gəlir.

15.7. Açıq dərslər, nümunəvi məşğələlər və digər metodik tədbirlər üzrə monitorinq zamanı fəaliyyətin məqsədəuyğunluğu, mövzunun tədris keyfiyyəti, şagird fəallığı, istifadə olunan resursların uyğunluğu, tətbiq edilən yanaşmaların səmərəliliyi və metodik baxımdan əhəmiyyətli nəticələr təhlil edilməlidir. Sorğular və digər rəy toplama vasitələri isə fəaliyyətlərə münasibətin, şagirdlərin maraq və iştirak motivasiyasının, təşkilati vəziyyətin və ümumi məmnunluğun öyrənilməsi məqsədilə istifadə oluna bilər.

15.8. Monitorinq, qiymətləndirmə və təhlil prosesi aylıq müddətində mövcud çatışmazlıqların operativ aşkar olunmasına, fəaliyyətlərin təkmilləşdirilməsinə və zərurət olduqda təşkilati və metodik düzəlişlərin aparılmasına xidmət etməlidir. Toplanmış məlumatlar ümumiləşdirilərkən aylığın ümumi məqsədlərinə nailolma səviyyəsi, fəaliyyətlər arasında əlaqə, resurslardan istifadə vəziyyəti, şagirdlərin inkişaf dinamikası və metodik əhəmiyyəti də nəzərə alınmalıdır.

15.9. Nəticələrin təhlili zamanı güclü tərəflər, çətinliklər, əlavə dəstək tələb edən istiqamətlər, inkişaf potensialı yüksək olan sahələr, resurs ehtiyacları, təhlükəsizlik və gigiyena ilə bağlı müşahidələr, eləcə də metodik baxımdan gücləndirilməli məqamlar ayrıca müəyyən edilməlidir. Əlavə dəstəyə ehtiyacı olan şagirdlər, praktik fəaliyyətlərdə çətinlik yaşayan sinif və ya qruplar, metodik baxımdan dəstək tələb edən istiqamətlər və resurs təminatı ilə bağlı ehtiyaclar ayrıca qeyd olunmalı və sonrakı işdə nəzərə alınmalıdır.

15.10. Monitorinq, qiymətləndirmə və təhlil nəticələri sonrakı tədris fəaliyyətlərinin planlaşdırılmasında, diferensial yanaşmanın tətbiqində, müəllimlərin metodik fəaliyyətinin təşkilində, resurs təminatının yaxşılaşdırılmasında və növbəti fənn aylıqlarının hazırlanmasında istifadə olunmalıdır. Bu fəaliyyət obyektivlik, şəffaflıq, məqsədyönlülük, inkişafyönlülük, pedaqoji uyğunluq və nəticəyönlülük prinsipləri əsasında həyata keçirilməli, zərurət olduqda arayış, ümumiləşdirici qeyd, təhlil materialı, müqayisəli cədvəl, qısa hesabat, təqdimat və digər uyğun sənədlərlə rəsmiləşdirilməlidir.

16. Sənədləşdirmə, yekunlaşdırma və həvəsləndirmə

16.1. Biologiya fənn aylığının planlaşdırılması, təşkili, keçirilməsi, monitorinqi, qiymətləndirilməsi, yekunlaşdırılması və nəticələrinin ümumiləşdirilməsi ilə bağlı fəaliyyətlər aidiyyəti qaydada sənədləşdirilməli, hesabatlılıq təmin olunmalıdır.

16.2. Sənədləşdirmənin əsas məqsədi biologiya fənn aylığı üzrə fəaliyyətlərin planlılığını, icra vəziyyətini, nəticəyönlülüyünü, izlənilə bilməsini, idarə olunmasını və sonrakı istifadəsini təmin etməkdir.

16.3. Biologiya fənn aylığı üzrə sənədləşdirmə materiallarına məktəb direktorunun əmri, tədbirlər planı, aylıq qrafik, məsuliyyət bölgüsü, müşahidə və qeyd formaları, laborator iş vərəqləri, qiymətləndirmə materialları, təqdimatlar, layihə və fəaliyyət məhsulları, foto materiallar, arayışlar və yekun hesabat daxil edilə bilər.

16.4. Biologiya fənn aylığının keçirilməsi məktəb direktorunun müvafiq əmri ilə rəsmiləşdirilməli, həmin əmrdə aylığın keçirilmə müddəti, məqsədi, əsas fəaliyyət istiqamətləri, məsul şəxslər və ümumi nəzarət qaydası göstərilməlidir. Tədbirlər planında isə hər bir fəaliyyətin adı, məqsədi, mövzusu, tarixi, keçirilmə forması, iştirakçıları, məsul şəxsləri, istifadə olunacaq resurslar və gözlənilən nəticələri aydın şəkildə əks etdirilməlidir.

16.5. Zərurət olduqda açıq dərslər, müşahidə və praktik fəaliyyətlər, layihə və təqdimatlar, yarışlar, yekun tədbirlər və digər əsas fəaliyyətlər üzrə ayrıca proqram, qısa işçi plan, ssenari, müşahidə forması, qiymətləndirmə materialı, təhlil cədvəli, arayış və digər dəstəkləyici sənədlər hazırlanmalı, aidiyyəti qaydada toplanmalı və sistemləşdirilməlidir.

16.6. Sənədləşdirmə prosesi artıq və təkrarlanan material yığımına səbəb olmamalı, yalnız fəaliyyətlərin təşkili, gedişi, nəticələri və praktiki əhəmiyyətini əks etdirən zəruri sənədlər hazırlanmalı və saxlanılmalıdır. Biologiya fənn aylığı üzrə sənədlər kağız və ya elektron formada məktəbdə qəbul olunmuş qaydalara uyğun şəkildə toplanmalı, sistemləşdirilməli, saxlanılmalı və zərurət olduqda istifadəyə təqdim edilməlidir.

16.7. Biologiya fənn aylığının yekunlaşdırılması görülmüş işlərin ümumiləşdirilməsi, əldə olunmuş nəticələrin dəyərləndirilməsi, fərqlənən fəaliyyət nümunələrinin müəyyən edilməsi, güclü tərəflərin, çətinliklərin, inkişaf ehtiyaclarının və sonrakı fəaliyyətlər üçün məqsədəuyğun təkliflərin dəqiqləşdirilməsi məqsədilə həyata keçirilir.

16.8. Biologiya fənn aylığının yekunlaşdırılması məqsədilə ümumiləşdirici təqdimat, hesabat xarakterli görüş, sərgi, fəaliyyət məhsullarının nümayişi, nəticələrin paylaşılması, bilik yarışı, yekun tədbir və ya “Biologiya gecəsi” təşkil oluna bilər.

16.9. Biologiya fənn aylığının yekununda formalaşan nəticələr sonrakı tədris planlaşdırılmasında, metodik işin təşkilində, diferensial yanaşmanın tətbiqində, resurs təminatının yaxşılaşdırılmasında və növbəti fənn aylıqlarının hazırlanmasında nəzərə alınmalıdır.

16.10. Həvəsləndirmə zamanı biologiya fənn aylığı çərçivəsində fəallıq göstərən, məsuliyyətlə iştirak edən, yaradıcı yanaşma nümayiş etdirən, layihə, təqdimat, müşahidə, praktik və laborator fəaliyyətlərdə fərqlənən şagirdlər, müəllimlər, qruplar və fəaliyyət nümunələri məktəbdaxili qaydada seçilə bilər.

16.11. Həvəsləndirmə formalarına təşəkkür, diplom, fəxri fərman, sertifikat, məktəbdaxili elan, təqdimat zamanı fərqləndirmə, fəaliyyət nümunəsinin nümayiş etdirilməsi və digər uyğun stimullaşdırıcı vasitələr daxil edilə bilər. Həvəsləndirmə zamanı obyektivlik, şəffaflıq, ədalətlilik, etik davranış, ayrı-seçkiliyə yol verilməməsi və iştirakçıların ləyaqətinə hörmət prinsipləri gözlənilməlidir.

16.12. Sənədləşdirmə, yekunlaşdırma və həvəsləndirmə biologiya fənn aylığının planlı, şəffaf, izlənilə bilən, idarə oluna bilən və nəticələri sonrakı tədris və metodik fəaliyyətdə istifadə olunan iş forması kimi təşkil edilməsini təmin edən əsas istiqamətlərdən biridir.

17. Yekun müddəalar

   17.1. Bu Əsasnamə ______________________________ ümumi təhsil müəssisəsinin Pedaqoji Şurasında müzakirə olunaraq qəbul edilir və məktəb direktorunun əmri ilə təsdiq edildiyi tarixdən qüvvəyə minir.

17.2. Bu Əsasnamə məktəbdə biologiya fənn aylığının planlaşdırılması, təşkili, keçirilməsi, monitorinqi, qiymətləndirilməsi, sənədləşdirilməsi, yekunlaşdırılması və nəticələrinin sonrakı fəaliyyətlərdə nəzərə alınması üçün əsas daxili normativ sənəd hesab olunur.

17.3. Bu Əsasnamənin müddəaları biologiya fənn aylığının təşkili və keçirilməsinə cəlb olunan məktəb rəhbərliyi, təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini, biologiya müəllimləri, fənn metodbirləşməsi və digər aidiyyəti şəxslər tərəfindən rəhbər tutulmalıdır.

17.4. Bu Əsasnamənin icrasına ümumi nəzarət məktəb direktoru tərəfindən həyata keçirilir.

17.5. Bu Əsasnamənin müddəalarının icrasının təşkili, əlaqələndirilməsi, icra vəziyyətinin izlənilməsi və aidiyyəti məsələlərin operativ tənzimlənməsi təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini və biologiya müəllimləri tərəfindən öz səlahiyyətləri çərçivəsində təmin edilir.

17.6. Biologiya fənn aylığı ilə bağlı hazırlanmış əmrlər, tədbirlər planları, qrafiklər, proqramlar, işçi sənədlər, arayışlar, yekun materiallar və digər aidiyyəti sənədlər bu Əsasnamənin müddəalarına uyğun tərtib edilməli və tətbiq olunmalıdır.

17.7. Bu Əsasnamənin tətbiqi zamanı onun müddəaları məktəbin daxili idarəetmə sənədləri, iş rejimi, təhlükəsizlik, gigiyena, bioetik tələblər və kargüzarlıq qaydaları ilə uzlaşdırılmış şəkildə həyata keçirilməlidir.

17.8. Bu Əsasnamədə birbaşa nəzərdə tutulmayan, lakin biologiya fənn aylığının məqsəd və vəzifələrinə uyğun olan təşkilati, metodik və praktik məsələlər məktəbin daxili idarəetmə qaydaları və aidiyyəti qərarlar əsasında tənzimlənə bilər.

17.9. Bu Əsasnamənin tətbiqi zamanı əldə olunan təcrübə, müəyyən edilən ehtiyaclar, aşkar olunan çətinliklər və inkişaf istiqamətləri zərurət olduqda onun təkmilləşdirilməsi zamanı nəzərə alınmalıdır.

17.10. Bu Əsasnaməyə dəyişiklik və əlavələr zərurət yarandıqda məktəbin Pedaqoji Şurasında müzakirə olunaraq qəbul edilir və direktorun əmri ilə təsdiq edilir.

17.11. Bu Əsasnamə məktəbdaxili istifadə üçün nəzərdə tutulur və onun müddəalarına əməl olunması biologiya fənn aylığının məqsədyönlü, planlı, təhlükəsiz, səmərəli və nəticəyönlü şəkildə təşkil edilməsinin əsas şərtlərindən biri hesab olunur.

Təsdiq edirəm:

Direktor:                                                    ______________________

M.Y.