Ünsiyyət bacarıqlarınızı inkişaf etdirmək üçün 10 tövsiyə

Məktəbdə direktorun işi təkcə qərar verməkdən ibarət deyil. O, hər gün müəllimlə danışır, valideyni dinləyir, şagirdlə ünsiyyət qurur, gərginliyi azaldır, bəzən də kollektivə istiqamət verir. Elə buna görə də ünsiyyət bacarığı direktor üçün əlavə üstünlük deyil. Bu, birbaşa idarəetmə vasitəsidir. Məktəbdə bir çox məsələ sənəddən əvvəl sözlə həll olunur. Sözün yerini, tonunu və formasını düzgün seçən direktor həm etimad qazanır, həm də işi daha rahat qurur.

Güclü ünsiyyət bacarığı olmayan rəhbər çox vaxt haqlı olduğu yerdə də çətinlik yaşayır. Çünki məktəbdə insanlar təkcə qərarın özünə baxmırlar. Həmin qərarın necə deyildiyinə, necə izah olunduğuna və hansı münasibətlə təqdim edildiyinə də diqqət edirlər. Buna görə direktorun ünsiyyəti nə qədər aydın, sakit və hörmətli olarsa, məktəbdə iş mühiti də bir o qədər sağlam olar. Aşağıdakı tövsiyələr məktəb rəhbərinin gündəlik işində daha təsirli və daha sağlam ünsiyyət qurmasına kömək edə bilər.

1. Dinləməyi idarəetmənin vacib hissəsi kimi qəbul edin

Məktəbdə bir çox problem danışanın çoxluğundan yox, dinləməyin zəifliyindən yaranır. Müəllim bəzən tapşırıq istəmir, sadəcə onu anlayan rəhbər görmək istəyir. Valideyn çox vaxt mübahisə etmək üçün gəlmir. O, narahatlığını çatdırmağa çalışır. Şagird isə hər zaman sözlə danışmır. Bəzən davranışı ilə kömək istədiyini göstərir. Direktor qarşı tərəfi sona qədər dinləmədən nəticə çıxarırsa, məsələ adətən daha da çətinləşir.

Dinləmək sadəcə susmaq deyil. Qarşı tərəfin sözünü kəsməmək, əsas məqamı tutmaq, dəqiqləşdirici sual vermək və söhbətin sonunda məsələni düzgün toplamaq da dinləməyin hissəsidir. Direktorun “Sizi başa düşdüm” deməsi bəzən kifayət etmir. “Mən belə anladım ki, əsas məsələ budur” deməsi daha peşəkar yanaşmadır. Bu cür dinləmə həm qarşı tərəfə dəyər verildiyini göstərir, həm də qərarın daha düzgün çıxmasına kömək edir.

2. Aydın danışın, dolaşıq danışmayın

Məktəbdə qeyri-müəyyən danışıq çox vaxt qeyri-müəyyən nəticə doğurur. Direktor tapşırıq verirsə, tapşırığın məqsədi, icra qaydası və gözlənilən nəticəsi aydın olmalıdır. “İşə ciddi yanaşın” kimi ümumi ifadə çağırış ola bilər, amma idarəetmə dili deyil. “Bu həftə davamiyyət, gecikmə və sinif sənədləri üzrə vəziyyəti ayrıca izləyək” cümləsi isə konkret istiqamət göstərir.

Aydın danışmaq həm də hər kəslə eyni formada danışmamaq deməkdir. Müəllimlə peşəkar dil, valideynlə izahlı və sakit dil, şagirdlə isə sadə və anlaşıqlı dil seçilməlidir. Güclü direktor mürəkkəb məsələni sadə cümlə ilə izah etməyi bacarır. Məktəbdə anlaşılmazlığın azalması üçün direktorun dili də aydın, qısa və məntiqli olmalıdır.

3. Sözünüzlə davranışınız bir-birinə uyğun olsun

Direktorun ünsiyyəti təkcə dili ilə ölçülmür. Onun baxışı, səsi, bədən dili, diqqəti və söhbət zamanı münasibəti də mesaj verir. Əgər direktor müəllimə hörmətlə danışır, amma onun söhbəti zamanı telefona baxırsa, sözün təsiri azalır. Əgər o, valideynə açıq olduğunu deyir, amma qəbul zamanı səbirsiz görünürsə, etimad zəifləyir. Məktəbdə rəhbərin davranışı çox vaxt sözündən daha tez yadda qalır.

Ona görə direktor nə dediyinə olduğu qədər, necə göründüyünə də diqqət etməlidir. Sakit baxış, diqqətli dinləmə, tələsmədən cavab vermək və yerində verilən qısa reaksiya bəzən uzun çıxışdan daha güclü olur. Məktəbdə insanlar rəhbərin davranışından onun münasibətini oxuyurlar. Bu baxımdan sözlə davranış arasında uyğunluq etimadın əsas şərtlərindən biridir.

4. Empatiya qurun, amma mövqeyinizi itirməyin

Direktor üçün empatiya zəiflik deyil. Bu, insanı anlamaq bacarığıdır. Müəllimin yorğunluğunu, valideynin narahatlığını, şagirdin daxili gərginliyini görmədən düzgün qərar vermək çətin olur. Amma empatiya hər kəslə razılaşmaq da deyil. Əsl empatiya qarşı tərəfin hissini başa düşmək, sonra isə vəziyyəti qayda və məqsəd çərçivəsində idarə etməkdir.

Məsələn, valideyn emosional danışırsa, direktor əvvəlcə onun narahatlığını qəbul etməlidir. Sonra isə məktəbin mövqeyini sakit və əsaslandırılmış şəkildə izah etməlidir. Müəllim gərgin vəziyyətdədirsə, onu dərhal ittiham etmək yox, əvvəlcə vəziyyəti anlamaq daha doğrudur. Empatiya münasibəti yumşaldır. Prinsipial mövqe isə idarəetməni qoruyur. Güclü direktor bu iki xətti bir yerdə saxlamağı bacarır.

5. Faydalı və inkişaf etdirici rəy vermək vərdişi yaradın

Məktəbdə direktor yalnız nöqsan görəndə danışırsa, kollektiv zamanla özünü müdafiə etməyə başlayır. Əgər yalnız tərifləyib inkişaf ehtiyacını demirsə, peşəkar irəliləyiş zəifləyir. Ona görə direktorun verdiyi rəy həm dəstəkləyici, həm də istiqamətverici olmalıdır. Güclü tərəfi görmək vacibdir. Amma inkişaf üçün lazım olan məqam da aydın göstərilməlidir.

Burada əsas şərt şəxsi yox, işi dəyərləndirməkdir. “Siz dərsi zəif keçdiniz” deməkdən daha çox, “şagirdlərin iştirakı yaxşı idi, amma sualların səviyyəsini bir qədər yüksəltsək nəticə daha güclü olar” demək faydalıdır. Belə yanaşma müəllimdə narazılıq yox, peşəkar hərəkət yaradır. Eyni zamanda direktor özü də rəyə açıq olmalıdır. Çünki məktəbdə bəzən görünməyən problemi ilk hiss edən elə kollektivin özüdür.

6. Valideynlə münasibətdə qarşıdurma yox, əməkdaşlıq yolu seçin

Məktəbdə ən həssas ünsiyyət sahələrindən biri valideynlə münasibətdir. Burada direktorun əsas vəzifəsi valideyni qarşı tərəf kimi görmək deyil. Daha doğru yol valideyni uşağın inkişafında iştirak edən tərəf kimi qəbul etməkdir. Məktəblə valideyn arasında gərginlik çox vaxt bir-birini sona qədər dinləməməkdən, mövqeyi sərt formada təqdim etməkdən və narahatlığı vaxtında izah etməməkdən yaranır.

Direktor valideyn qəbulunu formal görüşə çevirməməlidir. Valideyn yalnız problem zamanı xatırlanan tərəf olmamalıdır. Müsbət əlaqə, qabaqlayıcı məlumatlandırma və sakit izah tonu sonradan yarana biləcək böyük gərginliyin qarşısını alır. Eyni zamanda məktəbin peşəkar mövqeyi də zəifləməməlidir. Rəhbər münasibəti yumşaq, mövqeyi aydın saxlamalıdır. Bu balans qorunanda həm etimad artır, həm də məktəbin nüfuzu möhkəmlənir.

7. Çətin söhbətləri gecikdirməyin

Məktəb rəhbərinin ən ciddi səhvlərindən biri çətin mövzunu təxirə salmaqdır. Müəllimdə təkrar intizam problemi görünür, kollektivdə gərginlik yaranır, valideynlə eyni məsələ dəfələrlə təkrarlanır, şagird davranışında risk artır, amma direktor gözləməyi seçir. Halbuki vaxtında aparılan çətin söhbət bir çox problemi böyümədən dayandıra bilir.

Çətin söhbət sərt söhbət demək deyil. Direktor bu zaman şəxsi münasibətə yox, faktlara söykənməlidir. Problemi aydın göstərməli, gözləntini dəqiq deməli və növbəti addımı müəyyən etməlidir. Şəxsi ittiham dilindən qaçmaq vacibdir. Məktəbdə çox vaxt ən təsirli müdaxilə səs qaldırmaq yox, vaxtında və düzgün danışmaq olur.

8. Səsinizi və danışıq üslubunuzu nəzarətdə saxlayın

Direktorun səsi məktəbdə idarəetmə vasitəsidir. Eyni cümlə fərqli tonla tamam başqa təsir yarada bilər. Yüksək səs və sərt intonasiya qısa müddətdə itaət görüntüsü yaratsa da, uzun müddətdə etimadı zədələyir. Həddindən artıq yumşaq və qeyri-müəyyən ton isə rəhbərin mövqeyini zəif göstərə bilər. Ona görə direktor danışıqda sakitliklə qətiyyət arasında düzgün tarazlıq tapmalıdır.

Şagirdlə danışıq, müəllimlə peşəkar söhbət, valideynlə həssas izah və iclas çıxışı eyni tonla qurulmamalıdır. Ünsiyyət bacarığı bir qədər də vəziyyətə uyğun ton seçmək bacarığıdır. Direktor haqlı olduğu yerdə belə tonuna görə haqsız görünə bilər. Bu səbəbdən rəhbər nitqinin ritminə, söz seçiminə və səs yüksəkliyinə diqqət etməlidir.

9. Məlumatı vaxtında və düzgün şəkildə çatdırın

Məktəbdə ünsiyyət yalnız üzbəüz söhbətlə bitmir. Məlumatın kimə, nə vaxt və hansı formada çatdırılması da rəhbərliyin keyfiyyətini göstərir. Son anda verilən tapşırıq, səbəbi izah olunmayan qərar və ya yarımçıq ötürülən məlumat məktəbdə narahatlıq yaradır. Direktor məlumatı planlı şəkildə çatdırmalıdır. Əks halda söz-söhbət artır, iş ritmi pozulur və kollektivdə gərginlik yaranır.

Burada əsas məsələ düzgün yol seçməkdir. Rəsmi məsələlər rəsmi qaydada verilməlidir. Operativ məsələlər qısa və aydın şəkildə çatdırılmalıdır. Həssas mövzular isə birbaşa və ehtiyatlı formada izah edilməlidir. Hər şeyi ümumi qaydada paylaşmaq da düzgün deyil, hər şeyi yalnız şifahi saxlamaq da. Məktəbdə düzgün informasiya axını direktorun ünsiyyət səviyyəsini birbaşa göstərir.

10. Ünsiyyəti gündəlik peşə bacarığı kimi inkişaf etdirin

Ünsiyyət bacarığı bir dəfə öyrənilib bitən mövzu deyil. Xüsusilə direktor üçün bu, hər gün üzərində işlənən peşə bacarığıdır. Onun müşavirəni necə aparması, müəllimə necə rəy verməsi, valideyni necə qəbul etməsi, şagirdlə necə danışması zamanla rəhbərlik üslubunu formalaşdırır. Məktəbdə yaxşı ünsiyyət təsadüfən yaranmır. O, gündəlik diqqət, müşahidə və öz üzərində işləmə ilə formalaşır.

Direktor vaxtaşırı özünə də baxmalıdır. Harada tələsdi, harada az dinlədi, harada həddindən artıq sərt oldu, harada mövqeyini kifayət qədər aydın demədi — bunları görmək lazımdır. Yaxşı rəhbər yalnız məktəbi yox, öz idarəetmə dilini də inkişaf etdirir. Ünsiyyət gücləndikcə məktəbdə münasibətlər də sağlamlaşır, qərarlar da daha rahat qəbul olunur.

Məktəb direktorunun ünsiyyət bacarığı onun idarəetmə keyfiyyətinin görünən tərəfidir. Dinləmək, aydın danışmaq, empatiya qurmaq, faydalı rəy vermək, valideynlə əməkdaşlıq dili seçmək, çətin söhbətləri vaxtında aparmaq, tonu idarə etmək və məlumatı düzgün çatdırmaq direktorun gündəlik işində həlledici rol oynayır. Bu bacarıqlar gücləndikcə məktəbdə etimad artır, kollektiv daha rahat işləyir, valideynlə münasibət sabitləşir və qərarlar daha aydın qarşılanır.

Məktəbdə çox məsələ əmrdən əvvəl ünsiyyətlə həll olunur. Elə buna görə də güclü direktor, ilk növbədə, güclü ünsiyyət quran direktordur.