Müsahibə sualları - Məktəb mühiti, komanda və ümumi idarəetmə iqlimi

1- Direktor məktəb iqliminin zəiflədiyini ilk olaraq necə hiss etməlidir?
Mən məktəb iqliminin zəifləməsini bir böyük hadisədən yox, gündəlik xırda əlamətlərdən hiss etməyə çalışaram. Məktəbdə insanlar bir-biri ilə formal danışmağa başlayırsa, müəllimlər ümumi işə həvəssiz qoşulursa, şagirdlər özlərini rahat hiss etmirsə, burada artıq siqnal var. Mən belə hallarda təkcə şikayət gözləmərəm. Dəhlizdə, müəllim otağında, iclasda və siniflərdə ümumi tonu izləyərəm. Məktəb iqlimi hesabatda yox, münasibətdə görünür. Əgər narazılıq açıq danışılmır, amma gizli söhbətlər artırsa, bu artıq zəif iqlim əlamətidir. Mənim üçün düzgün rəhbərlik problemi böhran həddinə çatanda yox, erkən mərhələdə görməkdir. Məktəb iqlimi zəifləyəndə əvvəl münasibət soyuyur, sonra əməkdaşlıq zəifləyir, daha sonra nəticə düşür. Ona görə direktorun gözü yalnız qayda pozuntusuna yox, məktəbin ümumi havasına da açıq olmalıdır.

2- Direktor təhlükəsiz məktəb mühitini yalnız intizamla qura bilərmi?
Mən bunu yetərli saymıram. İntizam vacibdir, amma təkbaşına təhlükəsiz mühit yaratmır. Məktəbdə qayda ola bilər, amma uşaqlar və müəllimlər özlərini gərgin hiss edə bilərlər. Mənim üçün təhlükəsiz mühit o mühitdir ki, insan həm sərhədi bilir, həm də özünü qorunan və dəyərli hiss edir. Direktor yalnız qadağa dili ilə işləyirsə, səssizlik yarada bilər, amma etibar yaratmaz. Mən qayda ilə münasibəti birlikdə qurmağa çalışaram. Uşaq da bilməlidir ki, ona qarşı haqsızlıq olsa, məktəb eşidəcək. Müəllim də bilməlidir ki, o, təhqir və hörmətsizlik qarşısında tək qalmayacaq. Təhlükəsizlik yalnız nəzarət deyil, həm də emosional rahatlıqdır. Mənim üçün yaxşı məktəb odur ki, insan orada həm məsuliyyət hiss etsin, həm də qorxu hiss etməsin.

3- Direktor məktəbdə etibar mühitini necə yaradır?
Etibar mənim üçün xoş münasibətdən daha böyük anlayışdır. Etibar o vaxt yaranır ki, insanlar direktorun sözünün, qərarının və davranışının ardıcıl olduğunu görürlər. Mən bir gün bir cür, sabah başqa cür davransam, etibar dağılır. Müəllim bilməlidir ki, direktor onu dinləyəcək və ədalətsiz qərar verməyəcək. Şagird bilməlidir ki, müraciəti havada qalmayacaq. Valideyn bilməlidir ki, məktəb qapalı divar deyil. Mənim üçün etibarın üç dayağı var: aydınlıq, ədalət və sabitlik. Mən qərarlarımı izah etməyə çalışaram. Eyni vəziyyətdə fərqli adamlara fərqli yanaşmamaram. Verilən sözə əməl etməyə xüsusi diqqət edərəm. Etibar bir dəfə yaranıb qalan şey deyil. O, hər gün qorunur. Direktor buna gündəlik davranışı ilə cavabdehdir. OECD də məktəb liderliyində etibarlı və kollegial mühitin qurulmasını əsas rol kimi göstərir.

4- Direktor məktəbdə münasibət mədəniyyətini necə formalaşdırmalıdır?
Mən münasibət mədəniyyətini ayrıca çıxışla yox, gündəlik davranışla quraram. Məktəbdə insanlar bir-biri ilə necə salamlaşır, necə dinləyir, necə irad tutur, necə etiraz edir, bunların hamısı mədəniyyət yaradır. Direktor özü kobud və tələsik danışırsa, münasibət mədəniyyəti barədə dedikləri təsirsiz qalır. Mən əvvəl öz davranışımla nümunə göstərərəm. Sonra müavinlərdən, müəllimlərdən və digər əməkdaşlardan eyni tonu gözləyərəm. Məktəbdə fikir ayrılığı ola bilər, amma alçaltma olmamalıdır. Narazılıq ola bilər, amma istehza və məsxərə dili olmamalıdır. Mən münasibət mədəniyyətini üç xəttlə qorumağa çalışaram: hörmətli ünsiyyət, məsələni şəxsləşdirməmək və vaxtında müdaxilə. Məktəbdə ton pozulursa, sonra qayda da zəifləyir. Ona görə münasibət mədəniyyəti mənim üçün əlavə məsələ yox, məktəbin əsas dayaqlarından biridir.

5- Direktor rəhbərlik komandasında vahid mövqeni necə qurmalıdır?
Məncə direktorun gücü təkbaşına görünməsində deyil, komandasının da eyni xəttdə görünməsindədir. Əgər müavin bir cür danışır, təşkilatçı başqa cür davranır, psixoloq tam başqa istiqamət verir, məktəbdə qarışıqlıq yaranır. Mən əvvəl rəhbərlik komandası ilə ümumi dəyərləri və yanaşmanı aydınlaşdıraram. Eyni məsələ qarşısında fərqli adamlar fərqli ölçü göstərməməlidir. Bu, o demək deyil ki, hər kəs eyni sözləri işlətməlidir. O deməkdir ki, meyar və mövqe eyni olmalıdır. Mən komanda daxilində müntəzəm işçi söhbətləri aparmağı vacib sayıram. Gündəlik problemlər paylaşılmalı, ümumi xətt dəqiqləşdirilməlidir. Rəhbərlik komandasının içində etibar yoxdursa, bunu məktəb dərhal hiss edir. Mənim üçün güclü komanda odur ki, həm direktorun yükünü azaldır, həm də məktəbə sabitlik verir. OECD də məktəb liderinin daxili əməkdaşlığı və kollektiv işi gücləndirməsini əsas funksiyalardan biri kimi göstərir.

6- Direktor məktəbdə qorxu yox, məsuliyyət mühiti yaratmaq üçün nə etməlidir?
Mən qorxu ilə işləyən məktəbi sağlam məktəb saymıram. Orada insanlar səhvi gizlədir, problemi vaxtında demir və yalnız cəzadan yayınmağa çalışırlar. Məsuliyyət mühiti isə başqa cür qurulur. Burada qayda aydındır, gözlənti bəllidir, nəticə izlənir, amma insan alçaldılmır. Mən müəllimdən də, şagirddən də məsuliyyət tələb edərəm. Amma bu tələbi təzyiq formasında yox, aydın peşəkar çərçivə formasında quraram. İnsan bilməlidir ki, nə gözlənilir və niyə gözlənilir. Eyni zamanda bilməlidir ki, məktəbdə ədalət var. Mənim üçün məsuliyyət mühiti o yerdir ki, həm səhvə reaksiya var, həm də düzəliş üçün yol var. Yalnız qorxu ilə idarə olunan məktəbdə sakitlik ola bilər, amma inkişaf olmaz. Mən inkişafı olan məktəb istəyirəmsə, məsuliyyəti etibarla birlikdə qurmalıyam.

7- Direktor dəhliz, həyət və ümumi məktəb məkanlarını niyə iqlim baxımından izləməlidir?
Məktəb iqlimi yalnız sinifdə görünmür. Bəzən sinifdə hər şey sakit görünür, amma dəhlizdə başqa mənzərə olur. Mən buna görə məktəbi yalnız kabinetdən idarə etməyi düzgün saymıram. Dəhlizdə, həyətdə, pilləkəndə, bufet ətrafında və tənəffüsdə məktəbin həqiqi tonu daha aydın görünür. Uşaqlar bir-biri ilə necə davranır, müəllimlər necə müdaxilə edir, gərginlik hansı nöqtələrdə toplanır, bunu yerində görmək lazımdır. Mənim üçün bu, sadəcə nəzarət deyil. Bu, məktəbi oxumaqdır. Bəzən rəsmi şikayət olmayan problem ilk dəfə məhz bu ümumi məkanda görünür. Təhlükəsiz məktəb mühiti bütün məktəb səviyyəsində qurulmalı olduğu üçün direktorun gözü də bütün məktəbdə olmalıdır. CASEL də məktəb iqliminin məqsədli şəkildə izlənməsini və inkişaf etdirilməsini tövsiyə edir.

8- Direktor məktəbdə gərginliyi böyümədən necə söndürməlidir?
Mən gərginliyə yalnız partlayış nöqtəsində müdaxilə etməyi düzgün saymıram. Çox vaxt problem kiçik narazılıqdan və ya yanlış ünsiyyətdən başlayır. Vaxtında müdaxilə olunmasa, bu, böyük konfliktə çevrilir. Mənim üçün düzgün yol belədir: əvvəl vəziyyəti dayandırmaq, sonra tərəfləri sakitləşdirmək, daha sonra səbəbi ayırmaq. Gərginlik olan anda hökm vermək çox vaxt səhv olur. Mən əvvəl emosiyanı aşağı salmağa çalışaram. Sonra hadisəni şəxsləşdirmədən danışdıraram. Əgər direktor hər gərginliyə sərt reaksiya verirsə, insanlar daha çox qapanır. Əgər heç reaksiya vermirsə, neqativ davranış normaya çevrilir. Mən bu iki hədd arasında ölçü saxlamağa çalışaram. ARTİ materiallarında da münaqişənin erkən mərhələdə düzgün idarə olunmasının psixoloji rifaha və tədrisin keyfiyyətinə müsbət təsiri vurğulanır.

9- Direktor məktəbdə təhlükəsiz danışıq mühiti necə yarada bilər?
Mən istəyərəm ki, məktəbdə insan problem olanda onu deməyə çəkinməsin. Təhlükəsiz danışıq mühiti o demək deyil ki, hər kəs nə istəyirsə deyir. O deməkdir ki, məsələni deyən adam dərhal susdurulmur, alçaldılmır və ya şübhə ilə qarşılanmır. Mən belə mühiti əvvəl öz davranışımdan başlayaraq quraram. Müəllim danışanda sözünü yarıda kəsməmək, şagird müraciət edəndə onu yüngül saymamaq, valideyn narazılığını dərhal müdafiə refleksi ilə qarşılamamaq vacibdir. Məktəbdə insanlar yalnız böhran olanda danışırsa, bu sağlam mühit deyil. Mən təhlükəsiz danışıq mühitini etibarın əsas sütunu kimi görürəm. Belə mühit olanda görünməyən problemlər də vaxtında üzə çıxır. Bu, rəhbərin işini asanlaşdırır və məktəbin zərər görməsinin qarşısını alır.

10- Direktor məktəbdə “biz və onlar” düşüncəsinin qarşısını necə almalıdır?
Mən məktəbdə müəllim-rəhbərlik, valideyn-məktəb və ya böyük-uşaq qarşıdurma dili yaranmasını təhlükəli sayıram. “Biz və onlar” düşüncəsi olanda hamı özünü müdafiə etməyə başlayır, ortaq məsuliyyət hissi azalır. Mən buna görə danışıq dilində də, qərarvermədə də qarşı tərəf yaratmamağa çalışaram. Məktəbdə rəhbərlik özünü kollektivdən ayrı göstərməməlidir. Eyni zamanda sərhəd də itməməlidir. Mənim üçün doğru yanaşma budur ki, hər kəsin rolu aydın olsun, amma məqsəd ortaq qalsın. Uşaq üçün, müəllim üçün və məktəb üçün yaxşı olan xətt tapılmalıdır. Rəhbərlik özünü “siz” dili ilə deyil, “birlikdə məktəb” dili ilə göstərməlidir. Bu yanaşma məktəb daxilində düşərgələşməni azaldır və əməkdaşlıq mühitini gücləndirir.

11- Direktor məktəb iqlimini yalnız problem çıxanda düşünməlidirmi?
Mən bunu böyük səhv hesab edirəm. Məktəb iqlimi problem çıxanda xatırlanan mövzu olmamalıdır. Bu, gündəlik idarəetmənin bir hissəsi olmalıdır. Direktor iqlimi hər gün qurur. Səhər məktəbə necə daxil olur, insanlarla necə ünsiyyət qurur, iclası necə aparır, qərarı necə izah edir, iradı necə bildirir, bunların hamısı iqlim yaradır. Əgər rəhbər iqlimi yalnız böhran olanda düşünürsə, gecikir. Çünki böhran çox vaxt əvvəlki zəif iqlimin nəticəsidir. Mənim üçün iqlim planlı, davamlı və diqqətli işdir. Dəstəkləyici mühit və etibar mühiti sonradan əlavə olunan şey deyil. Onlar məktəbin gündəlik həyatında qurulur. CASEL məktəb iqliminin davamlı şəkildə inkişaf etdirilməsini və bunun üçün məktəb komandasının planlı işləməsini tövsiyə edir.

12- Direktor məktəbdə görünməyən narazılığı necə aşkarlamalıdır?
Görünməyən narazılıq açıq şikayətdən daha təhlükəli ola bilər. Çünki o, səssiz yığılır və bir gün kəskin reaksiya ilə üzə çıxır. Mən belə narazılığı ümumi işə həvəssizliyin artmasından, passiv müqavimətdən, susqunluqdan və artan dedi-qodudan hiss etməyə çalışaram. İclasda heç kimin danışmaması həmişə razılıq demək deyil. Bəzən bu, yorğunluq və ya ümidsizlik əlaməti olur. Mənim üçün narazılığı görmək üçün təkcə rəsmi şikayət kanalı kifayət etmir. Gündəlik ünsiyyət, kiçik söhbətlər və ümumi atmosfer də vacibdir. Direktor insanları yalnız nə etdiyinə görə yox, necə etdiyinə görə də oxumalıdır. Etibar zəifləyəndə görünməyən narazılıq artır. Ona görə mən bunu vaxtında görməyi idarəetmənin vacib hissəsi sayıram.

13- Direktor məktəbdə ardıcıl qaydanı necə qoruyur?
Mənim üçün qayda o vaxt işləyir ki, sabit olsun. Əgər eyni hal bu gün sərt, sabah isə laqeyd qarşılanırsa, məktəbdə qayda yox, təsadüf yaranır. Mən qaydanın əvvəlcə aydın olmasına diqqət edərəm. Hər kəs bilməlidir ki, nə gözlənilir. Sonra onun tətbiqində ardıcıllıq vacibdir. Eyni məsələ fərqli adamlarda fərqli meyarla ölçülməməlidir. Ədalət hissi burada çox önəmlidir. Mən qaydanı alçaldıcı dillə yox, sakit və aydın dillə tətbiq etməyə üstünlük verərəm. Qaydanın sabitliyi məktəbə təhlükəsizlik hissi verir. İnsanlar gözləntiləri bildikdə və bunun dəyişmədiyini gördükdə məktəb mühiti də daha sabit olur. OECD də təlim və intizam iqliminin ardıcıl liderliklə əlaqəsini vurğulayır.

14- Direktor rəhbərlik komandasında etibarı necə qurmalıdır?
Əgər direktor öz komandasına güvənmirsə, komanda da tam işləməyəcək. Mən əvvəl iş bölgüsünü aydın qoyaram. Kim nəyə cavabdehdir, bu qarışıq qalmamalıdır. Sonra insanlara məsuliyyət verərəm və nəticəni izləyərəm. Hər şeyi öz əlimdə saxlamağa çalışsam, komanda yox, asılılıq yaradarım. Eyni zamanda tam nəzarətsizlik də düzgün deyil. Mən etibarı həm səlahiyyət verməklə, həm də hesabatlılığı qorumaqla quraram. Komanda üzvləri bilməlidir ki, direktor onlara inanır, amma nəticə də gözləyir. Bu yanaşma rəhbərlik daxilində həm rahatlıq, həm də məsuliyyət yaradır. OECD liderliyin kollektiv iş, rolu bölüşmək və daxili əməkdaşlığı gücləndirmək tərəfini ayrıca önə çəkir.

15- Direktor məktəbdə mübahisə mədəniyyətini necə sağlam saxlaya bilər?
Mən fikir ayrılığını problem saymıram. Problem onu necə apardığımızdır. Sağlam məktəbdə fərqli fikir ola bilər, amma bu şəxsi hücuma çevrilməməlidir. Mən mübahisədə məsələni danışmaq, insanı hədəfə almamaq prinsipini qoruyaram. İstehza, ümumiləşdirici ittiham və alçaldıcı ton dayandırılmalıdır. Eyni zamanda hamının susması da sağlam deyil. Mən istəyərəm ki, insanlar danışa bilsinlər, amma dil və sərhəd qorunsun. Bu xətt komanda işində də, müəllim otağında da, rəhbərlik daxilində də vacibdir. ARTİ materialları da məktəb mühitində konfliktoloji mədəniyyətin və sülhyönlü həll mexanizmlərinin əhəmiyyətini vurğulayır.

16- Direktor şagird və müəllim üçün eyni anda təhlükəsiz mühiti necə qura bilər?
Mən təhlükəsizliyi bir tərəfin hesabına qurmağı düzgün saymıram. Şagird özünü təhlükəsiz hiss etməlidir, amma müəllim də hörmətsizlik qarşısında qorunmalıdır. Müəllim özünü qorunan hiss etməlidir, amma bu, uşağın susdurulması ilə olmamalıdır. Mən bu balansı həm qayda, həm də münasibət xətti ilə qorumağa çalışaram. Müəllim bilməlidir ki, direktor onun nüfuzunu qoruyacaq. Şagird bilməlidir ki, onun haqqı və ləyaqəti də qorunacaq. Mənim üçün təhlükəsiz mühit qarşı tərəf yaratmadan, hamı üçün işləyən çərçivə yaratmaq deməkdir. Bu yanaşma məktəb daxilində həm etibarı, həm də ədalət hissini gücləndirir.

17- Direktor məktəbdə neqativ enerji yayan kiçik davranışlara niyə vaxtında müdaxilə etməlidir?
Çünki böyük problemlər çox vaxt xırda normadan başlayır. İstehza, laqeyd salam, kənarda qoyma, daimi sataşma və gizli qruplaşma bir müddət sonra məktəbin ümumi havasını korlayır. Mən belə davranışları “xırdadır” deyib keçmərəm. Vaxtında müdaxilə etmək lazımdır. Bu müdaxilə hər zaman sərt cəza demək deyil. Bəzən qısa, amma aydın xəbərdarlıq kifayət edir. Bəzən də ayrıca söhbət və münasibət qaydasının xatırladılması yetir. Mənim üçün rəhbərlik o deməkdir ki, mənfi normanın kök atmasına imkan verməyim. Məktəb iqlimi məhz bu xırda davranışlarla qurulur və ya dağılır.

18- Direktor məktəb mühitində aidlik hissini necə gücləndirə bilər?
Aidlik hissi olanda insan məktəbə sadəcə gəlmir, məktəbə bağlanır. Mən bu hissi həm müəllimlər, həm də şagirdlər üçün vacib sayıram. Uşaq burada görünməli, eşidilməli və qəbul olunmalıdır. Müəllim də özünü yalnız işçi kimi yox, məktəbin hissəsi kimi hiss etməlidir. Mən aidlik hissini gündəlik münasibət, birgə iş və görünən dəyərvermə ilə gücləndirməyə çalışaram. Kənarda qalan insanlar tez soyuyur. Aidlik hissi olmayan məktəbdə intizam da, motivasiya da zəifləyir. CASEL dəstəkləyici mühitdə məhz aidlik və emosional təhlükəsizlik hissini önə çəkir.

19- Direktor məktəbdə şəffaf qərarvermə niyə qurmalıdır?
Şəffaf qərarvermə etibarın əsas dayaqlarındandır. İnsanlar qərarın niyə verildiyini bilməyəndə, boşluğu fərziyyə və dedi-qodu doldurur. Mən hər qərarı hamı ilə müzakirə etməyə borclu deyiləm. Amma onun məntiqini izah etməyə borcluyam. Məqsəd, tətbiq qaydası və gözlənti aydın olmalıdır. Mənim üçün şəffaflıq o deməkdir ki, insanlar qərarın arxasında şəxsi münasibət yox, məntiq və meyar görürlər. Bu, həm narazılığı azaldır, həm də rəhbərliyə olan inamı gücləndirir. OECD etibarda dürüstlük və ardıcıllığın vacibliyini xüsusilə vurğulayır.

20- Direktor məktəbdə şikayət və müraciət mexanizmini niyə aydın saxlamalıdır?
Əgər insan bilmirsə ki, problemi harada və necə deməlidir, ya susacaq, ya da kənarda danışacaq. Mən buna görə müraciət yollarının aydın olmasını vacib sayıram. Şagird bilməlidir ki, narahatlıq varsa kimə deyəcək. Müəllim bilməlidir ki, problem olduqda hansı xətt işləyir. Valideyn bilməlidir ki, məktəbə necə müraciət etmək olar. Bu, həm təhlükəsizlik hissini, həm də etibarı artırır. Aydın müraciət mexanizmi o deməkdir ki, məktəb açıqdır, amma dağınıq deyil. Mənim üçün bu, məktəb iqliminin vacib təşkilati dayağıdır.

21- Direktor məktəbdə “hörmət dili”ni necə sabitləşdirməlidir?
Mən hörmət dilini yalnız tədbir nitqi ilə yox, gündəlik nümunə ilə sabitləşdirməyə çalışaram. Rəhbərliyin müəllimlə, müəllimin şagirdlə, əməkdaşların bir-biri ilə danışığında bu dil görünməlidir. İstehza, yuxarıdan baxma, alçaltma və lağ məktəbdə adi danışıq formasına çevrilməməlidir. Mən buna öz danışığımda da diqqət edərəm. İclasda, tənqiddə, çətin söhbətdə və gündəlik ünsiyyətdə eyni tonu qorumağa çalışaram. Hörmət dili olanda mübahisə də sağlam gedir. Məktəbdə münasibət mədəniyyətinin dayanıqlı olması üçün bu, əsas şərtdir.

22- Direktor məktəbdə daxili əməkdaşlığı necə gücləndirməlidir?
Mən daxili əməkdaşlığı təsadüfə buraxmazdım. Eyni məktəbdə işləyən, amma bir-biri ilə zəif bağlı olan kollektiv güclü nəticə verə bilmir. Mən ortaq planlama, ümumi məsuliyyət və birgə müzakirə imkanlarını artırmağa çalışaram. Müəllim, müavin və rəhbərlik ayrı-ayrı istiqamətdə hərəkət edəndə məktəb də parça-parça görünür. Mən əməkdaşlığı həm iş bölgüsündə, həm ünsiyyətdə, həm də nəticəyə münasibətdə quraram. OECD məktəb liderlərinin məhz kollegial mühit və əməkdaşlıq yaratmaq rolunu önə çıxarır.

23- Direktor məktəbdə emosional təhlükəsizliyi necə qorumalıdır?
Emosional təhlükəsizlik o deməkdir ki, insan bu məktəbdə alçaldılmayacağını və eşidiləcəyini bilir. Mən belə mühiti həm şagird, həm müəllim üçün vacib sayıram. Səhv edən dərhal rüsvay edilməməlidir. Narahatlığını bildirən susdurulmamalıdır. Emosional təhlükəsizlik yumşaqlıq demək deyil. Bu, sağlam məktəb həyatının əsas şərtidir. Mən bunu həm ünsiyyətdə, həm müdaxilədə, həm də qərarvermədə qorumağa çalışaram. CASEL dəstəkləyici mühitin mərkəzinə məhz etibar, aidlik və emosional təhlükəsizliyi qoyur.

24- Direktor məktəbdə böhran zamanı ən əvvəl nəyi qorumalıdır?
Mən böhran zamanı əvvəl təhlükəsizliyi, sonra sakitliyi, daha sonra aydınlığı qorumağa çalışaram. İnsanlar böhranda əvvəl rəhbərin halına baxır. Əgər direktor panikadadırsa, məktəb də dağılır. Mən qısa, aydın və sakit göstəriş verməyi üstün tutaram. Sonra məlumatı toplamaq və komandanı işə salmaq lazımdır. Böhran vaxtı uzun nitq yox, ardıcıl idarəetmə lazımdır. Mənim üçün böhran idarəçiliyində əsas məsələ odur ki, qorxu yayılmasın, amma problem də gizlədilməsin. Təhlükəsiz məktəb mühiti məhz belə məqamlarda daha çox görünür.

25- Direktor məktəbdə dəyərvermə mədəniyyətini niyə qurmalıdır?
Dəyər görməyən kollektivdə yorğunluq, laqeydlik və daxili soyuqluq artır. Mən məktəbdə yalnız səhvin görünməsini düzgün saymıram. Yaxşı iş, sabit əmək, səssiz məsuliyyət də görünməlidir. Dəyərvermə formal təriflə bitməməlidir. Konkret əməyin görünməsi daha təsirlidir. Mən müəllimin və şagirdin güclü tərəfinin hiss olunmasını vacib sayıram. Bu, aidlik hissini, motivasiyanı və etibarı artırır. Etibar və dəyərvermə bir-birinə bağlıdır. OECD də etibarlı mühitin yaranmasında institutun insanı görməsinin vacibliyini vurğulayır.

26- Direktor məktəbdə “qapalı rəhbərlik” görüntüsünün qarşısını necə almalıdır?
Əgər rəhbərlik yalnız əmr verir, amma dinləmir və izah etmir, məktəb qapalı görünür. Mən belə görüntünü təhlükəli sayıram. Çünki qapalı rəhbərlik etibarı zəiflədir və narazılığı artırır. Mənim üçün direktor görünən və əlçatan olmalıdır. Bu, sərhədsizlik demək deyil. Sadəcə o deməkdir ki, məktəbdə rəhbərlik uzaq və soyuq divar kimi görünməsin. Açıq kommunikasiya, aydın izah və ardıcıl davranış bu görüntünü azaldır. Mən kabinetdə oturan direktor yox, məktəbin içində görünən direktor modelini daha doğru sayıram.

27- Direktor məktəbin ümumi tonunu necə idarə etməlidir?
Məktəbin tonu çox vaxt direktorun tonundan başlayır. Əgər rəhbər daim gərgin və kobuddursa, bu gərginlik aşağıya keçir. Əgər rəhbər sakit, aydın və ölçülüdürsə, məktəb də daha sabit görünür. Mən buna görə nə dediyimlə yanaşı, necə dediyimə də diqqət edərəm. Məktəbin tonu iclasda, dəhlizdə, qəbulda və gündəlik söhbətdə formalaşır. Mənim üçün bu ton həm tələbkar, həm də insanı qoruyan ton olmalıdır. Direktorun emosional sabitliyi məktəbin ümumi havasına birbaşa təsir edir. Bu, sadə görünür, amma çox təsirlidir.

28- Direktor komanda daxilində fikir ayrılığını necə sağlam saxlaya bilər?
Mən komanda daxilində fikir ayrılığını normal sayıram. Problem onun şəxsi incikliyə və gizli narazılığa çevrilməsidir. Mən komanda üzvlərindən eyni fikirdə olmağı yox, eyni məktəb marağı ilə düşünməyi gözləyərəm. Müzakirə sərbəst ola bilər, amma qərar veriləndən sonra ümumi xətt qorunmalıdır. Mən müavinlər arasında gizli rəqabət və səssiz müqavimətin yığılmasına imkan verməməyə çalışaram. Sağlam fikir ayrılığı komandanı gücləndirir. Şəxsi qarşıdurma isə məktəbi zəiflədir. Mənim üçün rəhbərlik komandası əvvəl içində danışmağı, sonra birlikdə görünməyi bacarmalıdır.

29- Direktor təhlükəsiz və dəstəkləyici mühitin nəticəyə təsirini necə görməlidir?
Mən bunu yalnız psixoloji rahatlıq məsələsi kimi yox, nəticə məsələsi kimi də görürəm. Uşaq özünü təhlükəsiz hiss etmirsə, dərsə tam qoşulmur. Müəllim özünü dəstəklənmiş hiss etmirsə, peşəkar gücü zəifləyir. Məktəb iqlimi ilə nəticə arasında birbaşa əlaqə var. Dəstəkləyici mühit olan yerdə həm əməkdaşlıq, həm aidlik, həm də öyrənmə daha güclü olur. CASEL və OECD bu əlaqəni ayrıca vurğulayır. Mənim üçün təhlükəsiz mühit əlavə mövzu deyil. Bu, məktəbin nəticə verməsinin şərtidir.

30- Məktəb iqlimi, komanda və münasibət mədəniyyəti güclü olan məktəbdə direktorun əsas fərqi nə olur?
Belə məktəbdə direktorun fərqi ən çox gündəlik həyatda görünür. Problem çıxanda insanlar gizlənmir. Müraciət yolları aydındır. Mübahisə olsa da, dil pozulmur. Qayda var, amma qorxu ilə yox, etibarla işləyir. Rəhbərlik komandası ayrı-ayrı yox, bir xətt üzrə görünür. Şagird özünü təhlükəsiz, müəllim özünü dəyərli, valideyn məktəbi açıq və məsuliyyətli hiss edir. Mənim üçün belə direktor sadəcə idarəçi deyil. O, məktəbin havasını quran adamdır. Etibar, təhlükəsizlik, əməkdaşlıq və dəstəkləyici mühit bu güclü məktəb iqliminin əsas göstəriciləridir.