Məktəbdə idarəetmə

Məktəbdə idarəetmə bacarığı

Səhər dərs başlamamışdan əvvəl direktor cədvələ bir də baxır. Hansı müəllim bu gün dərsdədir, kim xəstədir, hansı sinifdə əvəzləmə lazımdır – bunlar əvvəlcədən dəqiqləşdirilir. Ona görə də zəng çalınanda müəllimlər otağında çaşqınlıq yaranmır, dərslər vaxtında başlayır. Dərs bölgüsü və davamiyyət məsələləri təsadüfə buraxılmır. Hər sinif üzrə gecikmələr, buraxılan dərslər diqqətdən qaçmır. Bir yerdə problem çoxalırsa, direktor səbəbini axtarır: müəllim dəyişib, cədvəl ağırdır, yoxsa uşaqlar mövzunu itirib. Bu suallara cavab tapmadan məsələ bağlanmır. BSQ və illik nəticələr direktorun masasının üstündə sadəcə rəqəm kimi qalmır. O, nəticələrə baxanda görür ki, hansı sinifdə hansı mövzu çətin gedib. Sonra müəllimlə üzbəüz oturub danışır: “Uşaqlar burada niyə ilişib qaldı?” Bu söhbət irad üçün yox, dərsin yerinə düşməsi üçündür. Müəllim də bilir ki, söhbət günah axtarmaqdan getmir.

Metodbirləşmə iclasları da formallıq üçün keçirilmir. Müəllim iclasa gələndə bilir ki, “hər şey yaxşıdır” deməklə iş bitməyəcək. Kim hansı mövzuda çətinlik çəkibsə, onu deyir. Başqa müəllim öz dərsində necə etdiyini danışır. Direktor söhbəti yayındırmır, mövzunu dərsdə tətbiq oluna bilən yerdə saxlayır. Direktor dərsə girəndə müəllim narahat olmur. Çünki bilir ki, dərsə baxış irad tutmaq üçün deyil. Direktor əvvəl dərsdə alınan məqamları deyir, sonra sakitcə soruşur: “Burada başqa cür etsək, uşaqlar daha yaxşı başa düşərmi?” Bu cür söhbətdən sonra müəllim dərsdən çəkinmir. Tərbiyə işində direktor tədbirlərin sayını saymır. Onun üçün əsas olan odur ki, məktəbdə qayda pozulanda hamı nə olacağını bilir. Şagird də bilir, müəllim də. Bir gün görməməzlik, bir gün sərtlik olmur. Eyni davranışa hər gün eyni reaksiya verilir. Sinif rəhbərlərinin işi diqqətdən kənarda qalmır. Valideynlə əlaqə necə qurulub, sinifdə gərginlik varmı, hansı uşaq son vaxtlar dəyişib – bunlar vaxtaşırı soruşulur. Problem varsa, sonradan deyil, vaxtında bilinir.

Psixoloji məsələlərdə direktor yalnız hadisə baş verəndə reaksiya vermir. Dəhlizdə sakitləşən uşaq, dərsdə sözə qarışmayan şagird diqqətdən qaçmır. Psixoloqla danışılır, uşağın vəziyyəti izlənir. Məsələ böyüməmiş addım atılır. Kollektivdə hamı bilir ki, qayda hamı üçündür. Kiminsə qaydanı pozub cavabsız qalması başqalarında narazılıq yaradır. Direktor buna yol vermir. Eyni vəziyyətdə eyni qərar verilir. Müəllim də, texniki işçi də bunu görür. Tapşırıq veriləndə “baxarıq” deyilmir. Kim edəcək, nə vaxta qədər edəcək – açıq deyilir. Sonra da nəticə soruşulur. Bu, müəllimi sıxmır, əksinə, işi aydınlaşdırır.

Valideyn məktəbə narazı gələndə direktor tələsmir. Əvvəl dinləyir. Sonra sinif rəhbəri ilə, müəllimlə danışır, faktı dəqiqləşdirir. Qərar emosiyaya görə yox, məlumata görə verilir. Valideyn də görür ki, məsələ ciddiyə alınır.

Əmrlər, protokollar, arayışlar vaxtında yazılır. Sənəd ona görə lazımdır ki, sabah kimsə “mən belə deməmişdim” deməsin. İşin izi itmir, söz-söhbət yaranmır. Məktəbin səliqəsi, giriş-çıxışı, növbətçilik, sanitariya məsələləri də boş buraxılmır. Direktor bilir ki, bu işlərdəki xırda səhlənkarlıq böyük problemə çevrilə bilər. Belə idarəetmə olan məktəbdə işlər yerində olur. Problem çıxanda hamı bilir ki, onu qışqırıqla yox, qayda ilə həll etmək olar.

Mövzu ilə bağlı 5 situasiya

Situasiya 1: Səhər dərs boşluğu yaranır

Birinci dərs başlayır, amma 6B sinfində müəllim yoxdur. Müəllimlər otağında biri deyir ki, dərs cədvəlində səhv olub, digəri deyir ki, əvəzləmə yadından çıxıb. Şagirdlər dəhlizdə qalır, səs-küy artır.

Çıxış yolu: Direktor dərhal müəllimlər otağına yox, cədvələ baxır. Görür ki, əvəzləmə əvvəlcədən qeyd olunmayıb. Dərs üçün uyğun müəllimi müəyyənləşdirir və sinfə göndərir. Günün sonunda cədvəli bir də yoxlayır, sabah üçün əvəzləmələri əvvəlcədən qeyd etdirir. Növbəti gün eyni vəziyyət təkrarlanmır.

Situasiya 2: BSQ nəticələri aşağı düşüb

7-ci siniflərdə BSQ nəticələri əvvəlki illərlə müqayisədə zəif çıxıb. Müəllimlərdən biri deyir ki, uşaqlar oxumur, digəri proqramın ağır olduğunu düşünür. Valideynlər də narahatdır.

Çıxış yolu: Direktor müəllimi otağına çağırıb irad bildirmir. BSQ nəticələrinə birlikdə baxırlar, hansı mövzuda daha çox səhv olduğunu müəyyənləşdirirlər. Müəllim deyir ki, həmin mövzuda uşaqlar tez yorulur. Birlikdə qərara gəlirlər ki, növbəti dərslərdə mövzu daha kiçik hissələrlə keçilsin. Növbəti yoxlamada nəticə dəyişir.

Situasiya 3: Metodbirləşmə iclası nəticəsiz keçir

Metodbirləşmə iclası bitir, amma müəllimlər otağına qayıdanda hamı eyni fikirdədir: “Yenə danışdıq, amma dərsdə nə dəyişəcək bilinmir.” İclasda çox söz deyilib, amma konkret nümunə az olub.

Çıxış yolu: Direktor növbəti iclasda bir müəllimdən xahiş edir ki, dərsdə çətinlik çəkdiyi mövzunu desin. Başqa müəllim həmin mövzunu sinifdə necə izah etdiyini danışır. İclasın sonunda razılaşdırılır ki, bu üsul növbəti həftə sınaqdan keçirilsin. Müəllimlər iclasdan sonra dərsdə tətbiq edə biləcəkləri nümunə ilə çıxırlar.

Situasiya 4: Valideyn emosional gəlir

Valideyn məktəbə əsəbi gəlir. Deyir ki, uşağına qarşı ədalətsizlik olub. Səsi yüksəlir, müəllimi günahlandırır. Dəhlizdə başqa valideynlər də dayanıb qulaq asır.

Çıxış yolu: Direktor valideyni otağına dəvət edir və əvvəlcə dinləyir. Müəllimi dərhal çağırmır. Sonra sinif rəhbəri ilə danışır, jurnal qeydlərinə baxır. Faktlar dəqiqləşəndən sonra valideynə vəziyyəti izah edir. Valideyn sakitləşir, çünki məsələni tələsik yox, ardıcıllıqla araşdırıldığını görür.

Situasiya 5: Qayda hamıya eyni tətbiq olunmur

Bir müəllim dərsə gecikəndə irad tutulmur, başqa müəllim isə eyni səbəbdən xəbərdarlıq alır. Müəllimlər otağında narazı pıçıltılar başlayır.

Çıxış yolu: Direktor vəziyyəti görməzdən gəlmir. Növbəti gecikmədə eyni qaydanı hamıya tətbiq edir. Heç kimə ayrıca izah vermir, amma davranışı ilə mesajı göstərir. Bir müddət sonra müəllimlər otağında söhbət kəsilir, çünki qaydanın hər kəs üçün eyni işlədiyi görünür.