Fizika Fənn Aylığı haqqında Əsasnamə +pdf-lər

 Fizika Fənn Aylığı haqqında Əsasnamə

(____________________________________________ tam orta ümumi təhsil məktəbinin
Pedaqoji Şurasının “_” __________ 20-ci il tarixli, ___ nömrəli qərarı ilə qəbul edilmiş, məktəb direktorunun __________tarixli, ___№-li əmri ilə təsdiq edilmişdir)

   1. Ümumi müddəalar

1.1. Bu Əsasnamə ümumi təhsil müəssisəsində fizika fənn aylığının planlaşdırılması, təşkili, keçirilməsi, idarə olunması, monitorinqi, qiymətləndirilməsi, sənədləşdirilməsi, yekunlaşdırılması və nəticələrinin sonrakı fəaliyyətlərdə nəzərə alınması qaydasını müəyyən edir.

1.2. Fizika fənn aylığı məktəbdə fizika fənninin tədrisini dəstəkləyən, şagirdlərin fənnə marağını artıran və onların fizika üzrə təlim nəticələrinə nail olmasına kömək edən planlı və məqsədyönlü fəaliyyətlər sistemidir. Bu fəaliyyətlər şagirdlərdə müşahidə, ölçmə, müqayisə, təhlil, ümumiləşdirmə, izah etmə, tətbiqetmə və təqdimetmə bacarıqlarının inkişafına, fiziki hadisə və proseslərin mahiyyətinin dərk olunmasına və fizika elminin həyatla əlaqəsinin anlaşılmasına xidmət etməlidir. Fizika kurikulumu da fənnin məqsədini məhz bu istiqamətdə qurur.

1.3. Fizika fənn aylığı tədris və sinifdənkənar fəaliyyətlərin qarşılıqlı əlaqəsi əsasında təşkil olunur və məktəbin təlim-tərbiyə işinin tərkib hissəsi hesab edilir.

1.4. Fizika fənn aylığı fizika dərslərini əvəz etmir, onları tamamlayır, zənginləşdirir və şagirdlərin əldə etdikləri bilik və bacarıqların tətbiqinə şərait yaradır.

1.5. Fizika fənn aylığı məktəbin illik fəaliyyət planına, fənn metodbirləşməsinin iş planına, bu Əsasnaməyə və digər məktəbdaxili təşkilati sənədlərə uyğun təşkil edilir.

1.6. Fizika fənn aylığı çərçivəsində keçirilən bütün fəaliyyətlərdə şagirdlərin yaş və hazırlıq səviyyəsi, məktəbin maddi-texniki imkanları, təhlükəsizlik tələbləri, inklüziv yanaşma və pedaqoji məqsədəuyğunluq nəzərə alınmalıdır. Ümumi təhsil üzrə dövlət standartları da təlimin şagirdyönlü, nəticəyönlü və təhlükəsiz şəraitdə qurulmasını əsas tələb kimi müəyyən edir.

1.7. Bu Əsasnamənin müddəaları fizika fənn aylığının təşkili və icrasında iştirak edən bütün aidiyyəti şəxslər üçün rəhbər xarakter daşıyır.

2. Normativ-hüquqi, təşkilati və metodik əsaslar

2.1. Fizika fənn aylığı Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına, “Təhsil haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa, “Ümumi təhsil haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa, ümumi təhsil sahəsində qüvvədə olan digər normativ hüquqi sənədlərə, ümumi təhsil pilləsinin dövlət standartlarına, fizika fənni üzrə qüvvədə olan təhsil proqramına, məktəbin nizamnaməsinə və məktəbdaxili idarəetmə sənədlərinə uyğun olaraq təşkil edilir.

2.2. Fizika fənn aylığının keçirilməsi məktəbin Pedaqoji Şurasının müvafiq qərarı və direktorun əmri ilə rəsmiləşdirilir. Həmin əmrdə aylığın keçirilmə müddəti, əsas fəaliyyət istiqamətləri, məsul şəxslər, icraya nəzarət qaydası və yekun ümumiləşdirmə ilə bağlı tələblər göstərilir. Dövlət standartlarında idarəetmə, məsuliyyətin bölüşdürülməsi və hesabatlılıq məktəbdaxili fəaliyyətlərin əsas tələbləri kimi müəyyən edilir.

2.3. Fizika fənn aylığının təşkili zamanı məktəbin illik fəaliyyət planı, fənn metodbirləşməsinin iş planı, tədrisin təşkili ilə bağlı daxili sənədlər, məktəbdaxili monitorinq və qiymətləndirmə materialları, əvvəlki fəaliyyətlərin təhlil nəticələri və mövcud resurs imkanları nəzərə alınır. Bu yanaşma fəaliyyətlərin planlı, ardıcıl və nəticəyönlü təşkilinə xidmət edir.

2.4. Fizika fənn aylığının metodik əsası fizika fənni üzrə müəyyən edilmiş məqsəd, təlim nəticələri, məzmun xətləri və bacarıq yönümlü yanaşmaya söykənir. Bu baxımdan fəaliyyətlər müşahidə, ölçmə, eksperiment, müqayisə, izah, tətbiqetmə və ümumiləşdirmə bacarıqlarının inkişafına, fiziki hadisə və proseslərin səbəb-nəticə əlaqələri əsasında dərk edilməsinə və fizika biliklərinin həyatla əlaqələndirilməsinə istiqamətlənməlidir. Fizika kurikulumu da fənnin məhz bu məntiq üzrə tədrisini əsas götürür.

2.5. Fizika fənn aylığının planlaşdırılması və keçirilməsi zamanı şagirdlərin yalnız nəzəri biliklərinin möhkəmləndirilməsi deyil, həm də onların praktik fəaliyyətə cəlb olunması, fiziki qanun və qanunauyğunluqları tətbiq etməsi, müşahidə və ölçmə nəticələrini təhlil etməsi, fiziki biliklərdən gündəlik həyatda istifadə etməsi və fizikanın digər sahələrlə bağlılığını dərk etməsi əsas götürülür. Bu xətt fizika kurikulumunda verilən ümumi təlim nəticələri və tətbiqyönlü yanaşma ilə uyğun gəlir.

2.6. Fizika fənn aylığının təşkili və keçirilməsi zamanı məktəbdə mövcud maddi-texniki resurslardan, laborator və təcrübə avadanlıqlarından, əyani və rəqəmsal materiallardan səmərəli istifadə olunmalıdır. Laborator və praktik fəaliyyətlər yalnız mövcud şəraitə uyğun seçilməli, təhlükəsizlik tələbləri gözlənilməli və müəllim nəzarəti altında həyata keçirilməlidir. Dövlət standartları zəruri maddi-texniki və tədris bazasının yaradılmasını, fizika kurikulumu isə praktik fəaliyyətlərin təhlükəsiz təşkili və nəticəyönlü istifadəsini vacib şərt kimi göstərir.

2.7. Fizika fənn aylığı üzrə planlaşdırma və icra prosesində şagird nailiyyətlərinin izlənilməsi, fəaliyyətlərin nəticələrinin qiymətləndirilməsi və əldə olunan məlumatların sonrakı işin planlaşdırılmasında nəzərə alınması təmin edilməlidir. Bu, dövlət standartlarının nəticəyönlülük və hesabatlılıq prinsiplərinə, fizika kurikulumunun isə monitorinq və qiymətləndirmə məntiqinə uyğundur.

3. Fizika fənn aylığının məqsədi

3.1. Fizika fənn aylığının məqsədi məktəbdə fizika fənninin tədrisinin keyfiyyətini yüksəltmək, şagirdlərin fizika üzrə təlim nəticələrinə nailolma səviyyəsini artırmaq və onlarda fiziki hadisə və proseslərin mahiyyəti barədə düzgün, aydın və sistemli təsəvvür formalaşdırmaqdan ibarətdir.

3.2. Fizika fənn aylığı şagirdlərdə müşahidə, ölçmə, təhlil, ümumiləşdirmə, mülahizə yürütmə, izah etmə, tətbiqetmə və təqdimetmə bacarıqlarının inkişafına xidmət edir.

3.3. Fizika fənn aylığı vasitəsilə şagirdlərdə fizika elminin təbiət hadisələrinin izahında, texniki və məişət sahələrində, gündəlik həyatda və digər elm sahələri ilə əlaqədə roluna dair anlayışın gücləndirilməsi nəzərdə tutulur.

3.4. Fizika fənn aylığı məktəbdə fizika fənni üzrə inkişafyönlü, təhlükəsiz və tətbiqyönlü öyrənmə mühitinin gücləndirilməsinə xidmət edir.

4. Fizika fənn aylığının vəzifələri

4.1. Fizika fənn aylığının əsas vəzifəsi şagirdlərdə fiziki hadisələri müşahidə etmək, onları müqayisə etmək, başvermə səbəblərini müəyyənləşdirmək, nəticələri ümumiləşdirmək və müvafiq fiziki anlayış, qanun və qanunauyğunluqlar əsasında şərh etmək bacarıqlarını inkişaf etdirməkdir. Fizika kurikulumu da müşahidə, ölçmə, izah, tətbiq və ümumiləşdirmə bacarıqlarını fənnin əsas nəticə xətləri kimi təqdim edir.

4.2. Fizika fənn aylığı çərçivəsində şagirdlərin fiziki kəmiyyətləri ölçmək, ölçmə nəticələrini şərh etmək, onları gündəlik həyat hadisələri ilə əlaqələndirmək və praktik vəziyyətlərdə tətbiq etmək bacarıqlarının gücləndirilməsi təmin edilməlidir. Bu yanaşma fizika kurikulumunun tətbiqyönlü və nəticəyönlü məntiqi ilə uyğunluq təşkil edir.

4.3. Fizika fənn aylığının vəzifələrinə fizika fənni üzrə müşahidə, ölçmə, eksperiment, təhlil, təqdimetmə, sadə tədqiqat və praktik tətbiq bacarıqlarını inkişaf etdirən fəaliyyətlərin təşkili daxildir. Bu məqsədlə açıq dərslər, nümunəvi məşğələlər, müşahidə və ölçmə işləri, praktik və laborator fəaliyyətlər, təqdimatlar, sərgilər, layihələr, bilik yarışları və digər pedaqoji baxımdan məqsədəuyğun tədbirlərdən istifadə oluna bilər. Fizika kurikulumu fənnin praktik xarakterini və eksperiment yönümlü təlimi xüsusi vurğulayır.

4.4. Fizika fənn aylığı şagirdlərin fənn üzrə bilik və bacarıqlarının öyrənilməsi, onların inkişaf dinamikasının müəyyənləşdirilməsi və əldə olunan nəticələr əsasında sonrakı işin planlaşdırılması üçün monitorinqlərin, test yoxlamalarının, yazı işlərinin, sorğuların və digər uyğun qiymətləndirmə vasitələrinin tətbiqinə imkan yaratmalıdır. Dövlət standartlarında və fizika kurikulumunda nəticəyönlülük və qiymətləndirmənin planlaşdırma ilə əlaqəsi əsas prinsip kimi təqdim olunur.

4.5. Fizika fənn aylığının vəzifələrindən biri istedadlı və fənnə marağı yüksək olan şagirdlərin aşkar edilməsi, onların yaradıcılıq və tədqiqat yönümlü fəaliyyətlərə daha fəal cəlb olunmasının təmin edilməsidir. Dövlət standartları da təlimin şagirdyönlü və inkişafetdirici şəkildə qurulmasını tələb edir.

4.6. Fizika fənn aylığı zamanı fənn üzrə çətinlik yaşayan və əlavə dəstəyə ehtiyacı olan şagirdlərlə məqsədyönlü işin təşkili, onların öyrənmə ehtiyaclarının müəyyənləşdirilməsi və bu ehtiyaclara uyğun dəstək tədbirlərinin həyata keçirilməsi təmin edilməlidir. Dövlət standartlarında bərabər imkanların yaradılması və təlimin şagirdlərin xüsusiyyətlərinə uyğun qurulması ayrıca vurğulanır.

4.7. Fizika fənn aylığı məktəbdə fizika müəllimlərinin metodik əməkdaşlığının gücləndirilməsinə, uğurlu təcrübələrin paylaşılmasına, tədris prosesində istifadə olunan yanaşma və vasitələrin təkmilləşdirilməsinə xidmət etməlidir. Fizika kurikulumu və dövlət standartları təlimin inkişafetdirici və keyfiyyətyönlü təşkilində müəllimin metodik fəaliyyətinə xüsusi əhəmiyyət verir.

4.8. Fizika fənn aylığı çərçivəsində fizika fənninin riyaziyyat, kimya, biologiya, coğrafiya, informatika və digər sahələrlə qarşılıqlı əlaqəsi göstərilməli, fənlərarası yanaşma dəstəklənməli, fizika biliklərinin həyat və texnika ilə bağlılığı şagirdlər üçün aydınlaşdırılmalıdır. Dövlət standartlarında inteqrativlik, fizika kurikulumunda isə fənlərarası əlaqə təlimin mühüm metodik istiqamətlərindən biri kimi təqdim olunur.

4.9. Fizika fənn aylığının vəzifələrinə keçirilən fəaliyyətlərin məqsədəuyğun şəkildə sənədləşdirilməsi, nəticələrinin təhlil olunması, yekun hesabatın hazırlanması və növbəti mərhələ üçün təkliflərin formalaşdırılması da daxildir. Dövlət standartları məktəbdaxili fəaliyyətlərdə hesabatlılıq və inkişafın izlənilməsini əsas idarəetmə tələbi kimi müəyyən edir.

5. Fizika fənn aylığının təşkili prinsipləri

5.1. Fizika fənn aylığı məqsədyönlülük, planlılıq, sistemlilik, pedaqoji məqsədəuyğunluq, nəticəyönlülük və davamlı inkişaf prinsipləri əsasında təşkil edilir. Fizika kurikulumu da təlimin nəticəyönlü və inkişafetdirici məntiqdə qurulmasını əsas götürür.

5.2. Fizika fənn aylığı təlim nəticələrinə uyğun, şagirdyönlü və yaşauyğun şəkildə planlaşdırılmalı, fəaliyyətlərin seçilməsində şagirdlərin təhsil səviyyəsi, hazırlıq imkanları, maraqları və öyrənmə ehtiyacları nəzərə alınmalıdır. Dövlət standartları təlimdə bütün şagirdlər üçün bərabər imkanların yaradılmasını və pedaqoji prosesin onların xüsusiyyətlərinə uyğun qurulmasını tələb edir.

5.3. Fizika fənn aylığında diferensial yanaşma təmin edilməli, tapşırıqların məzmunu, çətinlik dərəcəsi, icra forması və gözlənilən nəticələri şagirdlərin fərdi xüsusiyyətləri, bilik səviyyələri və öyrənmə ehtiyacları nəzərə alınmaqla müəyyən edilməlidir. Bu yanaşma dövlət standartlarının bərabər imkanlar və şəxsiyyətyönlülük prinsiplərinə uyğundur.

5.4. Fizika fənn aylığında keçirilən fəaliyyətlər praktikyönlü xarakter daşımalı, nəzəri biliklərin real həyat hadisələri, texniki vasitələr, gündəlik vəziyyətlər və tətbiqi nümunələrlə əlaqələndirilməsi təmin edilməlidir. Fizika kurikulumu fizika biliklərinin həyat və texnika ilə bağlılığının şagirdlər tərəfindən dərk olunmasını əsas istiqamətlərdən biri kimi təqdim edir.

5.5. Fizika fənn aylığında eksperiment, müşahidə, ölçmə, praktik və laborator işlər yalnız tədris məqsədinə uyğun seçilməli, şagirdlərin öyrənməsinə, düşünməsinə, nəticə çıxarmasına və fizika biliklərini tətbiq etməsinə xidmət etməlidir. Fizika kurikulumu müşahidə, ölçmə və eksperimentin fənnin əsas metodik dayaqlarından biri olduğunu vurğulayır.

5.6. Fizika fənn aylığında təhlükəsizlik tələblərinə ciddi əməl olunmalı, istifadə edilən avadanlıq, cihaz, elektrik, istilik, mexaniki və digər vasitələrlə iş zamanı təhlükəsizlik qaydaları rəhbər tutulmalıdır. Dövlət standartları təhlükəsiz təhsil mühitini, fizika kurikulumu isə praktik fəaliyyətlərin təhlükəsizlik şərtləri daxilində təşkilini vacib hesab edir.

5.7. Fizika fənn aylığında istifadə olunan resurslar məktəbin real imkanlarına uyğun seçilməli, maddi-texniki baza, vaxt bölgüsü, təşkilati şərait və təhlükəsiz tətbiq imkanı nəzərə alınmalıdır. Dövlət standartlarına görə ümumi təhsil müəssisələri kurikulumların icrası üçün zəruri maddi-texniki və tədris bazasına malik olmalıdır.

5.8. Fizika fənn aylığı inteqrativ yanaşma əsasında qurulmalı, fizika fənninin riyaziyyat, kimya, biologiya, coğrafiya, informatika və digər əlaqəli sahələrlə qarşılıqlı bağlılığı nəzərə alınmalıdır. Dövlət standartlarında inteqrativlik, fizika kurikulumunda isə fənlərarası əlaqə təlimin mühüm metodik istiqamətlərindən biri kimi təqdim olunur.

5.9. Fizika fənn aylığı çərçivəsində həyata keçirilən fəaliyyətlərdə inklüzivlik, bərabər iştirak imkanı, əməkdaşlıq, məsuliyyətlilik və obyektivlik prinsipləri gözlənilməlidir. Bu yanaşma dövlət standartlarının şagirdyönlülük və bərabər imkanlar tələbi ilə uyğunluq təşkil edir.

6. Fizika fənn aylığının təlim nəticələri ilə əlaqələndirilməsi

6.1. Fizika fənn aylığı üzrə təşkil olunan bütün fəaliyyətlər ümumi orta və tam orta təhsil səviyyələri üzrə fizika fənni üçün müəyyən edilmiş təlim nəticələrinə uyğun planlaşdırılır, onların məzmunu, forması və mürəkkəblik dərəcəsi sinif səviyyəsi, şagirdlərin hazırlıq imkanları və müvafiq məzmun xətləri nəzərə alınmaqla seçilir. Fizika kurikulumu da ümumi təlim nəticələrinin məzmun xətləri vasitəsilə reallaşdırıldığını göstərir.

6.2. Ümumi orta təhsil səviyyəsi üzrə fizika fənn aylığı çərçivəsində keçirilən fəaliyyətlər şagirdlərin aşağıdakı nəticələr üzrə inkişafını dəstəkləməlidir:
6.2.1. fiziki hadisələri müşahidə edir, təcrübələr aparır, nəticələri ümumiləşdirir və mülahizələr irəli sürür;
6.2.2. təbiət hadisələrinin başvermə səbəblərini müvafiq fiziki qanunlar əsasında şərh edir;
6.2.3. fiziki kəmiyyətləri ölçür və əldə etdiyi nəticələrdən gündəlik həyatda istifadə edir;
6.2.4. fizika elminin həyatla əlaqəsini şərh edir. Bu istiqamətlər fizika kurikulumunda ümumi orta təhsil səviyyəsi üçün müəyyən edilmiş nəticə xətti ilə uyğunluq təşkil edir.

6.3. Tam orta təhsil səviyyəsi üzrə fizika fənn aylığı çərçivəsində keçirilən fəaliyyətlər şagirdlərin aşağıdakı nəticələr üzrə bacarıqlarının möhkəmləndirilməsinə yönəldilməlidir:
6.3.1. fiziki qanun və qanunauyğunluqların mahiyyətini və xüsusiyyətlərini izah edir;
6.3.2. fiziki qanunların tətbiqi sahələrini şərh edir;
6.3.3. təcrübi və fikri eksperimentlərin nəticələrini dəyərləndirir. Bu istiqamətlər fizika kurikulumunda tam orta təhsil səviyyəsi üzrə nəzərdə tutulan ümumi nəticələrlə uyğun gəlir.

6.4. Fizika fənn aylığı üzrə keçirilən açıq dərslər, praktik və laborator məşğələlər, təqdimatlar, layihələr, test yoxlamaları, yazı işləri, sorğular, bilik yarışları və digər tədbirlər planlaşdırılarkən hər bir fəaliyyətin hansı təlim nəticəsinə xidmət etdiyi əvvəlcədən müəyyən edilməli və tədbirlər planında öz əksini tapmalıdır. Dövlət standartlarının nəticəyönlülük tələbi və fizika kurikulumunun planlaşdırma məntiqi bunu zəruri edir.

7. İştirakçılar, əhatə dairəsi və təşkilati çərçivə

7.1. Fizika fənn aylığının əsas iştirakçıları məktəb rəhbərliyi, təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini, fizika müəllimləri, fənn metodbirləşməsinin üzvləri və şagirdlərdir. Zərurət yarandıqda digər aidiyyəti müəllimlər, valideynlər və dəvət olunan şəxslər də fizika fənn aylığı çərçivəsində keçirilən fəaliyyətlərə cəlb oluna bilərlər.

7.2. Fizika fənn aylığının ümumi rəhbərliyi məktəb direktoru tərəfindən həyata keçirilir.

7.3. Fizika fənn aylığının təşkili üzrə əlaqələndirmə, tədbirlərin icrasına nəzarət, vaxt bölgüsünün tənzimlənməsi və sənədləşdirmə işinin izlənilməsi təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini tərəfindən həyata keçirilir.

7.4. Fizika fənn aylığının məzmununun hazırlanması, fəaliyyətlərin planlaşdırılması, tədbirlərin təşkili, icrası və ilkin təhlili fizika müəllimləri və fənn metodbirləşməsi tərəfindən təmin edilir.

7.5. Fizika fənn aylığı çərçivəsində fəaliyyətlər məktəbin təhsil səviyyələri, siniflər, paralellər və şagird qrupları üzrə diferensial qaydada planlaşdırıla və təşkil oluna bilər. Bütün tədbirlərin bütün siniflər üçün eyni formada keçirilməsi məcburi hesab edilmir.

7.6. Fizika fənn aylığı üzrə fəaliyyətlərin əhatə dairəsi müəyyən edilərkən tədbirin məqsədi, gözlənilən nəticələr, şagirdlərin yaş və hazırlıq səviyyəsi, məktəbin resurs imkanları, təhlükəsizlik tələbləri və təşkilati şəraiti nəzərə alınmalıdır. Dövlət standartları və fizika kurikulumu fəaliyyətlərin yaşauyğun, nəticəyönlü və mövcud şəraitə uyğun seçilməsini tələb edir.

7.7. Praktik, müşahidə, ölçmə və laborator xarakterli fəaliyyətlər yalnız uyğun maddi-texniki şərait, təhlükəsizlik tələbləri və pedaqoji məqsədəuyğunluq təmin edildikdə həyata keçirilir. Fizika kurikulumu müşahidə, ölçmə və eksperimentin fənnin əsas təlim vasitələrindən biri olduğunu vurğulayır.

7.8. Valideynlər fizika fənn aylığı çərçivəsində təşkil edilən bəzi tədbirlərə maarifləndirici, müşahidəedici və dəstəkləyici tərəf kimi cəlb oluna bilərlər.

7.9. Zərurət olduqda məktəbdaxili və ya məktəbdənkənar mütəxəssislər, aidiyyəti sahə nümayəndələri, məzunlar və digər şəxslər fizika fənn aylığının məqsədinə uyğun fəaliyyətlərə cəlb edilə bilərlər.

7.10. Fizika fənn aylığı çərçivəsində keçirilən yarış, müsabiqə, təqdimat və yekun tədbirlər üçün təşkilat komitəsi, işçi qrup və ya münsiflər heyəti yaradıla bilər.

8. Fizika fənn aylığı çərçivəsində əsas fəaliyyət istiqamətləri və iş formaları

8.1. Fizika fənn aylığı çərçivəsində keçirilən fəaliyyətlər fizika fənninin məqsəd və vəzifələrinə, təlim nəticələrinə, şagirdlərin yaş və hazırlıq səviyyəsinə, məktəbin maddi-texniki imkanlarına və pedaqoji məqsədəuyğunluğa uyğun olaraq müəyyən edilir.

8.2. Fizika fənn aylığı üzrə fəaliyyətlər tədris yönümlü, praktik və eksperimental yönümlü, tədqiqat və yaradıcı yönümlü, qiymətləndirmə və monitorinq yönümlü, metodik əməkdaşlıq yönümlü, eləcə də yekunlaşdırma və həvəsləndirmə yönümlü iş formalarını əhatə edə bilər.

8.3. Tədris yönümlü fəaliyyətlərə açıq dərslər, nümunəvi dərslər, mövzu üzrə təqdimat dərsləri, izahlı müzakirələr, ümumiləşdirici məşğələlər və fizika fənninin ayrı-ayrı mövzularına həsr olunmuş məqsədli təlim fəaliyyətləri daxildir.

8.4. Praktik və eksperimental yönümlü fəaliyyətlərə müşahidə işləri, ölçmə tapşırıqları, sadə və mürəkkəb təcrübələr, laborator məşğələlər, tətbiqi fizika xarakterli fəaliyyətlər, model və qurğu nümayişləri, mövzu üzrə praktik izahlar və digər uyğun iş formaları daxildir. Bu fəaliyyətlər şagirdlərdə müşahidə, ölçmə, müqayisə, ümumiləşdirmə, izah etmə və tətbiqetmə bacarıqlarının inkişafına xidmət etməlidir. Fizika kurikulumu müşahidə, ölçmə və eksperimentin fənnin əsas metodik dayaqlarından biri olduğunu vurğulayır.

8.5. Tədqiqat və yaradıcı yönümlü fəaliyyətlərə fərdi və qrup layihələri, təqdimatlar, maket və model hazırlığı, sxem və stendlərin tərtibi, mövzu üzrə araşdırmalar, tətbiqi xarakterli çıxışlar, fiziki hadisələrin izahına yönəlmiş yaradıcı işlər və digər uyğun fəaliyyətlər daxildir. Bu fəaliyyətlər şagirdlərin fizika fənni üzrə marağının, təşəbbüskarlığının, təqdimetmə bacarığının və müstəqil düşünmə vərdişlərinin inkişafına yönəldilməlidir.

8.6. Qiymətləndirmə və monitorinq yönümlü fəaliyyətlərə diaqnostik yoxlamalar, test tapşırıqları, yazı işləri, müşahidə nəticələrinin təhlili, praktik fəaliyyətlərin izlənilməsi, sorğular, ümumiləşdirici yoxlamalar və digər uyğun qiymətləndirmə tədbirləri daxildir. Bu fəaliyyətlər nəticələrin öyrənilməsi, çətinliklərin müəyyənləşdirilməsi və sonrakı işin daha məqsədli planlaşdırılması üçün istifadə olunmalıdır. Dövlət standartları nəticəyönlü və izlənilə bilən tədris prosesini tələb edir.

8.7. Metodik əməkdaşlıq yönümlü fəaliyyətlərə müəllimlər arasında qarşılıqlı dərs izləmə, təcrübə mübadiləsi, mövzu müzakirələri, metodik söhbətlər, seminarlar, dəyirmi masalar, birgə planlaşdırma işi və digər peşəkar əməkdaşlıq formaları daxildir. Bu fəaliyyətlər fizika fənninin tədrisində tətbiq olunan yanaşmaların, iş üsullarının, çətinliklərin və praktik həll yollarının müzakirəsinə xidmət etməlidir.

8.8. Yekunlaşdırma və həvəsləndirmə yönümlü fəaliyyətlərə ümumiləşdirici təqdimatlar, nəticələrin paylaşılması, bilik yarışları, müsabiqələr, sərgilər, “Fizika gecəsi”, fərqlənən iştirakçıların həvəsləndirilməsi və aylığın yekun tədbirləri daxildir.

8.9. Fizika fənn aylığı üzrə fəaliyyətlər planlaşdırılarkən hər bir tədbirin məqsədi, məzmunu, hədəf qrupu, keçirilmə forması, icra müddəti, məsul şəxsləri və gözlənilən nəticələri əvvəlcədən müəyyən edilməlidir.

8.10. Fizika fənn aylığı çərçivəsində fəaliyyətlər ayrı-ayrı siniflər, paralellər, qruplar və ya ümumməktəb səviyyəsində təşkil oluna bilər. Fəaliyyətin əhatə dairəsi müəyyən edilərkən mövzu, məqsəd, iştirakçıların sayı və məktəbin imkanları nəzərə alınmalıdır.

8.11. Fizika fənn aylığı çərçivəsində fənlərarası əlaqəni gücləndirən fəaliyyətlərə yer verilə bilər. Belə fəaliyyətlər zamanı fizikanın riyaziyyat, kimya, biologiya, coğrafiya, informatika, texnologiya və gündəlik həyatla bağlılığı aydın şəkildə göstərilməlidir. Fizika kurikulumu inteqrativliyi və həyatla əlaqəni mühüm metodik istiqamət kimi təqdim edir.

8.12. Fizika fənn aylığı üzrə keçirilən fəaliyyətlərin gedişi və nəticələri zərurət olduqda iş planı, proqram, ssenari, müşahidə vərəqi, qeyd forması, təqdimat materialı, foto və digər işçi sənədlərlə müşayiət oluna bilər.

8.13. Fizika fənn aylığı çərçivəsində həyata keçirilən bütün fəaliyyətlər yekunda ümumiləşdirilməli, əldə olunan nəticələr təhlil edilməli, müsbət təcrübələr seçilməli və növbəti fəaliyyətlərin planlaşdırılmasında nəzərə alınmalıdır. Dövlət standartlarında hesabatlılıq və inkişafın izlənilməsi məktəbdaxili fəaliyyətlərin əsas tələblərindən biri kimi göstərilir

9. Eksperiment, müşahidə və laborator fəaliyyətlərin təşkili

9.1. Fizika fənn aylığı çərçivəsində eksperiment, müşahidə və laborator fəaliyyətlər fizika fənninin məzmununa, təlim nəticələrinə, şagirdlərin yaş və hazırlıq səviyyəsinə, məktəbin maddi-texniki imkanlarına, təhlükəsizlik tələblərinə və pedaqoji məqsədəuyğunluğa uyğun olaraq təşkil edilir. Bu fəaliyyətlər fizika kurikulumunda nəzərdə tutulan müşahidə, ölçmə, eksperiment və nəticənin izahı xəttinə xidmət etməlidir.

9.2. Eksperiment, müşahidə və laborator fəaliyyətlərin əsas məqsədi şagirdlərdə fiziki hadisələri müşahidə etmək, sual vermək, fərziyyə irəli sürmək, ölçmə aparmaq, nəticələri müqayisə etmək, ümumiləşdirmək, səbəb-nəticə əlaqələrini müəyyənləşdirmək və müvafiq fiziki anlayışlar, qanunlar və qanunauyğunluqlar əsasında izah etmək bacarıqlarını inkişaf etdirməkdir. Fizika kurikulumu bu bacarıqları fənnin aparıcı nəticələri sırasında göstərir.

9.3. Eksperiment, müşahidə və laborator fəaliyyətlər planlaşdırılarkən hər bir fəaliyyət üzrə məqsəd, mövzu, istifadə olunacaq avadanlıq və vasitələr, icra ardıcıllığı, iştirak forması, müşahidə ediləcək göstəricilər, gözlənilən nəticələr və qiymətləndirmə yanaşması əvvəlcədən müəyyən edilməlidir. Dövlət standartlarında da pedaqoji prosesin nəticəyönlü və planlı qurulması tələb olunur.

9.4. Laborator və praktik fəaliyyətlərə başlamazdan əvvəl müəllim tərəfindən fəaliyyətin məqsədi, aparılma qaydası, iş mərhələləri, istifadə ediləcək avadanlıqlar, müşahidə və ölçmə qaydaları, nəticələrin qeydə alınma forması və təhlükəsizlik tələbləri şagirdlərə aydın şəkildə izah olunmalıdır.

9.5. Eksperiment, müşahidə və laborator fəaliyyətlər fərdi, cütlərlə və ya qrup şəklində təşkil oluna bilər. Fəaliyyət forması müəyyən edilərkən mövzunun xüsusiyyəti, işin mürəkkəblik səviyyəsi, avadanlıqların sayı, şagirdlərin hazırlıq səviyyəsi və təhlükəsiz təşkil imkanları nəzərə alınmalıdır.

9.6. Fizika fənn aylığı çərçivəsində sadə təcrübələr, nümayiş eksperimentləri, ölçmə işləri, laborator məşğələlər, müşahidə tapşırıqları, tətbiqi fizika xarakterli fəaliyyətlər, model və qurğu nümayişləri, eləcə də fikri eksperimentlər təşkil oluna bilər. Fikri eksperimentlər zamanı şagirdlərin real müşahidə və ya təcrübə aparılmadan verilmiş fiziki vəziyyət üzrə düşünməsi, ehtimal irəli sürməsi, mümkün nəticəni əsaslandırması və müvafiq fiziki qanunlarla izah verməsi təmin edilməlidir. Fizika kurikulumu tam orta səviyyə üzrə fikri eksperimentlərin nəticələrini dəyərləndirməyi ayrıca vurğulayır.

9.7. Eksperiment və müşahidə xarakterli fəaliyyətlər zamanı şagirdlər əldə etdikləri nəticələri yazılı şəkildə qeyd etməli, zərurət olduqda cədvəl, sxem, qrafik, təsvir, hesablama və digər uyğun formalarda təqdim etməlidirlər. Bu fəaliyyətlər yalnız nəticənin alınması ilə məhdudlaşmamalı, nəticəyə necə gəlindiyinin izahını, müşahidə ilə fiziki şərh arasında əlaqənin qurulmasını və mümkün fərqlərin səbəblərinin əsaslandırılmasını da əhatə etməlidir. Fizika kurikulumu da müşahidə, ölçmə və eksperimental məlumatların təhlilini əsas bacarıq kimi təqdim edir.

9.8. Eksperiment, müşahidə və laborator fəaliyyətlərin sonunda nəticələr ümumiləşdirilməli, əsas müşahidələr müzakirə olunmalı, mümkün uyğunsuzluqlar və çətinliklər təhlil edilməli, müvafiq nəticələr çıxarılmalıdır.

9.9. Fizika fənn aylığı zamanı eksperiment və laborator fəaliyyətlər mövcud şəraitə uyğun olduqda rəqəmsal vasitələr, vizual təqdimatlar, simulyasiya xarakterli materiallar və digər dəstəkləyici resurslarla tamamlanıla bilər. Bu vasitələr praktiki fəaliyyəti əvəz etmək üçün deyil, onu dəstəkləmək və aydınlaşdırmaq üçün istifadə olunmalıdır. Məktəbin maddi-texniki imkanları məhdud olduqda sadə və təhlükəsiz vasitələrdən istifadə edilməklə uyğun müşahidə, ölçmə və tətbiqi izah xarakterli fəaliyyətlər təşkil edilə bilər. Dövlət standartları maddi-texniki bazanın mövcudluğunu və onun məqsədəuyğun istifadəsini vacib sayır.

9.10. Eksperiment və laborator fəaliyyətlər planlaşdırılarkən şagirdlərin hazırlıq səviyyəsi nəzərə alınmalı, zərurət olduqda tapşırıqların məzmunu, mürəkkəblik dərəcəsi, işin həcmi və təqdimat forması diferensial şəkildə müəyyən edilməlidir. Dövlət standartları təlimin şagirdlərin yaş, fizioloji və psixoloji xüsusiyyətlərinə uyğun qurulmasını tələb edir.

9.11. Fizika fənn aylığı çərçivəsində aparılan eksperiment, müşahidə və laborator fəaliyyətlərdə fənlərarası əlaqə imkanları nəzərə alınmalı, zərurət olduqda riyaziyyat, kimya, biologiya, coğrafiya, informatika və texnologiya ilə bağlı məqamlar fəaliyyətin məzmununa daxil edilməlidir. Fizika kurikulumu inteqrativliyi mühüm metodik istiqamət kimi təqdim edir.

9.12. Eksperiment, müşahidə və laborator fəaliyyətlər zamanı müəllim şagirdlərin işə yanaşmasını, avadanlıqlardan istifadə bacarığını, tapşırığın yerinə yetirilmə qaydasını, nəticələrin qeydini, təqdimat və izah səviyyəsini izləməli, ümumi təhlildə nəzərə almalıdır. Avadanlıqların düzgün tətbiqi, iş ardıcıllığının gözlənilməsi, müşahidə və nəticələrin vaxtında qeydə alınması, eləcə də fəaliyyətin təhlükəsiz və nizamlı təşkili müəllim tərəfindən təmin edilməlidir.

9.13. Fizika fənn aylığı çərçivəsində keçirilən laborator və praktik fəaliyyətlərin nəticələri zərurət olduqda laborator iş vərəqi, müşahidə qeydi, ölçmə cədvəli, qrafik, təqdimat materialı, ümumiləşdirici arayış və digər işçi sənədlərlə rəsmiləşdirilə bilər. Dövlət standartlarında hesabatlılıq və inkişafın izlənilməsi məktəbdaxili fəaliyyətlərin əsas tələblərindən biri kimi göstərilir.

9.14. Fizika fənn aylığı çərçivəsində keçirilən eksperiment, müşahidə və laborator fəaliyyətlər yekunda ümumiləşdirilməli, əldə olunan nəticələr fizika fənninin tədrisinin təkmilləşdirilməsi, şagirdlərin inkişaf dinamikasının izlənilməsi və sonrakı fəaliyyətlərin daha səmərəli planlaşdırılması üçün nəzərə alınmalıdır. Bu yanaşma nəticəyönlü təlim və məktəbdaxili inkişaf məntiqinə uyğundur.

10. Laboratoriya təhlükəsizliyi və mühafizə tələbləri

10.1. Fizika fənn aylığı çərçivəsində təşkil edilən bütün laborator, praktik, müşahidə və eksperiment xarakterli fəaliyyətlər zamanı təhlükəsizlik və mühafizə tələblərinə ciddi əməl olunması məcburidir.

10.2. Laborator və praktik fəaliyyətlər yalnız məktəbin mövcud maddi-texniki şəraiti, istifadə ediləcək avadanlıqların vəziyyəti, şagirdlərin yaş və hazırlıq səviyyəsi, fəaliyyətin xarakteri və təhlükəsiz təşkili imkanları nəzərə alınmaqla həyata keçirilir. Məktəbin imkanlarını aşan, təhlükəsizlik baxımından təmin olunmayan və şagirdlərin sağlamlığı üçün risk yaradan fəaliyyətlərin keçirilməsinə yol verilmir.

10.3. Eksperiment, müşahidə və laborator fəaliyyətlər başlamazdan əvvəl müəllim iş sahəsini, istifadə olunacaq cihaz və avadanlıqları, elektrik mənbələrini, birləşdirici elementləri, ölçmə vasitələrini, şüşə və mexaniki detalları, eləcə də digər ləvazimatları əvvəlcədən yoxlamalı, nasaz, zədələnmiş, istifadəyə yararsız və ya təhlükə yaradan vasitələrin istifadəsinə yol verməməlidir.

10.4. Laborator və praktik fəaliyyətlərə başlamazdan əvvəl şagirdlərə təhlükəsizlik qaydaları, istifadə ediləcək vasitələrin təyinatı, işin ardıcıllığı, qadağan olunan hallar, ehtiyat tədbirləri və təhlükə yarana biləcək vəziyyətlər barədə aydın təlimat verilməlidir. Bu təlimat fəaliyyətin xarakterinə uyğun olaraq sistemli şəkildə aparılmalıdır.

10.5. Müəllim laborator və praktik fəaliyyətin gedişində risk yarada biləcək halları əvvəlcədən müəyyən etməli, təhlükə ehtimalını minimuma endirməli, fəaliyyətə birbaşa nəzarəti təmin etməli və zərurət yarandıqda işin formasını, həcmini, istifadə olunan vasitələri və ya tapşırığın mürəkkəblik dərəcəsini dəyişdirməlidir.

10.6. Elektrik cərəyanı, istilik mənbələri, mexaniki təsir, şüşə detallar, iti uclu vasitələr, hərəkətli elementlər və digər risk yarada bilən avadanlıqlarla iş zamanı xüsusi ehtiyat tədbirləri görülməli, şagirdlər müəllimin göstərişlərinə əməl etməli, icazəsiz müdaxiləyə və təhlükə yarada biləcək hərəkətlərə yol verməməlidirlər. Müəllimin birbaşa nəzarəti olmadan şagirdlərin laborator avadanlıqlardan, elektrik mənbələrindən, ölçmə cihazlarından və digər xüsusi vasitələrdən istifadəsinə yol verilmir.

10.7. Laborator və praktik fəaliyyətlər zamanı iş yerlərinin yerləşməsi, şagirdlərin sayı, hərəkət imkanları, müşahidə sahəsinin aydınlığı, avadanlıqların düzülüşü, nizam-intizam və təhlükəsiz davranış qaydaları əvvəlcədən nəzərə alınmalı və fəaliyyət boyu müəllim tərəfindən nəzarətdə saxlanılmalıdır.

10.8. Fəaliyyət zamanı nasazlıq, zədələnmə, qəza riski və ya digər təhlükəli vəziyyət yarandıqda iş dərhal dayandırılmalı, şagirdlər təhlükəsiz vəziyyətə keçirilməli, ilkin zəruri tədbirlər görülməli və məktəb rəhbərliyi dərhal məlumatlandırılmalıdır.

10.9. Laborator və praktik fəaliyyətlər başa çatdıqdan sonra istifadə olunan avadanlıqların söndürülməsi, ayrılması, yığışdırılması, təhvil verilməsi, saxlanılması və iş sahəsinin təhlükəsiz vəziyyətə gətirilməsi təmin olunmalıdır.

10.10. Laboratoriya təhlükəsizliyi və mühafizə tələblərinə əməl olunmasına görə fizika müəllimi, fəaliyyətə cəlb edilən digər məsul şəxslər və iştirakçılar öz səlahiyyətləri çərçivəsində məsuliyyət daşıyırlar.

10.11. Laboratoriya təhlükəsizliyi və mühafizə tələblərinə əməl olunması fizika fənn aylığının keyfiyyətli, nizamlı, təhlükəsiz və məqsədyönlü keçirilməsinin əsas şərtlərindən biridir.

11. Maddi-texniki baza və resurs təminatı

11.1. Fizika fənn aylığının planlı, səmərəli və məqsədyönlü təşkili üçün məktəbdə mövcud maddi-texniki baza, tədris avadanlıqları, laborator vasitələr, ölçmə cihazları, əyani vəsaitlər, çap materialları, rəqəmsal resurslar və digər zəruri vasitələr əvvəlcədən müəyyən edilməli və fəaliyyətlərin məzmununa uyğun şəkildə planlaşdırılmalıdır.

11.2. Fizika fənn aylığı çərçivəsində istifadə olunacaq maddi-texniki vasitələrin, cihazların, laborator avadanlıqların, nümayiş materiallarının və digər resursların siyahısı əvvəlcədən hazırlanmalı, onların sayı, təyinatı, istifadəyə yararlılığı, işlək vəziyyəti və təhlükəsizlik baxımından uyğunluğu yoxlanılmalıdır.

11.3. Fizika fənn aylığı üzrə fəaliyyətlər planlaşdırılarkən mövcud maddi-texniki baza ilə nəzərdə tutulan fəaliyyətlər arasında uyğunluq təmin edilməli, seçilən hər bir vasitənin fəaliyyətin məqsədi, məzmunu və gözlənilən nəticəsi ilə birbaşa əlaqəsi müəyyən edilməlidir. Artıq və məqsədsiz resurs seçiminə yol verilməməlidir.

11.4. Fizika fənn aylığı zamanı məktəbdə mövcud fizika kabineti, laborator avadanlıqlar, cihazlar, modellər, maketlər, sxemlər, stendlər, plakatlar, ölçü vasitələri, nümayiş materialları, iş vərəqləri, rəqəmsal və elektron resurslar və digər tədris vasitələrindən məqsədyönlü və səmərəli istifadə olunmalıdır.

11.5. Maddi-texniki baza və resurslar seçilərkən fəaliyyətin məqsədi, mövzunun xarakteri, şagirdlərin sayı, yaş və hazırlıq səviyyəsi, iştirak forması, təhlükəsizlik tələbləri və məktəbin real imkanları nəzərə alınmalıdır.

11.6. Fizika fənn aylığı çərçivəsində istifadə edilən resurslar şagirdlərin müşahidə aparmaq, ölçmək, müqayisə etmək, nəticələri qeyd etmək, təhlil etmək, təqdim etmək və fiziki hadisələri izah etmək bacarıqlarının inkişafını dəstəkləməli, yalnız nümayiş xarakteri daşımamalıdır.

11.7. İstifadə olunacaq vasitələr və resurslar üzrə zəruri hazırlıq işləri əvvəlcədən görülməli, ehtiyac olduqda çap materialları, müşahidə formaları, laborator iş vərəqləri, təqdimat materialları və digər köməkçi vasitələr hazırlanmalıdır.

11.8. Məktəbdə mövcud maddi-texniki imkanlar məhdud olduqda fizika fənn aylığı üzrə fəaliyyətlər sadə, əlçatan, təhlükəsiz və məqsədəuyğun vasitələr əsasında təşkil edilməli, zərurət olduqda alternativ resurslardan və uyğunlaşdırılmış fəaliyyət formalarından istifadə olunmalıdır.

11.9. Fizika fənn aylığı üzrə maddi-texniki baza və resurs təminatı planlaşdırılarkən avadanlıqların istifadə ardıcıllığı, kabinet və vasitələrin paylaşdırılması, fəaliyyətlər üzrə vaxt bölgüsü və zərurət olduqda istifadə qrafiki nəzərə alınmalıdır.

11.10. Maddi-texniki baza və resursların hazırlanması, toplanması, istifadəyə verilməsi, fəaliyyətdən sonra təhvil alınması, qorunması, düzgün saxlanılması və növbəti fəaliyyətlər üçün yararlı vəziyyətdə saxlanılması ilə bağlı məsuliyyət aidiyyəti qaydada müəyyən edilməlidir.

11.11. Maddi-texniki baza və resurs təminatı üzrə mövcud vəziyyət zərurət olduqda təhlil edilməli, istifadə zamanı aşkar olunan çatışmazlıqlar, nasazlıqlar və məqsədəuyğun hesab edilməyən vasitələr barədə müvafiq qeyd aparılmalı və sonrakı planlaşdırmada nəzərə alınmaq üçün ümumiləşdirici məlumat hazırlanmalıdır.

11.12. Maddi-texniki baza və resurs təminatı fizika fənn aylığının keyfiyyətli təşkili, fəaliyyətlərin ardıcıl və səmərəli keçirilməsi, şagirdlərin fəal iştirakının təmin olunması və təlim nəticələrinin dəstəklənməsi baxımından əsas təşkilati şərtlərdən biridir.

12. Rəqəmsal və vizual resurslardan istifadə qaydası

12.1. Fizika fənn aylığı çərçivəsində rəqəmsal və vizual resurslardan istifadə fəaliyyətlərin məqsədinə, məzmununa, şagirdlərin yaş və hazırlıq səviyyəsinə, məktəbin texniki imkanlarına və pedaqoji məqsədəuyğunluğa uyğun olaraq təşkil edilir.

12.2. Rəqəmsal və vizual resurslardan istifadənin əsas məqsədi fiziki hadisə və proseslərin daha aydın qavranılmasına, mürəkkəb anlayışların anlaşıqlı formada təqdim olunmasına, müşahidə, təhlil, izah və təqdimetmə imkanlarının genişləndirilməsinə xidmət etməkdir. Fizika kurikulumu da müşahidə, ölçmə, eksperiment və nəticələrin şərhini fənnin əsas bacarıq xətti kimi təqdim edir.

12.3. Fizika fənn aylığı zamanı təqdimatlar, sxemlər, cədvəllər, qrafiklər, şəkillər, videomateriallar, animasiyalar, simulyasiya xarakterli materiallar, elektron tapşırıqlar, rəqəmsal müşahidə vasitələri, təqdimat proqramları və digər uyğun resurslardan istifadə oluna bilər.

12.4. Rəqəmsal və vizual resurslar mövzuya uyğun seçilməli, fizika fənninin məzmununu düzgün əks etdirməli, elmi baxımdan dəqiq, dil baxımından aydın, texniki baxımdan işlək və şagirdlərin yaş xüsusiyyətlərinə uyğun olmalıdır. Təqdimat və vizual materiallarda artıq, diqqəti yayındıran və fiziki anlayışların qavranılmasını çətinləşdirən elementlərdən istifadə edilməməlidir.

12.5. Rəqəmsal və vizual resurslar fizika fənninin praktik və eksperimental məzmununu əvəz edən vasitə kimi deyil, müşahidə, izah, ümumiləşdirmə, müqayisə və təqdimetmə prosesini dəstəkləyən köməkçi vasitə kimi istifadə edilməlidir.

12.6. Fizika fənn aylığı çərçivəsində rəqəmsal və vizual resurslardan xüsusilə birbaşa müşahidəsi çətin olan, təhlükəsizlik səbəbindən real şəraitdə nümayişi məhdud olan, sürətli və ya ləng gedən, eləcə də sxematik və mərhələli izah tələb edən fiziki proseslərin təqdimində istifadə oluna bilər. Bu yanaşma fizika kurikulumunun eksperiment və müşahidə ilə bağlı məntiqi ilə uyğunluq təşkil edir.

12.7. Müəllim tərəfindən istifadə olunan rəqəmsal və vizual resursların elmi düzgünlüyü, texniki keyfiyyəti, məzmun uyğunluğu və pedaqoji məqsədəuyğunluğu əvvəlcədən yoxlanılmalıdır. Vizual materiallar şagirdlərdə yanlış təsəvvür yaratmamalı, fiziki hadisələrin səbəb-nəticə əlaqələrinin və əsas xüsusiyyətlərinin düzgün anlaşılmasına xidmət etməlidir.

12.8. Məktəbin texniki imkanları daxilində interaktiv lövhə, proyektor, kompüter, monitor, planşet, elektron təqdimat vasitələri, səsyazma və görüntü vasitələri və digər uyğun texniki resurslardan istifadə edilə bilər. Məktəbin texniki imkanları məhdud olduqda çap materialları, statik vizual vasitələr, lövhə üzərində qurulan sxem və qrafiklər, əl ilə hazırlanmış modellər və digər uyğun təqdimat formaları tətbiq edilə bilər. Dövlət standartları ümumi təhsil müəssisələrində zəruri maddi-texniki və tədris bazasının mövcudluğunu tələb edir.

12.9. Şagirdlər fizika fənn aylığı çərçivəsində müəllimin rəhbərliyi ilə təqdimatların hazırlanması, layihələrin nümayişi, müşahidə və ölçmə nəticələrinin təqdim edilməsi, qrafik və cədvəllərin qurulması, mövzu üzrə məlumatların sistemləşdirilməsi və ümumiləşdirilməsi məqsədilə rəqəmsal və vizual resurslardan istifadə edə bilərlər. Bu yanaşma fizika kurikulumunda vurğulanan təqdimetmə, təhlil və tətbiq bacarıqlarının inkişafına xidmət edir.

12.10. Rəqəmsal və vizual resurslardan istifadə zamanı şagirdlərin təhlükəsizliyi, etik davranış qaydaları, məktəbdaxili istifadə normaları, məlumatların düzgün təqdim olunması və müəlliflik hüququna hörmət prinsipləri gözlənilməlidir.

12.11. Rəqəmsal və vizual resurslardan istifadə zamanı texniki nasazlıq ehtimalı nəzərə alınmalı, zərurət yarandıqda alternativ iş formaları, ehtiyat materiallar və fərqli təqdimat üsulları əvvəlcədən müəyyən edilməlidir.

12.12. Fizika fənn aylığı çərçivəsində hazırlanmış təqdimatlar, sxemlər, cədvəllər, qrafiklər, videolar, elektron materiallar və digər vizual məhsullar zərurət olduqda ümumiləşdirilə, sonrakı metodik istifadəyə saxlanıla və növbəti fəaliyyətlərdə tətbiq oluna bilər. Bu, məktəbdaxili metodik işin gücləndirilməsinə və müsbət təcrübənin qorunmasına xidmət edir.

13. Diferensial yanaşma və dəstək mexanizmləri

13.1. Fizika fənn aylığı çərçivəsində fəaliyyətlər planlaşdırılarkən şagirdlərin bilik səviyyələri, öyrənmə tempi, maraq dairələri, fərdi xüsusiyyətləri, praktik fəaliyyətə qoşulma imkanları və təlim ehtiyacları nəzərə alınmaqla diferensial yanaşma tətbiq edilməlidir.

13.2. Diferensial yanaşma hər bir şagird üçün fizika fənni üzrə imkanlarına uyğun öyrənmə şəraitinin yaradılmasına, onun fəal iştirakının təmin edilməsinə, minimum zəruri nəticələrə nail olmasına dəstək göstərilməsinə və inkişaf potensialının mərhələli şəkildə gücləndirilməsinə xidmət etməlidir. Dövlət standartları təlimdə bütün şagirdlər üçün bərabər imkanların yaradılmasını və pedaqoji prosesin onların xüsusiyyətlərinə uyğun qurulmasını tələb edir.

13.3. Diferensial yanaşma müəyyən edilərkən şagirdlərin yalnız ümumi akademik göstəriciləri deyil, müşahidə aparmaq, ölçmək, müqayisə etmək, nəticələri qeyd etmək, fiziki hadisələri izah etmək, təqdim etmək və tətbiqetmə xarakterli tapşırıqları yerinə yetirmək bacarıqları da nəzərə alınmalıdır. Fizika kurikulumu müşahidə, ölçmə, izah və tətbiqi fənnin əsas nəticə xətləri kimi təqdim edir.

13.4. Diferensial yanaşma tətbiq edilərkən monitorinq nəticələri, test yoxlamaları, yazı işləri, praktik və laborator fəaliyyətlər üzrə müşahidələr, müəllim qeydləri, şagird təqdimatları, layihələr və digər fəaliyyət məhsulları əsas məlumat mənbələri kimi istifadə olunmalıdır.

13.5. Fizika fənn aylığı çərçivəsində tapşırıqların məzmunu, çətinlik dərəcəsi, icra ardıcıllığı, istifadə edilən vasitələr, təqdimat forması və gözlənilən nəticələri şagirdlərin hazırlıq səviyyəsinə uyğun şəkildə fərqləndirilə bilər. Tapşırıqlar minimum zəruri nəticəni təmin edən, standart səviyyədə icranı tələb edən və inkişafetdirici xarakter daşıyan mərhələlər üzrə müəyyən edilə bilər.

13.6. Minimum səviyyəli tapşırıqlar şagirdin əsas anlayışları dərk etməsinə, sadə müşahidə aparmasına, verilmiş nümunə əsasında ölçmə və müqayisə etməsinə, nəticəni qısa şəkildə ifadə etməsinə xidmət etməlidir.

13.7. Standart səviyyəli tapşırıqlar şagirdin müşahidə və ölçmə nəticələrini müqayisə etməsinə, sadə səbəb-nəticə əlaqələri qurmasına, cədvəl, sxem və qrafiklə işləməsinə, əsaslandırılmış izah verməsinə və mövzunu gündəlik həyatla əlaqələndirməsinə yönəldilməlidir.

13.8. İnkişafetdirici səviyyəli tapşırıqlar şagirdin daha mürəkkəb tətbiqi vəziyyətləri şərh etməsinə, fərziyyə irəli sürməsinə, nəticələri təhlil etməsinə, fərqli həll yollarını müqayisə etməsinə, layihə və təqdimat xarakterli işlər hazırlamasına şərait yaratmalıdır. Fizika kurikulumu tam orta səviyyədə təcrübi və fikri eksperimentlərin nəticələrinin dəyərləndirilməsini də vacib nəticə kimi müəyyən edir.

13.9. Əlavə dəstəyə ehtiyacı olan şagirdlər üçün sadələşdirilmiş izah, mərhələli iş ardıcıllığı, yönləndirici suallar, nümunə əsasında yerinə yetirilən tapşırıqlar, təkrar fəaliyyətlər və müəllim müşayiəti ilə icra olunan praktik iş formaları tətbiq edilə bilər. Bu zaman onların passiv izləyici mövqedə saxlanılmasına yol verilməməli, sadə, təhlükəsiz və aydın təşkil olunmuş fəaliyyətlər vasitəsilə fəal iştirakı təmin edilməlidir.

13.10. Fizika fənninə marağı, hazırlıq səviyyəsi və fəaliyyət qabiliyyəti yüksək olan şagirdlər üçün əlavə tədqiqat xarakterli tapşırıqlar, tətbiqi məsələlər, model və qurğu hazırlığı, təqdimatlar, layihələr, bilik yarışları və digər inkişafetdirici fəaliyyətlər təşkil edilə bilər.

13.11. Diferensial yanaşma yalnız nəzəri tapşırıqlarda deyil, eksperiment, müşahidə, laborator iş, ölçmə tapşırıqları, təqdimatlar və yaradıcı fəaliyyətlər zamanı da təmin edilməlidir. Laborator və praktik işlərdə bəzi şagirdlər üçün sadə müşahidə və qeyd, bəzi şagirdlər üçün ölçmə və müqayisə, digər şagirdlər üçün isə nəticələrin təhlili, qrafikləşdirilməsi və izahı kimi fərqli iş bölgüsü müəyyən edilə bilər. Bu yanaşma fizika kurikulumunun praktik-eksperimental xətti ilə uyğunluq təşkil edir.

13.12. Fərdi, cütlərlə və qrup şəklində iş formaları şagirdlərin imkan və ehtiyaclarına uyğun şəkildə seçilməli, bu seçim zamanı onların bir-birindən öyrənməsi, əməkdaşlığı və məsuliyyət bölgüsü nəzərə alınmalıdır. Zərurət olduqda şagirdlərin fərdi xüsusiyyətləri, sağlamlıq vəziyyəti və öyrənmə imkanları nəzərə alınmaqla tapşırıqların həcmi, müddəti, icra forması, təqdimat üsulu və istifadə edilən vasitələr üzrə uyğunlaşdırmalar aparıla bilər. Dövlət standartları pedaqoji prosesin təhsilalanların yaş, fizioloji və psixoloji xüsusiyyətlərinə uyğun qurulmasını tələb edir.

13.13. Diferensial yanaşma tətbiq edilərkən şagirdlər arasında ayrı-seçkiliyə, etiketləməyə, müqayisə yolu ilə motivasiyanın zəiflədilməsinə və onların imkanlarını məhdud göstərən münasibətə yol verilməməlidir. Bu tələb ümumi təhsildə bərabər imkanlar və şəxsiyyətin inkişafına yönəlmiş mühit yaradılması prinsipi ilə uyğun gəlir.

13.14. Diferensial yanaşma və dəstək mexanizmlərinin tətbiqi nəticəsində əldə olunan müşahidələr ümumiləşdirilməli, əlavə dəstəyə ehtiyacı olan şagirdlərlə sonrakı işin təşkili və inkişaf potensialı yüksək olan şagirdlərlə daha məqsədli fəaliyyətlərin planlaşdırılması zamanı nəzərə alınmalıdır.

14. Layihə, tədqiqat və yaradıcı fəaliyyətlərin təşkili

14.1. Fizika fənn aylığı çərçivəsində layihə, tədqiqat və yaradıcı fəaliyyətlər fizika fənninin məqsəd və vəzifələrinə, təlim nəticələrinə, şagirdlərin yaş və hazırlıq səviyyəsinə, məktəbin maddi-texniki imkanlarına, təhlükəsizlik tələblərinə və pedaqoji məqsədəuyğunluğa uyğun olaraq təşkil edilir.

14.2. Layihə, tədqiqat və yaradıcı fəaliyyətlərin əsas məqsədi şagirdlərdə fiziki hadisə və proseslərə marağı gücləndirmək, onların müşahidə aparmaq, sual vermək, fərziyyə irəli sürmək, məlumat toplamaq, nəticələri müqayisə etmək, ümumiləşdirmək, təqdim etmək və fiziki bilikləri real həyatla əlaqələndirmək bacarıqlarını inkişaf etdirməkdir. Bu yanaşma fizika kurikulumunda vurğulanan müşahidə, ölçmə, eksperiment və nəticələrin şərhi xətti ilə uyğunluq təşkil edir.

14.3. Layihə və tədqiqat fəaliyyəti yalnız məlumat toplama ilə məhdudlaşmamalı, fiziki hadisələrin səbəblərinin aydınlaşdırılmasına, dəyişmələrin izlənilməsinə, sadə araşdırma suallarının cavablandırılmasına, nəticələrin əsaslandırılmasına və tətbiq imkanlarının göstərilməsinə yönəldilməlidir.

14.4. Layihə və tədqiqat mövzuları seçilərkən onların fizika fənninin məzmunu ilə birbaşa bağlılığı, şagirdlər üçün anlaşıqlılığı, praktik əhəmiyyəti, müşahidə və araşdırma imkanı, məktəbin resursları və təhlükəsiz təşkili imkanları nəzərə alınmalıdır.

14.5. Layihə, tədqiqat və yaradıcı fəaliyyətlər fərdi, cütlərlə və ya qrup şəklində təşkil oluna bilər. Fəaliyyət forması müəyyən edilərkən mövzunun xarakteri, işin həcmi, şagirdlərin hazırlıq səviyyəsi, əməkdaşlıq imkanları və gözlənilən nəticələr nəzərə alınmalıdır.

14.6. Layihə xarakterli fəaliyyətlərə tətbiqi mövzu üzrə təqdimatlar, fiziki hadisələrin izahına yönəlmiş işlər, model və maket hazırlanması, sadə qurğuların nümayişi, mövzu üzrə stend və guşələrin hazırlanması, fizika ilə bağlı gündəlik həyat nümunələrinin sistemləşdirilməsi və digər uyğun iş formaları aid edilə bilər. Tədqiqat xarakterli fəaliyyətlərə müşahidə aparılması, sadə müqayisələrin həyata keçirilməsi, ölçmə nəticələrinin qeydə alınması, dəyişmələrin izlənilməsi, fiziki hadisələrin səbəbləri üzrə mülahizə irəli sürülməsi, məlumatların toplanması və ümumiləşdirilməsi daxil edilə bilər. Yaradıcı fəaliyyətlərə isə fiziki anlayışların sxem, model, maket, poster, qrafik təqdimat, sərgi materialı, izahlı çıxış, sinifdaxili nümayiş, mövzu guşəsi və digər uyğun formalarda təqdim edilməsi aid edilir.

14.7. Layihə və tədqiqat fəaliyyəti planlaşdırılarkən işin mövzusu, məqsədi, icra müddəti, mərhələləri, iştirakçıları, məsul şəxsləri, istifadə olunacaq vasitələr, təqdimat forması və gözlənilən nəticələr əvvəlcədən müəyyən edilməlidir. Bu fəaliyyətlər, bir qayda olaraq, mövzunun seçilməsi, məqsədin dəqiqləşdirilməsi, işin planlaşdırılması, müşahidə və ya məlumat toplama, nəticələrin ümumiləşdirilməsi və yekun təqdimetmə mərhələləri üzrə təşkil olunur. Bu, dövlət standartlarının nəticəyönlü və planlı təşkil tələbi ilə uyğun gəlir.

14.8. Müəllim layihə, tədqiqat və yaradıcı fəaliyyətlər zamanı mövzunun dəqiqləşdirilməsi, işin mərhələləşdirilməsi, müşahidə və ya məlumat toplama qaydasının izahı, nəticələrin sistemləşdirilməsi və təqdimatın hazırlanması ilə bağlı şagirdlərə metodik dəstək göstərməlidir. Bu dəstək şagirdlərin müstəqil düşünməsini, təşəbbüs göstərməsini, nəticə çıxarmasını və işin məzmununa məsuliyyətlə yanaşmasını zəiflətməməlidir.

14.9. Layihə, tədqiqat və yaradıcı fəaliyyətlərin nəticələri yazılı mətn, qısa hesabat, təqdimat, poster, model, maket, sxem, qrafik, müşahidə cədvəli, stend, sərgi materialı, sinifdaxili çıxış və ya digər uyğun formalarda təqdim oluna bilər.

14.10. Bu fəaliyyətlər planlaşdırılarkən şagirdlərin hazırlıq səviyyəsi nəzərə alınmalı, zərurət olduqda mövzu seçimi, tapşırığın həcmi, icra ardıcıllığı, istifadə olunacaq vasitələr və təqdimat forması diferensial şəkildə müəyyən edilməlidir. Əlavə dəstəyə ehtiyacı olan şagirdlər üçün daha sadə və mərhələli fəaliyyət formaları, fizika fənninə marağı və hazırlıq səviyyəsi yüksək olan şagirdlər üçün isə daha geniş araşdırma, tətbiq, təqdimat və model hazırlığı xarakterli tapşırıqlar müəyyən edilə bilər. Dövlət standartları bərabər imkanlar və şagirdyönlü yanaşmanı əsas tələb kimi müəyyən edir.

14.11. Zərurət olduqda layihə və tədqiqat fəaliyyəti digər fənlərlə əlaqəli şəkildə təşkil oluna bilər. Belə hallarda fizikanın riyaziyyat, kimya, biologiya, coğrafiya, informatika, texnologiya və gündəlik həyatla bağlılığı aydın şəkildə göstərilməlidir. Fizika kurikulumu inteqrativliyi mühüm metodik istiqamət kimi təqdim edir.

14.12. Layihə, tədqiqat və yaradıcı fəaliyyətlər zamanı istifadə olunan materiallar, alətlər və vasitələr məktəbin mövcud imkanlarına uyğun seçilməli, təhlükəsizlik tələbləri gözlənilməli və şagirdlərin sağlamlığı və təhlükəsizliyi üçün risk yaradan hallara yol verilməməlidir.

14.13. Layihə, tədqiqat və yaradıcı fəaliyyətlər zamanı şagirdlərin mövzuya uyğunluğu, işin məqsədini anlaması, məlumat və müşahidə ilə işləmə bacarığı, nəticələri ümumiləşdirməsi, təqdimat mədəniyyəti, yaradıcı yanaşması və məsuliyyət səviyyəsi müəllim tərəfindən izlənilməli və ümumi təhlildə nəzərə alınmalıdır.

15. Fizika fənn aylığının planlaşdırılması və keçirilmə qaydası

15.1. Fizika fənn aylığı bu Əsasnaməyə, məktəbin illik fəaliyyət planına, fənn metodbirləşməsinin iş planına, məktəbdaxili təşkilati sənədlərə və məktəb direktorunun müvafiq əmrinə əsasən əvvəlcədən planlaşdırılır və təşkil edilir.

15.2. Fizika fənn aylığının planlaşdırılması formal xarakter daşımamalı, aylığın məqsəd və vəzifələrinin real icrasına, fəaliyyətlərin ardıcıl təşkilinə, şagirdlərin fəal iştirakına, müəllimlərin metodik əməkdaşlığına və əldə olunacaq nəticələrin əvvəlcədən müəyyən edilməsinə xidmət etməlidir.

15.3. Fizika fənn aylığının planlaşdırılması, bir qayda olaraq, hazırlıq mərhələsi, icra mərhələsi, gedişin izlənilməsi mərhələsi və yekunlaşdırma mərhələsi üzrə həyata keçirilir. Hazırlıq mərhələsində aylığın məqsədi, əsas fəaliyyət istiqamətləri, tədbirlərin məzmunu, əhatə dairəsi, məsul şəxslər, resurs təminatı, təhlükəsizlik şərtləri, gözlənilən nəticələr və sənədləşdirmə formaları əvvəlcədən müəyyən edilməlidir.

15.4. Fizika fənn aylığı üzrə tədbirlər planı hazırlanarkən açıq dərslər, eksperiment, müşahidə, laborator və praktik fəaliyyətlər, layihə və tədqiqat işləri, monitorinq və qiymətləndirmə tədbirləri, metodik fəaliyyətlər, yekunlaşdırma və həvəsləndirmə tədbirləri arasında məntiqi və məzmun əlaqəsi təmin edilməlidir.

15.5. Fizika fənn aylığı üzrə hər bir fəaliyyət üçün fəaliyyətin adı, məqsədi, mövzusu, keçirilmə forması, tarixi, yeri, iştirakçıları, məsul şəxsləri, istifadə olunacaq resurslar, təhlükəsizliklə bağlı əsas şərtlər və gözlənilən nəticələr əvvəlcədən müəyyən edilməlidir.

15.6. Fizika fənn aylığı çərçivəsində keçiriləcək fəaliyyətlər məktəbin iş rejimini pozmamalı, tədris prosesi ilə uzlaşdırılmalı, dərs cədvəli, siniflərin məşğulluğu, kabinet imkanları və digər təşkilati amillər nəzərə alınmaqla planlaşdırılmalıdır. Fəaliyyətlər ümumməktəb, paralel, sinif, qrup və fərdi səviyyələr üzrə bir-birindən fərqləndirilməli, hər bir tədbirin əhatə dairəsi və iştirak formatı ayrıca müəyyən edilməlidir.

15.7. Planlaşdırma zamanı şagirdlərin yaş xüsusiyyətləri, təhsil səviyyələri, bilik və bacarıq hazırlığı, öyrənmə ehtiyacları, diferensial yanaşma imkanları və təhlükəsizlik baxımından uyğunluq nəzərə alınmalıdır. Əlavə dəstəyə ehtiyacı olan şagirdlər, fizika fənninə marağı və hazırlıq səviyyəsi yüksək olan şagirdlər, eləcə də fərqli iş formalarına ehtiyac duyan qruplar üçün ayrıca fəaliyyətlər nəzərdə tutula bilər.

15.8. Eksperiment, müşahidə, laborator və digər praktik fəaliyyətlər planlaşdırılarkən istifadə olunacaq avadanlıqların mövcudluğu, işlək vəziyyəti, fəaliyyət sahəsinin hazırlığı, iş yerlərinin təşkili, nəzarət imkanları və risk yarada biləcək halların qarşısının alınması əvvəlcədən təmin edilməlidir. Məktəbin maddi-texniki bazası bütün nəzərdə tutulan fəaliyyətləri eyni həcmdə təmin etmədikdə tədbirlər mövcud resurslara uyğun şəkildə yenidən tənzimlənməli, təhlükəsiz, məqsədəuyğun və praktik alternativ fəaliyyət formaları seçilməlidir.

15.9. Fizika fənn aylığının əsas fəaliyyətlərinin icrasından əvvəl aidiyyəti şəxslər arasında iş bölgüsü aparılmalı, hər bir məsul şəxsin vəzifəsi, hesabatlılıq sahəsi və fəaliyyətə nəzarət mexanizmi əvvəlcədən müəyyən edilməlidir.

15.10. Fizika fənn aylığının ümumi təşkili məktəb direktoru tərəfindən təsdiq edilən plan əsasında həyata keçirilir, fəaliyyətlərin operativ əlaqələndirilməsi və icra vəziyyətinin izlənilməsi isə aidiyyəti məsul şəxslər tərəfindən təmin edilir.

15.11. Zərurət olduqda fizika fənn aylığı üzrə aylıq qrafik, tədbirlər cədvəli, məsuliyyət bölgüsü cədvəli, kabinet və avadanlıqdan istifadə qrafiki, laborator fəaliyyətlər üzrə hazırlıq siyahısı və digər işçi sənədlər hazırlanmalıdır. Hər bir əsas fəaliyyət üzrə ayrıca proqram, qısa işçi plan, ssenari, müşahidə forması, laborator tapşırıq vərəqi, təhlükəsizlik qeydi və ya digər dəstəkləyici sənədlər də tərtib oluna bilər.

15.12. Fizika fənn aylığının keçirilməsi zamanı fəaliyyətlərin gedişi operativ qaydada izlənilməli, təşkilati çətinliklər, resurs çatışmazlıqları, təhlükəsizliklə bağlı məqamlar və metodik ehtiyaclar vaxtında müəyyən edilməli və zərurət olduqda əsaslandırılmış düzəlişlər aparılmalıdır. Tədbirlərin keçirilmə vaxtında, formasında, iştirakçı tərkibində, istifadə olunacaq resurslarda və ya təşkilati mexanizmində dəyişiklik yalnız pedaqoji məqsədəuyğunluq, təşkilati zərurət, resurs məhdudluğu və ya təhlükəsizlik tələbləri ilə bağlı olduqda edilə bilər. Belə dəyişikliklər aylığın ümumi məqsəd və vəzifələrinə xələl gətirməməlidir.

15.13. Fizika fənn aylığının planlaşdırılması və keçirilməsi zamanı bütün fəaliyyətlər arasında məzmun və zaman baxımından ardıcıllıq qorunmalı, tədbirlər bir-birini tamamlamalı və yekunda ümumi nəticəyə xidmət etməlidir.

16. Monitorinq, qiymətləndirmə və nəticələrin təhlili

16.1. Fizika fənn aylığı çərçivəsində keçirilən fəaliyyətlərin məqsəd və vəzifələrə uyğunluğunu, icra vəziyyətini, nəticəyönlülüyünü və tədrisə təsirini müəyyən etmək məqsədilə monitorinq, qiymətləndirmə və nəticələrin təhlili sistemli şəkildə təşkil edilir.

16.2. Monitorinq, qiymətləndirmə və nəticələrin təhlilinin əsas məqsədi fizika fənn aylığı çərçivəsində keçirilən fəaliyyətlərin səmərəliliyini, şagirdlərin iştirak və inkişaf səviyyəsini, müəllimlərin metodik fəaliyyətinin nəticələrini, tətbiq olunan iş formalarının uyğunluğunu və sonrakı fəaliyyətlər üçün inkişaf istiqamətlərini müəyyən etməkdən ibarətdir. Bu yanaşma fizika kurikulumunun nəticəyönlü və tətbiqyönlü məntiqi ilə uyğunluq təşkil edir.

16.3. Monitorinq və qiymətləndirmə zamanı iştirak səviyyəsi, fəaliyyətlərin plan üzrə icra vəziyyəti, şagirdlərin bilik və bacarıq göstəriciləri, praktik fəaliyyətlərdə fəallıq, layihə və təqdimatların keyfiyyəti, metodik tədbirlərin səmərəliliyi, resurslardan istifadə vəziyyəti və ümumi təşkilati nəticələr əsas göstəricilər kimi nəzərə alınmalıdır.

16.4. Fizika fənn aylığı çərçivəsində monitorinq və qiymətləndirmə açıq dərslər, laborator və praktik fəaliyyətlər, layihə və tədqiqat işləri, təqdimatlar, test yoxlamaları, yazı işləri, sorğular, bilik yarışları, metodik tədbirlər və digər uyğun fəaliyyətlər üzrə aparıla bilər. Hər bir istiqamət üzrə nəzarət olunacaq göstəricilər, istifadə olunacaq vasitələr, məlumat toplama üsulları, müşahidə meyarları, ümumiləşdirmə forması və nəticələrin təqdim edilmə qaydası əvvəlcədən müəyyən edilməlidir. Dövlət standartlarının nəticəyönlülük və hesabatlılıq tələbi bu yanaşmanı dəstəkləyir.

16.5. Zərurət olduqda aylığın əvvəlində diaqnostik xarakterli məlumatlar toplanıla, aylıq müddətində aralıq izləmə aparıla və yekunda əldə olunan nəticələrlə müqayisə edilə bilər. Bu, şagirdlərin inkişaf dinamikasını və fəaliyyətlərin real təsirini daha aydın müəyyən etməyə imkan verir.

16.6. Şagirdlərin qiymətləndirilməsi zamanı yalnız nəzəri biliklərin səviyyəsi deyil, həm də müşahidə aparmaq, ölçmək, müqayisə etmək, nəticələri qeyd etmək, qrafik və sxemlə işləmək, səbəb-nəticə əlaqəsini izah etmək, fiziki hadisələri həyatla əlaqələndirmək və əsaslandırılmış fikir bildirmək bacarıqları nəzərə alınmalıdır. Praktik və laborator fəaliyyətlərdə tapşırığın anlaşılması, iş mərhələlərinin gözlənilməsi, avadanlıqdan düzgün istifadə, təhlükəsizlik qaydalarına əməl, müşahidə və ölçmə nəticələrinin qeydi, nəticələrin şərhi və ümumiləşdirilməsi; layihə, tədqiqat və yaradıcı fəaliyyətlərdə isə mövzunun məqsədəuyğunluğu, fizika məzmunu ilə bağlılığı, məlumat və müşahidə ilə işləmə səviyyəsi, nəticələrin əsaslandırılması, təqdimatın aydınlığı, müstəqillik dərəcəsi və yaradıcı yanaşma diqqətdə saxlanılmalıdır. Bu meyarlar fizika kurikulumunda verilən nəticə və bacarıq xətti ilə uyğun gəlir.

16.7. Açıq dərslər, nümunəvi məşğələlər və digər metodik tədbirlər üzrə monitorinq zamanı fəaliyyətin məqsədəuyğunluğu, mövzunun tədris keyfiyyəti, şagird fəallığı, istifadə olunan resursların uyğunluğu, tətbiq edilən yanaşmaların səmərəliliyi və metodik baxımdan əhəmiyyətli nəticələr təhlil edilməlidir. Sorğular və digər rəy toplama vasitələri isə fizika fənn aylığı üzrə fəaliyyətlərə münasibətin, şagirdlərin maraq və iştirak motivasiyasının, təşkilati vəziyyətin və ümumi məmnunluğun öyrənilməsi məqsədilə istifadə oluna bilər.

16.8. Monitorinq, qiymətləndirmə və təhlil prosesi aylıq müddətində mövcud çatışmazlıqların operativ aşkar olunmasına, fəaliyyətlərin təkmilləşdirilməsinə və zərurət olduqda təşkilati və metodik düzəlişlərin aparılmasına xidmət etməlidir. Toplanmış məlumatlar ümumiləşdirilərkən aylığın ümumi məqsədlərinə nailolma səviyyəsi, fəaliyyətlər arasında əlaqə, resurslardan istifadə vəziyyəti, şagirdlərin inkişaf dinamikası və metodik əhəmiyyəti də nəzərə alınmalıdır. Dövlət standartlarının hesabatlılıq və inkişafın izlənilməsi xətti bunu tələb edir.

16.9. Nəticələrin təhlili zamanı güclü tərəflər, çətinliklər, əlavə dəstək tələb edən istiqamətlər, inkişaf potensialı yüksək olan sahələr, resurs ehtiyacları, təhlükəsizliklə bağlı müşahidələr və metodik baxımdan gücləndirilməli məqamlar ayrıca müəyyən edilməlidir. Əlavə dəstəyə ehtiyacı olan şagirdlər, praktik fəaliyyətlərdə çətinlik yaşayan sinif və ya qruplar, metodik baxımdan dəstək tələb edən istiqamətlər və resurs təminatı ilə bağlı ehtiyaclar ayrıca qeyd olunmalı və sonrakı işdə nəzərə alınmalıdır.

16.10. Monitorinq, qiymətləndirmə və təhlil nəticələri sonrakı tədris fəaliyyətlərinin planlaşdırılmasında, diferensial yanaşmanın tətbiqində, müəllimlərin metodik fəaliyyətinin təşkilində, resurs təminatının yaxşılaşdırılmasında və növbəti fənn aylıqlarının hazırlanmasında istifadə olunmalıdır. Bu fəaliyyət obyektivlik, şəffaflıq, məqsədyönlülük, inkişafyönlülük, pedaqoji uyğunluq və nəticəyönlülük prinsipləri əsasında həyata keçirilməli, zərurət olduqda arayış, ümumiləşdirici qeyd, təhlil materialı, müqayisəli cədvəl, qısa hesabat, təqdimat və digər uyğun sənədlərlə rəsmiləşdirilməlidir. Dövlət standartları idarəetmədə hesabatlılığı və keyfiyyətin izlənilməsini əsas prinsip kimi müəyyən edir.

17. Sənədləşdirmə və hesabatlılıq

17.1. Fizika fənn aylığının planlaşdırılması, təşkili, keçirilməsi, monitorinqi, qiymətləndirilməsi, yekunlaşdırılması və nəticələrinin ümumiləşdirilməsi ilə bağlı fəaliyyətlər aidiyyəti qaydada sənədləşdirilməli və hesabatlılıq təmin olunmalıdır.

17.2. Sənədləşdirmə və hesabatlılığın əsas məqsədi fizika fənn aylığı üzrə fəaliyyətlərin planlılığını, icra vəziyyətini, nəticəyönlülüyünü, izlənilə bilməsini, idarə olunmasını və sonrakı istifadəsini təmin etməkdir.

17.3. Fizika fənn aylığı üzrə sənədləşdirmə materialları, bir qayda olaraq, əsas təşkilati sənədlər, fəaliyyət üzrə işçi sənədlər və yekun ümumiləşdirici sənədlər olmaqla qruplaşdırılır.

17.4. Əsas təşkilati sənədlərə məktəb direktorunun əmri, tədbirlər planı, aylıq qrafik, məsuliyyət bölgüsü, zərurət olduqda istifadə qrafikləri, fəaliyyət cədvəlləri və digər təşkilati sənədlər aid edilir. Fizika fənn aylığının keçirilməsi məktəb direktorunun müvafiq əmri ilə rəsmiləşdirilməli, həmin əmrdə aylığın keçirilmə müddəti, məqsədi, əsas fəaliyyət istiqamətləri, məsul şəxslər, ümumi nəzarət qaydası və zərurət olduqda digər təşkilati məsələlər göstərilməlidir. Tədbirlər planında isə hər bir fəaliyyətin adı, məqsədi, mövzusu, tarixi, keçirilmə forması, iştirakçıları, məsul şəxsləri, istifadə olunacaq resurslar və gözlənilən nəticələri aydın şəkildə əks etdirilməlidir.

17.5. Fəaliyyət üzrə işçi sənədlərə açıq dərs planları, fəaliyyət proqramları, laborator iş vərəqləri, müşahidə və qeyd formaları, ölçmə cədvəlləri, təhlükəsizliklə bağlı işçi qeydlər, sorğu blankları, təqdimat materialları, layihə və tədqiqat işlərinə dair materiallar, qiymətləndirmə formaları və digər uyğun sənədlər aid edilə bilər. Zərurət olduqda açıq dərslər, laborator və praktik fəaliyyətlər, layihə və təqdimatlar, yarışlar, yekun tədbirlər və digər əsas fəaliyyətlər üzrə ayrıca proqram, qısa işçi plan, ssenari, tapşırıq vərəqi, müşahidə forması və ya digər dəstəkləyici sənədlər hazırlanmalıdır.

17.6. Yekun ümumiləşdirici sənədlərə arayışlar, qısa icmal qeydləri, müqayisəli təhlil materialları, nəticə cədvəlləri, təqdimatlar, ümumiləşdirici məlumatlar və yekun hesabat daxil edilir. Praktik, eksperiment və laborator fəaliyyətlər üzrə istifadə olunan müşahidə formaları, ölçmə nəticələri, iş vərəqləri, qrafik və sxemlər, təqdimat materialları və digər fəaliyyət məhsulları zərurət olduqda ümumiləşdirilməli və yekun təhlildə istifadə edilməlidir. Layihə, tədqiqat və yaradıcı fəaliyyətlər üzrə hazırlanmış yazılı materiallar, təqdimatlar, model və maketlərə dair qeydlər, sərgi materialları, fotoşəkillər və digər məhsullar da sənədləşdirmə materiallarının tərkib hissəsi kimi nəzərə alına bilər.

17.7. Fizika fənn aylığı çərçivəsində metodik tədbirlər, qarşılıqlı dərs izləmə, müzakirə və təcrübə mübadiləsi üzrə zərurət olduqda qısa qeyd, arayış, icmal və ya ümumiləşdirici məlumat hazırlanması məqsədəuyğun hesab edilir.

17.8. Sənədləşdirmə prosesi artıq və təkrarlanan material yığımına səbəb olmamalı, yalnız fəaliyyətlərin təşkili, gedişi, nəticələri və praktiki əhəmiyyətini əks etdirən zəruri sənədlər hazırlanmalı və saxlanılmalıdır. Fizika fənn aylığı üzrə sənədlər kağız və ya elektron formada məktəbdə qəbul olunmuş qaydalara uyğun şəkildə toplanmalı, sistemləşdirilməli, saxlanılmalı və zərurət olduqda istifadəyə təqdim edilməlidir.

17.9. Sənədləşdirmə və hesabatlılıq zamanı məlumatların dəqiqliyi, tamlığı, ardıcıllığı, məxfiliyin qorunması, rəsmi üslub tələbləri və məktəbdaxili kargüzarlıq qaydaları gözlənilməlidir. Fizika fənn aylığı üzrə sənədlərin hazırlanması, toplanması, yoxlanılması, ümumiləşdirilməsi, saxlanılması və təqdim olunması ilə bağlı məsuliyyət aidiyyəti şəxslər arasında əvvəlcədən müəyyən edilməlidir.

17.10. Fizika fənn aylığı üzrə yekun hesabatda keçirilmiş əsas fəaliyyətlər, iştirak səviyyəsi, monitorinq və qiymətləndirmə nəticələri, fərqlənən fəaliyyət nümunələri, müəyyən edilmiş çətinliklər, resurs və metodik ehtiyaclar, eləcə də sonrakı fəaliyyətlər üçün təkliflər əks etdirilməlidir. Yekun hesabat qısa, aydın, faktlara əsaslanan, nəticələri ümumiləşdirən və sonrakı iş üçün praktik istiqamət verən məzmunda hazırlanmalıdır.

17.11. Sənədləşdirmə və hesabatlılıq fizika fənn aylığının planlı, şəffaf, izlənilə bilən, idarə oluna bilən və nəticələri sonrakı tədris və metodik fəaliyyətdə istifadə olunan məktəbdaxili iş forması kimi təşkil edilməsini təmin edən əsas istiqamətlərdən biridir.

18. Yekunlaşdırma və həvəsləndirmə

18.1. Fizika fənn aylığı çərçivəsində keçirilən fəaliyyətlərin yekunlaşdırılması aylıq üzrə görülmüş işlərin ümumiləşdirilməsi, əldə olunmuş nəticələrin dəyərləndirilməsi, fərqlənən fəaliyyət nümunələrinin müəyyən edilməsi, iştirakçıların həvəsləndirilməsi və sonrakı fəaliyyətlər üçün praktik istiqamətlərin dəqiqləşdirilməsi məqsədilə həyata keçirilir.

18.2. Yekunlaşdırma prosesi fizika fənn aylığı çərçivəsində keçirilmiş açıq dərslərin, laborator və praktik fəaliyyətlərin, layihə və tədqiqat işlərinin, təqdimatların, monitorinq və qiymətləndirmə tədbirlərinin, metodik fəaliyyətlərin və digər iş formalarının nəticələrinin birgə ümumiləşdirilməsi əsasında təşkil edilir. Bu proses formal xarakter daşımamalı, aylıq çərçivəsində görülmüş işlərin real nəticələrini, tədrisə təsirini, şagirdlərin iştirak və inkişaf səviyyəsini, müəllimlərin metodik fəaliyyətinin faydalılığını və təşkilati işin ümumi səmərəliliyini əks etdirməlidir. Fizika kurikulumu da təlim nəticələrinin və fəaliyyətlərin sistemli təhlilini vacib hesab edir.

18.3. Yekunlaşdırma zamanı, bir qayda olaraq, analitik yekunlaşdırma və həvəsləndirmə üzrə yekun tədbirləri qarşılıqlı əlaqədə nəzərdən keçirilməlidir. Analitik yekunlaşdırma zamanı aylıq çərçivəsində keçirilmiş fəaliyyətlərin icra vəziyyəti, planlaşdırılmış tədbirlərin yerinə yetirilməsi, iştirak səviyyəsi, əldə olunmuş bilik və bacarıq nəticələri, aşkar olunmuş çətinliklər, metodik baxımdan əhəmiyyətli məqamlar və resurs təminatı ilə bağlı vəziyyət ümumiləşdirilməlidir.

18.4. Fizika fənn aylığının yekunlaşdırılması məqsədilə ümumiləşdirici təqdimat, hesabat xarakterli görüş, sərgi, fəaliyyət məhsullarının nümayişi, nəticələrin paylaşılması, bilik yarışı, yekun tədbir və ya “Fizika gecəsi” təşkil oluna bilər. Yekun tədbirin forması müəyyən edilərkən aylıq çərçivəsində keçirilmiş fəaliyyətlərin xarakteri, təqdim ediləcək materialların məzmunu, iştirakçıların sayı, məktəbin maddi-texniki imkanları, tədbirin məqsədi və gözlənilən nəticələr nəzərə alınmalıdır. Təqdim ediləcək materialların ardıcıllığı, çıxışların məzmunu, nümayiş olunacaq fəaliyyət məhsulları, fərqləndirmə meyarları və təşkilati məsələlər əvvəlcədən müəyyən edilməlidir.

18.5. Yekunlaşdırma zamanı fizika fənn aylığı üzrə hazırlanmış layihələr, təqdimatlar, modellər, maketlər, sxemlər, qrafiklər, laborator iş nümunələri, müşahidə materialları, fəaliyyət məhsulları və digər uyğun işlər nümayiş etdirilə və ümumiləşdirilə bilər. Yekunda yalnız bir tədbirdə görünən nəticələr deyil, aylıq ərzində davamlı iştirak, məsuliyyətli münasibət, inkişaf dinamikası, əməkdaşlıq, təşəbbüskarlıq və fəaliyyətin keyfiyyəti də nəzərə alınmalıdır. Fizika kurikulumu təqdimetmə, təhlil və tətbiq bacarıqlarını əsas nəticələr sırasında göstərir.

18.6. Həvəsləndirmə üzrə yekunlaşdırma zamanı fizika fənn aylığı çərçivəsində fəallıq göstərən, məsuliyyətlə iştirak edən, yaradıcı yanaşma nümayiş etdirən, layihə, təqdimat, laborator və praktik fəaliyyətlərdə fərqlənən şagirdlər, müəllimlər, qruplar və fəaliyyət nümunələri müəyyən edilə bilər. Fərqlənən iştirakçıların müəyyən edilməsi zamanı iştirakın davamlılığı, tapşırıqların keyfiyyətlə yerinə yetirilməsi, təqdimat və izah bacarığı, yaradıcı yanaşma, tədqiqat və layihə fəaliyyətində fəallıq, laborator və praktik işlərdə məsuliyyətlilik, təhlükəsizlik qaydalarına riayət və ümumi töhfə əsas meyarlar kimi nəzərə alınmalıdır.

18.7. Həvəsləndirmə formalarına təşəkkür, diplom, fəxri fərman, sertifikat, məktəbdaxili elan, təqdimat zamanı fərqləndirmə, fəaliyyət nümunəsinin nümayiş etdirilməsi və digər uyğun stimullaşdırıcı vasitələr daxil edilə bilər. Həvəsləndirmə zamanı obyektivlik, şəffaflıq, ədalətlilik, etik davranış, ayrı-seçkiliyə yol verilməməsi və iştirakçıların ləyaqətinə hörmət prinsipləri gözlənilməlidir. Şagirdlərlə yanaşı, fizika fənn aylığının təşkilində, metodik işin gücləndirilməsində və fəaliyyətlərin keyfiyyətli hazırlanmasında fərqlənən müəllimlər və digər aidiyyəti şəxslər də məktəbdaxili qaydada həvəsləndirilə bilər. Dövlət standartlarının bərabər imkanlar və şagirdyönlülük prinsipi bu yanaşmanı dəstəkləyir.

18.8. Fizika fənn aylığının yekununda müəyyən edilmiş güclü tərəflər, çətinliklər, inkişaf ehtiyacları, əlavə dəstək tələb edən istiqamətlər və sonrakı fəaliyyətlər üçün məqsədəuyğun təkliflər aidiyyəti qaydada ümumiləşdirilməlidir. Yekunlaşdırma prosesi nəticəsində formalaşan qənaətlər sonrakı tədris planlaşdırılmasında, metodik işin təşkilində, diferensial yanaşmanın tətbiqində, resurs təminatının yaxşılaşdırılmasında və növbəti fənn aylıqlarının hazırlanmasında nəzərə alınmalıdır. Dövlət standartlarında idarəetmə, hesabatlılıq və inkişafın izlənilməsi məktəbdaxili fəaliyyətlərin əsas tələbləri kimi göstərilir.

19. Yekun müddəalar

19.1. Bu Əsasnamə ______________________________ ümumi təhsil müəssisəsinin Pedaqoji Şurasında müzakirə olunaraq qəbul edilir və məktəb direktorunun əmri ilə təsdiq edildiyi tarixdən qüvvəyə minir.

19.2. Bu Əsasnamə məktəbdə fizika fənn aylığının planlaşdırılması, təşkili, keçirilməsi, monitorinqi, qiymətləndirilməsi, sənədləşdirilməsi, yekunlaşdırılması və nəticələrinin sonrakı fəaliyyətlərdə nəzərə alınmasını tənzimləyən əsas daxili normativ sənəd hesab olunur.

19.3. Bu Əsasnamənin müddəaları fizika fənn aylığının təşkili və keçirilməsinə cəlb olunan məktəb rəhbərliyi, təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini, fizika müəllimləri, fənn metodbirləşməsi və digər aidiyyəti şəxslər tərəfindən rəhbər tutulmalıdır.

19.4. Bu Əsasnamənin icrasına ümumi nəzarət məktəb direktoru tərəfindən həyata keçirilir.

19.5. Bu Əsasnamənin müddəalarının icrasının təşkili, fəaliyyətlərin əlaqələndirilməsi, icra vəziyyətinin izlənilməsi və aidiyyəti məsələlərin operativ tənzimlənməsi təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini və fizika müəllimləri tərəfindən öz səlahiyyətləri çərçivəsində təmin edilir.

19.6. Fizika fənn aylığı ilə bağlı hazırlanmış əmrlər, tədbirlər planları, qrafiklər, proqramlar, işçi sənədlər, arayışlar, hesabatlar və digər aidiyyəti materiallar bu Əsasnamənin müddəalarına uyğun tərtib edilməli və tətbiq olunmalıdır.

19.7. Bu Əsasnamənin tətbiqi zamanı onun müddəaları məktəbin daxili idarəetmə sənədləri, iş rejimi, təhlükəsizlik tələbləri, kargüzarlıq qaydaları və aidiyyəti məktəbdaxili normativ sənədlərlə uzlaşdırılmış şəkildə həyata keçirilməlidir.

19.8. Bu Əsasnamədə birbaşa nəzərdə tutulmayan, lakin fizika fənn aylığının məqsəd və vəzifələrinə uyğun olan təşkilati, metodik və praktik məsələlər məktəbin daxili idarəetmə qaydaları və aidiyyəti qərarlar əsasında tənzimlənə bilər.

19.9. Bu Əsasnamənin tətbiqi zamanı əldə olunan təcrübə, müəyyən edilən ehtiyaclar, aşkar olunan çətinliklər və inkişaf istiqamətləri zərurət olduqda onun təkmilləşdirilməsi zamanı nəzərə alınmalıdır.

19.10. Bu Əsasnaməyə dəyişiklik və əlavələr zərurət yarandıqda məktəbin Pedaqoji Şurasında müzakirə olunaraq qəbul edilir və direktorun əmri ilə təsdiq edilir.

19.11. Bu Əsasnamə məktəbdaxili istifadə üçün nəzərdə tutulur və onun müddəalarına əməl olunması fizika fənn aylığının məqsədyönlü, planlı, təhlükəsiz, səmərəli və nəticəyönlü şəkildə təşkil edilməsinin əsas şərtlərindən biri hesab olunur.

Təsdiq edirəm:

Direktor:                                      ___________________________

M.Y.