Müsahibə sualları: 12. Şagird başqasının tapşırığını köçürür, hansı tədbiri görərdiniz ?

12. Şagird başqasının tapşırığını köçürür Sual: Cəza?

Mən bu suala belə cavab verərdim ki, şagirdin başqasının tapşırığını köçürməsi halında məsələyə yalnız cəza prizmasından yanaşmaq düzgün deyil. Bu davranış, əlbəttə, doğru deyil və məktəbdə qəbul edilən iş üsulu da ola bilməz. Amma rəhbər kimi mən əvvəlcə bunun arxasında nə dayandığını anlamağa çalışaram. Çünki bəzi hallarda şagird tapşırığı başa düşmədiyi üçün köçürür. Bəzi hallarda isə vaxtını düzgün qura bilmir, geridə qalır, zəif görünməkdən çəkinir və çıxış yolunu köçürməkdə görür. Yəni burada təkcə intizam pozuntusu yox, həm də öyrənmə və məsuliyyət problemi var.

Direktor və ya direktor müavini kimi mən ilk növbədə müəllimdən vəziyyətin necə baş verdiyini dəqiqləşdirərəm. Bu, təsadüfi bir haldır, yoxsa təkrarlanan davranışdır, bunu ayırmaq vacibdir. Sonra şagirdlə sakit və ittihamsız söhbət apararam. Məncə burada ən vacib məqam uşağı dərhal sıxışdırmaq yox, onu danışdıra bilməkdir. “Niyə köçürdün?” sualından daha çox “tapşırığı özün etməyə nə mane oldu?” sualı daha düzgün nəticə verir. Çünki bu yanaşma uşağın müdafiə mövqeyini azaldır və səbəbi üzə çıxarır.

Mən cəzanı əsas vasitə kimi seçmərəm. Amma bu o demək deyil ki, hadisə cavabsız qalmalıdır. Şagird anlamalıdır ki, başqasının əməyini öz işi kimi təqdim etmək düzgün deyil və bu, onun inkişafına da zərər verir. Ona görə mən həmin işi olduğu kimi qəbul etməzdim. Şagird tapşırığı yenidən, öz gücü ilə yerinə yetirməlidir. Lazım gələrsə müəllim tapşırığı daha sadə hissələrə bölə, əlavə izah verə və şagirdə işini müstəqil görməsi üçün şərait yarada bilər. Bu, həm məsuliyyət yaradır, həm də uşağa düzəlmək imkanı verir.

Mən bu məsələdə etik söhbəti də vacib hesab edirəm. Şagirdlə açıq danışmaq lazımdır ki, köçürmək ona həmin an bəlkə rahatlıq verir, amma əslində ondan çox şeyi alır. O, öz zəhmətinə alışmır. Öz fikrini formalaşdırmır. Ən əsası isə öz işinə güvənməyi öyrənmir. Şagird başa düşməlidir ki, zəif də olsa, özünün gördüyü iş başqasının yaxşı yazdığı tapşırıqdan daha dəyərlidir. Məktəb də məhz bunu öyrətməlidir.

Əgər belə hallar tez-tez təkrarlanırsa, mən artıq məsələyə sistemli yanaşaram. Sinif rəhbəri, müəllim, valideyn və lazım olduqda psixoloqla birlikdə səbəbləri daha dərindən təhlil etmək lazımdır. Bəzən uşaq evdə dəstək görmür. Bəzən özünü sinifdə digərlərindən zəif hesab edir. Bəzən də məktəbdə nəticə yalnız qiymət kimi təqdim olunduğuna görə uşağın diqqəti öyrənməyə yox, rəqəmə yönəlir. Belə hallarda sadəcə “bir də etmə” demək kifayət etmir. Dəstək mexanizmi qurmaq lazımdır.

Mən müəllimə də tövsiyə edərəm ki, tapşırıqlar yalnız köçürməyə açıq formada qurulmasın. Şagirdin öz fikrini, öz yanaşmasını, öz izahını tələb edən tapşırıqlar veriləndə köçürmə riski azalır. Bəzən problem tək şagirddə olmur, tapşırığın quruluşunda da olur. Ona görə rəhbər kimi mən burada həm şagirdin davranışına, həm də tədris yanaşmasına baxaram.

Yekunda mənim mövqeyim belədir: köçürməyə göz yummaq olmaz, amma ilk addım kimi sərt cəza da düzgün yol deyil. Mən bu vəziyyəti öyrədici və tərbiyəedici müdaxilə ilə idarə edərəm. Şagirdə həm səhvini göstərərəm, həm də onu doğru yola qaytarmaq üçün imkan verərəm. Məktəb rəhbərinin işi yalnız qayda pozuntusunu qeyd etmək deyil, uşağı dürüst əməyə yönəltməkdir. Məncə müsahibədə də ən doğru cavab budur ki, məsələni həm intizam, həm tərbiyə, həm də öyrənmə baxımından birlikdə görmək lazımdır.