Müsahibə sualları: Sosial və emosional bacarıqlar 25 SUAL və CAVAB

1- Direktor gərgin vəziyyətdə öz emosiyasını necə idarə etməlidir?
Mən belə vəziyyətdə əvvəlcə özümü idarə etməyə çalışaram. Çünki direktorun ilk reaksiyası çox şeyi müəyyən edir. Əgər rəhbər əsəbi davranırsa, vəziyyət daha da qarışır. Məktəbdə gərginlik adətən qəfil yaranır. Valideyn sərt gəlir, müəllim incik olur, şagirdlə bağlı hadisə çıxır. Belə anda mən dərhal hökm vermərəm. Əvvəl tonu aşağı salaram və danışığın sürətini yavaşıdaram. Sonra məsələni hissdən ayırıb fakta keçirərəm. Kim nə deyib, nə baş verib, hansı ardıcıllıq olub, bunu aydınlaşdıraram. Qarşı tərəf emosional danışsa da, direktorun tonu sabit qalmalıdır. Mən burada özümə bir qayda qoyaram: əvvəl sakitlik, sonra aydınlıq, daha sonra qərar. Əgər rəhbər ilk dəqiqədə özünü saxlaya bilirsə, məktəb də dağılmır. Mənim üçün özünüidarəetmə o deməkdir ki, direktor emosiyasını gizlətmir, amma ona təslim də olmur. Belə olduqda həm münasibət qorunur, həm də qərar düz çıxır.

2- Direktor əsəbi olduğu anda qərar verməlidirmi?
Mən hesab edirəm ki, əsəbi anda verilən qərar çox vaxt yarımçıq olur. Çünki həmin an insan hadisəni olduğu kimi yox, hiss etdiyi kimi görür. Məktəbdə bu isə təhlükəlidir. Bir tələsik qərar müəllimlə münasibəti poza bilər. Bir sərt cümlə valideynlə məktəb arasında etimadı zəiflədə bilər. Mən emosional anda qərarı yox, vəziyyəti idarə etməyə üstünlük verərəm. Əvvəl gərginliyi dayandıraram. Sonra tərəfləri sakit mühitdə ayrıca dinləyərəm. Əgər məlumat tam deyilsə, qərarı bir qədər saxlayaram. Bu zəiflik deyil. Əksinə, məsuliyyətli rəhbərlikdir. Direktorun işi ən tez cavabı vermək deyil, ən doğru cavabı verməkdir. Məncə, emosional anda verilən sərt qərar qısa müddətdə güclü görünə bilər. Amma sonradan ədalət hissini zədələyə bilər. Ona görə mən belə anda özümə vaxt, məsələyə isə araşdırma verərəm.

3- Direktorun səs tonu idarəetməyə necə təsir edir?
Direktorun səs tonu məktəbdə sadəcə danışıq forması deyil. Bu, idarəetmə vasitəsidir. Eyni fikir kobud tonla deyiləndə başqa təsir edir, sakit tonla deyiləndə başqa. Məktəbdə rəhbər tez-tez yüksək tonla danışırsa, kollektivdə gərginlik artır. Müəllim səhvini gizlətməyə başlayır. Şagird rəhbərliyə yaxınlaşmağa çəkinir. Valideyn də müdafiə mövqeyi tutur. Mən ciddi məsələni də sakit və aydın tonla deməyi düzgün sayıram. Çünki ucadan danışmaq qaydanı gücləndirmir. Sadəcə qorxu yaradır. Məktəbə qorxu yox, aydınlıq lazımdır. Mən rəhbər kimi tonumu nəzarətdə saxlayaram ki, sözümün çəkisi səsimdən yox, mövqeyimdən gəlsin. Direktorun tonu məktəbin ümumi davranışına keçir. Rəhbər kobud danışırsa, bu üslub aşağıya da enir. Məncə, yaxşı direktor səsi ilə yox, duruşu ilə idarə edir.

4- Direktor tənqid edərkən özünü necə idarə etməlidir?
Mən tənqidi əsəbi boşaltmaq yolu hesab etmirəm. Tənqid işin düzəlməsi üçün olmalıdır. Məktəbdə müəllimə irad bildirmək lazım gəlir. Amma bu zaman insanı yox, məsələni önə çıxarmaq vacibdir. Mən əvvəlcə konkret faktı deyərəm. Sonra həmin faktın məktəb işinə hansı təsiri olduğunu göstərərəm. Daha sonra müəllimin izahını dinləyərəm. Dinləmədən verilən irad çox vaxt müdafiə yaradır. Müdafiə yarananda isə inkişaf zəifləyir. Mən “siz həmişə belə edirsiniz” kimi ümumi sözlər işlətmərəm. Bu cümlə söhbəti bağlayır. Əvəzində “bu vəziyyətdə belə nəticə yarandı” deyərəm. Bu həm hörməti saxlayır, həm də problemi aydın göstərir. Tənqidin sonunda çıxış yolu da görünməlidir. Müəllim nəyi düzəldəcəyini bilməlidir. Mənim üçün peşəkar tənqid münasibəti yıxmadan işi düzəldən tənqiddir.

5- Direktor kobud danışan valideynlə necə davranmalıdır?
Belə halda mən ilk növbədə öz tonumu qoruyaram. Valideynin kobudluğu direktorun kobudluğunu haqlı etmir. Çox vaxt sərt gələn valideyn əvvəlcə eşidilmək istəyir. Ona görə mən sözünü yarıda kəsmərəm. Əvvəl dinləyərəm, sonra məsələni aydınlaşdıraram. Burada əsas məqsəd qalib gəlmək deyil, vəziyyəti idarə etməkdir. Mən ittihamı birbaşa cavablandırmağa tələsmərəm. Hansı hadisə olub, nə vaxt olub, kim iştirak edib, bunu soruşaram. Əgər valideyn yenə yüksək tonla danışırsa, söhbətin çərçivəsini sakit şəkildə müəyyən edərəm. Deyərəm ki, məsələni həll etmək üçün bir-birimizi dinləməliyik. Bu, həm hörməti saxlayır, həm sərhəd qoyur. Sonra araşdırma aparılacağını və nəticənin ona bildiriləcəyini deyərəm. Direktor burada özünü idarə etməklə həm məktəbin nüfuzunu, həm də dialoqu qoruyur. Məncə, rəhbərin gücü ən çox belə anlarda görünür.

6- Direktor stresli gündə iş ritmini necə qorumalıdır?
Məktəbdə elə gün olur ki, bir neçə məsələ eyni anda yığılır. Valideyn qəbulu var, sənəd işi var, müəllimlə bağlı problem çıxır, dərs prosesi də davam edir. Belə gündə direktor hər şeyi eyni səviyyədə təcili saymamalıdır. Mən əvvəlcə məsələləri ayıraram. Hansı məsələ dərhal müdaxilə istəyir, hansısı gün ərzində həll oluna bilər, hansısı planlı baxılmalıdır, bunu müəyyən edərəm. Özünüidarəetmə burada vaxtı və diqqəti qorumaqdır. Rəhbər hər sözə emosional reaksiya verirsə, günü özü də dağıdır. Mən stresli gündə qısa dayanma anları yaradıram. Sonra komanda bölgüsünü işə salıram. Müavinin işi, təşkilatçının işi, psixoloqun işi direktorun üstünə yığılmamalıdır. Mənim üçün qayda belədir: əvvəl prioritet, sonra bölgü, sonra nəzarət. Belə olanda gərgin gün məktəbin ümumi ritmini sındırmır.

7- Direktor öz səhvini necə etiraf etməlidir?
Məncə rəhbərin səhvini qəbul etməsi onun nüfuzunu azaltmır. Əksinə, ona olan inamı artırır. Məktəbdə direktor da tələsik qərar verə bilər. Kimsə barədə tam məlumat almadan fikir deyə bilər. Belə halda müdafiəyə keçmək düzgün deyil. Mən səhvi gördüyümdə bunu uzatmazdım. Kimə qarşı yanlışlıq olubsa, əvvəl onunla danışardım. Sonra lazım gələrsə, bunu kollektiv qarşısında da aydınlaşdırardım. Səhvi qəbul etmək rəhbərin zəifliyi deyil. Bu, onun ədalətə bağlılığını göstərir. Məktəbdə insanlar qüsursuz rəhbər axtarmır. Onlar dürüst rəhbər axtarır. Mən “burada tələsmışəm, bunu düzəldirəm” deməyi normal hesab edirəm. Bu, kollektivə də mesaj verir ki, məktəbdə həqiqəti demək olar. Belə mühitdə müəllim də səhvini gizlətmir, vaxtında düzəldir.

8- Direktor emosional təzyiq altında ədalətli qərarı necə qoruyur?
Məktəbdə bəzən hadisənin özü qədər onun ətrafındakı emosiyalar da güclü olur. Valideyn təzyiq edir, müəllim inciyir, kollektiv fikir yürüdür. Belə anda direktorun işi kim daha çox danışdı, ona görə yox, faktlara görə qərar verməkdir. Mən əvvəlcə hamını dinləyərəm. Amma bu, dərhal qərar verəcəyəm demək deyil. Sonra qayda, sənəd, müşahidə və təsdiqlənən məlumatlar əsasında vəziyyəti yığaram. Kim daha sərt danışdısa, onun haqlı çıxması məktəbə zərər verir. Çünki bu, ədalət hissini pozur. Mən şəxsə yox, hadisəyə baxmağa çalışaram. Yaxın əməkdaşım da olsa, eyni meyarı tətbiq edərəm. Əgər emosional təzyiq çox güclüdürsə, qərarı bir qədər gecikdirərəm, amma ədaləti zəiflətmərəm. Mənim üçün yaxşı qərar sakit başla verilən qərardır.

9- Direktor tükənmənin qarşısını necə almalıdır?
Mən hesab edirəm ki, rəhbərin öz halına diqqət etməsi şəxsi rahatlıq məsələsi deyil. Bu, idarəetmənin bir hissəsidir. Yorğun direktor tez əsəbiləşir, dinləməyi azaldır, qərarı sərtləşdirir. Bu isə məktəbin ümumi iqliminə keçir. Ona görə mən rəhbərin özünü izləməsini vacib sayıram. Uzun müddət yuxusuzluq, səbirsizlik, hər şeyə kəskin reaksiya tükənmənin xəbəridir. Belə anda direktor qəhrəmanlıq göstərməməlidir. İş bölgüsünü yenidən nəzərdən keçirməlidir. Hər problemi təkbaşına daşımağa çalışmamalıdır. Gündəlik işdə qısa toparlanma anları da vacibdir. Mənim üçün özünüidarəetmə yalnız hirsə nəzarət deyil. Bu, öz gücünü doğru istifadə etməkdir. Rəhbər özünü qoruyanda məktəbi daha sağlam idarə edir.

10- Direktor iclasda gərginliyi necə idarə etməlidir?
İclasda gərginlik çox vaxt mövzudan deyil, aparılma tərzindən böyüyür. Əgər direktor iclasa əsəbi tonla başlayırsa, insanlar əvvəlcədən bağlanır. Mən problemli mövzu varsa, giriş hissəsini sakit quraram. Hamı anlamalıdır ki, məqsəd kimisə sıxmaq deyil, məsələni həll etməkdir. Gərginlik artanda dərhal tərəf tutmaram. Əvvəl söhbəti əsas xəttə qaytararam. Çox danışanların bütün müzakirəni ələ almasına imkan vermərəm. Sakit qalanların da fikrini soruşaram. Çünki bəzən ən vacib məqamı elə az danışan müəllim görür. Mən ümumiləşdirici və alçaldıcı ifadələrdən qaçaram. Lazım olsa qısa fasilə də verərəm. İclasın sonunda qərar, məsul şəxs və növbəti addım aydın olmalıdır. Mənim üçün yaxşı iclas çıxanda hamının mövzunu daha aydın görməsidir.

11- Direktor öz narazılığını necə ifadə etməlidir?
Mən narazılığı hirs formasında yox, idarəetmə mövqeyi kimi ifadə etməyi düzgün sayıram. Məktəbdə elə hallar olur ki, tapşırıq gecikir, iş yarımçıq qalır, qayda pozulur. Belə anda rəhbər susmamalıdır. Amma sərt və alçaldıcı danışıq da doğru deyil. Mən əvvəlcə problemi dəqiq adlandıraram. Sonra bu problemin məktəb işinə hansı təsir etdiyini göstərərəm. Qarşı tərəf bilməlidir ki, məsələ niyə vacibdir. Mən “siz məsuliyyətsizsiniz” kimi söz işlətmərəm. Bunun əvəzinə “bu gecikmə işin axınına təsir etdi” deyərəm. Bu həm ədalətlidir, həm də söhbəti şəxsləşdirmir. Narazılıq bildirəndə çıxış yolu da göstərmək lazımdır. Adam bilməlidir ki, bundan sonra nə etməlidir. Mənim üçün peşəkar rəhbərlik odur ki, irad münasibəti sındırmasın, məsuliyyəti gücləndirsin. Narazılıq nəzarətsiz emosiyaya çevriləndə qalmaqal yaradır. Nəzarətli şəkildə deyiləndə isə qaydanı gücləndirir.

12- Direktor qeyri-müəyyən vəziyyətdə necə sakit qalmalıdır?
Məktəbdə bəzən məlumat tam olmur. Hadisə baş verir, amma tərəflər fərqli danışır. Şikayət olur, amma sübut aydın görünmür. Belə anda direktorun əsas gücü sakit qalmaqdır. Mən bilmədiyim şeyi bildiyimi göstərmərəm. Bu, zəiflik deyil. Əksinə, peşə dürüstlüyüdür. Mən deyərəm ki, məsələ araşdırılacaq. Sonra məlumatları mənbələr üzrə yığaram. Kim nə deyib, nə vaxt deyib, hansı fakt var, bunu ayıraram. Qeyri-müəyyənlik insanı tələsik qərara itələyir. Mən belə anda şayiəyə yox, təsdiqlənən məlumata güvənərəm. Qarşı tərəflərə də hiss etdirərəm ki, məktəbdə hökm yox, araşdırma aparılır. Bu, gərginliyi aşağı salır. Çünki hamı görür ki, direktor emosiyaya yox, fakta baxacaq. Mənim üçün qeyri-müəyyən vəziyyətdə sakit qalmaq rəhbərin ən vacib sınaqlarından biridir.

13- Direktor şəxsi hissini peşə qərarından necə ayırmalıdır?
Məktəbdə hamı ilə münasibət eyni olmur. Kimi ilə daha uzun işləyirsən, kimi ilə daha çox fikir ayrılığın olur. Amma direktorun peşəkarlığı ondadır ki, şəxsi hiss qərara qarışmasın. Mən kiməsə yaxınam deyə onun səhvini örtmərəm. Kimləsə münasibətim soyuqdur deyə ona artıq tələb qoymaram. Bu həm ədalətsizlik olar, həm də kollektivdə inamı zəiflədər. Mən qərar verəndə özümə bir sual verirəm. Eyni vəziyyət başqa adamla olsaydı, mən yenə belə davranardımmı. Əgər cavab yoxdursa, deməli şəxsi münasibət qarışır. Onda dayanmaq lazımdır. Məktəbdə insanlar çox şeyi hiss edir. Rəhbərin kiməsə yaxınlığı qərarlarda görünəndə inciklik artır. Mən qaydanı hamı üçün eyni saxlamağa çalışaram. Hörmət fərdi ola bilər, amma qərar ümumi meyara söykənməlidir. Mənim üçün özünüidarəetmə burada ədaləti qorumaq deməkdir.

14- Direktor gərgin söhbətə necə hazırlaşmalıdır?
Məncə çətin söhbətin keyfiyyəti çox vaxt söhbətdən əvvəl müəyyən olunur. Direktor hazırlıqsız girəndə emosiyanın təsiri artır. Ona görə mən əvvəlcə faktları dəqiqləşdirərəm. Məsələ nədir, tərəflər kimdir, nə baş verib, bunu aydınlaşdıraram. Sonra özüm üçün söhbətin məqsədini müəyyən edərəm. Məqsəd cəzalandırmaqdır, aydınlaşdırmaqdır, yoxsa münasibəti bərpa etməkdir, bunu bilmədən söhbət aparmaq olmaz. Mən gərgin söhbətə əsəbi halda girmərəm. Vaxt və məkan seçimi də vacibdir. Dəhlizdə, tələsik, başqalarının yanında ağır söhbət etmək düzgün deyil. Mən qarşı tərəfin də danışa biləcəyi şərait yaradarım. Özüm üçün əsas cümlələri əvvəlcədən düşünərəm ki, söhbət dağılmasın. Fakt, təsir və gözlənti xətti ilə danışmaq daha düzgün olur. Belə olanda direktorun hissi yox, mövqeyi görünür. Mənim üçün hazırlıq gərgin söhbəti yumşaltmır, sadəcə onu peşəkar edir.

15- Direktor emosional anda susmağı bacarmalıdırmı?
Bəli, mən buna çox vacib bacarıq kimi baxıram. Hər vəziyyətdə dərhal cavab vermək güclülük deyil. Bəzən bir neçə saniyəlik sükut vəziyyəti xilas edir. Emosional anda insan ağlına gələn ilk sözü deməyə meylli olur. Rəhbər üçün isə ilk söz həmişə ən doğru söz olmur. Mən belə anda özümə qısa vaxt verməyi düzgün sayıram. Bu sükut həm məni yığır, həm də qarşı tərəfin tonunu aşağı salır. Susmaq o demək deyil ki, direktor acizdir. Əksinə, bu, özünü toplamaq bacarığıdır. Məktəbdə bir cümlə uzun müddət yadında qalır. Ona görə ani qəzəblə deyilən sözə diqqətli olmaq lazımdır. Mən düşünürəm ki, rəhbər hər hissini dərhal dilləndirməməlidir. Əvvəl ölçməlidir, sonra deməlidir. Xüsusilə müəllim, valideyn və şagirdlə ağır söhbətdə bu çox vacibdir. Ağıllı sükut bəzən ən düz başlanğıc olur.

16- Direktorun üz ifadəsi və davranışı kollektivə necə təsir edir?
Məktəbdə rəhbər təkcə dediyi sözlə yox, göründüyü hal ilə də təsir edir. Direktor daim gərgin və soyuq görünürsə, bu, kollektivə keçir. İnsanlar belə rəhbərin yanına problemi vaxtında gətirməkdən çəkinirlər. Bu da idarəetməni zəiflədir. Mən hesab edirəm ki, rəhbər süni gülüş göstərməməlidir. Amma daimi narazı sima da yaratmamalıdır. Açıq, nəzarətli və sakit davranış etibar yaradır. Direktorun otağı qorxu yeri olmamalıdır. Müəllim oraya girəndə sıxılmamalıdır. Çünki problem vaxtında deyilməyəndə zərər daha böyüyür. Mən davranışımla göstərməyə çalışaram ki, məsələni demək olar, amma məsuliyyətsizlik qəbul olunmur. Üz ifadəsi, bədən dili, dinləmə tərzi bunların hamısı idarəetmə mesajıdır. Məktəbdə əvvəlcə bunları oxuyurlar, sonra sənədi. Ona görə rəhbərin davranışı yazılmamış göstərişdir.

17- Direktor emosional şikayəti şəxsi hücum kimi qəbul etməlidirmi?
Xeyr, mən bunu düzgün saymıram. Məktəbdə emosional danışan hər adam direktora qarşı çıxmır. Bəzən insan sadəcə yığılan gərginliyi gətirir. Əgər rəhbər bunu dərhal özünə qarşı qəbul edirsə, vəziyyət daha da sərtləşir. Mən şikayətin içindəki hissi və faktı ayırmağa çalışaram. Qarşı tərəf incik ola bilər, əsəbi ola bilər, hətta yanlış danışa bilər. Amma rəhbərin işi o sözlərin içindən problemi seçməkdir. Mən tonun özünə yox, mənasına baxaram. Hər sərt sözü şəxsi hücum kimi qəbul etsən, idarəetmə şəxsi mübarizəyə çevrilər. Məktəb isə bunun yeri deyil. Burada əsas məsələ işin və münasibətin sağlam qalmasıdır. Mən əvvəlcə səbəbi anlamağa çalışaram. Sonra sərhəd lazım gəlsə, onu da sakit şəkildə qoyaram. Bu yanaşma həm rəhbəri qoruyur, həm də problemi həll etməyə imkan verir.

18- Direktorun özünüidarəetməsi müəllimlərə necə nümunə olur?
Mənə görə direktorun davranışı məktəbdə yazılmamış qaydadır. Rəhbər hirsini idarə edirsə, müəllim də bunu normal davranış kimi görür. Rəhbər dinləyirsə, müəllim də şagirdi dinləməyə daha meylli olur. Rəhbər səhvini qəbul edirsə, müəllim də müdafiəyə keçmədən düzəliş etməyi öyrənir. Məktəbdə mədəniyyət yuxarıdan aşağı keçir. Heç kimə ayrıca mühazirə oxumadan da rəhbər mühiti dəyişə bilər. Mən öz davranışımın siniflərə qədər getdiyini düşünürəm. Çünki müəllim məktəbdə gördüyü ünsiyyət modelini dərsə daşıyır. Direktor sərtlik və təzyiqlə işləyirsə, bu, sinfə də keçir. Əksinə, ölçülü danışıq və aydın tələb sağlam münasibət yaradır. Mən buna görə rəhbərin şəxsi davranışını çox vacib hesab edirəm. Direktor nəyi tələb edirsə, əvvəl onu özü göstərməlidir. Mənim üçün bu, idarəetmənin ən təsirli tərəflərindən biridir.

19- Direktor sərtliklə sabitlik arasındakı fərqi necə başa düşməlidir?
Məktəbdə bəzən sərt direktor güclü direktor kimi görünür. Mən bunun həmişə doğru olmadığını düşünürəm. Sərtlik çox vaxt emosiyanın görünən formasıdır. Sabitlik isə daxili idarənin nəticəsidir. Sərt rəhbər qorxu yarada bilər. Amma bu, uzun çəkmir. Sabit rəhbər isə qayda yaradır və etibar qurur. Məncə direktorun gücü səsinin yüksəkliyində deyil, mövqeyinin aydınlığındadır. Əgər rəhbər hər gün başqa cür davranırsa, kollektiv onu oxuya bilmir. Bu da gərginlik yaradır. Sabitlik o deməkdir ki, direktor bu gün də, sabah da oxşar meyarla yanaşır. Qəzəbinə görə qaydanı dəyişmir. Şəxsi münasibətə görə ölçünü dəyişmir. Mən məktəbə qorxu yox, davamlılıq lazım olduğunu düşünürəm. İnsanlar bilməlidir ki, qayda nədir və rəhbər necə davranacaq. Mənim üçün yaxşı rəhbər səs-küydən yox, ardıcıllıqdan güc alır.

20- Direktor gərgin anda müəllimin ləyaqətini necə qorumalıdır?
Mən hesab edirəm ki, məktəbdə heç bir irad insanı alçaldaraq verilməməlidir. Müəllim səhv edə bilər. Amma onun ləyaqəti qorunmalıdır. Əgər direktor müəllimi başqalarının yanında sıxırsa, problem həll olunsa da, münasibət zədələnir. Bu da sonradan iş birliyinə təsir edir. Mən həssas məsələləri mümkün qədər təkbətək danışmağı üstün tutaram. Söhbətdə müəllimin şəxsiyyətinə yox, davranışına diqqət yönəldərəm. “Siz belə adamsınız” demərəm. “Bu vəziyyətdə belə nəticə yarandı” deyərəm. Bu, həm hörməti saxlayır, həm də problemi aydın göstərir. Ləyaqət qorunanda müəllim düzəlişə daha açıq olur. Alçaldılan insan isə ya susur, ya da içində müqavimət saxlayır. Məktəbdə görünməyən müqavimət çox təhlükəlidir. Mən rəhbər kimi tələb də edərəm, sərhəd də qoyaram, amma hörməti pozmadan. Bu, peşə mədəniyyətidir.

21- Direktor gündəlik xırda gərginlikləri necə yığmamalıdır?
Məktəb rəhbərinin yorğunluğu çox vaxt böyük böhrandan yox, yığılan xırda narazılıqlardan artır. Kimsə tapşırığı gec verir, kimsə işi yarımçıq saxlayır, kimsə xəbərdarlığı ciddiyə almır. Əgər direktor bunları içində yığırsa, bir gün başqa mövzuda partlayır. Bu isə ədalətsiz görünür. Mən xırda problemləri vaxtında və kiçik ölçüdə həll etməyi üstün tutaram. Gecikən məsələ ilə bağlı qısa, aydın və sakit danışmaq lazımdır. Yığıb sonra sərt reaksiya vermək düzgün deyil. Özünüidarəetmə təkcə o anda sakit qalmaq deyil. Bu, yüklənməni qabaqcadan azaltmaqdır. Mən gündəlik münasibətləri açıq saxlayaram. Müəllim bilməlidir ki, problem varsa, vaxtında danışılacaq. Bu həm direktoru qoruyur, həm də münasibəti sağlam saxlayır. Mənim üçün məktəbdə böyük münaqişələrin qarşısı çox vaxt məhz belə alınır.

22- Direktor öz emosional sərhədini necə qorumalıdır?
Məktəbdə rəhbər hər kəsin problemini eşidir. Müəllimin şəxsi gərginliyi olur, valideyn şikayəti gəlir, şagirdlə bağlı ağır hal çıxır. Direktor bunlara laqeyd qala bilməz. Amma hamısını öz içində daşısa, tez tükənər. Mən emosional sərhədi buna görə vacib sayıram. Bu o deməkdir ki, insanı başa düşürəm, amma onun hər hissini öz yükümə çevirmirəm. Rəhbər dinləməlidir, istiqamət verməlidir, dəstək təşkil etməlidir. Amma hər kəsin ağrısını şəxsi daşımağa başlamamalıdır. Yoxsa həm qərarvermə zəifləyir, həm də daxili yorğunluq artır. Mən peşə mövqeyimi qorumağa çalışaram. Hissi inkar etmərəm, amma hisslə idarə olunmaram. Məktəbdə direktorun sabit qalması çox vacibdir. Çünki rəhbərin işi yalnız həssas olmaq deyil, dayaq olmaqdır. Mənim üçün emosional sərhəd insaniyyətə mane olmur, onu daha davamlı edir.

23- Direktor davranışı ilə məktəbdə sakitlik mədəniyyətini necə qura bilər?
Mənə görə sakitlik mədəniyyəti əmrlə yaranmır. Bu, gündəlik davranışla formalaşır. Direktor necə salam verir, necə dinləyir, necə irad tutur, necə qərar verir, bunların hamısı məktəbin tonunu müəyyən edir. Əgər rəhbər hər məsələyə əsəblə yanaşırsa, məktəb də gərgin işləyir. Mən sakitlik mədəniyyətini əvvəl öz otağımdan başlayaram. İnsanlar bilməlidir ki, buraya gələndə dinləniləcəklər. Sonra iclaslarda və gündəlik ünsiyyətdə eyni xətti qoruyaram. Çətin mövzular danışılanda səs yox, məntiq işləməlidir. Mən alçaldıcı və etiketləyici sözlərdən qaçaram. Müavinlərdən də eyni üslubu gözləyərəm. Məktəbdə sakitlik o zaman yaranır ki, insanlar qorxmadan danışa bilir, amma sərhədi də bilir. Mənim üçün sakitlik intizamsızlıq demək deyil. Əksinə, sağlam qaydanın daha mədəni formasıdır.

24- Direktor ən çətin anda ilk olaraq nəyi nəzarətdə saxlamalıdır?
Məncə ən çətin anda direktor ilk növbədə özünü nəzarətdə saxlamalıdır. Çünki özünü itirən rəhbər vəziyyəti yığa bilmir. Məktəbdə qəfil hadisələr olur. Şagirdlər arasında ciddi mübahisə çıxır, valideyn gərgin gəlir, müəllim emosional reaksiya verir. Belə anda direktorun işi uzun nitq söyləmək deyil. Əvvəl təhlükəsizliyi təmin etmək lazımdır. Sonra sakitliyi yaratmaq lazımdır. Daha sonra məlumat toplamaq lazımdır. Mən özüm üçün bu ardıcıllığı saxlayaram. Səsimi və mimikamı idarə edərəm. İnsanlar rəhbərin ilk halına baxıb vəziyyətin necə gedəcəyini hiss edirlər. Əgər direktor panikaya düşürsə, hamı daha da qarışır. Mən qısa, aydın və sakit göstəriş verərəm. Sonra tərəfləri ayırar, vəziyyəti sabitləşdirər və araşdırmaya keçərəm. Mənim üçün rəhbərin ilk reaksiyası çox şeyi həll edir.

25- Sosial və emosional bacarıqları güclü direktor özünü gündəlik işdə necə göstərir?
Məncə belə direktor ilk növbədə sakitliyi ilə seçilir. O, gərginlikdə səsini qaldırmır, amma mövqeyini də itirmir. Müəllimi dinləyir, amma məsuliyyəti də xatırladır. Valideynlə hörmətlə danışır, amma məktəbin qaydasını da qoruyur. Şagirdə qarşı həssas olur, amma tərbiyə sərhədini də saxlayır. Belə rəhbər qərarı hissə görə yox, vəziyyətə görə verir. O, öz səhvini ört-basdır etmir. Kollektivin halını görür və bunu sadəcə şəxsi məsələ saymır. Məktəb iqliminin onun davranışından başladığını anlayır. Mən belə direktorun ən çox dinləmə mədəniyyəti ilə fərqləndiyini düşünürəm. O, otağa girən adamı gərginləşdirmir. İclasda qarışıqlığı artırmır. Çətin söhbəti qalmaqala çevirmir. Mənim üçün belə direktor sadəcə idarəçi deyil, həqiqi məktəb lideridir.