Kimya Fənn Aylığı haqqında  Əsasnamə + pdf

                         Kimya Fənn  Aylığı haqqında   Əsasnamə

(____________________________________________ ümumi təhsil müəssisəsinin
Pedaqoji Şurasının “_” __________ 20-ci il tarixli, ___ nömrəli qərarı ilə qəbul edilmiş, məktəb direktorunun ________tarixli ___№-li əmri ilə təsdiq olunmuşdur )

   1. Ümumi müddəalar

1.1. Bu Əsasnamə ümumi təhsil müəssisəsində kimya fənn aylığının planlaşdırılması, təşkili, keçirilməsi, idarə olunması, monitorinqi, qiymətləndirilməsi, sənədləşdirilməsi, yekunlaşdırılması və nəticələrinin sonrakı fəaliyyətlərdə nəzərə alınması qaydasını müəyyən edir.

1.2. Kimya fənn aylığı məktəbdə kimya fənninin tədrisini dəstəkləyən, şagirdlərin fənnə marağını artıran və onların kimya üzrə təlim nəticələrinə nail olmasına kömək edən planlı və məqsədyönlü fəaliyyətlər sistemidir. Bu fəaliyyətlər şagirdlərdə maddələri fərqləndirmə, xassələri və çevrilmələri izah etmə, kimyəvi qanunauyğunluqları anlama, maddələrin tətbiq sahələri və kimyanın ekoloji əhəmiyyəti barədə mülahizə yürütmə bacarıqlarının inkişafına xidmət etməlidir. Kimya kurikulumu da məhz bu nəticələri ümumi və tam orta təhsil səviyyələri üzrə əsas istiqamət kimi müəyyən edir.

1.3. Kimya fənn aylığı tədris və sinifdənkənar fəaliyyətlərin qarşılıqlı əlaqəsi əsasında təşkil olunur və məktəbin təlim-tərbiyə işinin tərkib hissəsi hesab edilir.

1.4. Kimya fənn aylığı kimya dərslərini əvəz etmir, onları tamamlayır, zənginləşdirir və şagirdlərin əldə etdikləri bilik və bacarıqların tətbiqinə şərait yaradır.

1.5. Kimya fənn aylığı məktəbin illik fəaliyyət planına, fənn metodbirləşməsinin iş planına, bu Əsasnaməyə və digər məktəbdaxili təşkilati sənədlərə uyğun təşkil edilir.

1.6. Kimya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən bütün fəaliyyətlərdə şagirdlərin yaş və hazırlıq səviyyəsi, məktəbin maddi-texniki imkanları, laborator fəaliyyətlərin təhlükəsiz təşkili, inklüziv yanaşma və pedaqoji məqsədəuyğunluq nəzərə alınmalıdır. Bu yanaşma dövlət standartlarında göstərilən şagirdyönümlülük, nəticəyönlülük və təhlükəsizlik tələbləri ilə uyğunluq təşkil edir.

1.7. Bu Əsasnamənin müddəaları kimya fənn aylığının təşkili və icrasında iştirak edən bütün aidiyyəti şəxslər üçün rəhbər xarakter daşıyır.

2. Normativ-hüquqi, təşkilati və metodik əsaslar

2.1. Kimya fənn aylığı Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına, “Təhsil haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa, “Ümumi təhsil haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa, ümumi təhsil sahəsində qüvvədə olan digər normativ hüquqi sənədlərə, ümumi təhsil pilləsinin dövlət standartlarına, kimya fənni üzrə qüvvədə olan təhsil proqramına, məktəbin nizamnaməsinə və məktəbdaxili idarəetmə sənədlərinə uyğun olaraq təşkil edilir.

2.2. Kimya fənn aylığının keçirilməsi məktəbin Pedaqoji Şurasının müvafiq qərarı və direktorun əmri ilə rəsmiləşdirilir. Həmin əmrdə aylığın keçirilmə müddəti, əsas fəaliyyət istiqamətləri, məsul şəxslər, icraya nəzarət qaydası və yekun ümumiləşdirmə ilə bağlı tələblər göstərilir. Bu yanaşma dövlət standartlarında nəzərdə tutulan idarəetmə, məsuliyyətin bölüşdürülməsi və hesabatlılıq prinsipləri ilə uyğunluq təşkil edir.

2.3. Kimya fənn aylığının təşkili zamanı məktəbin illik fəaliyyət planı, fənn metodbirləşməsinin iş planı, tədrisin təşkili ilə bağlı daxili sənədlər, məktəbdaxili monitorinq və qiymətləndirmə materialları, əvvəlki fəaliyyətlərin təhlil nəticələri və mövcud resurs imkanları nəzərə alınır.

2.4. Kimya fənn aylığının metodik əsası kimya fənni üzrə müəyyən edilmiş məqsəd, məzmun xətləri və təlim nəticələrinə söykənir. Bu baxımdan fəaliyyətlər maddələrin tərkibi, quruluşu, xassələri, tətbiqi, kimyəvi çevrilmələr, kimyəvi qanun və qanunauyğunluqlar, maddələrin ətraf mühitə təsiri və onların gündəlik həyatla bağlılığı nəzərə alınmaqla planlaşdırılır. Kimya kurikulumu da məhz bu məzmun sahələrini və nəticələri fənnin əsas istiqamətləri kimi müəyyən edir.

2.5. Kimya fənn aylığı üzrə fəaliyyətlər planlaşdırılarkən şagirdlərin yalnız nəzəri biliklərinin möhkəmləndirilməsi deyil, həm də maddələri fərqləndirmə, xassələri izah etmə, maddələrdə baş verən dəyişikliklərin səbəb və nəticələrini şərh etmə, kimyəvi qanunauyğunluqları anlama, maddələrin tətbiq sahələri barədə mülahizə yürütmə və kimyanın ekoloji əhəmiyyətini dəyərləndirmə bacarıqlarının inkişafı əsas götürülür. Bu xətt kimya kurikulumunda ümumi və tam orta təhsil səviyyələri üzrə verilən təlim nəticələri ilə uyğun gəlir.

2.6. Kimya fənn aylığının təşkili və keçirilməsi zamanı məktəbdə mövcud maddi-texniki resurslardan, laborator vasitələrdən, əyani və rəqəmsal materiallardan səmərəli istifadə olunmalıdır. Praktik və laborator fəaliyyətlər yalnız mövcud şəraitə uyğun seçilməli, təhlükəsizlik tələbləri gözlənilməli və müəllim nəzarəti altında həyata keçirilməlidir. Dövlət standartları məktəbdə zəruri maddi-texniki və tədris bazasının yaradılmasını, kimya kurikulumu isə avadanlıqlardan təhlükəsiz istifadəni vacib şərt kimi göstərir.

2.7. Kimya fənn aylığı üzrə planlaşdırma və icra prosesində şagird nailiyyətlərinin qiymətləndirilməsi, fəaliyyətlərin nəticələrinin izlənilməsi və əldə olunan məlumatların sonrakı işin planlaşdırılmasında nəzərə alınması təmin edilməlidir. Kimya kurikulumunda qiymətləndirmə yalnız biliklərin yoxlanılması kimi deyil, həm də bacarıqların, praktiki fəaliyyətin və nəticələrin təhlili ilə bağlı sistemli proses kimi təqdim olunur.

2.8. Kimya fənn aylığının təşkili zamanı maddələrin məişətdə və istehsalatda tətbiqi, ətraf mühitə təsiri, ekoloji məsuliyyət, təhlükəsiz istifadə mədəniyyəti və kimya fənninin gündəlik həyatla bağlılığı pedaqoji baxımdan məqsədəuyğun şəkildə nəzərə alınmalıdır. Kimya kurikulumu da fənnin həyatla, tətbiqlə və ekoloji problemlərin həlli ilə əlaqəsini əsas metodik istiqamətlərdən biri kimi vurğulayır.

3. Kimya fənn aylığının məqsədi

3.1. Kimya fənn aylığının məqsədi məktəbdə kimya fənninin tədrisinin keyfiyyətini yüksəltmək, şagirdlərin kimya üzrə nəzərdə tutulan təlim nəticələrinə nailolma səviyyəsini artırmaq, onlarda maddələrin quruluşu, xassələri, çevrilmələri və tətbiqi barədə düzgün və sistemli təsəvvür formalaşdırmaqdan ibarətdir.

3.2. Kimya fənn aylığı şagirdlərdə maddələri fərqləndirmək, xassələrini izah etmək, maddələrdə baş verən dəyişikliklərin səbəb və nəticələrini şərh etmək, kimyəvi qanunauyğunluqları anlamaq, müşahidə aparmaq, müqayisə etmək, nəticə çıxarmaq və əldə olunan bilikləri tətbiq etmək bacarıqlarının inkişafına xidmət edir.

3.3. Kimya fənn aylığı vasitəsilə şagirdlərdə kimyanın gündəlik həyat, məişət, istehsalat, sağlamlıq və ətraf mühitlə bağlılığı barədə anlayışın gücləndirilməsi, maddələrin tətbiq sahələri və kimyanın ekoloji əhəmiyyəti ilə bağlı əsaslandırılmış mülahizə yürütmə bacarığının formalaşdırılması nəzərdə tutulur.

3.4. Kimya fənn aylığı məktəbdə kimya fənni üzrə təhlükəsiz, tətbiqyönlü və inkişafyönlü öyrənmə mühitinin gücləndirilməsinə xidmət edir.

4. Kimya fənn aylığının vəzifələri

4.1. Kimya fənn aylığının əsas vəzifəsi şagirdlərdə kimya fənni üzrə nəzərdə tutulan bilik, bacarıq və münasibətlərin inkişafını dəstəkləmək, onların maddələri tərkibinə, quruluşuna və xassələrinə görə fərqləndirmək, maddələrdə baş verən dəyişiklikləri müşahidə etmək, səbəb-nəticə əlaqələrini izah etmək və kimya biliklərini tətbiq etmək bacarıqlarını gücləndirməkdir.

4.2. Kimya fənn aylığı çərçivəsində şagirdlərin maddələrin tətbiq sahələrini müəyyən etməsi, kimyəvi qanunauyğunluqları anlaması, maddələrin insan həyatı və ətraf mühit üçün əhəmiyyətini dərk etməsi və kimyanın ekoloji problemlərin həllində rolunu qiymətləndirməsi üçün şərait yaradılmalıdır.

4.3. Kimya fənn aylığının vəzifələrinə kimya fənni üzrə müşahidə, müqayisə, təhlil, təqdimetmə, sadə tədqiqat və praktik tətbiq bacarıqlarını inkişaf etdirən fəaliyyətlərin təşkili daxildir. Bu məqsədlə açıq dərslər, praktik və laborator işlər, müşahidə tapşırıqları, təqdimatlar, sərgilər, layihələr, bilik yarışları və digər pedaqoji baxımdan məqsədəuyğun tədbirlərdən istifadə oluna bilər.

4.4. Kimya fənn aylığı şagirdlərin fənn üzrə bilik və bacarıqlarının öyrənilməsi, onların inkişaf dinamikasının müəyyənləşdirilməsi və əldə olunan nəticələr əsasında sonrakı işin planlaşdırılması üçün monitorinqlərin, test yoxlamalarının, yazı işlərinin, sorğuların və digər uyğun qiymətləndirmə vasitələrinin tətbiqinə imkan yaratmalıdır. Kimya kurikulumu da qiymətləndirmədə yalnız biliklərin deyil, bacarıq və praktiki fəaliyyətlərin nəzərə alınmasını vacib sayır.

4.5. Kimya fənn aylığının vəzifələrindən biri fənnə marağı və hazırlıq səviyyəsi yüksək olan şagirdlərin aşkar edilməsi, onların yaradıcılıq, tədqiqat və təqdimat xarakterli fəaliyyətlərə daha fəal cəlb olunmasının təmin edilməsidir.

4.6. Kimya fənn aylığı zamanı fənn üzrə çətinlik yaşayan və əlavə dəstəyə ehtiyacı olan şagirdlərlə məqsədyönlü işin təşkili, onların öyrənmə ehtiyaclarının müəyyənləşdirilməsi və bu ehtiyaclara uyğun dəstək tədbirlərinin həyata keçirilməsi təmin edilməlidir.

4.7. Kimya fənn aylığı məktəbdə kimya müəllimlərinin metodik əməkdaşlığının gücləndirilməsinə, tədris təcrübəsinin müzakirəsinə, uğurlu iş nümunələrinin paylaşılmasına, istifadə olunan yanaşma və vasitələrin təkmilləşdirilməsinə xidmət etməlidir. Dövlət standartlarında da əməkdaşlıq və qabaqcıl təcrübədən bəhrələnmək təhsilverənlərin keyfiyyət göstəriciləri sırasında göstərilir.

4.8. Kimya fənn aylığı çərçivəsində kimya fənninin biologiya, fizika, coğrafiya, riyaziyyat, texnologiya və digər əlaqəli sahələrlə qarşılıqlı münasibəti göstərilməli, fənlərarası yanaşma dəstəklənməli, kimya biliklərinin gündəlik həyat, məişət, istehsalat və ətraf mühitlə bağlılığı şagirdlər üçün aydınlaşdırılmalıdır. Kimya kurikulumu da fənnin həyatla və tətbiqlə bağlılığını əsas metodik istiqamətlərdən biri kimi vurğulayır.

4.9. Kimya fənn aylığının vəzifələrinə keçirilən tədbirlərin məqsədəuyğun şəkildə sənədləşdirilməsi, nəticələrinin təhlil olunması, yekun hesabatın hazırlanması və növbəti mərhələ üçün təkliflərin formalaşdırılması da daxildir.

5. Kimya fənn aylığının təşkili prinsipləri

5.1. Kimya fənn aylığı məqsədyönlülük, planlılıq, sistemlilik, pedaqoji məqsədəuyğunluq, nəticəyönlülük və davamlı inkişaf prinsipləri əsasında təşkil edilir.

5.2. Kimya fənn aylığı təlim nəticələrinə uyğun, şagirdyönümlü və yaşauyğun şəkildə planlaşdırılmalı, fəaliyyətlərin seçilməsində şagirdlərin təhsil səviyyəsi, hazırlıq imkanları, maraqları və öyrənmə ehtiyacları nəzərə alınmalıdır. Bu yanaşma dövlət standartlarında göstərilən şagirdyönümlülük, bərabər imkanlar və inkişafyönlülük prinsipləri ilə uyğunluq təşkil edir.

5.3. Kimya fənn aylığında diferensial yanaşma təmin edilməli, tapşırıqların məzmunu, çətinlik dərəcəsi, icra forması və gözlənilən nəticələri şagirdlərin fərdi xüsusiyyətləri, bilik səviyyələri və öyrənmə ehtiyacları nəzərə alınmaqla müəyyən edilməlidir. Dövlət standartları təlimdə bütün şagirdlər üçün bərabər imkanların yaradılmasını və pedaqoji prosesin onların potensial imkanlarına uyğun tənzimlənməsini tələb edir.

5.4. Kimya fənn aylığında keçirilən fəaliyyətlər praktikyönlü xarakter daşımalı, nəzəri biliklərin maddələrin xassələri, çevrilmələri, tətbiqi, məişətdə və istehsalatda istifadəsi, sağlamlıq və ətraf mühitlə bağlı nümunələrlə əlaqələndirilməsi təmin edilməlidir. Kimya kurikulumu kimyanın sosial, iqtisadi, ekoloji və texnoloji əhəmiyyətinin dərk olunmasını, eksperiment, müşahidə və nəticələrin təhlilini əsas istiqamətlərdən biri kimi təqdim edir.

5.5. Kimya fənn aylığında müşahidə, laborator və praktik işlər yalnız tədris məqsədinə uyğun seçilməli, şagirdlərin öyrənməsinə, düşünməsinə, müqayisə aparmasına, nəticə çıxarmasına və kimya biliklərini tətbiq etməsinə xidmət etməlidir. Kimya kurikulumu kimyanı praktiki fənn kimi xarakterizə edir və təlim strategiyalarının bu xüsusiyyət nəzərə alınmaqla seçilməsini tövsiyə edir.

5.6. Kimya fənn aylığında təhlükəsizlik tələblərinə ciddi əməl olunmalı, reagentlər, qablar, avadanlıqlar, istilik mənbələri və digər laborator vasitələrlə iş zamanı təhlükəsizlik qaydaları rəhbər tutulmalıdır. Kimya kurikulumu avadanlıq və aparatlardan istifadə, o cümlədən təhlükəsizlik tədbirlərini təlim və qiymətləndirmə prosesinin vacib hissəsi kimi göstərir.

5.7. Kimya fənn aylığında istifadə olunan resurslar məktəbin real imkanlarına uyğun seçilməli, maddi-texniki baza, vaxt bölgüsü, təşkilati şərait və təhlükəsiz tətbiq imkanı nəzərə alınmalıdır. Dövlət standartlarına görə ümumi təhsil müəssisələri kurikulumların yerinə yetirilməsi üçün zəruri maddi-texniki və tədris bazasına malik olmalıdır.

5.8. Kimya fənn aylığı inteqrativ yanaşma əsasında qurulmalı, kimya fənninin biologiya, fizika, coğrafiya, riyaziyyat və digər əlaqəli sahələrlə qarşılıqlı bağlılığı nəzərə alınmalıdır. Kimya kurikulumu fənlərarası inteqrasiyanın şagirdlərdə əlaqələri görmək, əsaslandırılmış qərar vermək və öyrənməyə marağı artırmaq baxımından vacib olduğunu vurğulayır.

5.9. Kimya fənn aylığı çərçivəsində həyata keçirilən fəaliyyətlərdə inklüzivlik, bərabər iştirak imkanı, əməkdaşlıq, məsuliyyətlilik, obyektivlik və ekoloji məsuliyyət prinsipləri gözlənilməlidir. Dövlət standartları keyfiyyətli təhsil üçün hamıya bərabər imkanların yaradılmasını, kurikulum isə kimyanın ekoloji əhəmiyyətinin dərk olunmasını vacib sayır.

6. Kimya fənn aylığının təlim nəticələri ilə əlaqələndirilməsi

6.1. Kimya fənn aylığı üzrə təşkil olunan bütün fəaliyyətlər ümumi orta və tam orta təhsil səviyyələri üzrə kimya fənni üçün müəyyən edilmiş təlim nəticələrinə uyğun planlaşdırılır, onların məzmunu, forması və mürəkkəblik dərəcəsi sinif səviyyəsi, şagirdlərin hazırlıq imkanları və müvafiq məzmun xətləri nəzərə alınmaqla seçilir. Kimya kurikulumu da məzmun xətlərinin ümumi təlim nəticələrinin sistemli təqdimatına xidmət etdiyini göstərir.

6.2. Ümumi orta təhsil səviyyəsi üzrə kimya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən fəaliyyətlər şagirdlərin aşağıdakı nəticələr üzrə inkişafını dəstəkləməlidir:
6.2.1. maddələri tərkibinə və quruluşuna görə fərqləndirir;
6.2.2. xassələrinə görə maddələrin tətbiq sahələrini izah edir;
6.2.3. maddələrdə baş verən dəyişikliklərin səbəblərini və nəticələrini şərh edir.

6.3. Tam orta təhsil səviyyəsi üzrə kimya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən fəaliyyətlər şagirdlərin aşağıdakı nəticələr üzrə bacarıqlarının möhkəmləndirilməsinə yönəldilməlidir:
6.3.1. kimyəvi qanun və qanunauyğunluqların mahiyyətini izah edir;
6.3.2. maddələrin tətbiq sahələrini proqnozlaşdırır;
6.3.3. ekoloji problemlərin həllində kimyanın rolunu dəyərləndirir.

6.4. Kimya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən açıq dərslər, laborator və praktik fəaliyyətlər, təqdimatlar, layihələr, müşahidə və müqayisə işləri, test yoxlamaları, yazı işləri, sorğular, sərgilər və digər tədbirlər planlaşdırılarkən hər bir fəaliyyətin hansı təlim nəticəsinə xidmət etdiyi əvvəlcədən müəyyən edilməli və tədbirlər planında öz əksini tapmalıdır. Kimya kurikulumu da altstandartların və fəaliyyətlərin ümumi nəticələrin reallaşdırılmasına xidmət etdiyini vurğulayır.

7. İştirakçılar, əhatə dairəsi və təşkilati çərçivə

7.1. Kimya fənn aylığının əsas iştirakçıları məktəb rəhbərliyi, təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini, kimya müəllimləri, fənn metodbirləşməsinin üzvləri və şagirdlərdir. Zərurət yarandıqda digər aidiyyəti müəllimlər, valideynlər və dəvət olunan şəxslər də kimya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən fəaliyyətlərə cəlb oluna bilərlər.

7.2. Kimya fənn aylığının ümumi rəhbərliyi məktəb direktoru tərəfindən həyata keçirilir.

7.3. Kimya fənn aylığının təşkili üzrə əlaqələndirmə, tədbirlərin icrasına nəzarət, vaxt bölgüsünün tənzimlənməsi və sənədləşdirmə işinin izlənilməsi təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini tərəfindən həyata keçirilir.

7.4. Kimya fənn aylığının məzmununun hazırlanması, fəaliyyətlərin planlaşdırılması, tədbirlərin təşkili, icrası və ilkin təhlili kimya müəllimləri və fənn metodbirləşməsi tərəfindən təmin edilir.

7.5. Kimya fənn aylığı çərçivəsində fəaliyyətlər məktəbin təhsil səviyyələri, siniflər, paralellər və şagird qrupları üzrə diferensial qaydada planlaşdırıla və təşkil oluna bilər. Bütün tədbirlərin bütün siniflər üçün eyni formada keçirilməsi məcburi hesab edilmir.

7.6. Kimya fənn aylığı üzrə fəaliyyətlərin əhatə dairəsi müəyyən edilərkən tədbirin məqsədi, gözlənilən nəticələr, şagirdlərin yaş və hazırlıq səviyyəsi, məktəbin resurs imkanları, laborator təhlükəsizlik tələbləri və təşkilati şəraiti nəzərə alınmalıdır. Kimya kurikulumu və dövlət standartları da fəaliyyətlərin yaşauyğun, təhlükəsiz və mövcud şəraitə uyğun seçilməsini vacib sayır.

7.7. Praktik, müşahidə, müqayisə və laborator xarakterli fəaliyyətlər yalnız uyğun maddi-texniki şərait, təhlükəsizlik tələbləri və pedaqoji məqsədəuyğunluq təmin edildikdə həyata keçirilir. Kimya kurikulumu praktiki fəaliyyətlərin təhlükəsizlik tədbirləri və müəllim nəzarəti altında aparılmasını vacib şərt kimi göstərir.

7.8. Valideynlər kimya fənn aylığı çərçivəsində təşkil edilən bəzi tədbirlərə maarifləndirici, müşahidəedici və dəstəkləyici tərəf kimi cəlb oluna bilərlər.

7.9. Zərurət olduqda məktəbdaxili və ya məktəbdənkənar mütəxəssislər, aidiyyəti sahə nümayəndələri, məzunlar və digər şəxslər kimya fənn aylığının məqsədinə uyğun fəaliyyətlərə cəlb edilə bilərlər.

7.10. Kimya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən yarış, müsabiqə, təqdimat və yekun tədbirlər üçün təşkilat komitəsi, işçi qrup və ya münsiflər heyəti yaradıla bilər.

8. Kimya fənn aylığı çərçivəsində əsas fəaliyyət istiqamətləri və iş formaları

8.1. Kimya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən fəaliyyətlər kimya fənninin məqsəd və vəzifələrinə, təlim nəticələrinə, şagirdlərin yaş və hazırlıq səviyyəsinə, məktəbin maddi-texniki imkanlarına və pedaqoji məqsədəuyğunluğa uyğun olaraq müəyyən edilir. Bu yanaşma kimya kurikulumunda göstərilən nəticəyönlülük, praktik xarakter və yaşauyğunluq tələbləri ilə uyğunluq təşkil edir.

8.2. Kimya fənn aylığı üzrə fəaliyyətlər tədris yönümlü, praktik yönümlü, tədqiqat və yaradıcı yönümlü, qiymətləndirmə və monitorinq yönümlü, metodik əməkdaşlıq yönümlü, eləcə də yekunlaşdırma və həvəsləndirmə yönümlü iş formalarını əhatə edir.

8.3. Tədris yönümlü fəaliyyətlərə açıq dərslər, nümunəvi dərslər, mövzu üzrə təqdimat dərsləri, izahlı müzakirələr, ümumiləşdirici məşğələlər və kimya fənninin ayrı-ayrı mövzularına həsr olunmuş məqsədli təlim fəaliyyətləri daxildir.

8.4. Praktik yönümlü fəaliyyətlərə maddələrin müqayisəsi, müşahidə işləri, sadə laborator təcrübələr, çevrilmələrin izlənilməsi, praktik izahlar, nümayiş xarakterli işlər, maddələrin tətbiq sahələri ilə bağlı fəaliyyətlər və digər uyğun iş formaları daxildir. Bu fəaliyyətlər şagirdlərin maddələri fərqləndirməsinə, xassələri izah etməsinə, dəyişiklikləri müşahidə etməsinə və nəticə çıxarmasına şərait yaratmalıdır. Kimya kurikulumu kimyanı praktiki fənn kimi xarakterizə edir.

8.5. Tədqiqat və yaradıcı yönümlü fəaliyyətlərə fərdi və qrup layihələri, təqdimatlar, poster və stendlərin hazırlanması, maddələrin xassələri və tətbiqi üzrə araşdırmalar, mövzuya uyğun yaradıcı işlər və digər uyğun fəaliyyətlər daxildir. Bu fəaliyyətlər şagirdlərin müstəqil düşünmə, təşəbbüskarlıq və təqdimetmə bacarıqlarının inkişafına xidmət etməlidir. Kimya kurikulumu tədqiqat, məlumatla işləmə və təqdimetmə bacarıqlarını ayrıca vurğulayır.

8.6. Qiymətləndirmə və monitorinq yönümlü fəaliyyətlərə diaqnostik yoxlamalar, test tapşırıqları, yazı işləri, müşahidə nəticələrinin təhlili, praktik fəaliyyətlərin izlənilməsi, sorğular, ümumiləşdirici yoxlamalar və digər uyğun qiymətləndirmə tədbirləri daxildir. Bu fəaliyyətlər nəticələrin öyrənilməsi, çətinliklərin müəyyənləşdirilməsi və sonrakı işin daha məqsədli planlaşdırılması üçün istifadə olunmalıdır. Kimya kurikulumu qiymətləndirmədə həm bilik, həm də praktik bacarıqların nəzərə alınmasını tələb edir.

8.7. Metodik əməkdaşlıq yönümlü fəaliyyətlərə müəllimlər arasında qarşılıqlı dərs izləmə, təcrübə mübadiləsi, mövzu müzakirələri, metodik söhbətlər, seminarlar, dəyirmi masalar, birgə planlaşdırma işi və digər peşəkar əməkdaşlıq formaları daxildir. Bu fəaliyyətlər kimya fənninin tədrisində tətbiq olunan yanaşmaların, çətinliklərin və praktik həll yollarının müzakirəsinə xidmət etməlidir. Dövlət standartlarında da əməkdaşlıq və qabaqcıl təcrübədən bəhrələnmək təhsilverənlərin keyfiyyət göstəriciləri sırasında yer alır.

8.8. Yekunlaşdırma və həvəsləndirmə yönümlü fəaliyyətlərə ümumiləşdirici təqdimatlar, nəticələrin paylaşılması, bilik yarışları, müsabiqələr, sərgilər, “Kimya gecəsi”, fərqlənən iştirakçıların həvəsləndirilməsi və aylığın yekun tədbirləri daxildir.

8.9. Kimya fənn aylığı üzrə fəaliyyətlər planlaşdırılarkən hər bir tədbirin məqsədi, məzmunu, hədəf qrupu, keçirilmə forması, icra müddəti, məsul şəxsləri və gözlənilən nəticələri əvvəlcədən müəyyən edilməlidir.

8.10. Kimya fənn aylığı çərçivəsində fəaliyyətlər ayrı-ayrı siniflər, paralellər, qruplar və ya ümumməktəb səviyyəsində təşkil oluna bilər. Fəaliyyətin əhatə dairəsi müəyyən edilərkən mövzu, məqsəd, iştirakçıların sayı və məktəbin imkanları nəzərə alınmalıdır.

8.11. Kimya fənn aylığı çərçivəsində fənlərarası əlaqəni gücləndirən fəaliyyətlərə yer verilə bilər. Belə fəaliyyətlər zamanı kimyanın biologiya, fizika, coğrafiya, riyaziyyat, texnologiya, məişət və ətraf mühitlə bağlılığı aydın şəkildə göstərilməlidir. Kimya kurikulumu fənlərarası inteqrasiyanı mühüm metodik istiqamət kimi təqdim edir.

8.12. Kimya fənn aylığı üzrə keçirilən fəaliyyətlərin gedişi və nəticələri zərurət olduqda iş planı, proqram, ssenari, müşahidə vərəqi, qeyd forması, təqdimat materialı, foto və digər işçi sənədlərlə müşayiət oluna bilər.

8.13. Kimya fənn aylığı çərçivəsində həyata keçirilən bütün fəaliyyətlər yekunda ümumiləşdirilməli, əldə olunan nəticələr təhlil edilməli, müsbət təcrübələr seçilməli və növbəti fəaliyyətlərin planlaşdırılmasında nəzərə alınmalıdır. Dövlət standartlarında da monitorinq, hesabatlılıq və inkişafın izlənilməsi vacib idarəetmə tələbi kimi göstərilir.

9. Müşahidə, praktik və laborator fəaliyyətlərin təşkili

9.1. Kimya fənn aylığı çərçivəsində müşahidə, praktik və laborator fəaliyyətlər kimya fənninin məzmununa, təlim nəticələrinə, şagirdlərin yaş və hazırlıq səviyyəsinə, məktəbin maddi-texniki imkanlarına, təhlükəsizlik tələblərinə və pedaqoji məqsədəuyğunluğa uyğun olaraq təşkil edilir. Kimya kurikulumu da praktiki fəaliyyətlərin uyğun strategiya və təhlükəsizlik çərçivəsində qurulmasını vacib sayır.

9.2. Müşahidə, praktik və laborator fəaliyyətlərin əsas məqsədi şagirdlərdə maddələri və onların xassələrini müşahidə etmək, fərqləndirmək, müqayisə aparmaq, maddələrdə baş verən dəyişiklikləri izləmək, bu dəyişikliklərin səbəb və nəticələrini izah etmək və kimyəvi bilikləri tətbiq etmək bacarıqlarını inkişaf etdirməkdir.

9.3. Müşahidə, praktik və laborator fəaliyyətlər planlaşdırılarkən hər bir fəaliyyət üzrə məqsəd, mövzu, istifadə olunacaq avadanlıq və vasitələr, işin ardıcıllığı, iştirak forması, müşahidə ediləcək göstəricilər, gözlənilən nəticələr və qiymətləndirmə yanaşması əvvəlcədən müəyyən edilməlidir. Dövlət standartlarında da pedaqoji prosesin nəticəyönlü və əvvəlcədən müəyyən olunmuş meyarlar əsasında qurulması tələb olunur.

9.4. Praktik və laborator fəaliyyətlərə başlamazdan əvvəl müəllim tərəfindən fəaliyyətin məqsədi, aparılma qaydası, iş mərhələləri, istifadə ediləcək avadanlıqlar, müşahidə qaydaları, nəticələrin qeydə alınma forması və təhlükəsizlik tələbləri şagirdlərə aydın şəkildə izah olunmalıdır.

9.5. Müşahidə, praktik və laborator fəaliyyətlər fərdi, cütlərlə və ya qrup şəklində təşkil oluna bilər. Fəaliyyət forması müəyyən edilərkən mövzunun xüsusiyyəti, işin mürəkkəblik səviyyəsi, avadanlıqların sayı, şagirdlərin hazırlıq səviyyəsi və təhlükəsiz təşkil imkanları nəzərə alınmalıdır.

9.6. Müşahidə və laborator fəaliyyətlər zamanı şagirdlər maddələrdə baş verən dəyişiklikləri, xassə fərqlərini, müşahidə olunan əlamətləri və alınan nəticələri yazılı şəkildə qeyd etməli, zərurət olduqda cədvəl, sxem, sadə qeyd forması və digər uyğun üsullarla təqdim etməlidirlər. Bu işlər yalnız nəticəni görməklə məhdudlaşmamalı, nəticənin necə yarandığını, müşahidə ilə şərh arasında əlaqəni və əsaslandırılmış izahı da əhatə etməlidir.

9.7. Kimya fənn aylığı zamanı praktik və laborator fəaliyyətlər mövcud şəraitə uyğun olduqda rəqəmsal vasitələr, vizual təqdimatlar, simulyasiya xarakterli materiallar və digər dəstəkləyici resurslarla tamamlanıla bilər. Bu vasitələr praktik fəaliyyəti əvəz etmək üçün deyil, onu dəstəkləmək və aydınlaşdırmaq üçün istifadə edilməlidir. Məktəbin maddi-texniki imkanları məhdud olduqda sadə və təhlükəsiz vasitələrdən istifadə edilməklə uyğun müşahidə və praktik tapşırıqlar təşkil edilə bilər. Dövlət standartları məktəbdə zəruri maddi-texniki və tədris bazasının vacibliyini ayrıca göstərir.

9.8. Müşahidə, praktik və laborator fəaliyyətlər planlaşdırılarkən şagirdlərin hazırlıq səviyyəsi nəzərə alınmalı, zərurət olduqda tapşırıqların məzmunu, mürəkkəblik dərəcəsi, işin həcmi və təqdimat forması diferensial şəkildə müəyyən edilməlidir. Dövlət standartları təlimdə şagirdlərin yaş, fizioloji və psixoloji xüsusiyyətlərinin, eləcə də bərabər imkanların nəzərə alınmasını tələb edir.

9.9. Kimya fənn aylığı çərçivəsində aparılan müşahidə, praktik və laborator fəaliyyətlərdə fənlərarası əlaqə imkanları nəzərə alınmalı, zərurət olduqda biologiya, fizika, coğrafiya, riyaziyyat, texnologiya və ekoloji məqamlar fəaliyyətin məzmununa daxil edilməlidir. Dövlət standartları məzmunun inteqrativlik prinsipi əsasında qurulmasını vacib sayır.

9.10. Praktik və laborator fəaliyyətlər zamanı müəllim şagirdlərin işə yanaşmasını, avadanlıq və vasitələrdən istifadə bacarığını, tapşırığın yerinə yetirilmə qaydasını, müşahidə və nəticələrin qeydini, təqdimat və izah səviyyəsini izləməli, ümumi təhlildə nəzərə almalıdır. Avadanlıqların düzgün tətbiqi, iş ardıcıllığının gözlənilməsi, müşahidə və nəticələrin vaxtında qeydə alınması, eləcə də fəaliyyətin təhlükəsiz və nizamlı təşkili müəllim tərəfindən təmin edilməlidir.

9.11. Kimya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən praktik və laborator fəaliyyətlərin nəticələri zərurət olduqda iş vərəqi, müşahidə qeydi, müqayisə cədvəli, təqdimat materialı, ümumiləşdirici arayış və digər işçi sənədlərlə rəsmiləşdirilə bilər. Dövlət standartlarında hesabatlılıq və inkişafın monitorinqi idarəetmənin əsas prinsiplərindən biri kimi göstərilir.

9.12. Müşahidə, praktik və laborator fəaliyyətlər yekunda ümumiləşdirilməli, əsas müşahidələr və çətinliklər təhlil olunmalı, əldə olunan nəticələr kimya fənninin tədrisinin təkmilləşdirilməsi, şagirdlərin inkişaf dinamikasının izlənilməsi və sonrakı fəaliyyətlərin daha səmərəli planlaşdırılması üçün nəzərə alınmalıdır. Dövlət standartları nəticəyönlülük, hesabatlılıq və inkişafın izlənilməsini ümumi təhsilin əsas tələbləri kimi müəyyən edir.

10. Laboratoriya təhlükəsizliyi və mühafizə tələbləri

10.1. Kimya fənn aylığı çərçivəsində təşkil edilən bütün müşahidə, praktik və laborator fəaliyyətlər zamanı təhlükəsizlik və mühafizə tələblərinə ciddi əməl olunması məcburidir. Kimya kurikulumu praktiki fəaliyyətlərdə təhlükəsizlik tədbirlərini və avadanlıqlardan düzgün istifadəni təlim prosesinin vacib hissəsi kimi müəyyən edir.

10.2. Praktik və laborator fəaliyyətlər yalnız məktəbin mövcud maddi-texniki şəraiti, istifadə ediləcək avadanlıq və vasitələrin vəziyyəti, şagirdlərin yaş və hazırlıq səviyyəsi, fəaliyyətin xarakteri və təhlükəsiz təşkili imkanları nəzərə alınmaqla həyata keçirilir. Məktəbin imkanını aşan, təhlükəsizlik baxımından təmin olunmayan və şagirdlərin sağlamlığı üçün risk yaradan fəaliyyətlərin keçirilməsinə yol verilmir. Dövlət standartları zəruri maddi-texniki və tədris bazasının, eləcə də təhlükəsiz təhsil şəraitinin yaradılmasını əsas tələb kimi müəyyən edir.

10.3. Müşahidə, praktik və laborator fəaliyyətlər başlamazdan əvvəl müəllim iş sahəsini, istifadə olunacaq qabları, avadanlıqları, isitmə vasitələrini, laborator ləvazimatları və digər materialları əvvəlcədən yoxlamalı, nasaz, zədələnmiş, istifadəyə yararsız və ya təhlükə yaradan vasitələrin istifadəsinə yol verməməlidir. Kimya kurikulumu praktik işlərin müəllim nəzarəti altında və uyğun vasitələrlə aparılmasını tələb edir.

10.4. Praktik və laborator fəaliyyətlərə başlamazdan əvvəl şagirdlərə təhlükəsizlik qaydaları, istifadə ediləcək vasitələrin təyinatı, işin ardıcıllığı, qadağan olunan hallar, ehtiyat tədbirləri və təhlükə yarana biləcək vəziyyətlər barədə aydın təlimat verilməlidir. Bu təlimat fəaliyyətin xarakterinə uyğun olaraq sistemli şəkildə aparılmalıdır.

10.5. Müəllim fəaliyyətin gedişində risk yarada biləcək halları əvvəlcədən müəyyən etməli, təhlükə ehtimalını minimuma endirməli, birbaşa nəzarəti təmin etməli və zərurət yarandıqda fəaliyyətin formasını, həcmini, istifadə olunan vasitələri və ya tapşırığın mürəkkəblik dərəcəsini dəyişdirməlidir. Bu yanaşma kurikulumda vurğulanan təhlükəsiz praktiki fəaliyyət və müəllim nəzarəti prinsipləri ilə uyğunluq təşkil edir.

10.6. Isitmə vasitələri, şüşə qablar, kəskin qoxulu və ya təhlükə yarada bilən materiallar, buxarlanma, tökülmə və digər riskli hallarla iş zamanı xüsusi ehtiyat tədbirləri görülməli, şagirdlər müəllimin göstərişlərinə əməl etməli, icazəsiz müdaxiləyə və təhlükə yarada biləcək hərəkətlərə yol verməməlidirlər. Müəllimin birbaşa nəzarəti olmadan şagirdlərin laborator vasitələrdən, isitmə mənbələrindən, xüsusi qab və materiallardan istifadəsinə yol verilmir.

10.7. Praktik və laborator fəaliyyətlər zamanı iş yerlərinin yerləşməsi, şagirdlərin sayı, hərəkət imkanları, müşahidə sahəsinin aydınlığı, vasitələrin düzülüşü, nizam-intizam və təhlükəsiz davranış qaydaları əvvəlcədən nəzərə alınmalı və fəaliyyət boyu müəllim tərəfindən nəzarətdə saxlanılmalıdır. Dövlət standartları təhlükəsiz təhsil mühiti və əlverişli tədris bazasını vacib təşkilati şərt kimi müəyyən edir.

10.8. Fəaliyyət zamanı tökülmə, nasazlıq, qızma, zədələnmə, qəza riski və ya digər təhlükəli vəziyyət yarandıqda iş dərhal dayandırılmalı, şagirdlər təhlükəsiz vəziyyətə keçirilməli, ilkin zəruri tədbirlər görülməli və məktəb rəhbərliyi məlumatlandırılmalıdır.

10.9. Praktik və laborator fəaliyyətlər başa çatdıqdan sonra istifadə olunan avadanlıqların söndürülməsi, ayrılması, yığışdırılması, təmizlənməsi, təhvil verilməsi, saxlanılması və iş sahəsinin təhlükəsiz vəziyyətə gətirilməsi təmin olunmalıdır.

10.10. Laboratoriya təhlükəsizliyi və mühafizə tələblərinə əməl olunmasına görə kimya müəllimi, fəaliyyətə cəlb edilən digər məsul şəxslər və iştirakçılar öz səlahiyyətləri çərçivəsində məsuliyyət daşıyırlar. Dövlət standartları idarəetmədə məsuliyyətin bölüşdürülməsi və hesabatlılığı əsas prinsip kimi müəyyən edir.

10.11. Laboratoriya təhlükəsizliyi və mühafizə tələblərinə əməl olunması kimya fənn aylığının keyfiyyətli, nizamlı, təhlükəsiz və məqsədyönlü keçirilməsinin əsas şərtlərindən biridir.

11. Maddi-texniki baza və resurs təminatı

11.1. Kimya fənn aylığının planlı, səmərəli və məqsədyönlü təşkili üçün məktəbdə mövcud maddi-texniki baza, laborator vasitələr, qablar, avadanlıqlar, müşahidə və nümayiş materialları, əyani vəsaitlər, çap materialları, rəqəmsal resurslar və digər zəruri vasitələr əvvəlcədən müəyyən edilməli və fəaliyyətlərin məzmununa uyğun şəkildə planlaşdırılmalıdır. Kimya kurikulumu praktiki fəaliyyət, avadanlıq və aparatlardan istifadəni fənnin tədrisində mühüm komponent kimi təqdim edir.

11.2. Kimya fənn aylığı çərçivəsində istifadə olunacaq maddi-texniki vasitələrin, qabların, cihazların, nümayiş materiallarının və digər resursların siyahısı əvvəlcədən hazırlanmalı, onların sayı, təyinatı, istifadəyə yararlılığı, işlək vəziyyəti və təhlükəsizlik baxımından uyğunluğu yoxlanılmalıdır.

11.3. Kimya fənn aylığı üzrə fəaliyyətlər planlaşdırılarkən mövcud maddi-texniki baza ilə nəzərdə tutulan tədbirlər arasında uyğunluq təmin edilməli, seçilən hər bir vasitənin fəaliyyətin məqsədi, məzmunu və gözlənilən nəticəsi ilə birbaşa əlaqəsi müəyyən edilməlidir. Artıq və məqsədsiz resurs seçiminə yol verilməməlidir.

11.4. Kimya fənn aylığı zamanı məktəbdə mövcud kimya kabineti, laborator vasitələr, qablar, stendlər, plakatlar, sxemlər, nümayiş materialları, iş vərəqləri, rəqəmsal və elektron resurslar və digər tədris vasitələrindən məqsədyönlü və səmərəli istifadə olunmalıdır. Dövlət standartları ümumi təhsil müəssisələrində kurikulumların icrası üçün zəruri maddi-texniki və tədris bazasının yaradılmasını tələb edir.

11.5. Maddi-texniki baza və resurslar seçilərkən fəaliyyətin məqsədi, mövzunun xarakteri, şagirdlərin sayı, yaş və hazırlıq səviyyəsi, iştirak forması, təhlükəsizlik tələbləri və məktəbin real imkanları nəzərə alınmalıdır.

11.6. Kimya fənn aylığı çərçivəsində istifadə edilən resurslar şagirdlərin maddələri fərqləndirmək, xassələri müşahidə etmək, dəyişiklikləri izləmək, nəticələri qeyd etmək, təhlil etmək, təqdim etmək və kimyəvi bilikləri tətbiq etmək bacarıqlarının inkişafını dəstəkləməli, yalnız nümayiş xarakteri daşımamalıdır. Kimya kurikulumu da praktik fəaliyyətin və nəticəyönlü bacarıqların inkişafını əsas xətt kimi müəyyən edir.

11.7. İstifadə olunacaq vasitələr və resurslar üzrə zəruri hazırlıq işləri əvvəlcədən görülməli, ehtiyac olduqda müşahidə formaları, laborator iş vərəqləri, müqayisə cədvəlləri, təqdimat materialları və digər köməkçi vasitələr hazırlanmalıdır.

11.8. Məktəbdə mövcud maddi-texniki imkanlar məhdud olduqda kimya fənn aylığı üzrə fəaliyyətlər sadə, əlçatan, təhlükəsiz və məqsədəuyğun vasitələr əsasında təşkil edilməli, zərurət olduqda alternativ resurslardan və uyğunlaşdırılmış fəaliyyət formalarından istifadə olunmalıdır. Dövlət standartları məktəbin resurs imkanlarının və təhlükəsiz təhsil şəraitinin nəzərə alınmasını vacib təşkilati şərt kimi göstərir.

11.9. Kimya fənn aylığı üzrə maddi-texniki baza və resurs təminatı planlaşdırılarkən vasitələrin istifadə ardıcıllığı, kabinet və avadanlıqların paylaşdırılması, fəaliyyətlər üzrə vaxt bölgüsü və zərurət olduqda istifadə qrafiki nəzərə alınmalıdır.

11.10. Maddi-texniki baza və resursların hazırlanması, toplanması, istifadəyə verilməsi, fəaliyyətdən sonra təhvil alınması, qorunması, düzgün saxlanılması və növbəti fəaliyyətlər üçün yararlı vəziyyətdə saxlanılması ilə bağlı məsuliyyət aidiyyəti qaydada müəyyən edilməlidir.

11.11. Maddi-texniki baza və resurs təminatı üzrə mövcud vəziyyət zərurət olduqda təhlil edilməli, istifadə zamanı aşkar olunan çatışmazlıqlar, nasazlıqlar və məqsədəuyğun hesab edilməyən vasitələr barədə müvafiq qeyd aparılmalı və sonrakı planlaşdırmada nəzərə alınmaq üçün ümumiləşdirici məlumat hazırlanmalıdır.

11.12. Maddi-texniki baza və resurs təminatı kimya fənn aylığının keyfiyyətli təşkili, fəaliyyətlərin ardıcıl və səmərəli keçirilməsi, şagirdlərin fəal iştirakının təmin olunması və təlim nəticələrinin dəstəklənməsi baxımından əsas təşkilati şərtlərdən biridir. Bu yanaşma kimya kurikulumu və ümumi təhsil dövlət standartlarının nəticəyönlülük, təhlükəsizlik və səmərəli təşkilat tələbləri ilə uyğunluq təşkil edir.

12. Rəqəmsal və vizual resurslardan istifadə qaydası

12.1. Kimya fənn aylığı çərçivəsində rəqəmsal və vizual resurslardan istifadə fəaliyyətlərin məqsədinə, məzmununa, şagirdlərin yaş və hazırlıq səviyyəsinə, məktəbin texniki imkanlarına və pedaqoji məqsədəuyğunluğa uyğun olaraq təşkil edilir.

12.2. Rəqəmsal və vizual resurslardan istifadənin əsas məqsədi maddələrin quruluşunun, xassələrinin, dəyişikliklərinin və tətbiq sahələrinin daha aydın qavranılmasına, mürəkkəb anlayışların anlaşıqlı formada təqdim olunmasına, müşahidə, təhlil, izah və təqdimetmə imkanlarının genişləndirilməsinə xidmət etməkdir. Kimya kurikulumu da proseslərin izahı, müşahidənin dəstəklənməsi və praktik məzmunun aydınlaşdırılması baxımından uyğun resurs seçimini vacib sayır.

12.3. Kimya fənn aylığı zamanı təqdimatlar, sxemlər, cədvəllər, qrafiklər, şəkillər, videomateriallar, animasiyalar, simulyasiya xarakterli materiallar, elektron tapşırıqlar, rəqəmsal müşahidə vasitələri, təqdimat proqramları və digər uyğun resurslardan istifadə oluna bilər.

12.4. Rəqəmsal və vizual resurslar mövzuya uyğun seçilməli, kimya fənninin məzmununu düzgün əks etdirməli, elmi baxımdan dəqiq, dil baxımından aydın, texniki baxımdan işlək və şagirdlərin yaş xüsusiyyətlərinə uyğun olmalıdır. Təqdimat və vizual materiallarda artıq, diqqəti yayındıran və mövzunun qavranılmasını çətinləşdirən elementlərdən istifadə edilməməlidir. Dövlət standartlarının nəticəyönlülük və şagirdyönlülük prinsipi də bu yanaşmanı dəstəkləyir.

12.5. Rəqəmsal və vizual resurslar kimya fənninin praktik məzmununu əvəz edən vasitə kimi deyil, müşahidə, izah, ümumiləşdirmə, müqayisə və təqdimetmə prosesini dəstəkləyən köməkçi vasitə kimi istifadə edilməlidir.

12.6. Kimya fənn aylığı çərçivəsində rəqəmsal və vizual resurslardan xüsusilə birbaşa müşahidəsi çətin olan, laborator şəraitdə nümayişi məhdud olan, mərhələli izah tələb edən və ya hissəcik səviyyəsində baş verən proseslərin təqdimində istifadə oluna bilər. Bu, kimya kurikulumunda vurğulanan praktiki-tətbiqi və elmi izah yönümlü yanaşma ilə uzlaşır.

12.7. Müəllim tərəfindən istifadə olunan rəqəmsal və vizual resursların elmi düzgünlüyü, texniki keyfiyyəti, məzmun uyğunluğu və pedaqoji məqsədəuyğunluğu əvvəlcədən yoxlanılmalıdır.

12.8. Məktəbin texniki imkanları daxilində interaktiv lövhə, proyektor, kompüter, monitor, planşet, elektron təqdimat vasitələri, səsyazma və görüntü vasitələri və digər uyğun texniki resurslardan istifadə edilə bilər. Məktəbin texniki imkanları məhdud olduqda çap materialları, statik vizual vasitələr, lövhə üzərində qurulan sxem və cədvəllər, əl ilə hazırlanmış modellər və digər uyğun təqdimat formaları tətbiq edilə bilər. Dövlət standartları ümumi təhsil müəssisələrinin zəruri texniki və tədris bazasına malik olmasını tələb edir.

12.9. Şagirdlər kimya fənn aylığı çərçivəsində müəllimin rəhbərliyi ilə təqdimatların hazırlanması, layihələrin nümayişi, müşahidə nəticələrinin təqdim edilməsi, cədvəl və sxemlərin qurulması, mövzu üzrə məlumatların sistemləşdirilməsi və ümumiləşdirilməsi məqsədilə rəqəmsal və vizual resurslardan istifadə edə bilərlər.

12.10. Rəqəmsal və vizual resurslardan istifadə zamanı şagirdlərin təhlükəsizliyi, etik davranış qaydaları, məktəbdaxili istifadə normaları, məlumatların düzgün təqdim olunması və müəlliflik hüququna hörmət prinsipləri gözlənilməlidir.

12.11. Rəqəmsal və vizual resurslardan istifadə zamanı texniki nasazlıq ehtimalı nəzərə alınmalı, zərurət yarandıqda alternativ iş formaları, ehtiyat materiallar və fərqli təqdimat üsulları əvvəlcədən müəyyən edilməlidir.

12.12. Kimya fənn aylığı çərçivəsində hazırlanmış təqdimatlar, sxemlər, cədvəllər, videolar, elektron materiallar və digər vizual məhsullar zərurət olduqda ümumiləşdirilə, sonrakı metodik istifadəyə saxlanıla və növbəti fəaliyyətlərdə tətbiq oluna bilər.

13. Diferensial yanaşma və dəstək mexanizmləri

13.1. Kimya fənn aylığı çərçivəsində fəaliyyətlər planlaşdırılarkən şagirdlərin bilik səviyyələri, öyrənmə tempi, maraq dairələri, fərdi xüsusiyyətləri, praktik fəaliyyətə qoşulma imkanları və təlim ehtiyacları nəzərə alınmaqla diferensial yanaşma tətbiq edilməlidir. Bu yanaşma hər bir şagird üçün imkanlarına uyğun öyrənmə şəraitinin yaradılmasına, fəal iştirakının təmin edilməsinə və təlim nəticələrinə uyğun irəliləyişinə xidmət etməlidir. Dövlət standartları da ümumi təhsildə bərabər imkanların yaradılmasını və pedaqoji prosesin təhsilalanların xüsusiyyətlərinə uyğun qurulmasını tələb edir.

13.2. Diferensial yanaşma müəyyən edilərkən şagirdlərin yalnız ümumi akademik göstəriciləri deyil, kimya fənni üzrə maddələri fərqləndirmək, xassələri müşahidə etmək, dəyişiklikləri izah etmək, nəticələri qeyd etmək, təqdim etmək və tətbiqetmə xarakterli tapşırıqları yerinə yetirmək bacarıqları da nəzərə alınmalıdır. Kimya kurikulumunda ümumi və tam orta səviyyə üzrə nəticələr məhz bu tip bacarıqlar üzərində qurulur.

13.3. Diferensial yanaşma tətbiq edilərkən monitorinq nəticələri, test yoxlamaları, yazı işləri, praktik və laborator fəaliyyətlər üzrə müşahidələr, müəllim qeydləri, şagird təqdimatları, layihələr və digər fəaliyyət məhsulları əsas məlumat mənbələri kimi istifadə olunmalıdır. Bu, nəticəyönlü təlim və inkişafın izlənilməsi baxımından məqsədəuyğundur.

13.4. Kimya fənn aylığı çərçivəsində tapşırıqların məzmunu, çətinlik dərəcəsi, icra ardıcıllığı, istifadə edilən vasitələr, təqdimat forması və gözlənilən nəticələri şagirdlərin hazırlıq səviyyəsinə uyğun şəkildə fərqləndirilə bilər. Tapşırıqlar minimum zəruri nəticəni təmin edən, standart səviyyədə icranı tələb edən və inkişafetdirici xarakter daşıyan mərhələlər üzrə müəyyən edilə bilər.

13.5. Minimum səviyyəli tapşırıqlar şagirdin əsas anlayışları dərk etməsinə, sadə müşahidə aparmasına, verilmiş nümunə əsasında maddələri fərqləndirməsinə və dəyişiklikləri qısa şəkildə ifadə etməsinə xidmət etməlidir. Standart səviyyəli tapşırıqlar müşahidə nəticələrinin müqayisəsinə, sadə səbəb-nəticə əlaqələrinin qurulmasına, cədvəl və sxemlə işləməyə, əsaslandırılmış izaha və mövzunun gündəlik həyatla əlaqələndirilməsinə yönəldilməlidir. İnkişafetdirici səviyyəli tapşırıqlar isə daha mürəkkəb tətbiqi vəziyyətlərin şərhinə, nəticələrin təhlilinə, fərqli izah yollarının müqayisəsinə, layihə və təqdimat xarakterli işlərin hazırlanmasına şərait yaratmalıdır.

13.6. Əlavə dəstəyə ehtiyacı olan şagirdlər üçün sadələşdirilmiş izah, mərhələli iş ardıcıllığı, yönləndirici suallar, nümunə əsasında yerinə yetirilən tapşırıqlar, təkrar fəaliyyətlər və müəllim müşayiəti ilə icra olunan praktik iş formaları tətbiq edilə bilər. Bu zaman onların passiv izləyici mövqedə saxlanılmasına yol verilməməli, sadə, təhlükəsiz və aydın təşkil olunmuş fəaliyyətlər vasitəsilə fəal iştirakı təmin edilməlidir. Dövlət standartlarının bərabər imkanlar və şagirdyönlülük prinsipi bu yanaşmanı dəstəkləyir.

13.7. Kimya fənninə marağı, hazırlıq səviyyəsi və fəaliyyət qabiliyyəti yüksək olan şagirdlər üçün əlavə tədqiqat xarakterli tapşırıqlar, tətbiqi mövzular, təqdimatlar, layihələr, bilik yarışları və digər inkişafetdirici fəaliyyətlər təşkil edilə bilər.

13.8. Diferensial yanaşma yalnız nəzəri tapşırıqlarda deyil, müşahidə, laborator iş, müqayisə tapşırıqları, təqdimatlar və yaradıcı fəaliyyətlər zamanı da təmin edilməlidir. Praktik və laborator işlərdə bəzi şagirdlər üçün sadə müşahidə və qeyd, bəziləri üçün müqayisə və izah, digərləri üçün isə nəticələrin təhlili və təqdimatı kimi fərqli iş bölgüsü müəyyən edilə bilər. Kimya kurikulumu praktiki fəaliyyət və bacarıqların inkişafını fənnin əsas xüsusiyyəti kimi təqdim edir.

13.9. Fərdi, cütlərlə və qrup şəklində iş formaları şagirdlərin imkan və ehtiyaclarına uyğun şəkildə seçilməli, bu seçim zamanı onların bir-birindən öyrənməsi, əməkdaşlığı və məsuliyyət bölgüsü nəzərə alınmalıdır. Zərurət olduqda şagirdlərin fərdi xüsusiyyətləri, sağlamlıq vəziyyəti və öyrənmə imkanları nəzərə alınmaqla tapşırıqların həcmi, müddəti, icra forması, təqdimat üsulu və istifadə edilən vasitələr üzrə uyğunlaşdırmalar aparıla bilər. Dövlət standartları pedaqoji prosesin şagirdlərin yaş, fizioloji və psixoloji xüsusiyyətlərinə uyğun qurulmasını tələb edir.

13.10. Diferensial yanaşma tətbiq edilərkən şagirdlər arasında ayrı-seçkiliyə, etiketləməyə, müqayisə yolu ilə motivasiyanın zəiflədilməsinə və onların imkanlarını məhdud göstərən münasibətə yol verilməməlidir. Bu yanaşma ümumi təhsildə bərabər imkanlar və şəxsiyyətin inkişafına yönəlmiş mühit yaratmaq tələbi ilə uyğunluq təşkil edir.

13.11. Diferensial yanaşma və dəstək mexanizmlərinin tətbiqi nəticəsində əldə olunan müşahidələr ümumiləşdirilməli, əlavə dəstəyə ehtiyacı olan şagirdlərlə sonrakı işin təşkili və inkişaf potensialı yüksək olan şagirdlərlə daha məqsədli fəaliyyətlərin planlaşdırılması zamanı nəzərə alınmalıdır. Bu, nəticəyönlü planlaşdırma və inkişafın davamlı izlənilməsi baxımından vacibdir.

14. Layihə, tədqiqat və yaradıcı fəaliyyətlərin təşkili

14.1. Kimya fənn aylığı çərçivəsində layihə, tədqiqat və yaradıcı fəaliyyətlər kimya fənninin məqsəd və vəzifələrinə, təlim nəticələrinə, şagirdlərin yaş və hazırlıq səviyyəsinə, məktəbin maddi-texniki imkanlarına, təhlükəsizlik tələblərinə və pedaqoji məqsədəuyğunluğa uyğun olaraq təşkil edilir.

14.2. Layihə, tədqiqat və yaradıcı fəaliyyətlərin əsas məqsədi şagirdlərdə maddələr, onların xassələri, tətbiqi, çevrilmələri və ekoloji əhəmiyyəti ilə bağlı marağı gücləndirmək, onların araşdırma aparmaq, sual vermək, müşahidə etmək, müqayisə aparmaq, nəticə çıxarmaq və təqdim etmək bacarıqlarını inkişaf etdirməkdir.

14.3. Layihə və tədqiqat fəaliyyəti yalnız məlumat toplama ilə məhdudlaşmamalı, maddələrin xüsusiyyətlərinin araşdırılmasına, dəyişikliklərin izlənilməsinə, sadə tədqiqat suallarının cavablandırılmasına, nəticələrin əsaslandırılmasına və tətbiq imkanlarının göstərilməsinə yönəldilməlidir.

14.4. Layihə və tədqiqat mövzuları seçilərkən onların kimya fənninin məzmunu ilə bağlılığı, şagirdlər üçün anlaşıqlılığı, praktik əhəmiyyəti, müşahidə və araşdırma imkanı, məktəbin resursları və təhlükəsiz təşkili imkanları nəzərə alınmalıdır.

14.5. Layihə, tədqiqat və yaradıcı fəaliyyətlər fərdi, cütlərlə və ya qrup şəklində təşkil oluna bilər. Fəaliyyət forması müəyyən edilərkən mövzunun xarakteri, işin həcmi, şagirdlərin hazırlıq səviyyəsi, əməkdaşlıq imkanları və gözlənilən nəticələr nəzərə alınmalıdır.

14.6. Layihə xarakterli fəaliyyətlərə maddələrin tətbiq sahələri üzrə təqdimatlar, məişətdə və gündəlik həyatda kimya ilə bağlı mövzular, ekoloji istiqamətli işlər, poster və stend hazırlanması, model və sxemlərin tərtibi, mövzu üzrə nümayiş materiallarının hazırlanması və digər uyğun iş formaları aid edilə bilər. Tədqiqat xarakterli fəaliyyətlərə maddələrin xassələrinin müşahidəsi, sadə müqayisələrin aparılması, çevrilmələrin izlənilməsi, nəticələrin qeyd olunması, məlumatların toplanması və ümumiləşdirilməsi daxil edilə bilər. Yaradıcı fəaliyyətlərə isə kimyəvi anlayışların sxem, model, poster, qrafik təqdimat, sərgi materialı, izahlı çıxış, sinifdaxili nümayiş, mövzu guşəsi və digər uyğun formalarda təqdim edilməsi aid edilir.

14.7. Layihə və tədqiqat fəaliyyəti planlaşdırılarkən işin mövzusu, məqsədi, icra müddəti, mərhələləri, iştirakçıları, məsul şəxsləri, istifadə olunacaq vasitələr, təqdimat forması və gözlənilən nəticələr əvvəlcədən müəyyən edilməlidir. Bu fəaliyyətlər, bir qayda olaraq, mövzunun seçilməsi, məqsədin dəqiqləşdirilməsi, işin planlaşdırılması, müşahidə və ya məlumat toplama, nəticələrin ümumiləşdirilməsi və yekun təqdimetmə mərhələləri üzrə təşkil olunur.

14.8. Müəllim layihə, tədqiqat və yaradıcı fəaliyyətlər zamanı mövzunun dəqiqləşdirilməsi, işin mərhələləşdirilməsi, müşahidə və məlumat toplama qaydasının izahı, nəticələrin sistemləşdirilməsi və təqdimatın hazırlanması ilə bağlı şagirdlərə metodik dəstək göstərməlidir. Bu dəstək şagirdlərin müstəqil düşünməsini, təşəbbüs göstərməsini, nəticə çıxarmasını və işin məzmununa məsuliyyətlə yanaşmasını zəiflətməməlidir.

14.9. Layihə, tədqiqat və yaradıcı fəaliyyətlərin nəticələri yazılı mətn, qısa hesabat, təqdimat, poster, sxem, müqayisə cədvəli, sərgi materialı, sinifdaxili çıxış və ya digər uyğun formalarda təqdim oluna bilər.

14.10. Bu fəaliyyətlər planlaşdırılarkən şagirdlərin hazırlıq səviyyəsi nəzərə alınmalı, zərurət olduqda mövzu seçimi, tapşırığın həcmi, icra ardıcıllığı, istifadə olunacaq vasitələr və təqdimat forması diferensial şəkildə müəyyən edilməlidir. Əlavə dəstəyə ehtiyacı olan şagirdlər üçün daha sadə və mərhələli fəaliyyət formaları, kimya fənninə marağı və hazırlıq səviyyəsi yüksək olan şagirdlər üçün isə daha geniş araşdırma, tətbiq və təqdimat xarakterli tapşırıqlar müəyyən edilə bilər.

14.11. Zərurət olduqda layihə və tədqiqat fəaliyyəti digər fənlərlə əlaqəli şəkildə təşkil oluna bilər. Belə hallarda kimyanın biologiya, fizika, coğrafiya, riyaziyyat, texnologiya, gündəlik həyat və ətraf mühitlə bağlılığı aydın şəkildə göstərilməlidir.

14.12. Layihə, tədqiqat və yaradıcı fəaliyyətlər zamanı istifadə olunan materiallar, alətlər və vasitələr məktəbin mövcud imkanlarına uyğun seçilməli, təhlükəsizlik tələbləri gözlənilməli və şagirdlərin sağlamlığı və təhlükəsizliyi üçün risk yaradan hallara yol verilməməlidir.

14.13. Layihə, tədqiqat və yaradıcı fəaliyyətlər zamanı şagirdlərin mövzuya uyğunluğu, işin məqsədini anlaması, müşahidə və məlumatla işləmə bacarığı, nəticələri ümumiləşdirməsi, təqdimat mədəniyyəti, yaradıcı yanaşması və məsuliyyət səviyyəsi müəllim tərəfindən izlənilməli və ümumi təhlildə nəzərə alınmalıdır.

15. Kimya fənn aylığının planlaşdırılması və keçirilmə qaydası

15.1. Kimya fənn aylığı bu Əsasnaməyə, məktəbin illik fəaliyyət planına, fənn metodbirləşməsinin iş planına, məktəbdaxili təşkilati sənədlərə və məktəb direktorunun müvafiq əmrinə əsasən əvvəlcədən planlaşdırılır və təşkil edilir. Planlaşdırma formal xarakter daşımamalı, aylığın məqsəd və vəzifələrinin real icrasına, fəaliyyətlərin ardıcıl təşkilinə, şagirdlərin fəal iştirakına, müəllimlərin metodik əməkdaşlığına və əldə olunacaq nəticələrin əvvəlcədən müəyyən edilməsinə xidmət etməlidir. Dövlət standartlarında da pedaqoji prosesin əvvəlcədən müəyyən olunmuş nəticələrə yönəlməsi və idarəetmənin hesabatlılıq prinsipi ilə qurulması tələb olunur.

15.2. Kimya fənn aylığının planlaşdırılması, bir qayda olaraq, hazırlıq mərhələsi, icra mərhələsi, gedişin izlənilməsi mərhələsi və yekunlaşdırma mərhələsi üzrə həyata keçirilir. Hazırlıq mərhələsində aylığın məqsədi, əsas fəaliyyət istiqamətləri, tədbirlərin məzmunu, əhatə dairəsi, məsul şəxslər, resurs təminatı, təhlükəsizlik şərtləri, gözlənilən nəticələr və sənədləşdirmə formaları əvvəlcədən müəyyən edilməlidir.

15.3. Kimya fənn aylığı üzrə tədbirlər planı hazırlanarkən açıq dərslər, müşahidə, praktik və laborator fəaliyyətlər, layihə və tədqiqat işləri, monitorinq və qiymətləndirmə tədbirləri, metodik fəaliyyətlər, yekunlaşdırma və həvəsləndirmə tədbirləri arasında məntiqi və məzmun əlaqəsi təmin edilməlidir. Hər bir fəaliyyət üzrə onun adı, məqsədi, mövzusu, keçirilmə forması, tarixi, yeri, iştirakçıları, məsul şəxsləri, istifadə olunacaq resurslar, təhlükəsizliklə bağlı əsas şərtlər və gözlənilən nəticələri əvvəlcədən müəyyən edilməlidir. Bu yanaşma kurikulumda vurğulanan nəticəyönlü və planlı təlim məntiqi ilə uyğunluq təşkil edir.

15.4. Kimya fənn aylığı çərçivəsində fəaliyyətlər məktəbin iş rejimini pozmamalı, tədris prosesi ilə uzlaşdırılmalı, dərs cədvəli, siniflərin məşğulluğu, kabinet imkanları və digər təşkilati amillər nəzərə alınmaqla planlaşdırılmalıdır. Fəaliyyətlər ümumməktəb, paralel, sinif, qrup və fərdi səviyyələr üzrə bir-birindən fərqləndirilməli, hər bir tədbirin əhatə dairəsi, iştirak formatı və təşkilati xüsusiyyətləri ayrıca müəyyən edilməlidir.

15.5. Planlaşdırma zamanı şagirdlərin yaş xüsusiyyətləri, təhsil səviyyələri, bilik və bacarıq hazırlığı, öyrənmə ehtiyacları, diferensial yanaşma imkanları və təhlükəsizlik baxımından uyğunluq nəzərə alınmalıdır. Müşahidə, laborator və digər praktik fəaliyyətlər planlaşdırılarkən istifadə olunacaq avadanlıqların, qabların və materialların mövcudluğu, işlək vəziyyəti, fəaliyyət sahəsinin hazırlığı, iş yerlərinin təşkili, nəzarət imkanları və risk yarada biləcək halların qarşısının alınması əvvəlcədən təmin edilməlidir. Məktəbin maddi-texniki bazası bütün nəzərdə tutulan fəaliyyətləri eyni həcmdə təmin etmədikdə tədbirlər mövcud resurslara uyğun şəkildə yenidən tənzimlənməli, təhlükəsiz, məqsədəuyğun və praktik alternativ fəaliyyət formaları seçilməlidir. Dövlət standartları zəruri maddi-texniki və tədris bazasını, eləcə də təhsilalanların sağlamlığının təhlükəsizliyini əsas şərt kimi müəyyən edir.

15.6. Kimya fənn aylığının planlaşdırılması zamanı əlavə dəstəyə ehtiyacı olan şagirdlər, kimya fənninə marağı və hazırlıq səviyyəsi yüksək olan şagirdlər, eləcə də fərqli iş formalarına ehtiyac duyan qruplar üçün ayrıca fəaliyyətlər nəzərdə tutula bilər. Bu, dövlət standartlarında göstərilən bərabər imkanlar və şagirdyönlü yanaşma prinsiplərinə uyğundur.

15.7. Kimya fənn aylığının əsas fəaliyyətlərinin icrasından əvvəl aidiyyəti şəxslər arasında iş bölgüsü aparılmalı, hər bir məsul şəxsin vəzifəsi, hesabatlılıq sahəsi və fəaliyyətə nəzarət mexanizmi əvvəlcədən müəyyən edilməlidir. Zərurət olduqda aylıq qrafik, tədbirlər cədvəli, məsuliyyət bölgüsü cədvəli, kabinet və avadanlıqdan istifadə qrafiki, laborator fəaliyyətlər üzrə hazırlıq siyahısı və digər işçi sənədlər hazırlanmalıdır. Dövlət standartlarında idarəetmədə məsuliyyətin bölüşdürülməsi və hesabatlılıq ayrıca vurğulanır.

15.8. Kimya fənn aylığının ümumi təşkili məktəb direktoru tərəfindən təsdiq edilən plan əsasında həyata keçirilir, fəaliyyətlərin operativ əlaqələndirilməsi və icra vəziyyətinin izlənilməsi isə aidiyyəti məsul şəxslər tərəfindən təmin edilir. Zərurət olduqda hər bir əsas fəaliyyət üzrə ayrıca proqram, qısa işçi plan, ssenari, müşahidə forması, laborator tapşırıq vərəqi, təhlükəsizlik qeydi və ya digər dəstəkləyici sənədlər tərtib oluna bilər.

15.9. Kimya fənn aylığının keçirilməsi zamanı fəaliyyətlərin gedişi operativ qaydada izlənilməli, təşkilati çətinliklər, resurs çatışmazlıqları, təhlükəsizliklə bağlı məqamlar və metodik ehtiyaclar vaxtında müəyyən edilməli və zərurət olduqda əsaslandırılmış düzəlişlər aparılmalıdır. Tədbirlərin keçirilmə vaxtında, formasında, iştirakçı tərkibində, istifadə olunacaq resurslarda və ya təşkilati mexanizmində dəyişiklik yalnız pedaqoji məqsədəuyğunluq, təşkilati zərurət, resurs məhdudluğu və ya təhlükəsizlik tələbləri ilə bağlı olduqda edilə bilər. Belə dəyişikliklər aylığın ümumi məqsəd və vəzifələrinə xələl gətirməməlidir.

15.10. Kimya fənn aylığının planlaşdırılması və keçirilməsi zamanı bütün fəaliyyətlər arasında məzmun və zaman baxımından ardıcıllıq qorunmalı, tədbirlər bir-birini tamamlamalı və yekunda ümumi nəticəyə xidmət etməlidir. Kimya kurikulumu təlim materiallarının və fəaliyyətlərin ardıcıl, məntiqi və nəticəyönlü planlaşdırılmasını əsas metodik tələb kimi təqdim edir.

16. Monitorinq, qiymətləndirmə və nəticələrin təhlili

16.1. Kimya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən fəaliyyətlərin məqsəd və vəzifələrə uyğunluğunu, icra vəziyyətini, nəticəyönlülüyünü və tədrisə təsirini müəyyən etmək məqsədilə monitorinq, qiymətləndirmə və nəticələrin təhlili sistemli şəkildə təşkil edilir. Bu proses yalnız tədbirin keçirilib-keçirilmədiyini deyil, fəaliyyətlərin keyfiyyətini, əldə olunan nəticələri və onların tədris prosesinə təsirini də əhatə etməlidir. Dövlət standartları da pedaqoji prosesin nəticəyönlü, hesabatlı və inkişafın izlənilməsinə əsaslanan şəkildə qurulmasını tələb edir.

16.2. Monitorinq, qiymətləndirmə və təhlilin əsas məqsədi kimya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən fəaliyyətlərin səmərəliliyini, şagirdlərin iştirak və inkişaf səviyyəsini, müəllimlərin metodik fəaliyyətinin nəticələrini, tətbiq olunan iş formalarının uyğunluğunu və sonrakı fəaliyyətlər üçün inkişaf istiqamətlərini müəyyən etməkdir. Bu yanaşma kimya kurikulumunda nəzərdə tutulan nəticə, bacarıq və tətbiq xətti ilə uyğunluq təşkil edir.

16.3. Monitorinq və qiymətləndirmə zamanı iştirak səviyyəsi, fəaliyyətlərin plan üzrə icra vəziyyəti, şagirdlərin bilik və bacarıq göstəriciləri, praktik fəaliyyətlərdə fəallıq, layihə və təqdimatların keyfiyyəti, metodik tədbirlərin səmərəliliyi, resurslardan istifadə vəziyyəti və ümumi təşkilati nəticələr əsas göstəricilər kimi nəzərə alınmalıdır. Dövlət standartlarında da keyfiyyətin və idarəetmənin bu tip göstəricilər üzrə izlənilməsi vacib hesab olunur.

16.4. Kimya fənn aylığı çərçivəsində monitorinq və qiymətləndirmə açıq dərslər, laborator və praktik fəaliyyətlər, layihə və tədqiqat işləri, təqdimatlar, test yoxlamaları, yazı işləri, sorğular, bilik yarışları, metodik tədbirlər və digər uyğun fəaliyyətlər üzrə aparıla bilər. Hər bir istiqamət üzrə nəzarət olunacaq göstəricilər, istifadə olunacaq vasitələr, məlumat toplama üsulları, müşahidə meyarları, ümumiləşdirmə forması və nəticələrin təqdim edilmə qaydası əvvəlcədən müəyyən edilməlidir.

16.5. Zərurət olduqda aylığın əvvəlində diaqnostik xarakterli məlumatlar toplanıla, aylıq müddətində aralıq izləmə aparıla və yekunda əldə olunan nəticələrlə müqayisə edilə bilər. Bu yanaşma şagirdlərin inkişaf dinamikasını və fəaliyyətlərin real təsirini daha aydın müəyyən etməyə imkan verir. Dövlət standartlarının inkişafın izlənilməsi və nəticəyönlülük tələbi də bunu dəstəkləyir.

16.6. Şagirdlərin qiymətləndirilməsi zamanı yalnız nəzəri biliklərin səviyyəsi deyil, həm də maddələri fərqləndirmək, xassələri müşahidə etmək, dəyişiklikləri izah etmək, nəticələri qeyd etmək, müqayisə aparmaq, kimyəvi bilikləri həyatla əlaqələndirmək və əsaslandırılmış fikir bildirmək bacarıqları nəzərə alınmalıdır. Praktik və laborator fəaliyyətlərdə tapşırığın anlaşılması, iş mərhələlərinin gözlənilməsi, vasitələrdən düzgün istifadə, təhlükəsizlik qaydalarına əməl, müşahidə nəticələrinin qeydi, izah və ümumiləşdirmə; layihə, tədqiqat və yaradıcı fəaliyyətlərdə isə mövzunun uyğunluğu, məzmunla işləmə səviyyəsi, nəticələrin əsaslandırılması, təqdimatın aydınlığı, müstəqillik və yaradıcı yanaşma diqqətdə saxlanılmalıdır. Bu yanaşma kimya kurikulumunda verilən nəticə və bacarıq xətti ilə uyğun gəlir.

16.7. Açıq dərslər, nümunəvi məşğələlər və digər metodik tədbirlər üzrə monitorinq zamanı fəaliyyətin məqsədəuyğunluğu, mövzunun tədris keyfiyyəti, şagird fəallığı, istifadə olunan resursların uyğunluğu, tətbiq edilən yanaşmaların səmərəliliyi və metodik baxımdan əhəmiyyətli nəticələr təhlil edilməlidir. Sorğular və digər rəy toplama vasitələri isə fəaliyyətlərə münasibətin, şagirdlərin maraq və iştirak motivasiyasının, təşkilati vəziyyətin və ümumi məmnunluğun öyrənilməsi məqsədilə istifadə oluna bilər.

16.8. Monitorinq, qiymətləndirmə və təhlil prosesi aylıq müddətində mövcud çatışmazlıqların operativ aşkar olunmasına, fəaliyyətlərin təkmilləşdirilməsinə və zərurət olduqda təşkilati və metodik düzəlişlərin aparılmasına xidmət etməlidir. Toplanmış məlumatlar ümumiləşdirilərkən aylığın ümumi məqsədlərinə nailolma səviyyəsi, fəaliyyətlər arasında əlaqə, resurslardan istifadə vəziyyəti, şagirdlərin inkişaf dinamikası və metodik əhəmiyyəti də nəzərə alınmalıdır. Dövlət standartlarının hesabatlılıq və inkişafın izlənilməsi xətti bunu tələb edir.

16.9. Nəticələrin təhlili zamanı güclü tərəflər, çətinliklər, əlavə dəstək tələb edən istiqamətlər, inkişaf potensialı yüksək olan sahələr, resurs ehtiyacları, təhlükəsizliklə bağlı müşahidələr və metodik baxımdan gücləndirilməli məqamlar ayrıca müəyyən edilməlidir. Əlavə dəstəyə ehtiyacı olan şagirdlər, praktik fəaliyyətlərdə çətinlik yaşayan sinif və ya qruplar, metodik baxımdan dəstək tələb edən istiqamətlər və resurs təminatı ilə bağlı ehtiyaclar ayrıca qeyd olunmalı və sonrakı işdə nəzərə alınmalıdır.

16.10. Monitorinq, qiymətləndirmə və təhlil nəticələri sonrakı tədris fəaliyyətlərinin planlaşdırılmasında, diferensial yanaşmanın tətbiqində, müəllimlərin metodik fəaliyyətinin təşkilində, resurs təminatının yaxşılaşdırılmasında və növbəti fənn aylıqlarının hazırlanmasında istifadə olunmalıdır. Bu fəaliyyət obyektivlik, şəffaflıq, məqsədyönlülük, inkişafyönlülük, pedaqoji uyğunluq və nəticəyönlülük prinsipləri əsasında həyata keçirilməli, zərurət olduqda arayış, ümumiləşdirici qeyd, təhlil materialı, müqayisəli cədvəl, qısa hesabat, təqdimat və digər uyğun sənədlərlə rəsmiləşdirilməlidir. Dövlət standartları idarəetmədə hesabatlılığı və keyfiyyətin izlənilməsini əsas prinsip kimi müəyyən edir.

17. Sənədləşdirmə və hesabatlılıq

17.1. Kimya fənn aylığının planlaşdırılması, təşkili, keçirilməsi, monitorinqi, qiymətləndirilməsi, yekunlaşdırılması və nəticələrinin ümumiləşdirilməsi ilə bağlı fəaliyyətlər aidiyyəti qaydada sənədləşdirilməli və hesabatlılıq təmin olunmalıdır.

17.2. Sənədləşdirmə və hesabatlılığın əsas məqsədi kimya fənn aylığı üzrə fəaliyyətlərin planlılığını, icra vəziyyətini, nəticəyönlülüyünü, izlənilə bilməsini, idarə olunmasını və sonrakı istifadəsini təmin etməkdir. Dövlət standartlarında da idarəetmənin hesabatlılıq və inkişafın izlənilməsi prinsipləri əsasında qurulması tələb olunur.

17.3. Kimya fənn aylığı üzrə sənədləşdirmə materialları, bir qayda olaraq, əsas təşkilati sənədlər, fəaliyyət üzrə işçi sənədlər və yekun ümumiləşdirici sənədlər olmaqla qruplaşdırılır.

17.4. Əsas təşkilati sənədlərə məktəb direktorunun əmri, tədbirlər planı, aylıq qrafik, məsuliyyət bölgüsü, zərurət olduqda istifadə qrafikləri, fəaliyyət cədvəlləri və digər təşkilati sənədlər aid edilir. Kimya fənn aylığının keçirilməsi məktəb direktorunun müvafiq əmri ilə rəsmiləşdirilməli, həmin əmrdə aylığın keçirilmə müddəti, məqsədi, əsas fəaliyyət istiqamətləri, məsul şəxslər, ümumi nəzarət qaydası və zərurət olduqda digər təşkilati məsələlər göstərilməlidir. Tədbirlər planında isə hər bir fəaliyyətin adı, məqsədi, mövzusu, tarixi, keçirilmə forması, iştirakçıları, məsul şəxsləri, istifadə olunacaq resurslar və gözlənilən nəticələri aydın şəkildə əks etdirilməlidir. Dövlət standartlarında məktəbdaxili idarəetmə, məsuliyyətin bölüşdürülməsi və fəaliyyətlərin planlı təşkili xüsusi vurğulanır.

17.5. Fəaliyyət üzrə işçi sənədlərə açıq dərs planları, fəaliyyət proqramları, laborator iş vərəqləri, müşahidə və qeyd formaları, müqayisə cədvəlləri, təhlükəsizliklə bağlı işçi qeydlər, sorğu blankları, təqdimat materialları, layihə və tədqiqat işlərinə dair materiallar, qiymətləndirmə formaları və digər uyğun sənədlər aid edilə bilər. Zərurət olduqda açıq dərslər, laborator və praktik fəaliyyətlər, layihə və təqdimatlar, yarışlar, yekun tədbirlər və digər əsas fəaliyyətlər üzrə ayrıca proqram, qısa işçi plan, ssenari, tapşırıq vərəqi, müşahidə forması və ya digər dəstəkləyici sənədlər hazırlanmalıdır. Kimya kurikulumu praktik fəaliyyət, qiymətləndirmə və nəticələrin sənədləşdirilməsinin sistemli aparılmasını zəruri sayır.

17.6. Yekun ümumiləşdirici sənədlərə arayışlar, qısa icmal qeydləri, müqayisəli təhlil materialları, nəticə cədvəlləri, təqdimatlar, ümumiləşdirici məlumatlar və yekun hesabat daxil edilir. Praktik, müşahidə və laborator fəaliyyətlər üzrə istifadə olunan formalar, müqayisə nəticələri, iş vərəqləri, cədvəllər, sxemlər, təqdimat materialları və digər fəaliyyət məhsulları zərurət olduqda ümumiləşdirilməli və yekun təhlildə istifadə edilməlidir. Layihə, tədqiqat və yaradıcı fəaliyyətlər üzrə hazırlanmış yazılı materiallar, təqdimatlar, posterlər, stendlər, sərgi materialları, fotoşəkillər və digər məhsullar da sənədləşdirmə materiallarının tərkib hissəsi kimi nəzərə alına bilər.

17.7. Kimya fənn aylığı çərçivəsində metodik tədbirlər, qarşılıqlı dərs izləmə, müzakirə və təcrübə mübadiləsi üzrə zərurət olduqda qısa qeyd, arayış, icmal və ya ümumiləşdirici məlumat hazırlanması məqsədəuyğun hesab edilir.

17.8. Sənədləşdirmə prosesi artıq və təkrarlanan material yığımına səbəb olmamalı, yalnız fəaliyyətlərin təşkili, gedişi, nəticələri və praktiki əhəmiyyətini əks etdirən zəruri sənədlər hazırlanmalı və saxlanılmalıdır. Kimya fənn aylığı üzrə sənədlər kağız və ya elektron formada məktəbdə qəbul olunmuş qaydalara uyğun şəkildə toplanmalı, sistemləşdirilməli, saxlanılmalı və zərurət olduqda istifadəyə təqdim edilməlidir. Dövlət standartlarında idarəetmənin sistemli və nəticəyönlü aparılması da bu yanaşmanı dəstəkləyir.

17.9. Sənədləşdirmə və hesabatlılıq zamanı məlumatların dəqiqliyi, tamlığı, ardıcıllığı, məxfiliyin qorunması, rəsmi üslub tələbləri və məktəbdaxili kargüzarlıq qaydaları gözlənilməlidir. Kimya fənn aylığı üzrə sənədlərin hazırlanması, toplanması, yoxlanılması, ümumiləşdirilməsi, saxlanılması və təqdim olunması ilə bağlı məsuliyyət aidiyyəti şəxslər arasında əvvəlcədən müəyyən edilməlidir. Dövlət standartlarında da məsuliyyətin bölüşdürülməsi və hesabatlılıq idarəetmənin əsas prinsipləri sırasındadır.

17.10. Kimya fənn aylığı üzrə yekun hesabatda keçirilmiş əsas fəaliyyətlər, iştirak səviyyəsi, monitorinq və qiymətləndirmə nəticələri, fərqlənən fəaliyyət nümunələri, müəyyən edilmiş çətinliklər, resurs və metodik ehtiyaclar, eləcə də sonrakı fəaliyyətlər üçün təkliflər əks etdirilməlidir. Yekun hesabat qısa, aydın, faktlara əsaslanan, nəticələri ümumiləşdirən və sonrakı iş üçün praktik istiqamət verən məzmunda hazırlanmalıdır. Kimya kurikulumu da fəaliyyət nəticələrinin sonrakı planlaşdırmada istifadəsini və nəticəyönlü təhlili vacib hesab edir.

17.11. Sənədləşdirmə və hesabatlılıq kimya fənn aylığının planlı, şəffaf, izlənilə bilən, idarə oluna bilən və nəticələri sonrakı tədris və metodik fəaliyyətdə istifadə olunan məktəbdaxili iş forması kimi təşkil edilməsini təmin edən əsas istiqamətlərdən biridir.

18. Yekunlaşdırma və həvəsləndirmə

18.1. Kimya fənn aylığı çərçivəsində keçirilən fəaliyyətlərin yekunlaşdırılması aylıq üzrə görülmüş işlərin ümumiləşdirilməsi, əldə olunmuş nəticələrin dəyərləndirilməsi, fərqlənən fəaliyyət nümunələrinin müəyyən edilməsi, iştirakçıların həvəsləndirilməsi və sonrakı fəaliyyətlər üçün praktik istiqamətlərin dəqiqləşdirilməsi məqsədilə həyata keçirilir. Bu yanaşma dövlət standartlarında göstərilən nəticəyönlülük, hesabatlılıq və inkişafın izlənilməsi prinsipləri ilə uyğunluq təşkil edir.

18.2. Yekunlaşdırma prosesi kimya fənn aylığı çərçivəsində keçirilmiş açıq dərslərin, laborator və praktik fəaliyyətlərin, layihə və tədqiqat işlərinin, təqdimatların, monitorinq və qiymətləndirmə tədbirlərinin, metodik fəaliyyətlərin və digər iş formalarının nəticələrinin birgə ümumiləşdirilməsi əsasında təşkil edilir. Yekunlaşdırma formal xarakter daşımamalı, aylıq çərçivəsində görülmüş işlərin real nəticələrini, tədrisə təsirini, şagirdlərin iştirak və inkişaf səviyyəsini, müəllimlərin metodik fəaliyyətinin faydalılığını və təşkilati işin ümumi səmərəliliyini əks etdirməlidir.

18.3. Yekunlaşdırma zamanı, bir qayda olaraq, analitik yekunlaşdırma və həvəsləndirmə üzrə yekun tədbirləri qarşılıqlı əlaqədə nəzərdən keçirilməlidir. Analitik yekunlaşdırma zamanı aylıq çərçivəsində keçirilmiş fəaliyyətlərin icra vəziyyəti, planlaşdırılmış tədbirlərin yerinə yetirilməsi, iştirak səviyyəsi, əldə olunmuş bilik və bacarıq nəticələri, aşkar olunmuş çətinliklər, metodik baxımdan əhəmiyyətli məqamlar və resurs təminatı ilə bağlı vəziyyət ümumiləşdirilməlidir. Kimya kurikulumu da təlim nəticələrinin və fəaliyyətlərin sistemli təhlilini vacib hesab edir.

18.4. Kimya fənn aylığının yekunlaşdırılması məqsədilə ümumiləşdirici təqdimat, hesabat xarakterli görüş, sərgi, fəaliyyət məhsullarının nümayişi, nəticələrin paylaşılması, bilik yarışı, yekun tədbir və ya “Kimya gecəsi” təşkil oluna bilər. Yekun tədbirin forması müəyyən edilərkən aylıq çərçivəsində keçirilmiş fəaliyyətlərin xarakteri, təqdim ediləcək materialların məzmunu, iştirakçıların sayı, məktəbin maddi-texniki imkanları, tədbirin məqsədi və gözlənilən nəticələr nəzərə alınmalıdır. Təqdim ediləcək materialların ardıcıllığı, çıxışların məzmunu, nümayiş olunacaq fəaliyyət məhsulları, fərqləndirmə meyarları və təşkilati məsələlər əvvəlcədən müəyyən edilməlidir.

18.5. Yekunlaşdırma zamanı kimya fənn aylığı üzrə hazırlanmış layihələr, təqdimatlar, posterlər, stendlər, müşahidə materialları, laborator iş nümunələri, fəaliyyət məhsulları və digər uyğun işlər nümayiş etdirilə və ümumiləşdirilə bilər. Yekunda yalnız bir tədbirdə görünən nəticələr deyil, aylıq ərzində davamlı iştirak, məsuliyyətli münasibət, inkişaf dinamikası, əməkdaşlıq, təşəbbüskarlıq və fəaliyyətin keyfiyyəti də nəzərə alınmalıdır.

18.6. Həvəsləndirmə üzrə yekunlaşdırma zamanı kimya fənn aylığı çərçivəsində fəallıq göstərən, məsuliyyətlə iştirak edən, yaradıcı yanaşma nümayiş etdirən, layihə, təqdimat, laborator və praktik fəaliyyətlərdə fərqlənən şagirdlər, müəllimlər, qruplar və fəaliyyət nümunələri müəyyən edilə bilər. Fərqlənən iştirakçıların müəyyən edilməsi zamanı iştirakın davamlılığı, tapşırıqların keyfiyyətlə yerinə yetirilməsi, təqdimat və izah bacarığı, yaradıcı yanaşma, tədqiqat və layihə fəaliyyətində fəallıq, laborator və praktik işlərdə məsuliyyətlilik, təhlükəsizlik qaydalarına riayət və ümumi töhfə əsas meyarlar kimi nəzərə alınmalıdır.

18.7. Həvəsləndirmə formalarına təşəkkür, diplom, fəxri fərman, sertifikat, məktəbdaxili elan, təqdimat zamanı fərqləndirmə, fəaliyyət nümunəsinin nümayiş etdirilməsi və digər uyğun stimullaşdırıcı vasitələr daxil edilə bilər. Həvəsləndirmə zamanı obyektivlik, şəffaflıq, ədalətlilik, etik davranış, ayrı-seçkiliyə yol verilməməsi və iştirakçıların ləyaqətinə hörmət prinsipləri gözlənilməlidir. Şagirdlərlə yanaşı, kimya fənn aylığının təşkilində, metodik işin gücləndirilməsində və fəaliyyətlərin keyfiyyətli hazırlanmasında fərqlənən müəllimlər və digər aidiyyəti şəxslər də məktəbdaxili qaydada həvəsləndirilə bilər.

18.8. Kimya fənn aylığının yekununda müəyyən edilmiş güclü tərəflər, çətinliklər, inkişaf ehtiyacları, əlavə dəstək tələb edən istiqamətlər və sonrakı fəaliyyətlər üçün məqsədəuyğun təkliflər aidiyyəti qaydada ümumiləşdirilməlidir. Yekunlaşdırma prosesi nəticəsində formalaşan qənaətlər sonrakı tədris planlaşdırılmasında, metodik işin təşkilində, diferensial yanaşmanın tətbiqində, resurs təminatının yaxşılaşdırılmasında və növbəti fənn aylıqlarının hazırlanmasında nəzərə alınmalıdır. Dövlət standartlarının inkişafın monitorinqi və nəticələrin sonrakı planlaşdırmada istifadəsi ilə bağlı tələbi bu yanaşmanı dəstəkləyir.

19. Yekun müddəalar

19.1. Bu Əsasnamə ______________________________ ümumi təhsil müəssisəsinin Pedaqoji Şurasında müzakirə olunaraq qəbul edilir və məktəb direktorunun əmri ilə təsdiq edildiyi tarixdən qüvvəyə minir.

19.2. Bu Əsasnamə məktəbdə kimya fənn aylığının planlaşdırılması, təşkili, keçirilməsi, monitorinqi, qiymətləndirilməsi, sənədləşdirilməsi, yekunlaşdırılması və nəticələrinin sonrakı fəaliyyətlərdə nəzərə alınması üçün əsas daxili normativ sənəd hesab olunur.

19.3. Bu Əsasnamənin müddəaları kimya fənn aylığının təşkili və keçirilməsinə cəlb olunan məktəb rəhbərliyi, təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini, kimya müəllimləri, fənn metodbirləşməsi və digər aidiyyəti şəxslər tərəfindən rəhbər tutulmalıdır.

19.4. Bu Əsasnamənin icrasına ümumi nəzarət məktəb direktoru tərəfindən həyata keçirilir.

19.5. Bu Əsasnamənin müddəalarının icrasının təşkili, əlaqələndirilməsi, icra vəziyyətinin izlənilməsi və aidiyyəti məsələlərin operativ tənzimlənməsi təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini və kimya müəllimləri tərəfindən öz səlahiyyətləri çərçivəsində təmin edilir.

19.6. Kimya fənn aylığı ilə bağlı hazırlanmış əmrlər, tədbirlər planları, qrafiklər, proqramlar, işçi sənədlər, arayışlar və digər materiallar bu Əsasnamənin müddəalarına uyğun tərtib edilməli və tətbiq olunmalıdır.

19.7. Bu Əsasnamənin tətbiqi zamanı onun müddəaları məktəbin daxili idarəetmə sənədləri, iş rejimi, təhlükəsizlik tələbləri, kargüzarlıq qaydaları və aidiyyəti məktəbdaxili normativ sənədlərlə uzlaşdırılmış şəkildə həyata keçirilməlidir.

19.8. Bu Əsasnamədə birbaşa nəzərdə tutulmayan, lakin kimya fənn aylığının məqsəd və vəzifələrinə uyğun olan təşkilati, metodik və praktik məsələlər məktəbin daxili idarəetmə qaydaları və aidiyyəti qərarlar əsasında tənzimlənə bilər.

19.9. Bu Əsasnamənin tətbiqi zamanı əldə olunan təcrübə, müəyyən edilən ehtiyaclar, aşkar olunan çətinliklər və inkişaf istiqamətləri zərurət olduqda onun təkmilləşdirilməsi zamanı nəzərə alınmalıdır.

19.10. Bu Əsasnaməyə dəyişiklik və əlavələr zərurət yarandıqda məktəbin Pedaqoji Şurasında müzakirə olunaraq qəbul edilir və direktorun əmri ilə təsdiq edilir.

19.11. Bu Əsasnamə məktəbdaxili istifadə üçün nəzərdə tutulur və onun müddəalarına əməl olunması kimya fənn aylığının məqsədyönlü, planlı, təhlükəsiz, səmərəli və nəticəyönlü şəkildə təşkil edilməsinin əsas şərtlərindən biri hesab olunur.

Təsdiq edirəm :

Direktor:              ___________________________

M.Y.