Müsahibəyə necə hazırlaşmaq lazımdır?

Məktəb direktoru və ya direktor müavini vəzifəsi üzrə müsahibəyə hazırlaşmaq adi iş görüşünə hazırlaşmaqdan fərqlənir. Burada namizədin yalnız təhsili, iş stajı və danışıq qabiliyyəti qiymətləndirilmir. Eyni zamanda onun məktəb həyatını nə qədər tanıdığı, müəllim, şagird və valideynlə necə işlədiyi, problemi necə gördüyü və qərarı necə verdiyi də aydın görünür.

Məktəb rəhbərliyi ilə bağlı müsahibə sadəcə sual-cavab mərhələsi deyil. Bu mərhələ namizədin idarəetmə düşüncəsini, pedaqoji baxışını və məktəbə münasibətini üzə çıxarır. Komissiya çox vaxt yalnız nə bildiyinizə baxmır. Daha çox ona baxır ki, siz məktəbdə baş verən vəziyyətləri necə anlayırsınız, insanlarla necə işləyirsiniz və çətin məqamda nə dərəcədə ölçülü qərar verirsiniz.

Müsahibəyə hazırlaşan namizəd ilk növbədə vəzifənin mahiyyətini düzgün başa düşməlidir. Direktor və ya direktor müavini olmaq yalnız sənəd imzalamaq, tapşırıq vermək və ya nəzarət aparmaq demək deyil. Bu vəzifə məktəbin gündəlik həyatını təşkil etmək, təlim-tərbiyə prosesini izləmək, müəllimlərlə işləmək, şagird nailiyyətlərini diqqətdə saxlamaq, valideynlərlə əməkdaşlıq qurmaq və məktəbin inkişafını düşünmək deməkdir. Namizəd cavablarında bunu hiss etdirməlidir.

Hazırlığın ilk vacib addımlarından biri müraciət edilən vəzifəyə aydın baxmaqdır. Namizəd özü üçün bu suallara cavab hazırlamalıdır: bu vəzifədə əsas məsuliyyətlər nədir, məktəbdə ən çox hansı məsələlər diqqət tələb edir, rəhbər kimi hansı hallarda qərar vermək lazım gəlir, müəllim və valideynlərlə işləyərkən hansı yanaşma daha düzgün sayılır. Bu suallar üzərində əvvəlcədən düşünən namizəd müsahibədə daha aydın və inandırıcı danışır.

Müsahibəyə hazırlaşarkən məktəb mühitini də nəzərə almaq lazımdır. Kənd məktəbi ilə şəhər məktəbinin reallığı eyni deyil. Şagird sayı çox olan məktəblə kiçik kontingentli məktəbin idarə olunması da bir deyil. Buna görə cavablar ümumi və kitabi olmamalıdır. Məktəb mühitinə uyğun, real və həyatdan çıxan cavablar daha güclü təsir bağışlayır.

Namizəd öz təcrübəsinə də düzgün baxmalıdır. Təkcə harada işlədiyini demək kifayət etmir. Daha vacibi odur ki, hansı işləri gördüyünü, hansı çətinliklərlə üzləşdiyini və həmin vəziyyətlərdə necə davrandığını göstərə bilsin. Məsələn, müəllimlərlə metodiki iş aparıbsa, bunu necə təşkil etdiyini deməlidir. Şagird davamiyyəti ilə bağlı problem həll edibsə, hansı addımları atdığını göstərməlidir. Valideyn narazılığı ilə üzləşibsə, məsələni necə sakit və düzgün idarə etdiyini izah etməlidir.

Müsahibədə ən çox diqqət çəkən cəhətlərdən biri də namizədin məktəbə baxışıdır. O, məktəbi sadəcə idarə olunan yer kimi görür, yoxsa inkişaf etdirilən bir mühit kimi? Müəllimə yalnız hesabat verən işçi kimi baxır, yoxsa dəstəyə ehtiyacı olan peşəkar kimi? Şagirdə yalnız qayda pozan və ya qiymət alan uşaq kimi yanaşır, yoxsa inkişaf edən şəxsiyyət kimi? Bu baxış cavablarda açıq görünür. Ona görə namizəd məktəb haqqında danışarkən həm qayda, həm insan amili, həm də inkişaf məntiqini birlikdə göstərə bilməlidir.

Hazırlıq zamanı normativ tərəf də unudulmamalıdır. Namizəd bütün maddələri əzbər bilməyə borclu deyil. Amma onun danışığında məktəb idarəçiliyinə uyğun hüquqi düşüncə hiss olunmalıdır. Təhsil sahəsində əsas qaydalar, məktəbdə məsuliyyət bölgüsü, şagirdin hüquqları, müəllimlə iş, qiymətləndirmə, təhlükəsizlik, sənədləşmə və hesabatlılıq barədə ümumi aydınlığı olmalıdır. Bu, cavablarda inam yaradır.

Müsahibəyə hazırlaşarkən mümkün sualları əvvəlcədən mövzular üzrə düşünmək çox faydalıdır. Adətən suallar bir neçə istiqamətdə olur. Bir hissəsi namizədin təhsili, təcrübəsi və əvvəlki fəaliyyəti ilə bağlı verilir. Bir hissəsi məktəbdaxili idarəetmə ilə bağlı olur. Digər hissəsi situasiya xarakteri daşıyır. Yəni konkret vəziyyət deyilir və sizdən münasibət soruşulur. Bir hissə də sizin rəhbərlik üslubunuzu, insanlarla işləmə tərzinizi və məktəbə baxışınızı aydınlaşdırmağa xidmət edir.

Belə suallara hazırlaşarkən cavabları əzbərləmək düzgün deyil. Əzbər cavab özünü tez büruzə verir və süni görünür. Amma cavabın məntiqini əvvəlcədən qurmaq lazımdır. Məsələn, hər hansı problemli vəziyyətlə bağlı sual veriləndə əvvəlcə vəziyyəti aydınlaşdırmaq, sonra səbəbi müəyyən etmək, aid şəxslərlə danışmaq, daha sonra uyğun addım atmaq və nəticəni izləmək xətti ən sağlam yanaşmadır. Bu cür düşünən namizəd daha yetkin görünür.

Məktəb rəhbərliyi müsahibəsində təlim nəticələri ilə bağlı suallar da mühüm yer tutur. Namizəd yalnız “nəticələrə diqqət edirəm” deməklə kifayətlənməməlidir. Daha doğru olar ki, o, nəticələrə necə baxdığını, hansı göstəriciləri izlədiyini, zəif nəticənin səbəbini necə araşdırdığını və hansı tədbirləri gördüyünü izah etsin. Bu, onun idarəetmədə yalnız ümumi sözlərlə deyil, işin mahiyyəti ilə danışdığını göstərir.

Müəllimlərlə iş məsələsi də önəmlidir. Direktor və ya direktor müavini müəllimlərlə yalnız nəzarət xətti ilə işləməməlidir. O, müşahidə etməyi, dinləməyi, dəstək verməyi, düzgün geribildirim qurmağı və inkişaf üçün şərait yaratmağı bacarmalıdır. Müsahibədə bu istiqamətdə verilən suallara cavab verərkən namizəd tənqid dilindən çox inkişaf və dəstək dilindən istifadə etməlidir. Çünki məktəbdə davamlı nəticə çox vaxt məhz bu yanaşma ilə yaranır.

Valideynlərlə münasibətə dair suallar da adətən müsahibədə yer alır. Burada vacib olan namizədin nə qədər sakit, ölçülü və ədalətli danışa bilməsidir. Valideynlə əməkdaşlıq qurmaq, narazılığı dinləmək, emosiyanı böyütmədən məsələnin mahiyyətini aydınlaşdırmaq və problemi qayda çərçivəsində həll etmək məktəb rəhbərliyi üçün vacib bacarıqlardandır. Bu sahədə kəskin və ittiham dolu yanaşma zəif təsir bağışlayır. Daha düzgün yol dinləmək, araşdırmaq, sənədləşdirmək və qərarı əsaslandırmaqdır.

Müsahibəyə hazırlıq zamanı özünü təqdim etmə üzərində də işləmək lazımdır. “Özünüz haqqında danışın” sualı sadə görünsə də, əslində çox şey göstərir. Namizəd burada bütün həyat tarixçəsini danışmamalıdır. Təhsilini, məktəb sahəsindəki təcrübəsini, hansı istiqamətlərdə işlədiyini və rəhbərlik baxımından hansı cəhətlərinə güvəndiyini qısa, aydın və məntiqli şəkildə təqdim etməlidir. Cavab nə çox uzun, nə də çox quru olmalıdır.

“Niyə bu vəzifəni istəyirsiniz?” sualına cavab verərkən də status, vəzifə adı və şəxsi maraq ön plana çıxmamalıdır. Daha doğru olar ki, namizəd məktəbin inkişafına töhfə vermək, təlimin keyfiyyətinə təsir etmək, müəllim və şagirdlərlə daha sistemli işləmək istədiyini göstərsin. Bu, vəzifəyə münasibətin daha sağlam olduğunu göstərir.

“Niyə sizi seçməliyik?” sualında da özünü həddindən artıq tərifləmək yaxşı təsir bağışlamır. Burada əsas məsələ məktəbə nə verə biləcəyini göstərməkdir. Namizəd deməlidir ki, məktəbdə işi sistemlə qurmağa, nəticələri izləməyə, müəllim və valideynlə sağlam əməkdaşlıq yaratmağa, problemləri sakit şəkildə həll etməyə hazırdır. Belə cavab daha peşəkar görünür.

Müsahibədə bəzən gözlənilməz situasiyalar da təqdim olunur. Məsələn, müəllimlə valideyn arasında narazılıq yaranıbsa, şagirdin davamiyyəti aşağı düşübsə, sinifdə intizam pozuntusu baş veribsə və ya kollektivdə fikir ayrılığı varsa, nə edəcəyiniz soruşula bilər. Belə məqamlarda ən böyük səhv tələsik və emosional cavab verməkdir. Daha düzgün yol sakit qalmaq, vəziyyəti bir neçə tərəfdən dəyərləndirmək və mərhələli yanaşma göstərməkdir.

Hazırlığın vacib hissələrindən biri də səsli məşqdir. Namizəd bəzi əsas cavablarını əvvəlcədən özü üçün səslə deməlidir. Bu, fikri toparlamağa kömək edir. Həm də müsahibə zamanı həyəcandan yaranan dağınıqlığı azaldır. Səslə məşq etməyən adam çox vaxt fikrini bilir, amma onu ardıcıl şəkildə ifadə edə bilmir.

Geyim və ümumi görünüş də diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Məktəb rəhbərliyi müsahibəsində namizədin görünüşü səliqəli, sadə və toplu olmalıdır. Burada məqsəd diqqət çəkmək deyil. Məqsəd özünə, vəzifəyə və mühitə hörmət göstərməkdir. Məktəb mühitində rəhbərdən gözlənilən ilk keyfiyyətlərdən biri daxili nizamdır. Bu nizam çox vaxt ilk baxışdan hiss olunur.

Vaxt məsələsinə də ciddi yanaşmaq lazımdır. Müsahibəyə gecikmək yaxşı təsir yaratmır. Yol, ünvan, çatma vaxtı və lazım olan sənədlər əvvəlcədən dəqiqləşdirilməlidir. Görüş yerinə bir qədər tez çatmaq daha məqsədəuyğundur. Bu, həm namizədin özünü toplamasına imkan verir, həm də onun planlı və məsuliyyətli insan olduğu barədə ilkin fikir yaradır.

Müsahibənin sonunda veriləcək suallar da əvvəlcədən düşünülməlidir. Adətən sonda “sualınız varmı?” deyə soruşulur. Bu zaman susmaq hazırlıqsız təsir bağışlaya bilər. Namizəd məktəbin əsas prioritetləri, kollektivin ehtiyacları, ilk aylarda gözlənilən fəaliyyət istiqamətləri və nəticələrin necə qiymətləndiriləcəyi barədə sual verə bilər. Bu, onun vəzifəyə ciddi yanaşdığını göstərir.

Nəhayət, namizəd bir şeyi unutmamalıdır. Məktəb rəhbərliyi müsahibəsində ən güclü cavab bəzəkli və mürəkkəb cümlələrlə deyilmir. Ən güclü cavab odur ki, orada məktəb həyatı görünür, insan amili nəzərə alınır, məsuliyyət hiss olunur və qərarın arxasında sağlam düşüncə dayanır. Məktəb rəhbəri olmaq istəyən şəxs özünü təkcə sözlə yox, baxışı, yanaşması və ölçülü danışığı ilə göstərməlidir.

Müsahibəyə hazırlıq əzbər cavab toplamaq işi deyil. Bu, öz təcrübənə düzgün baxmaq, məktəbi doğru anlamaq və suallara məktəb mühitinə uyğun cavab verməyə hazır olmaq deməkdir. Hazırlıqlı namizəd bunu ilk cümləsindən hiss etdirir.