Valideynlərlə ünsiyyət və həssas söhbətlərin aparılması 35 müsahibə sualları və cavabları

1- Valideyn məktəbə əsəbi vəziyyətdə gəlirsə, direktor söhbəti necə başlamalıdır?
Mən belə görüşə izahatla yox, sakitliklə başlayaram. Əgər valideyn yüksək emosiyadadırsa, ilk dəqiqədə onu qayda ilə deyil, münasibətlə qarşılamaq lazımdır. Mən sözünü yarıda kəsmərəm. Əvvəl tam dinləyərəm ki, gərginlik bir qədər düşsün. Sonra sakit şəkildə deyərəm ki, məsələni aydınlaşdırmaq üçün bir-birimizi dinləməliyik. Mən ilk dəqiqədə məktəbi müdafiə etməyə tələsmərəm. Çünki tələsik müdafiə çox vaxt qarşıdurmanı artırır. Əvvəl hissi görərəm, sonra faktı ayıraram. Valideyn hiss etməlidir ki, qapalı divara yox, məsuliyyətli rəhbərliyə gəlib. Mənim üçün burada ilk addım gərginliyi azaltmaq, ikinci addım söhbətin çərçivəsini qurmaq, üçüncü addım isə məsələni aydınlaşdırmaqdır.

2- Valideyn sərt danışanda direktor nəyi etməməlidir?
Mən belə anda səsimi qaldırmaram. Valideynin tonuna eyni tonla cavab vermək direktorun ən ciddi səhvlərindən biridir. İkinci səhv dərhal müdafiə mövqeyinə keçməkdir. Valideyn hələ danışıb qurtarmayıbsa, direktorun izahı eşidilməyəcək. Mən onu susdurmağa da çalışmaram. Amma söhbətin qaydasını sakit şəkildə saxlayaram. Təhqirə keçən xətt varsa, bunu hörmətlə dayandıraram. Mən “sakit olun” deməkdənsə, “məsələni həll etmək üçün bir-birimizi dinləməliyik” xəttini seçərəm. Bu daha peşəkar görünür. Məqsəd valideyni məğlub etmək deyil. Məqsəd söhbəti idarə etməkdir. Direktorun səviyyəsi ən çox belə anlarda görünür.

3- Direktor valideyn şikayətini necə dinləməlidir?
Mən şikayəti tam dinləmədən fikir bildirmərəm. Çünki valideyn çox vaxt həm hadisəni, həm də narahatlığını eyni anda gətirir. Mən əvvəl konkretliyi artırmağa çalışaram. Hadisə nə vaxt olub, kimlə bağlıdır, hansı nəticə yaranıb, bunu ayıraram. Emosional danışıq aydın məsələyə çevrilməlidir. Mən eyni anda həm hissi, həm də faktı görməyə çalışaram. Valideynin narahatlığını kiçiltmərəm. Amma bunu eşitmək avtomatik razılaşmaq demək deyil. Dinləmək mənim üçün araşdırmanın ilk mərhələsidir. Valideyn hiss etməlidir ki, sözü havada qalmadı. Sonra araşdırma xəttini və növbəti addımı deyərəm. Bu, şikayəti mübahisədən çıxarıb prosesə çevirir.

4- Valideyn “uşağıma qərəz var” deyirsə, direktor necə davranmalıdır?
Mən belə ittihamı yüngül saymaram. Çünki bu söz etibarın zədələndiyini göstərir. Amma eyni zamanda mən bunu dərhal doğru və ya yanlış elan etmərəm. Əvvəl soruşaram ki, valideyn bunu hansı konkret davranışa əsasən deyir. Sonra müəllimin mövqeyini, müşahidəni, qiymətləndirməni və varsa sənədi yoxlayaram. Mən burada emosional müdafiədən qaçaram. Məktəb əməkdaşını qorumaq istəyər, bu normaldır. Amma araşdırmadan verilən müdafiə sonradan daha böyük problem yarada bilər. Mənim üçün düzgün yol budur: ittihamı hissdən çıxarıb fakt müstəvisinə gətirmək. Valideyn görməlidir ki, məktəb onu eşitdi. Müəllim də görməlidir ki, məsələ qərəzsiz araşdırılır. Belə olduqda həm etimad, həm də peşəkar mövqe qorunur.

5- Direktor valideyn görüşündə məktəbin mövqeyini necə qorumalıdır?
Mən məktəbin mövqeyini sərtliklə yox, aydınlıqla qoruyaram. Direktor nə həddən artıq yumşaq görünməlidir, nə də müdafiə həyəcanı ilə danışmalıdır. Mən əvvəlcə məktəbin dəqiq bildiyi məqamları deyərəm. Sonra araşdırılmalı hissələri ayıraram. Daha sonra qaydanı və yanaşmanı sakit şəkildə izah edərəm. Məktəbin mövqeyi şəxsə qarşı deyil, prosesə söykənməlidir. Valideyn bunu hiss edəndə gərginlik azalır. Mən “biz belə qərar verdik” deməklə kifayətlənmərəm. “Bu qərarın məntiqi budur” xəttini də göstərərəm. Məktəbin nüfuzu çox vaxt tonda və ardıcıllıqda görünür. Mənim üçün mövqe odur ki, məktəb nə geri çəkilsin, nə də toqquşmaya girsin.

6- Direktor valideynlə ilk dəqiqələrdə etimadı necə qura bilər?
Etimad ilk dəqiqələrdə “sizə qulaq asıram” hissi ilə başlayır. Mən valideynin sözünü bitirmədən uzun izah vermərəm. Əvvəl diqqətlə dinləyərəm. Sonra onun dediyini qısa şəkildə dəqiqləşdirərəm ki, düzgün başa düşdüyümü görsün. Bu, formal empatiya deyil, real dinləmədir. Mən səs tonuna da diqqət edərəm. Tələsik və soyuq ton etimadı zəiflədir. Sakit və aydın ton isə görüşü toplamağa kömək edir. Mən ilk dəqiqədə tərəf tutmaram. Əvəzində məsələni aydınlaşdırmaq üçün sual verərəm. Bu xətt valideynə göstərir ki, məktəb dinləyən, amma ölçü ilə işləyən tərəfdir. İki istiqamətli ünsiyyət və real tərəfdaşlıq etimadın əsas şərtləri kimi göstərilir.

7- Valideyn məktəbi dinləmək istəmirsə, direktor nə etməlidir?
Mən belə halda söhbətin ritmini dəyişməyə çalışaram. Çox vaxt valideyn dinləmək istəmir, çünki hələ öz gərginliyini boşaltmayıb. Mən əvvəl onun danışığını tamamlamasına imkan verərəm. Sonra qısa və aydın cümlə ilə söhbətin qaydasını müəyyən edərəm. Deyərəm ki, məsələni həll etmək üçün hər iki tərəf danışmalıdır. Əgər valideyn yenə də dinləmək istəmirsə, mən görüşü nəticəsiz mübahisəyə çevirmərəm. Lazım gələrsə, qısa fasilə təklif edərəm. Bəzən başqa vaxtda davam etmək daha düzgün olur. Direktorun işi qalib gəlmək deyil. Direktorun işi söhbəti idarə etməkdir. Mənim üçün burada əsas məsələ məktəbin hörmətli, amma mövqeli qalmasıdır.

8- Direktor valideynlə mübahisəni dialoqa necə çevirməlidir?
Mən əvvəl ümumi ağır sözləri konkret məsələyə çevirərəm. “Məktəb heç nə etmir” kimi cümlə ilə iş getməz. Mən soruşaram ki, konkret olaraq hansı hadisə nəzərdə tutulur. Sonra onu tarix, şəxs və vəziyyət üzrə dəqiqləşdirərəm. Mübahisə çox vaxt ümumi ittihamdan böyüyür. Dialoq isə konkretlikdən başlayır. Mən eyni zamanda “biz bunu birlikdə necə həll edə bilərik” xəttini saxlayaram. Bu, müdafiə yox, əməkdaşlıq dili yaradır. Valideyn də özünü qarşı tərəf kimi yox, prosesin iştirakçısı kimi hiss edir. Mənim üçün dialoq odur ki, razılaşma olmasa da, danışıq dağılmasın. Açıq ünsiyyət və qarşılıqlı ittihamdan uzaq durmaq valideyn-məktəb münasibətində xüsusilə vacib sayılır.

9- Direktor valideynə həmişə cavabı dərhal verməlidirmi?
Mən hər şikayətə dərhal yekun cavab verməyə çalışmaram. Çünki valideynin dediyi məsələ hadisənin yalnız bir tərəfi ola bilər. Mən əvvəl dinləyərəm. Sonra dəqiqləşdirərəm. Daha sonra araşdırma müddətini və qaydasını izah edərəm. Dərhal cavab vermək bəzən operativ görünür, amma səhv riski yaradır. Məktəbdə yarımçıq məlumatla tam mövqe bildirmək təhlükəlidir. Mən operativliklə tələskənliyi qarışdırmaram. Valideyn bilməlidir ki, məsələ gecikdirilmir. Amma o da bilməlidir ki, məktəb tam araşdırmadan hökm vermir. Bu həm ədalət, həm də etibar üçün vacibdir. Direktorun gücü bəzən cavabı saxlamağı bacarmağında görünür.

10- Valideyn müəllimdən şikayət edəndə direktor ilk olaraq nəyi yoxlamalıdır?
Mən əvvəl problemin növünü ayıraram. Bu, ünsiyyət problemidir, qiymətləndirmə məsələsidir, intizam məsələsidir, yoxsa etik davranışla bağlıdır. Sonra hadisənin konkret tərəflərini toplayaram. Nə vaxt olub, kim iştirak edib, daha əvvəl buna oxşar hal varmı, bunu aydınlaşdıraram. Mən müəllimi də dərhal haqsız, valideyni də dərhal haqlı saymaram. Direktor burada tərəf yox, araşdırma mərkəzi olmalıdır. Müəllimin mövqeyi, varsa müşahidə, sənəd və digər məlumatlar nəzərə alınmalıdır. Valideyn hiss etməlidir ki, şikayət diqqətə alındı. Müəllim də hiss etməlidir ki, məsələ qərəzsiz araşdırılır. Bu iki xətt qorunmasa, sonrakı münasibət pozulur.

11- Direktor gərgin valideyn görüşündə müəllimi necə qorumalıdır?
Mən müəllimi qorumağı həqiqəti örtmək kimi anlamıram. Müəllimi qorumaq ilk növbədə onun ləyaqətini və peşə nüfuzunu qorumaqdır. Valideyn görüşündə müəllimi alçaldan dilə imkan vermək düzgün deyil. Mən belə hallarda söhbətin qaydasını dərhal müəyyən edərəm. Şikayət müzakirə oluna bilər, amma təhqirə keçmək olmaz. Müəllim də bilməlidir ki, direktor onu səbəbsiz hücum qarşısında tək qoymayacaq. Amma məktəb araşdırmadan da kor-koranə müdafiə etməməlidir. Mənim üçün düzgün yol budur: müəllimin hörmətini qorumaq, məsələni isə gizlətməmək. Bu həm valideynə, həm kollektivə sağlam mesaj verir. Məxfilik və nüfuzun qorunması bu prosesdə əsas şərtdir.

12- Direktor uşağın yanında valideynlə problemli məsələni müzakirə etməlidirmi?
Mən bunu ümumilikdə düzgün saymıram. Ağır və həssas söhbətlər uşağın yanında aparılmamalıdır. Çünki uşaq belə anda özünü ya günahkar, ya da mübahisənin mərkəzi kimi hiss edir. Bu onun emosional vəziyyətinə mənfi təsir edir. Mən valideynlə çətin məsələni mümkün qədər ayrıca danışmağı seçərəm. Uşağın iştirakı yalnız həqiqətən zəruri olanda və xüsusi diqqətlə olmalıdır. Hətta o zaman da dil çox ölçülü seçilməlidir. Məxfilik, uşağın ləyaqəti və emosional təhlükəsizliyi burada əsasdır. Mənim üçün prinsip sadədir: uşağı söhbətin ağırlığından qorumaq lazımdır. Ailə-məktəb əməkdaşlığında qarşılıqlı hörmət və təhlükəsiz ünsiyyət bu yanaşmanı dəstəkləyir.

13- Direktor valideynin emosiyasını qəbul edib məktəbin qaydasını necə saxlamalıdır?
Mən valideynin emosiyasını görməməzliyə vurmaram. Çünki çox vaxt narazılığın arxasında real gərginlik olur. Amma bu gərginlik məktəbin qaydasını dağıtmamalıdır. Mən əvvəl onun hissini görərəm, sonra proses qaydasını deyərəm. Yəni bir tərəfdən anlayış göstərərəm, digər tərəfdən çərçivəni saxlayaram. Direktor yalnız sərhəd dili ilə danışsa, görüş soyuyur. Yalnız anlayış dili ilə danışsa, qayda zəifləyir. Mən bu ikisini birlikdə saxlamağa çalışaram. Valideyn bilməlidir ki, məktəb onu eşidir. Eyni zamanda bilməlidir ki, məktəb ölçü ilə işləyir. Mənim üçün peşəkar direktorun əsas fərqi də budur.

14- Direktor valideynin məktəbə inamını itirdiyini hiss edirsə, nə etməlidir?
Bu, sadə narazılıqdan daha ciddi məsələdir. Etimad itəndə hər kiçik problem böyüyür. Mən əvvəl bunun nədən yarandığını anlamağa çalışaram. Bir hadisəyə görədir, yoxsa uzun müddət yığılıb. Sonra bərpa üçün açıq yol quraram. Valideynə hiss etdirmək lazımdır ki, məktəb onu dinləyir, aydın izah verir və məsələni izləyir. Mən belə hallarda sadəcə cavab verməklə kifayətlənmərəm. Sonradan geri dönüş də edərəm. Çünki etimad bir söhbətlə deyil, ardıcıl davranışla bərpa olunur. Valideyn-məktəb münasibətində davamlı və açıq əlaqənin vacibliyi müxtəlif mənbələrdə vurğulanır.

15- Direktor valideyn görüşündə hansı sözlərdən uzaq durmalıdır?
Mən alçaldıcı, ümumiləşdirici və ittiham yaradan sözlərdən uzaq duraram. “Siz həmişə belə edirsiniz”, “siz başa düşmürsünüz”, “uşağınız problem yaradır” kimi sözlər münasibəti dərhal zədələyir. Eyni zamanda yuxarıdan baxan ton da düzgün deyil. Mən daha çox aydınlaşdırma dili seçərəm. Yəni hökm verməkdən çox sual verərəm. Valideyn görüşündə söz seçimi məktəbin səviyyəsini göstərir. Bəzən məzmun düz olur, amma dil səhv olur. Bu zaman bütün söhbət korlanır. Mənim üçün düzgün dil hörmətli, aydın və mövqeli dildir. Belə dil valideyn razı qalmasa da, söhbəti davam etdirməyə imkan verir.

16- Direktor valideynin haqlı narazılığını necə qəbul etməlidir?
Əgər valideyn haqlı məqama toxunubsa, mən bunu müdafiə ilə qarşılamaram. Əvvəl narazılığın konkret əsasını müəyyən edərəm. Sonra sakit və dürüst şəkildə qəbul edərəm. Əgər məktəb tərəfindən boşluq varsa, bunu düzəltmək planını da deyərəm. Sadəcə “üzr istəyirik” demək yetmir. Valideyn bilməlidir ki, bundan sonra nə dəyişəcək. Haqlı narazılığı qəbul etmək məktəbi zəiflətmir. Əksinə, onu daha dürüst göstərir. Direktorun hər mövzuda mütləq haqlı görünməyə çalışması etimadı azaldır. Mənim üçün burada əsas məsələ məsuliyyətli davranmaqdır. Etimad da məhz belə qurulur.

17- Direktor valideynlə təkbətək danışmağı nə vaxt seçməlidir?
Mən həssas və fərdi məsələlərdə təkbətək danışığı üstün tutaram. Qiymətləndirmə, davranış, müəllimlə bağlı narazılıq, ailə vəziyyəti və psixoloji həssas mövzular buna daxildir. Hamının yanında aparılan çətin söhbət çox vaxt məsələni həll etmir, sadəcə gərginliyi artırır. Təkbətək danışıq valideynə də rahat danışmaq imkanı verir. Direktor daha diqqətli dinləyə və məxfiliyi daha yaxşı qoruya bilir. Mənim üçün əsas məsələ odur ki, valideyn öz problemini ictimai mühakimədə yox, peşəkar müzakirədə hiss etsin. Bu zaman uşağın və müəllimin nüfuzu da daha yaxşı qorunur. Məxfilik ailə-məktəb münasibətində əsas etibar sütunlarından biridir.

18- Direktor valideyn iclaslarını şikayət meydanına çevrilməkdən necə qorumalıdır?
Mən iclasın məqsədini əvvəlcədən aydın müəyyən edərəm. Ümumi məsələlər ümumi müzakirə olunmalıdır. Fərdi problemlər isə ayrıca görüşə saxlanmalıdır. İclasın əvvəlində bunu açıq şəkildə deyərəm. Əgər valideyn fərdi şikayət qaldırırsa, onu dinləyib ayrıca danışmağı təklif edərəm. Bu, həm məxfiliyi qoruyur, həm iclasın istiqamətini saxlayır. Valideyn iclası ümumi əməkdaşlıq məkanı olmalıdır. Oranı fərdi narazılıq səhnəsinə çevirmək düzgün deyil. Mənim üçün yaxşı iclas odur ki, valideyn ümumi xətti aydın görsün və fərdi məsələ üçün də ayrıca yol olduğunu bilsin. Bu həm gərginliyi azaldır, həm peşəkar görünür.

19- Direktor valideynin təzyiqi ilə qərarını dəyişməlidirmi?
Mən yalnız təzyiqə görə qərar dəyişməyi düzgün saymıram. Çünki bu, məktəbdə meyarı pozur. Sonrakı münasibətlərə də yanlış mesaj verir. Amma eyni zamanda təzyiqlə deyilən sözün içində haqlı məqam ola bilər. Ona görə mən təzyiqin özünə yox, məzmununa baxaram. Əgər yeni fakt varsa, qərara yenidən baxmaq olar. Əgər sadəcə emosional isrardırsa, direktor mövqeyini sakit saxlamalıdır. Məktəbdə qərar səsin yüksəkliyinə görə verilməməlidir. Qərar qaydaya və araşdırmaya görə verilməlidir. Mənim üçün peşəkarlıq da budur. Açıq olmaq başqa şeydir, təsir altında dəyişmək başqa.

20- Direktor valideynə məktəbin qaydasını necə izah etməlidir?
Mən qaydanı quru maddə kimi oxumağı təsirli saymıram. Valideyn həm qaydanı, həm də onun məntiqini anlamalıdır. Ona görə əvvəl qaydanın məqsədini deyərəm. Sonra onun necə tətbiq olunduğunu izah edərəm. Daha sonra valideynin sualını cavablandıraram. Mən qaydanı silah kimi istifadə etmərəm. Əksinə, ədaləti qoruyan çərçivə kimi təqdim edərəm. Belə olduqda müqavimət azalır. Direktorun dili burada çox vacibdir. Eyni qayda hörmətli və aydın dillə deyildikdə daha yaxşı qəbul olunur. Mənim üçün məqsəd valideyni susdurmaq yox, aydınlaşdırmaqdır.

21- Direktor valideynlə razılaşmasa da, münasibəti necə qorumalıdır?
Mən hər valideynlə eyni fikirdə ola bilmərəm. Amma fikir ayrılığı münasibətin dağılması demək deyil. Mən belə hallarda valideynin fikrinə hörmətlə yanaşaram. Sonra məktəbin mövqeyini sakit və aydın şəkildə deyərəm. Qarşı tərəfi susdurmağa çalışmaram. Sadəcə razılaşmadığım nöqtəni ölçülü şəkildə ifadə edərəm. Mənim üçün vacib olan odur ki, valideyn görüşdən çıxanda “mənə hörmətsizlik etdilər” hissi ilə çıxmasın. Hətta razı qalmasa da, məktəbin peşəkarlığını görməlidir. Bu, sonrakı münasibəti qoruyur. Mən bunu əməkdaşlıq dilinin vacib hissəsi sayıram.

22- Direktor valideynin məktəbə qarşı sərt ittihamlarını necə idarə etməlidir?
Mən əvvəl ittihamı ümumi sözlərdən konkret məsələyə gətirərəm. “Məktəb heç nə etmir” kimi cümlə ilə iş getməz. Mən soruşaram ki, konkret olaraq nə baş verib. Sonra həmin məsələnin faktlarını aydınlaşdıraram. Mən tonun özünə cavab vermərəm. Məqsəd özümü müdafiə etmək yox, vəziyyəti toplamaqdır. Əgər ittiham haqsızdırsa, bunu da sakit şəkildə göstərəcəyəm. Əgər içində doğru məqam varsa, onu da görəcəyəm. Direktor burada nə özünü itirməlidir, nə də mövqeyini itirməlidir. Valideyn hiss etməlidir ki, emosional dildə deyilən söz də məktəbdə peşəkar şəkildə qarşılanır.

23- Direktor valideynlə əməkdaşlıq dilini necə qurmalıdır?
Mən əməkdaşlıq dilini “gəlin bu məsələni birlikdə həll edək” xətti üzərində quraram. Bu o demək deyil ki, məktəb məsuliyyəti valideynin üzərinə atır. Yaxud valideyn məktəbin işinə rəhbərlik edir. Sadəcə tərəflər bir-birinə qarşı yox, eyni məqsəd üçün danışır. Mən ittiham dili yerinə çıxış yolu dilindən istifadə edərəm. “Siz uşağa nəzarət etmirsiniz” deməkdənsə, “evdə və məktəbdə eyni xətti necə quraq” demək daha düzgündür. Bu cür dil daha az müdafiə yaradır. Valideyn də özünü qarşı tərəf kimi yox, tərəfdaş kimi hiss edir. Ailə-məktəb tərəfdaşlığında iki istiqamətli ünsiyyətin və ortaq məqsədin əhəmiyyəti xüsusilə vurğulanır.

24- Direktor valideynlə danışarkən müəllimin nüfuzunu necə qorumalıdır?
Mən müəllimin nüfuzunu qorumağı çox vacib sayıram. Çünki direktor valideyn qarşısında müəllimi asanlıqla zəiflədərsə, məktəbin iç sistemi də zədələnir. Eyni zamanda problemi gizlətmək də doğru deyil. Mən balansı belə saxlayaram: məsələni araşdıraram, müəllimi alçaltmaram, valideyni də boş qaytarmaram. Müəllim barədə danışanda şəxsiyyət dili yox, proses dili seçərəm. Əgər boşluq olubsa, onu davranış və nəticə səviyyəsində izah edərəm. Bu həm valideynlə ünsiyyəti qoruyur, həm müəllimin peşə nüfuzunu. Direktorun peşəkarlığı burada aydın görünür.

25- Direktor gərgin görüşdən sonra nə etməlidir?
Çətin görüş otaqda bitməməlidir. Mən belə hallarda əvvəl qısa yekun çıxararam. Hansı məsələ aydın oldu, hansı məsələ araşdırılacaq, bunu qeyd edərəm. Sonra razılaşdırılmış addımları izləyərəm. Geri dönüş çox vacibdir. Valideyn bilməlidir ki, görüş sadəcə dinləmə deyildi. Məktəb hərəkət də etdi. Lazım gələrsə, sonrakı mərhələdə yenidən əlaqə saxlayaram. Müəllim və müavinlə də uyğun koordinasiya quraram. Mənim üçün peşəkar rəhbərlik görüşdən sonrakı izləmə ilə tamamlanır. Etibar da məhz burada möhkəmlənir.

26- Direktor valideynin emosional çıxışını şəxsi hücum kimi qəbul etməlidirmi?
Mən bunu düzgün saymıram. Çox vaxt valideyn direktora qarşı yox, yığılan narahatlığa qarşı danışır. Əgər rəhbər bunu dərhal şəxsi hücum kimi qəbul edirsə, söhbət peşəkar xəttdən çıxır. Mən valideynin hissi ilə dediyi məsələnin məzmununu ayırmağa çalışaram. Bəzən ton sərt olur, amma içində real problem olur. Mənim üçün əsas bacarıq budur ki, tonun içindən məzmunu seçə bilim. Sonra sərhəd lazımdırsa, onu da sakit şəkildə qoyaram. Belə yanaşma həm direktoru qoruyur, həm də problemi həll etməyə imkan verir. Məktəb rəhbəri ən çox belə anlarda özünü göstərir.

27- Direktor valideynə yalnız problemi yox, çıxış yolunu da necə təqdim etməlidir?
Mən görüşün sonunda valideyni təkcə problem təsviri ilə yola salmaram. O, başa düşməlidir ki, indi nə olacaq. Mən əvvəl problemi aydınlaşdıraram. Sonra məktəbin atacağı addımı deyərəm. Daha sonra valideyndən gözlənilən hissəni göstərərəm. Və mümkün olduqca vaxt çərçivəsini də deyərəm. Yəni məsələ nədir, məktəb nə edəcək, valideyn nə edə bilər və nə vaxt geri dönüş olacaq. Bu xətt valideynə güvən verir. Görüş yalnız danışıq yox, yol xəritəsi ilə tamamlanır. Mənim üçün peşəkar görüş budur.

28- Direktor çətin valideynlə münasibətdə sərhədi necə saxlamalıdır?
Mən hörmətlə sərhədi bir yerdə saxlamağa çalışaram. Çətin valideynlə danışanda həddən artıq yumşaqlıq bəzən məktəbin mövqeyini zəif göstərir. Həddən artıq sərtlik isə münasibəti qırır. Mən belə hallarda danışığın qaydasını əvvəlcədən müəyyən edərəm. Təhqir, söz kəsmə və emosional təzyiqin qəbul olunmadığını sakit şəkildə deyərəm. Amma bunu kobud dillə yox, peşəkar çərçivə ilə edərəm. Valideyn bilməlidir ki, məktəb açıqdır, amma qaydasız deyil. Mənim üçün sərhəd saxlamaq qapını bağlamaq deyil, münasibəti idarə etməkdir.

29- Direktor valideynə “uşağın marağı” xəttini necə izah etməlidir?
Mən “biz sizin tərəfdə deyilik” kimi sərt cümlədən istifadə etmərəm. Amma məzmun olaraq uşağın marağını mərkəzə qoyaram. Söhbətdə “sizinlə biz” qarşıdurması yaratmaram. Daha çox “uşaq üçün hansı yol daha doğru olar” xəttini seçərəm. Bu dil həm əməkdaşlıq yaradır, həm də mövzunu şəxsi mübarizədən çıxarır. Valideyn də hiss edir ki, məktəb onunla mübarizə aparmır. Eyni zamanda direktor məktəbin mövqeyini qoruyur. Mənim üçün bu, valideynlə münasibətdə ən düzgün xəttdir. Həm insani, həm də peşəkar görünür.

30- Direktor valideynin məktəbdən gözləntisini necə düzgün istiqamətləndirməlidir?
Bəzən valideyn məktəbdən mümkün olanla olmayanı qarışdırır. Mən belə hallarda onu qırmadan, amma aydın şəkildə istiqamətləndirərəm. Əvvəl narahatlığını dinləyərəm. Sonra məktəbin məsuliyyət sahəsini və imkanlarını izah edərəm. Hansı məsələdə məktəb addım ata bilər, hansında ailənin də rolu var, bunu ayıraram. Mən qaydanı və reallığı birlikdə izah etməyə çalışaram. Valideyn bilməlidir ki, məktəb onun tərəfdaşıdır, amma bütün yükün tək sahibi deyil. Bu cür aydınlıq sonrakı narazılığın da qarşısını alır. Məncə direktor gözləntiləri vaxtında düzgün quranda həm münasibəti qoruyur, həm gərginliyi azaldır.

31- Direktor valideynin qarşısında məktəbin səhvini necə deməlidir?
Əgər məktəb tərəfindən aydın boşluq varsa, mən bunu gizlətmərəm. Amma səhvi etiraf etmək də peşəkar dildə olmalıdır. Mən əvvəl məsələni aydınlaşdıraram. Sonra sakit və dürüst şəkildə deyərəm ki, burada məktəb tərəfindən düzgün olmayan məqam olub. Daha sonra düzəliş yolunu göstərərəm. Sadəcə “səhv etdik” demək yetmir. Valideyn bilməlidir ki, bunun təkrarlanmaması üçün nə dəyişəcək. Mənim üçün bu, zəiflik deyil. Məsuliyyətli rəhbərlikdir. Dürüstlük və sonrakı addım etimadı artırır.

32- Direktor valideynlə elektron yazışmada nəyə diqqət etməlidir?
Mən yazılı ünsiyyəti çox ölçülü apararam. Çünki yazılan söz ton dəstəyi olmadan daha tez yanlış anlaşılır. Mən emosional mövzuları uzun yazışma ilə həll etməyə çalışmaram. Belə hallarda görüş və ya telefon danışığı daha doğrudur. Yazışmada əsas məlumat, görüş vaxtı, qısa izah və növbəti addım yer almalıdır. İstehza, sərtlik və tələsik yazılmış cümlələrdən uzaq durmaq lazımdır. Elektron ünsiyyət də etimad yarada və ya poza bilər. Ona görə direktor burada da məktəbin peşəkar dilini qorumalıdır. Məxfilik bu sahədə də əsasdır.

33- Direktor valideynlə münasibətdə məxfiliyi necə qorumalıdır?
Mən məxfiliyi çox ciddi məsələ sayıram. Valideyn məktəbə gəlib uşağı ilə bağlı həssas məlumat bölüşəndə, onun etibarı da həmin söhbətə qoşulur. Mən fərdi məsələləri ümumi mühitdə danışmaram. Həm valideyn, həm müəllim, həm də uşaq bilməlidir ki, şəxsi məlumat qorunur. Çətin məsələni başqalarının yanında müzakirə etmək düzgün deyil. Bu həm münasibəti pozur, həm də uşağın ləyaqətinə zərər verir. Mənim üçün məxfilik təkcə etik məsələ deyil. Etimadın əsas şərtidir. Açıq ünsiyyət məxfiliyin pozulması demək deyil. Əksinə, düzgün sərhədlə qurulan etibarlı münasibət deməkdir.

34- Direktor valideynlə münasibətdə məktəbin nüfuzunu necə qorumalıdır?
Məncə məktəbin nüfuzu sərt görünməkdə deyil. Nüfuz daha çox ədalət, aydınlıq və sabitliklə qorunur. Valideyn hiss etməlidir ki, məktəbdə onu dinləyirlər, amma qayda da var. Direktor hər görüşdə fərqli mövqe göstərirsə, nüfuz zəifləyir. Mən məktəbin nüfuzunu davranışımla qorumağa çalışaram. Sakit ton, aydın mövqe, faktla danışmaq və verilən sözə əməl etmək burada əsasdır. Məktəbin nüfuzu təkcə bina və sənədlə yox, valideynin oradan hansı hisslə çıxması ilə də ölçülür. Mənim üçün məktəb nə qapalı, nə də dağınıq görünməlidir. Açıq, amma idarəli görünməlidir.

35- Valideynlərlə ünsiyyəti güclü olan direktor gündəlik işdə nə ilə seçilir?
Belə direktor ilk növbədə dinləmə mədəniyyəti ilə seçilir. O, valideyni təkcə şikayət gətirən adam kimi görmür. Onu məktəb həyatının tərəfdaşı kimi görür. Amma bu tərəfdaşlıq sərhədsiz deyil. Qayda, məxfilik və məktəbin peşəkar mövqeyi qorunur. Belə direktor gərgin görüşdə özünü itirmir. Tənqid eşidəndə dərhal müdafiəyə keçmir. Haqlı narazılığı qəbul edir, haqsız ittihamı isə sakitcə faktla ayırır. O, valideynə sadəcə cavab vermir, yol da göstərir. Görüşdən sonra geri dönüş etməyi də unutmur. Ailə-məktəb tərəfdaşlığının uşağın sosial-emosional və akademik inkişafına müsbət təsiri də müvafiq mənbələrdə vurğulanır.