Məktəbdə innovativ tədris metodlarının tətbiqi I Məqalə

Müasir məktəbdə tədrisə yeni yanaşmaların zəruriliyi

Məktəb bu gün yalnız bilik öyrədən müəssisə kimi yox, şagirdin düşünmə tərzini, davranış mədəniyyətini, ünsiyyət bacarığını və həyati hazırlığını formalaşdıran inkişaf mühiti kimi qiymətləndirilir. Müasir cəmiyyət məktəbdən təkcə proqram materialının mənimsədilməsini deyil, həm də şagirdin təşəbbüskar, məsuliyyətli, əməkdaşlığa açıq və dəyişən şəraitdə qərar verə bilən şəxs kimi yetişdirilməsini gözləyir. İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının OECD 2030 Təhsil və Bacarıqlar çərçivəsində də vurğulanır ki, təhsil öyrənənə yalnız bilik yox, öz həyatını yönləndirmək və cəmiyyətə töhfə vermək üçün zəruri səriştələr qazandırmalıdır.

Mövzunun aktuallığı da məhz bu dəyişən gözləntilərlə bağlıdır. Ənənəvi dərs modelində əsas ağırlıq müəllimin izahına və şagirdin yadda saxlamasına düşürdü. Bu model müəyyən məzmunun ötürülməsi üçün faydalı olsa da, müasir məktəbin qarşısında duran vəzifələri tam şəkildə ödəmir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhsil, Elm və Mədəniyyət üzrə Təşkilatı olan UNESCO keyfiyyətli öyrənməni yalnız məlumatın mənimsənilməsi kimi yox, şagirdin idraki, sosial və emosional inkişafını birlikdə dəstəkləyən proses kimi təqdim edir. Bu yanaşma göstərir ki, dərs sadəcə “keçilməli mövzu” deyil, düşünmə, anlama, tətbiq etmə və nəticə çıxarma mühiti olmalıdır.

Müasir məktəbdə tədrisə yeni yanaşmaların zəruriliyi bir neçə əsas səbəbdən irəli gəlir. Birincisi, şagirdlərin öyrənmə ehtiyacları, maraqları və tempi fərqlidir. Eyni sinifdə bütün şagirdlərə eyni üsulla yanaşmaq onların hamısı üçün eyni nəticə vermir. İkincisi, indiki dövrdə məktəbdən yalnız akademik nəticə yox, həm də tənqidi düşünmə, problem həlli, əməkdaşlıq və ünsiyyət kimi ötürülə bilən bacarıqların formalaşdırılması gözlənilir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Uşaq Fondu olan UNICEF bu bacarıqları uşaqların təhsil, iş və sosial həyatda uyğunlaşmasını təmin edən əsas inkişaf xətti kimi təqdim edir.

Bu dəyişiklik müəllimin rolunu da yenidən müəyyənləşdirir. Müəllim artıq yalnız məlumat verən şəxs kimi deyil, öyrənmə prosesini quran, şagird fəallığını təşkil edən, fərdi ehtiyacları nəzərə alan və inkişafı izləyən pedaqoji rəhbər kimi çıxış etməlidir. OECD-nin yanaşmasında da şagirdin fəallığı və birgə fəaliyyəti mərkəzi yer tutur. Bu isə dərsin müəllim mərkəzli quruluşdan tədricən şagirdyönümlü quruluşa keçməsini zəruri edir. Deməli, innovativ tədris metodları sadəcə yeni görünən üsullar deyil. Onlar müəllim və şagird münasibətini, dərsin daxili məntiqini və öyrənmənin nəticəsini dəyişən pedaqoji yanaşmalardır.

Araşdırmalar bir məsələni də aydın göstərir. İnnovasiya yalnız rəqəmsal texnologiyanın dərsə gətirilməsi demək deyil. UNESCO-nun Qlobal Təhsilin Monitorinqi Hesabatı olan GEM Report 2023-də göstərilir ki, texnologiya təhsildə faydalı ola bilər, lakin yalnız məqsədəuyğun, bərabər əlçatan və pedaqoji məqsədə xidmət edən halda real nəticə verir. Əks halda texnologiya özü-özlüyündə keyfiyyət yaratmır. Bu fikir məktəb üçün çox vacibdir. Yenilik ilk növbədə dərsin necə qurulmasında, şagirdin necə öyrənməsində və müəllimin necə dəstəklənməsində görünməlidir.

Dünya Bankının təlim və müəllimlik üzrə yenilənmiş araşdırmaları da göstərir ki, öyrənmə nəticələrinin zəif qalmasının əsas səbəblərindən biri çox vaxt sinifdaxili tədrisin keyfiyyəti ilə bağlı olur. Güclü nəticə üçün aydın təlim məqsədi, şagirdin fəal iştirakı, uyğun metod seçimi, müəllim hazırlığı və davamlı metodik dəstək birlikdə təmin edilməlidir. Bu yanaşma məktəb üçün birbaşa praktik nəticə verir. Deməli, innovativ tədris metodları ayrıca və təsadüfi təşəbbüs kimi yox, məktəbin keyfiyyət siyasətinin və metodik iş sisteminin tərkib hissəsi kimi tətbiq olunmalıdır.

Bütün bunların fonunda belə nəticə çıxır ki, müasir məktəbdə innovativ tədris metodlarının tətbiqi əlavə seçim deyil, zərurətdir. Bu zərurət dəyişən cəmiyyətin tələbindən, şagirdin fərqli öyrənmə ehtiyaclarından, əmək bazarının gözləntilərindən və keyfiyyətli təhsilin mahiyyətindən doğur. Məktəb gələcəyə hazır, düşünən, araşdıran, əməkdaşlıq edən və məsuliyyətli şagird yetişdirmək istəyirsə, dərsin quruluşuna, müəllimin roluna, qiymətləndirmə yanaşmasına və metodik dəstək mexanizminə yeni baxış gətirməlidir. Innovativ tədris metodlarının tətbiqi də məhz bu baxışın praktik ifadəsidir.