Pedaqoji Şurada müəllim uğurunun qiymətləndirilməsi üçün konkret hansı meyarlar var?

Pedaqoji Şurada müəllim uğurunun qiymətləndirilməsi üçün konkret hansı meyarlar var?

 Pedaqoji Şurada müəllim uğurunu qiymətləndirəndə ən vacib məsələ meyarları sadalamaq deyil. Meyarları elə qurmaqdır ki, müəllim öz əməyinin ədalətli dəyərləndirildiyini hiss etsin, kollektivdə gərginlik yaranmasın, məktəb isə bu müzakirədən konkret qərar çıxara bilsin. Buna görə qiymətləndirmə yalnız bir göstəriciyə yox, bir neçə mənbədən gələn fakt və sübutlara söykənir. Uğur təkcə yüksək bal deyil. Uğur sinifdə sabit irəliləyiş yaratmaqdır, zəif şagirdi qaldırmaqdır, qiymətləndirməni ədalətli aparmaqdır, öyrənmə mühitini qorumaqdır.

Birinci meyar qrupu sinif üzrə nəticə və irəliləyişdir. Şura müəllimin uğurunu ən çox sinfin dinamikasında görür. Bu dinamikaya baxanda təkcə yekun göstərici götürülmür. Sinfin başlanğıc səviyyəsi də nəzərə alınır. Çünki bir müəllim hazır sinif alır, digəri bacarıq boşluğu olan sinif alır. Ədalətli qiymətləndirmə üçün şura əvvəlcə başlanğıc nöqtəsini, sonra irəliləyişin olub olmadığını görməlidir. Burada risk göstəriciləri də izlənir. Zəif nəticə göstərən şagirdlərin sayı azalıbmı, tapşırıq intizamı artıbmı, davamiyyət sabitləşibmi, yazı işlərinin keyfiyyəti yaxşılaşıbmı. Olimpiada və müsabiqə nəticələri də dəyərləndirilir, amma əsas ölçü kimi yox. Bu nəticələr daha çox əlavə göstərici kimi qəbul olunanda ədalət hissi qorunur, çünki olimpiada hər sinifin və hər müəllimin gündəlik işi deyil.

İkinci meyar qrupu dərsin keyfiyyətidir. Şurada dərsin keyfiyyəti ümumi təriflə deyil, müşahidə və sənədlə danışılmalıdır. Dərsin məqsədi aydındırmı, mərhələlər planlı qurulubmu, şagirdlərin dərsdə iştirakı varmı, tapşırıqlar məqsədlə uyğundurmu, diferensial yanaşma görünürmü, müəllim zəif, orta və yaxşı şagirdə fərqli dəstək verə bilirmi. Geribildirim məsələsi də ayrıca qiymətləndirilir. Şagird səhvini anlayırmı, növbəti addımı bilir mi. Bu meyarlar mütləq sübutla bağlanır. Müşahidə arayışı, dərs planı və materiallar, şagird dəftərləri və yazı işləri üzrə seçmə baxış olmadan dərsin keyfiyyəti barədə qərar vermək düzgün olmur.

Üçüncü meyar qrupu qiymətləndirmə mədəniyyətidir. Müəllim uğuru yalnız nəticə çıxarmaqla yox, nəticəni ədalətli ölçməklə də görünür. Şura baxır ki, meyarlar aydındırmı, qiymət hansı əsasla verilir, tapşırıqla qiymət arasında uyğunluq varmı, eyni işə eyni yanaşma varmı. Bu sahədə bir risk də var. Nəticəni yaxşı göstərmək üçün qiymətin yumşaldılması, qiymət şişirtməsi kimi hallar məktəbə zərər verir. Şura bunu ittiham dili ilə yox, yoxlama mexanizmi ilə idarə etməlidir. Gündəlik qiymətlərlə monitorinq nəticələri bir-birinə uyğun gəlirmi, yazı işi nümunələri qiymətləndirmə ilə üst-üstə düşürmü, müxtəlif mənbələr eyni mənzərəni göstərirmi. Bu yoxlamalar qiymətləndirmənin təmizliyini qoruyur və müəllim üçün də ədalətli çərçivə yaradır.

Dördüncü meyar qrupu sinifdə öyrənmə mühiti və pedaqoji davranışdır. Sinifdə sakit iş atmosferi varmı, vaxt itirmə azalıbmı, qaydalar qorunurmu, müəllim şagirdlə münasibətdə hörmət dilini saxlayırmı, təhqir və təzyiqdən uzaqdırmı. Çətin şagirdlə iş burada ayrıca göstəricidir. Müəllim davranış problemini yalnız cəza ilə yox, pedaqoji addımlarla idarə edə bilirmi. Bu meyarlar da müşahidə arayışları, davamiyyət və intizam dinamikası, sinif rəhbəri və psixoloqla koordinasiya qeydləri ilə təsdiqlənəndə şurada sağlam müzakirə alınır.

Beşinci meyar qrupu müəllimin sinifdən kənar peşəkar məsuliyyətidir. Bəzən müəllimin dərsi yaxşıdır, amma sənəd-intizam, planlaşdırma və koordinasiya zəif olur. Məktəb idarəetməsi üçün bu, ciddi riskdir. Şura müəllimin planların vaxtında hazırlanmasına, qiymətləndirmə materiallarının sisteminə, jurnalların düzgün aparılmasına, metodik tapşırıqlara əməl etməsinə, valideynlə ünsiyyət mədəniyyətinə, riskli şagirdlərlə işdə sinif rəhbəri və psixoloqla əlaqələndirməyə də baxmalıdır. Bu göstəricilər müəllimin peşəkar məsuliyyətini tam göstərir və qərarların icrasını asanlaşdırır.

Altıncı meyar qrupu inklüziv və ədalətli yanaşmadır. Məktəbdə xüsusi ehtiyacı olan şagird, dil çətinliyi yaşayan şagird, sosial riski olan şagird ola bilər. Bu halda müəllimin uğuru hamını eyni ölçü ilə qiymətləndirməkdə deyil. Müəllimin uyğunlaşdırma etməsində, fərdi dəstək qurmasında, şagirdin irəliləyişini sənədlə izləməsində görünür. Şura bunu nəzərə almayanda həm müəllim haqsız görünür, həm də ən həssas şagird qrupuna məktəb lazım olan dəstəyi itirir.

Yeddinci meyar qrupu metodik iş və məktəbə töhfədir. Müəllim metodbirləşmədə fəaldırmı, açıq dərs göstərirmi, praktik material paylaşırmı, məktəb daxili metodik tədbirlərə töhfə verirmi. Bu töhfə təkcə iştirakla yox, nəticə ilə qiymətləndirilir. Müəllimin paylaşdığı yanaşma başqa sinifdə də işlədimi, məktəbdə ümumi keyfiyyətə təsir etdimi. Bu xətt güclü olanda şura müəllim uğurunu yalnız fərdi yox, məktəbin ümumi inkişafı kimi də görə bilir.

Səkkizinci meyar qrupu peşəkar inkişafın real tətbiqidir. Kursa getmək və sertifikat almaq tək başına uğur deyil. Şura baxmalıdır ki, müəllim öyrəndiyini dərsdə tətbiq edibmi, dərsin quruluşunda nə dəyişib, şagirdin işində nə yaxşılaşıb. İnkişaf tətbiq nümunəsi ilə sübut olunanda həm müəllim özü bu dəyişikliyi dəyər kimi görür, həm də məktəb həmin təcrübəni yaymaq üçün əsas tapır.

Bütün bu meyarlar şurada bir qayda ilə işləməlidir. Əvvəl faktlar təqdim olunur. Sonra səbəb-qənaət əlaqəsi qurulur. Daha sonra qərar verilir. Qərar iki istiqamətdə olur. Uğurlu tərəf görünürsə, həmin təcrübə məktəb üzrə yayılır. Açıq dərs, metodbirləşmə müzakirəsi, nümunə materialların toplanması kimi. Çətinlik görünürsə, müəllim üçün dəstək mexanizmi təsdiqlənir. Metodbirləşmə dəstəyi, mentor müşayiəti, konkret məqsəd, müddət və yenidən baxış tarixi müəyyən edilir. Bu yanaşma müəllimi sıxışdırmır, müəllimi gücləndirir.

Etik tərəf də şuranın mədəniyyətini qoruyan əsas şərtdir. Şurada müəllim uğuru müzakirə olunanda şəxsiyyətə toxunmaq olmaz. Ad çəkib qınamaq olmaz. Ümumi nəticə və ümumi tədbirlər kollegial iclasda danışılır. Fərdi zəifliklər isə daha çox peşəkar formada, fərdi söhbət və metodik dəstək kanalı ilə həll olunur. Bu prinsip qorunanda Pedaqoji Şura müəllim üçün qorxulu yer olmur. Məktəbin keyfiyyətini yüksəldən idarəetmə alətinə çevrilir.