ÜQ
63 məqalə
Uşaq bir tərəfdən məktəbdə, digər tərəfdən ailədə yaşayır. Məktəb onun dərsdə necə iştirak etdiyini, müəllimlə və siniflə münasibətini, təlimdə hansı çətinliklər yaşadığını görür. Valideyn isə onun evdəki rejimini, emosional halını, yorğunluğunu, həvəsini, diqqət dağınıqlığını, narahatlığını, oxu və tapşırıq vərdişlərini daha yaxından müşahidə edir.
İnklüzivlik məktəbdə fiziki, psixi, intellektual və sağlamlıq baxımından fərqli xüsusiyyətlərə malik uşaqlar üçün təhsilə çıxışın, təlimdə iştirakın, uyğun dəstəyin və real irəliləyiş imkanının təmin edilməsidir.
Dəstəkləyici mühitin yaradılması o deməkdir ki, məktəbdə təlimin keyfiyyəti yalnız dərsin məzmunu ilə deyil, həmin dərsin hansı şəraitdə baş verməsi ilə də müəyyən olunur.
Fəaliyyətin stimullaşdırılması sadəcə tərif demək deyil. Müəllimin “əla”, “afərin”, “çox yaxşı” deməsi vacib ola bilər, amma bu, özü-özlüyündə kifayət etmir. Əgər şagird nəyin yaxşı alındığını və nəyi inkişaf etdirməli olduğunu anlamırsa, bu tərif davamlı stimula çevrilmir.
İnkişafyönümlülük sadəcə yoxlama keçirmək, qiymət yazmaq, orta bal çıxarmaq və nəticəni hesabatda göstərmək demək deyil. Bu, məlumat toplamaqdır, amma hələ inkişafyönümlü yanaşma deyil. İnkişafyönümlülük üçün nəticə mütləq növbəti pedaqoji addıma çevrilməlidir.
Şagirdyönümlülük məktəbin bütün fəaliyyətinə aid yanaşmadır. Bu, yalnız dərsin aparılma üsulu ilə bağlı məsələ deyil. Buraya müəllimin sual vermə tərzi, tapşırığın quruluşu, qiymətləndirməyə baxışı, şagirdlə danışıq tonu, sinifdə iştirakın təşkili, əlavə dəstəyin verilməsi, istedadlı uşaqların görünməsi, tədbirlərə seçim meyarı, hətta məktəbin gündəlik münasibət mədəniyyəti də daxildir.
Şəxsiyyətyönümlülük o deməkdir ki, məktəb şagirdi yalnız mövzunu yadda saxlayan və qiymət alan təhsilalan kimi deyil, düşünən, danışan, münasibət bildirən, fəaliyyət göstərən, seçim edən və tədricən formalaşan bir şəxsiyyət kimi qəbul edir. Bu yanaşmada təlimin məqsədi təkcə bilik vermək olmur.
Təhsildə bərabər imkanların yaradılması o deməkdir ki, məktəb hər bir şagird üçün öyrənməyə başlamaq, dərsdə iştirak etmək, müəllimi anlamaq, tapşırığı yerinə yetirmək, sual vermək, cavab vermək, irəliləmək və nəticə göstərmək üçün ədalətli şərait yaratmalıdır.
Pedaqoji prosesin tamlığı o deməkdir ki, məktəbdə təlim işi yalnız mövzunun izahı, tapşırığın verilməsi və qiymətin yazılması ilə məhdudlaşmır. Təhsil prosesi elə qurulmalıdır ki, şagird həm bilik əldə etsin, həm düşündürülsün, həm öyrəndiyini tətbiq etməyi bacarsın, həm də münasibət, davranış və məsuliyyət baxımından formalaşsın.
Bu dəyər yalnız “hamıya hörmət etmək lazımdır” kimi ümumi fikir deyil. O, gündəlik məktəb həyatında görünür. Şagird fərqli danışanı ələ salmırsa, başqa bölgədən gələn uşağı qəribə hesab etmirsə, dini və ya ailə fərqliliyini istehza mövzusuna çevirmirsə, görünüşünə və mənsubiyyətinə görə kimisə kənarda saxlamırsa, burada artıq mədəni müxtəlifliyə hörmət formalaşır. Deməli, bu dəyər təkcə bilik deyil, münasibət və davranış mədəniyyətidir.
Demokratiya və insan hüquqlarına hörmət təhsilalanın hər bir insanın dəyərli olduğunu, ləyaqətlə yaşamaq haqqına malik olduğunu, ədalətli münasibət görməli olduğunu və fikrinin dinlənilməsinin vacibliyini anlaması ilə bağlıdır. Bu dəyər yalnız hüquq sözünü eşitmək və ya bir neçə anlayışı əzbərləmək demək deyil.
Şəxsi məsuliyyət olmadan insan öz işinə sahib çıxmır. Sosial məsuliyyət olmadan isə o, yalnız öz rahatlığını düşünür, başqasına təsiri nəzərə almır. Buna görə bu dəyər həm xarakter, həm münasibət, həm də davranış mədəniyyətidir. O, əvvəlcə sadə gündəlik qaydalarda görünür, sonra öhdəlik hissinə çevrilir, daha sonra cəmiyyətlə əlaqələnir və sonda sosial fayda yaradan fəaliyyət səviyyəsinə yüksəlir.