Şagirdin qiymətləri aşağı düşür -Direktor kimi nə edərdiniz ?

Müsahibə sualları: 13. Şagirdin qiymətləri aşağı düşür -Direktor kimi nə edərdiniz ?

Şagirdin qiymətinin qəfil düşməsi sadəcə zəif nəticə kimi yox, məktəbdə vaxtında oxunmalı bir vəziyyət kimi dəyərləndirilir. Çünki beynəlxalq məktəb təcrübəsində akademik geriləmə çox vaxt davamiyyət, sinifdaxili fəallıq, emosional vəziyyət və məktəbə bağlılıqla birlikdə görünən risk əlamətlərindən biri sayılır. Bu səbəbdən direktor ilk mərhələdə əlavə test və ya tələsik cəza yolu seçmir. Əvvəlcə qiymət enməsinin səbəbini açmağa yönəlmiş diaqnostik yanaşma qurur. Məktəbin düzgün mövqeyi nəticəni yox, nəticəyə gətirən yolu araşdırmaqdan başlayır.

Belə vəziyyətdə direktor əvvəlcə mənzərəni dəqiqləşdirir. Qiymət bütün fənlər üzrə düşüb, yoxsa yalnız bir və ya iki fəndə enmə var, buna baxılır. Əgər geriləmə yalnız bir sahədədirsə, burada fənn üzrə bilik boşluğu, müəllim-şagird münasibəti və ya qiymətləndirmə çətinliyi araşdırılır. Əgər enmə bir neçə fəndə birdən görünürsə, bu zaman məsələ daha geniş çərçivədə götürülür. Davamiyyət, ev tapşırıqlarının yerinə yetirilməsi, dərsdə iştirak, yorğunluq, özünəinam və ailə vəziyyəti birlikdə təhlil edilir. Məktəb rəhbərinin peşəkarlığı da burada görünür. O, problemi ümumi sözlərlə izah etmir, hissələrə bölərək səbəbi axtarır.

Direktor bu mərhələdə sinif rəhbərini və direktor müavinini prosesə qoşur. Son bir neçə ayın məlumatı toplanır. Şagirdin əvvəlki göstəriciləri ilə indiki vəziyyəti müqayisə olunur. Müəllimlərdən ümumi rəy yox, konkret müşahidə istəyir. Şagird nə vaxtdan zəifləyib, hansı mövzudan sonra geriləmə başlayıb, sinifdə necə davranır, hansı tapşırıqlarda daha çox çətinlik yaşayır, bunlar dəqiqləşdirilir. Faktlara söykənən belə yanaşma sonrakı qərarın sağlam olmasına kömək edir. Rusdilli metodik tövsiyələrdə də məktəb psixoloqu, müəllim və valideyn arasında birgə profilaktik işin məhz müşahidə və vaxtında müdaxilə üzərində qurulması vurğulanır.

Sonra şagirdlə ayrıca və sakit söhbət aparılır. Bu söhbət sorğu-sual formasında deyil, vəziyyəti anlamaq məqsədi ilə qurulur. Şagird özünü günahlandırılan yox, dinlənilən tərəf kimi hiss etməlidir. Ona görə direktor və ya direktor müavini “niyə qiymətlərin düşüb?” sualından daha çox “son vaxtlar dərslərdə sənə nə çətin gəlir?”, “məktəbdə səni narahat edən nə var?”, “özündə hansı dəyişiklik hiss edirsən?” kimi suallara üstünlük verir. Bu cür yanaşma şagirdin qapanmasının qarşısını alır. Bir çox hallarda problem dərsdən yox, emosional gərginlikdən, sinifdaxili münasibətdən və ya ailə fonundan qaynaqlanır.

Məktəb psixoloqunun iştirakı burada xüsusilə vacib olur. Çünki qəfil qiymət enməsi bəzən motivasiya itkisi, narahatlıq, özünəqapanma, yaşıdlarla gərginlik və ya evdə yaşanan dəyişikliklərlə bağlı olur. Azərbaycan təhsil siyasətində də psixoloji-pedaqoji dəstək və şagirdin inkişafına uyğun məktəb mühitinin qurulması vacib istiqamət kimi göstərilir. Ona görə direktor məsələni yalnız müəllimin üzərinə qoymur. Psixoloqla birlikdə şagirdin vəziyyətinə baxır və ehtiyac olduqda fərdi dəstək xətti qurur. Məktəbin işi burada təkcə zəif qiyməti qeydə almaq deyil. Məktəbin işi zəifliyin səbəbini vaxtında görməkdir.

Valideynlə əlaqə də gecikdirilmir. Amma bu görüşdə ittiham dili işlədilmir. Valideynə “övladınız geri qalır” deməkdən daha çox “nəticələrdə dəyişiklik görünür, səbəbi birlikdə aydınlaşdırmaq lazımdır” yanaşması seçilir. Belə olduqda ailə müdafiə mövqeyinə keçmir və əməkdaşlıq yaranır. Bir çox beynəlxalq məktəb rəhbərliyi tövsiyələrində də risk əlamətləri görünən kimi ailə ilə erkən əlaqə qurmaq və bu işi sənədləşdirmək vacib sayılır. Ailə ilə məktəb eyni tərəfdə olmayanda dəstək mexanizmi gecikir. Ona görə direktor münasibəti gərginləşdirmir, əməkdaşlığa çevirir.

Əgər araşdırma göstərirsə ki, əsas problem bilik boşluğudur, onda akademik dəstək planı hazırlanır. Buraya mövzu boşluqlarının bərpası, fərdi izah, kiçik tapşırıqlar, əlavə müşayiət və müəllimin diferensial yanaşması daxil edilir. Əgər səbəb motivasiya və emosional vəziyyətdirsə, təkcə əlavə məşğələ kifayət etmir. Bu halda kiçik uğur addımları, psixoloji müşayiət, sinifdə dəstəkləyici münasibət və müntəzəm izləmə daha vacib olur. Yəni direktor bütün hallara eyni cavabı vermir. Problemin növünə uyğun müdaxilə seçir. Bu, məktəb idarəetməsində əsas peşəkar fərqdir.

Belə hallarda bir səhv də odur ki, qiyməti düşən şagirdə zəif və ya məsuliyyətsiz damğası vurulur. Bu yanaşma vəziyyəti daha da ağırlaşdıra bilər. Məktəb rəhbərliyi belə münasibətin qarşısını almalıdır. Şagirdə təzyiqi artırmaq yox, onu yenidən öyrənməyə qaytaracaq yol qurmaq lazımdır. Bunun üçün qısa müddətli izləmə planı müəyyən edilir. Məsələn, iki və ya üç həftə ərzində sinif rəhbəri, müəllim, psixoloq və direktor müavini eyni xətt üzrə işləyir. Sonra nəticələr yenidən baxışdan keçirilir və plan ehtiyaca uyğun yenilənir.

Bu sualın cavabında əsas xətt belədir: şagirdin qiyməti qəfil düşəndə direktor dərhal nəticəyə reaksiya vermir, səbəbə gedir. O, məsələni diaqnostik yanaşma ilə açır, müəllimləri və psixoloqu prosesə cəlb edir, ailə ilə əməkdaşlıq qurur və şagird üçün uyğun dəstək planı hazırlayır. Məqsəd zəif qiyməti qeyd edib keçmək olmur. Məqsəd şagirdin niyə zəiflədiyini anlamaq və onu yenidən təlim prosesinə inamla qaytarmaq olur. Məktəb rəhbərinin düzgün müdaxiləsi də elə burada başlayır.