Müəllimə verilən rəyi daha konstruktiv edən "Sandviç metodu" nədir?

Müəllimə verilən rəyi daha konstruktiv edən "Sandviç metodu" nədir?

Dərs müşahidəsindən sonra müəllimlə danışıq təkcə söz mübadiləsi deyil. O söhbət müəllimin sabahkı dərsinə yol göstərməlidir. Müəllim dərsdə nəyi saxlayacağını, nəyi dəyişəcəyini aydın görməlidir. Rəhbərlik də söhbəti elə aparmalıdır ki, müəllim özünü qiymət alan adam kimi yox, işi düzəldən adam kimi hiss etsin. Sendviç metodu bu söhbəti daha rahat qurmaq üçün istifadə olunur.

Sendviç metodu üç hissədən ibarətdir. Birinci hissədə müəllimin dərsində yerinə düşən bir işi seçirsiniz və onu dəqiq deyirsiniz. İkinci hissədə inkişaf üçün bir əsas məsələni götürürsünüz və həmin məsələni uzatmadan danışıb iki addıma bağlayırsınız. Üçüncü hissədə söhbəti yenə müəllimin gücünə söykənərək bitirirsiniz ki, müəllim özündə həmin dəyişikliyi etmək enerjisini tapsın. Bu quruluş söhbəti həm yumşaq saxlayır, həm də əsas məqamı itirməyə qoymur.

Bu üsulun işə yaraması üçün ilk şərt müsbət hissələrin süni olmamasıdır. Müsbət hissə ümumi tərif kimi deyil, dərsdə gördüyünüz bir nümunə kimi deyilməlidir. Müəllim bu nümunəni öz dərsindən tanıyanda söhbətə açılır. Orta hissə də eyni dərəcədə aydın olmalıdır. Burada bir əsas məsələ seçilməlidir. Bir neçə məsələni bir yerə yığanda söhbət uzanır, müəllim nəyi götürəcəyini seçə bilmir, sonda da sabahkı dərs üçün aydın addım qalmır.

Sendviç metodunun iki riski var və bunu rəhbər də, müəllim də bilməlidir. Birinci risk odur ki, ortadakı əsas məqam kölgədə qalır. Bu, orta hissə çox yumşaq deyiləndə və ya çox uzadıldıqda baş verir. İkinci risk odur ki, müəllim müsbət sözləri şablon kimi qəbul edir. Müəllim bir müddət sonra birinci müsbət cümləni eşidən kimi ardınca gələcəyi gözləyir və söhbət təbii axmır. Bu risklərə görə sendviç metodu hər söhbətin sabit qaydası olmamalıdır. Ehtiyac olan yerdə, münasibəti qorumaq vacib olanda, müəllim yorğun olanda, yeni müəllimlə ilk müşahidələrdə daha çox kömək edir.

Sendviç metodunu məktəbdə yerinə salan bir qayda var. Orta hissədə yalnız dəyişə biləcəyimiz məsələdən danışırıq. Müəllimin xarakterindən danışmırıq. Dərsin müəyyən hissəsindən danışırıq. Tapşırıqdan sonra yoxlama gecikdi deyəndə, bunu dərsdə nə ilə gördüyünüzü də deyirsiniz. Sonra həmin gecikmənin uşağa nə etdiyini qısa göstərirsiniz. Sonda da iki addımı seçirsiniz. Belə olanda rəy ağır sözə çevrilmir, dərsin içində görülən bir yerə bağlanır.

Sendviç metodunda tərifin seçilməsi də incə məsələdir. Birinci hissədə deyilən müsbət fikirlə üçüncü hissədə deyilən müsbət fikir eyni olmamalıdır. Birinci hissədə siz dərsin bir yerində alınan işi tutursunuz və onu saxlanmalı vərdiş kimi göstərirsiniz. Üçüncü hissədə isə müəllimin başqa bir gücünü xatırladırsınız və seçilən addımı o gücün üzərinə qoyursunuz. Bu iki müsbət fikir ayrı olanda müəllim tərifi şablon saymır, söhbət də daha səmimi görünür.

Sendviç metodunun nə vaxt istifadə olunmaması məsələsi də vacibdir. Əgər eyni çətinlik bir neçə dəfə təkrarlanıbsa və artıq aydın razılaşma lazımdırsa, sendviç tək başına kifayət etmir. Çünki burada əsas məsələ tonun yumşaldılması yox, işin dəyişməsidir. Belə hallarda söhbət daha açıq və dəqiq qurulmalıdır. Hədəf seçilməli, səbəb aydınlaşmalı, iki addım yazılmalı, növbəti baxışın vaxtı razılaşdırılmalıdır. Müsbət söz yenə ola bilər, amma söhbətin yükü müsbət sözün üstündə qalmamalıdır.

Bu üsulu tətbiq edəndə ən çox edilən səhvlər də məlumdur. Birinci səhv ortadakı hissəni uzatmaqdır. İkinci səhv tərifi ümumi deməkdir. Üçüncü səhv iki addımı seçmədən söhbəti bitirməkdir. Dördüncü səhv sendviçi hər dəfə eyni qayda ilə işlətməkdir. Bu səhvlər olanda sendviç metodu müəllimə kömək etmir, sadəcə söhbəti uzadır.

Buradan sonra sendviçi GROW ilə birləşdirmək daha rahat nəticə verir. Sendviç söhbətin girişini və çıxışını isti saxlayır. GROW isə söhbətin yolunu aydın aparır. Bu birləşmədə əvvəlcə dərsdə yerinə düşən bir işi göstərirsiniz. Sonra hədəfi müəllimlə dəqiqləşdirirsiniz. Sonra dərsdə həmin hədəflə bağlı nə göründüsə, onu xatırladırsınız. Sonra iki-üç yol düşünürsünüz və müəllim birini seçir. Axırda müəllim iki addımı dəqiqləşdirir, bu addımları dərsin hansı yerində edəcəyini deyir, növbəti dəfə nəyə baxılacağını razılaşdırırsınız. Söhbəti də müəllimin başqa bir gücünə bağlayırsınız ki, müəllim özünü yaxşı hiss edib işə davam etsin.

Bu birləşmədə iki addım qaydasını qorumaq vacibdir. İki addım sabah dərsdə yerinə yetiriləndə müəllim özü də dəyişiklik gördüyünü hiss edir. Çox addım seçiləndə isə diqqət dağılır və iş yarım qalır.

Yekunda sendviç metodunu belə yadda saxlamaq kifayətdir. Başlanğıcda dərsdən bir düzgün işi seçib deyirik ki, müəllim onu saxlasın. Ortada bir əsas məsələni götürüb iki addımla razılaşdırırıq ki, sabah tətbiq olunsun. Sonda müəllimin gücünə söykənib söhbəti bağlayırıq ki, müəllim öz işinə arxayın getsin. Bu ardıcıllıq yerinə düşəndə rəy nə təriflə boşalır, nə də sərtləşib qapanır, müəllimə də yol göstərən, məktəbdə işi irəli aparan söhbətə çevrilir.