Valideynlərlə iş və əməkdaşlıq - Məktəb direktorlarının müsahibə sualları və cavabları

 MƏKTƏB DİREKTORLARININ İŞƏ QƏBULU ÜZRƏ MÜSAHİBƏ SUALLARI

                   Valideynlərlə iş və əməkdaşlıq

1.  Məktəbdə valideynlərlə əlaqə əsasən şagirdin davamiyyətində, davranışında və ya təlim nəticələrində problem yarandıqda qurulur. Valideyn görüşləri formal keçirilir, valideynlərin böyük bir hissəsi isə məktəbin fəaliyyəti barədə vaxtında məlumat almadığını bildirir. Sinif rəhbərlərinin valideynlərlə işində də vahid yanaşma yoxdur.

Müsahibə sualı. Direktor olaraq valideynlərlə davamlı, məqsədyönlü və qarşılıqlı məsuliyyətə əsaslanan əməkdaşlıq sistemini necə qurardınız?

 Namizədin  cavabı. Mən valideynlərlə əməkdaşlığı məktəbin əlavə fəaliyyəti deyil, şagirdin inkişafına xidmət edən əsas idarəetmə istiqamətlərindən biri hesab edirəm. Buna görə də ilk mərhələdə məktəbdə valideynlərlə işin mövcud vəziyyətini təhlil edərdim. Keçirilmiş görüşlərin sayını, iştirak göstəricilərini, valideyn müraciətlərinin mövzularını və həmin müraciətlərin həll nəticələrini araşdırardım. Valideynlər, sinif rəhbərləri və müəllimlər arasında qısa sorğu apararaq əməkdaşlığa mane olan əsas səbəbləri müəyyənləşdirərdim.

Təhlilin nəticələrinə əsasən məktəb–valideyn əməkdaşlığı üzrə illik fəaliyyət istiqamətləri müəyyən edərdim. Buraya ümumi valideyn görüşləri, sinif görüşləri, fərdi qəbul günləri, maarifləndirici tədbirlər və ehtiyac olduqda ailələrlə fərdi iş daxil edilərdi. Hər bir görüşün məqsədi, gündəliyi, məsul şəxsləri və gözlənilən nəticəsi əvvəlcədən müəyyənləşdirilərdi. Görüşlərin yalnız problem yarandıqda deyil, şagirdlərin uğurlarının, inkişaf ehtiyaclarının və məktəbin qarşıdakı hədəflərinin müzakirəsi üçün də keçirilməsini təmin edərdim.

Sinif rəhbərlərinin valideynlərlə işi üzrə vahid məktəbdaxili yanaşma formalaşdırardım. Onlara valideynlə ünsiyyət, çətin söhbətin aparılması, məxfiliyin qorunması və münaqişənin qarşısının alınması üzrə metodik dəstək verilərdi. Direktor müavinləri öz fəaliyyət sahələri üzrə valideynlərlə işin əlaqələndirilməsində konkret məsuliyyət daşıyardılar. Məktəb psixoloqu isə risk qrupuna daxil olan şagirdlərin ailələri ilə aparılan işə peşəkar dəstək göstərərdi.

Valideynlərin fikir və təkliflərinin öyrənilməsi üçün aydın və əlçatan müraciət mexanizmi yaradardım. Bununla yanaşı, valideynin iştirak hüququ ilə məktəbin idarəetmə səlahiyyəti arasındakı sərhədi dəqiq qoruyardım. Valideyn məktəbə təklif verə, məlumat ala və övladının təhsili ilə bağlı məsələ qaldıra bilər, lakin müəllimə və məktəb rəhbərliyinə qanunsuz göstəriş verə bilməz. Bütün valideynlərə sosial mövqeyindən və şəxsi əlaqələrindən asılı olmayaraq bərabər münasibət göstərərdim.

Əməkdaşlığın nəticəsini yalnız keçirilmiş iclasların sayı ilə qiymətləndirməzdim. Valideyn iştirakının səviyyəsini, müraciətlərin həll müddətini, davamiyyət göstəricilərini, şagird davranışındakı dəyişiklikləri və valideyn məmnunluğunu izləyərdim. Hər yarımilin sonunda nəticələri məktəb rəhbərliyi və sinif rəhbərləri ilə təhlil edərək zəif sahələr üzrə düzəliş tədbirləri müəyyənləşdirərdim. Məqsədim valideyni məktəbin fəaliyyətinə müdaxilə edən şəxsə deyil, şagirdin inkişafına görə məktəblə ortaq məsuliyyət daşıyan tərəfdaşa çevirmək olardı.

2.  Valideyn direktora müraciət edərək müəllimin övladına qarşı qərəzli münasibət göstərdiyini, onu dərsdə tez-tez danladığını və qiymətlərini aşağı yazdığını bildirir. Müəllim isə şagirdin tapşırıqları yerinə yetirmədiyini və dərs prosesini pozduğunu deyir. Valideyn müəllimin dərhal cəzalandırılmasını tələb edir.

Müsahibə sualı. Bu vəziyyətdə hansı addımları atar, qərarınızı necə əsaslandırar və nəticəni necə izləyərdiniz?

Namizədin cavabı. Mən belə vəziyyətdə nə valideyni əvvəlcədən haqlı hesab edər, nə də müəllimi avtomatik müdafiə edərdim. İlk olaraq valideyni sakit şəraitdə dinləyərək şikayətin konkret məzmununu müəyyənləşdirərdim. Hadisənin nə vaxt, hansı dərsdə, hansı formada və neçə dəfə baş verdiyini dəqiqləşdirərdim. Valideynə müraciətin obyektiv araşdırılacağını, lakin araşdırma aparılmadan heç kim haqqında qərar verilməyəcəyini izah edərdim.

Sonra müəllimi ayrıca dinləyərək onun mövqeyini və təqdim etdiyi faktları öyrənərdim. Şagirdin yazı işlərinə, qiymətləndirmə nəticələrinə, davamiyyətinə, davranış qeydlərinə və müəllimin tətbiq etdiyi qiymətləndirmə meyarlarına baxılmasını təmin edərdim. Zəruri olduqda tədris üzrə direktor müavininin, sinif rəhbərinin və məktəb psixoloqunun məlumatlarını alardım. Məsələni digər müəllimlərin, şagirdlərin və valideynlərin qarşısında müzakirə etməz, məxfiliyi qoruyardım.

Araşdırma zamanı müəllimin şagirdlə ünsiyyəti ilə qiymətləndirmə məsələsini bir-birindən ayırardım. Müəllimin qiymətləndirməsi obyektiv ola bilər, lakin onun şagirdlə danışıq tərzində etik çatışmazlıq mövcud ola bilər. Əksinə, ünsiyyət normal olduğu halda şagird tapşırıqları yerinə yetirmədiyi üçün aşağı nəticə göstərə bilər. Buna görə qərarı ümumi təəssürata deyil, hər istiqamət üzrə ayrıca müəyyən edilmiş faktlara əsaslandırardım.

Müəllimin metodik və ya ünsiyyət çatışmazlığı müəyyən olunarsa, yalnız cəza ilə kifayətlənməzdim. Ona konkret inkişaf hədəfi müəyyənləşdirər, metodik dəstək göstərər və təkrar dərs müşahidəsi təşkil edərdim. Şagirdin davranışında və məsuliyyətində problem aşkar edilərsə, valideyn, sinif rəhbəri və məktəb psixoloqu ilə birgə dəstək planı hazırlayardım. Hər iki tərəfin səhvi olduqda məsuliyyəti də balanslı şəkildə bölüşdürərdim.

Araşdırmanın nəticəsini valideynə sadə, aydın və əsaslandırılmış formada çatdırardım. Müəllim haqqında məxfi məlumatları açıqlamadan məktəbin hansı tədbirləri gördüyünü və şagird üçün hansı dəstəyin nəzərdə tutulduğunu bildirərdim. Müəyyən edilmiş müddətdən sonra şagirdin dərsdə davranışını, müəllimlə münasibətini və qiymətləndirmə nəticələrini yenidən izləyərdim. Mənim üçün əsas nəticə tərəflərdən birinin qalib gəlməsi deyil, şagirdin ədalətli, təhlükəsiz və inkişafetdirici təlim mühitinə qaytarılması olardı.

3.  Valideyn övladının başqa sinfə keçirilməsini tələb edir və mövcud sinifdə uşağın özünü rahat hiss etmədiyini bildirir. Sinif rəhbəri və məktəb psixoloqu problemin sinif dəyişdirilmədən həll edilə biləcəyini düşünürlər. Valideyn tələbi yerinə yetirilməzsə, yuxarı qurumlara şikayət edəcəyini deyir.

Müsahibə sualı.Valideynin müraciətinə necə baxar, hansı qərarı verər və qərarınızı necə əsaslandırardınız?

Namizədin cavabı. Mən valideynin narazılığını şəxsi qarşıdurma kimi deyil, araşdırılması tələb olunan idarəetmə məsələsi kimi qəbul edərdim. İlk olaraq sinif dəyişdirilməsi tələbinin konkret səbəblərini müəyyənləşdirərdim. Şagirdin özünü narahat hiss etməsinin təlim çətinliyi, sinifdaxili münasibət, zorakılıq, təcrid, müəllimlə münasibət və ya başqa səbəblə bağlı olub-olmadığını araşdırardım. Valideynin şikayət etmək hüququna hörmətlə yanaşar, lakin şikayət təzyiqi altında tələsik qərar verməzdim.

Şagirdi yaşına uyğun və təhlükəsiz şəraitdə dinləyərdim. Sinif rəhbərinin, fənn müəllimlərinin və məktəb psixoloqunun müşahidələrini öyrənərdim. Şagirdin davamiyyətini, təlim nəticələrini, davranışını və sinifdəki sosial münasibətlərini təhlil edərdim. Sinifdə zorakılıq və ya ayrı-seçkilik ehtimalı varsa, bunu təcili risk kimi ayrıca araşdırardım.

Sinif dəyişməsinin şagird üçün mümkün faydalarını və risklərini birlikdə qiymətləndirərdim. Bəzən sinif dəyişməsi problemin həlli deyil, problemdən müvəqqəti uzaqlaşma ola bilər. Digər tərəfdən, şagirdin təhlükəsizliyi və psixoloji rifahı ciddi risk altındadırsa, sinif dəyişməsi əsaslandırılmış qərara çevrilə bilər. Buna görə qərarı yalnız valideynin istəyi və ya məktəbin rahatlığı əsasında deyil, şagirdin üstün mənafeyi əsasında qəbul edərdim.

Problem uyğunlaşma və ünsiyyət çətinliyindən qaynaqlanırsa, əvvəlcə müddətli dəstək planı tətbiq edərdim. Planda məktəb psixoloqu ilə iş, sinif rəhbərinin müşahidəsi, müəllimlərin dəstəyi və valideynlə müntəzəm əlaqə nəzərdə tutulardı. Dəstək tədbirlərinin müddətini və qiymətləndirmə göstəricilərini əvvəlcədən müəyyənləşdirərdim. Tədbirlər nəticə verməzsə və sinif dəyişməsinin daha uyğun olduğu əsaslandırılarsa, qərara yenidən baxardım.

Qəbul etdiyim qərarı valideynə faktlarla, pedaqoji əsaslarla və şagirdin mənafeyi baxımından izah edərdim. Valideynin tələbinin dərhal yerinə yetirilməməsinin onun müraciətinin rədd edilməsi mənasına gəlmədiyini bildirərdim. Razılaşma əldə olunmasa belə, ünsiyyətin peşəkar və hörmətli şəkildə davam etməsini təmin edərdim. Məktəb lideri kimi mənim mövqeyim təzyiqə müqavimət göstərməkdən ibarət deyil, hər bir qərarın obyektiv, əsaslandırılmış və şagirdin inkişafına xidmət edən qərar olmasını təmin etməkdir.

4.  Məktəbdə davamiyyətin və təhlükəsizliyin yaxşılaşdırılması məqsədilə yeni tədbirlər planlaşdırılır. Bir qrup valideyn qərarların onlarla məsləhətləşmədən qəbul edildiyini bildirir. Digər valideynlər isə məktəbin idarə edilməsinə yalnız direktorun cavabdeh olduğunu düşünürlər.

Müsahibə sualı. Valideynlərin rəyini nəzərə almaqla məktəbin qərarvermə səlahiyyətini və idarəetmə məsuliyyətini necə qoruyardınız?

Namizədin cavabı. Mən valideyn iştirakını məktəb rəhbərliyinin səlahiyyətinin zəiflədilməsi kimi deyil, qərarların keyfiyyətini artıran məsləhətləşmə mexanizmi kimi qiymətləndirirəm. İlk olaraq hansı məsələlərdə valideyn rəyinin öyrənilməsinin faydalı olduğunu müəyyənləşdirərdim. Təhlükəsizlik, davamiyyət, məktəb mühiti, şagird rifahı və məktəbdənkənar fəaliyyətlər bu baxımdan uyğun istiqamətlərdir. Kadr qərarları, fərdi şagird məlumatları və müəllimin peşə fəaliyyətinə aid məxfi məsələlər isə ümumi valideyn müzakirəsinə çıxarılmamalıdır.

Valideyn rəyini yalnız bir neçə fəal şəxsin mövqeyi əsasında müəyyən etməzdim. Müxtəlif sinifləri və valideyn qruplarını əhatə edən sorğular, müzakirələr və nümayəndəli görüşlər təşkil edərdim. Təkliflərin konkret, əsaslandırılmış və şagirdlərin ümumi mənafeyinə uyğun olmasına diqqət yetirərdim. Şəxsi marağın bütün məktəbin marağı kimi təqdim edilməsinə imkan verməzdim.

Toplanmış rəyləri məktəb rəhbərliyi və aidiyyəti işçi qrupu ilə təhlil edərdim. Hər təklifin hüquqi, pedaqoji, maliyyə, təhlükəsizlik və təşkilati nəticələrini qiymətləndirərdim. Tətbiqi mümkün olan və məktəbin məqsədlərinə uyğun gələn təklifləri fəaliyyət planına daxil edərdim. Qəbul edilməyən təkliflərin səbəbini isə valideynlərə izah edərdim.

Məsləhətləşmədən sonra yekun qərarın məktəb rəhbərliyinin məsuliyyətində olduğunu aydın şəkildə bildirərdim. Çünki rəy vermək hüququ ilə qərara görə məsuliyyət daşımaq eyni anlayış deyil. Direktor qəbul etdiyi qərarın qanunauyğunluğuna, icrasına və nəticəsinə görə cavabdehdir. Buna görə yalnız populyar olduğu üçün deyil, şagird və məktəb üçün faydalı olduğu üçün qərar qəbul edərdim.

Yeni tədbirləri imkan daxilində sınaq müddəti ilə tətbiq edərdim. Nəticələri davamiyyət, gecikmə, intizam, təhlükəsizlik hadisələri və valideyn məmnunluğu kimi göstəricilərlə izləyərdim. Valideynlərə hansı təkliflərin nəzərə alındığı və tətbiqin hansı nəticə verdiyi barədə geribildirim təqdim edərdim. Bu yanaşma həm valideynlərin məktəbə etimadını artırar, həm də idarəetmədə məsuliyyət və səlahiyyət qarışıqlığının qarşısını alardı.

5.  Valideyn övladının yarımillik qiymətinin aşağı olduğunu bildirərək müəllimdən qiyməti artırmağı tələb edir. O, uşağın əlavə hazırlığa getdiyini və ailəsinin bu nəticədən narazı olduğunu əsas gətirir. Müəllim isə şagirdin təqdim etdiyi işlərin həmin qiymətə uyğun olduğunu bildirir.

Müsahibə sualı. Direktor olaraq qiymətləndirmənin obyektivliyini, şagirdin hüququnu və müəllimin peşəkar mövqeyini necə qoruyardınız?

Namizədin  cavabı. Mən valideynə ilk olaraq qiymətləndirmənin ailənin gözləntisini deyil, şagirdin nümayiş etdirdiyi təlim nəticəsini əks etdirməli olduğunu izah edərdim. Bununla yanaşı, valideynin qiymətləndirmə barədə məlumat almaq və əsaslandırma tələb etmək hüququnu təmin edərdim. Valideynin narazılığını dinləyər, hansı tapşırıq və ya nəticə ilə razılaşmadığını dəqiqləşdirərdim. Lakin yalnız tələb əsasında qiymətin artırılmasının mümkün olmadığını aydın bildirərdim.

Müəllimə araşdırma aparılmadan qiyməti dəyişmək barədə göstəriş verməzdim. Tədris üzrə direktor müavininin iştirakı ilə şagirdin yazı işlərini, tapşırıqlarını, qiymətləndirmə nəticələrini və tətbiq edilmiş meyarları nəzərdən keçirərdim. Meyarların əvvəlcədən müəyyənləşdirilib-müəyyənləşdirilmədiyini və bütün şagirdlərə bərabər tətbiq olunub-olunmadığını araşdırardım. Zəruri hallarda həmin fənn üzrə təcrübəli müəllimin peşəkar rəyini də alardım.

Texniki səhv, yanlış hesablama və ya meyar pozuntusu müəyyən edilərsə, səhvin qaydalara uyğun aradan qaldırılmasını təmin edərdim. Qiymətləndirmə obyektiv aparılıbsa, müəllimin peşəkar mövqeyini qoruyardım. Valideynə qiymətin konkret hansı nəticələrə əsaslandığını nümunələrlə izah edərdim. Şagirdin əlavə hazırlığa getməsinin avtomatik olaraq yüksək qiymət almaq hüququ yaratmadığını bildirərdim.

Məsələni yalnız qiymətin müdafiəsi ilə məhdudlaşdırmazdım. Müəllimdən şagirdin güclü və inkişaf etdirilməli tərəflərini aydın göstərməsini istəyərdim. Valideyn, müəllim və şagirdlə birlikdə qısa inkişaf planı müəyyənləşdirərdim. Planda konkret tapşırıqlar, dəstək formaları, məsuliyyətlər və nəticənin yenidən yoxlanılacağı vaxt göstərilərdi.

Valideynə bir şagird üçün qiymətin əsassız artırılmasının digər şagirdlərə qarşı ədalətsizlik yaradacağını izah edərdim. Müəllimə təzyiq göstərilməsinin məktəbdə qiymətləndirməyə olan etimadı zəiflətdiyini bildirərdim. Sonrakı mərhələdə şagirdin inkişafını və müəllimin qiymətləndirmə meyarlarından düzgün istifadə etməsini izləyərdim. Məktəb lideri kimi əsas məqsədim qiyməti dəyişmək deyil, qiymətləndirmənin obyektivliyini qorumaq və şagirdin real inkişafına şərait yaratmaq olardı.

6.  Valideyn məktəbə gələrək müəllimi yüksək səslə ittiham edir, təhqiredici ifadələr işlədir və müəllimlə dərhal görüşmək istəyir. Hadisə şagirdlərin və əməkdaşların gözü qarşısında baş verir. Valideyn sakitləşməkdən imtina edir.

Müsahibə sualı. Bu vəziyyətdə təhlükəsizliyi, məktəbin normal fəaliyyətini və valideynin müraciət hüququnu necə təmin edərdiniz?

Namizədin cavabı.Mən belə vəziyyətdə ilk növbədə öz emosiyalarımı idarə edər və valideynin aqressiyasına aqressiya ilə cavab verməzdim. Valideyni şagirdlərin və əməkdaşların qarşısından uyğun görüş otağına dəvət edərdim. Ona müraciətini dinləməyə hazır olduğumu, lakin söhbətin yalnız qarşılıqlı hörmət şəraitində davam edə biləcəyini bildirərdim. Təhqir, hədə və zorakı davranışın məktəbdə qəbul edilmədiyini qəti, lakin sakit şəkildə ifadə edərdim.

Valideyn çox gərgin vəziyyətdədirsə, həmin anda müəllimlə birbaşa görüş təşkil etməzdim. Bu, münaqişəni dərinləşdirə və müəllimə psixoloji təzyiq yarada bilər. Görüşdə direktor müavininin və ya digər məsul əməkdaşın iştirakını təmin edərdim. Real təhlükə yaranarsa, məktəbin təhlükəsizlik qaydalarına uyğun zəruri tədbirləri görərdim.

Valideyn sakitləşdikdən sonra müraciətin konkret məzmununu müəyyənləşdirərdim. Ümumi ittihamları konkret faktlardan ayırar, hadisənin nə vaxt və hansı şəraitdə baş verdiyini soruşardım. Məsələni dərhal həll edəcəyim və ya müəllimi cəzalandıracağım barədə əsassız vəd verməzdim. Obyektiv araşdırma aparılacağını və nəticə barədə müəyyən edilmiş vaxtda məlumat veriləcəyini bildirərdim.

Hadisənin gedişini və yol verilmiş ciddi davranış pozuntularını zəruri qaydada sənədləşdirərdim. Sonrakı mərhələdə müəllimi və digər tərəfləri ayrıca dinləyərək faktları araşdırardım. Valideynin aqressiv davranması onun qaldırdığı problemin avtomatik olaraq əsassız olması demək deyil. Eyni zamanda haqlı narazılığın təhqir və təzyiq formasında ifadə edilməsi də qəbul edilə bilməz.

Qəbul edilmiş qərarı valideynə aydın və əsaslandırılmış şəkildə çatdırardım. Gələcək müraciətlərin məktəbin müəyyən etdiyi qəbul və ünsiyyət qaydalarına uyğun aparılmasını tələb edərdim. Müəllim və əməkdaşların təhlükəsizliyini təmin etməklə yanaşı, valideynin müraciət hüququnu da qoruyardım. Məktəb lideri kimi məqsədim qarşıdurmada üstün gəlmək deyil, təhlükəsizliyi qoruyaraq problemi faktlar əsasında və peşəkar şəkildə həll etmək olardı.

7.  Valideyn övladının sosial vəziyyətinə görə müəllim və şagirdlər tərəfindən fərqli münasibətlə qarşılaşdığını bildirir. Şagird son həftələrdə məktəbə gəlmək istəmir və dərslərdə passivləşib. Müəllim isə ayrı-seçkilik olmadığını, şagirdin sadəcə həssas davrandığını deyir.

Müsahibə sualı. Bu müraciəti necə araşdırar, şagirdin təhlükəsizliyini necə qoruyar və hansı sistemli tədbirləri görərdiniz?

Namizədin cavabı. Mən belə müraciəti adi narazılıq deyil, şagirdin təhlükəsizliyi və psixoloji rifahı ilə bağlı ciddi risk siqnalı kimi qəbul edərdim. İlk olaraq valideyni və şagirdi ayrı-ayrılıqda dinləyərdim. Şagirdin hisslərini kiçiltməz, onu həddindən artıq həssas olmaqda günahlandırmazdım. Hadisələrin nə vaxt, harada, kimlərin iştirakı ilə və hansı formada baş verdiyini konkretləşdirərdim.

Məktəb psixoloqunun iştirakı ilə şagirdin emosional vəziyyətini qiymətləndirərdim. Sinif rəhbərinin, müəllimlərin və zəruri hallarda hadisəni müşahidə edən digər şəxslərin məlumatlarını toplayardım. Şagirdin davamiyyətində, davranışında, sosial münasibətlərində və təlim nəticələrində baş vermiş dəyişiklikləri təhlil edərdim. Sinif mühitinin müşahidəsini təşkil edərək münasibətlərin real vəziyyətini müəyyənləşdirməyə çalışardım.

Araşdırma aparılarkən məlumatların məxfiliyini qoruyardım. Şagirdi sinif qarşısında hadisəni izah etməyə məcbur etməzdim. Onun şikayət etdiyinə görə əlavə təzyiqə və ya qisas xarakterli münasibətə məruz qalmamasını təmin edərdim. Zəruri hallarda təhlükəsizliyini təmin etmək üçün dərhal müvəqqəti dəstək tədbirləri tətbiq edərdim.

Ayrı-seçkilik faktı təsdiqlənərsə, həmin davranışın dərhal dayandırılmasını təmin edərdim. Məsul şəxslərlə bağlı məktəbin səlahiyyətləri və müəyyən edilmiş qaydalar çərçivəsində tədbirlər görərdim. Şagird üçün fərdi psixoloji və pedaqoji dəstək planı hazırlayardım. Sinifdə və məktəbdə bərabərlik, hörmət, təhlükəsiz ünsiyyət və fərqlərə həssas münasibətlə bağlı maarifləndirici iş aparardım.

Fakt tam təsdiqlənməsə belə, şagirdin məktəbdə özünü narahat hiss etməsinə səbəb olan amilləri diqqətdən kənarda qoymazdım. Valideynə araşdırmanın nəticəsi və görülən tədbirlər barədə məxfiliyi pozmadan məlumat verərdim. Müəyyən müddət ərzində şagirdin davamiyyətini, emosional vəziyyətini və sinfə uyğunlaşmasını izləyərdim. Məktəb lideri kimi əsas vəzifəm yalnız şikayətə cavab vermək deyil, hər bir şagirdin ləyaqətinin qorunduğu təhlükəsiz və ədalətli məktəb mühiti yaratmaqdır.

8.  Valideyn dərs zamanı icazəsiz sinfə daxil olur, müəllimə hansı üsulla dərs keçməli olduğunu deyir və ümumi mesaj qrupunda müəllimin fəaliyyətini davamlı tənqid edir. O, övladına digər şagirdlərdən daha çox diqqət ayrılmasını tələb edir. Müəllim isə bu təzyiq səbəbindən fəaliyyətini rahat həyata keçirə bilmədiyini bildirir.

Müsahibə sualı. Valideynin iştirak hüququ ilə müəllimin peşə fəaliyyətinə müdaxilə arasındakı sərhədi necə qoruyardınız?

Namizədin cavabı. Mən əvvəlcə hadisənin faktiki tərəflərini dəqiqləşdirərdim. Valideynin sinfə icazəsiz daxil olması, dərs prosesinə müdaxilə etməsi və ümumi mesaj qrupunda müəllimi hədəfə çevirməsi barədə məlumatları araşdırardım. Müəllimi ayrıca dinləyərək onun peşə fəaliyyətinə və psixoloji vəziyyətinə təsiri müəyyənləşdirərdim. Məsələni açıq qrupda müzakirə etmədən valideynlə fərdi görüş keçirərdim.

Görüşdə valideynin narahatlığını diqqətlə dinləyərdim. Ona məktəbə müraciət, müəllimlə görüş və dərs müşahidəsi qaydalarını aydın şəkildə izah edərdim. Valideynin övladının təhsili ilə maraqlanmaq və müəllimdən məlumat almaq hüququ olduğunu bildirərdim. Lakin bu hüququn müəllimə göstəriş vermək, dərsi pozmaq və ya müəllimi ictimai şəkildə nüfuzdan salmaq səlahiyyəti yaratmadığını vurğulayardım.

Valideyn müəllimin fəaliyyəti ilə bağlı konkret irad təqdim edirsə, həmin iradı obyektiv araşdırardım. Müəllimin fəaliyyətində çatışmazlıq aşkar edilərsə, məktəb rəhbərliyi olaraq müvafiq metodik və idarəetmə tədbirlərini görərdim. Bu müdaxilə valideynin təzyiqi ilə deyil, məktəbdaxili nəzarət və inkişaf mexanizmi ilə həyata keçirilərdi. Çatışmazlıq müəyyən edilməzsə, müəllimin peşəkar nüfuzunu və fəaliyyət sərbəstliyini qoruyardım.

Valideynə bir şagird üçün əsassız üstünlük tələb edilməsinin digər şagirdlərin hüquqlarına zidd olduğunu izah edərdim. Övladının inkişafına dəstək verməsi üçün daha düzgün əməkdaşlıq yolları təklif edərdim. Müəllimə də valideynlə ünsiyyətdə emosional cavablardan və açıq qrup mübahisəsindən çəkinməyi tapşırardım. Məktəbin rəsmi ünsiyyət kanalları və mesaj qruplarından istifadə qaydaları bütün valideynlərə çatdırılardı.

Təkrar müdaxilə və təzyiq halları baş verərsə, onları sənədləşdirər və məktəbin müəyyən etdiyi qaydaları ardıcıl tətbiq edərdim. Heç bir valideynin vəzifəsinə, nüfuzuna və ya şəxsi əlaqəsinə görə fərqli münasibət göstərməzdim. Müəyyən müddət ərzində müəllim–valideyn münasibətini və şagirdin təlim vəziyyətini izləyərdim. Məktəb lideri kimi məqsədim valideyni məktəbdən uzaqlaşdırmaq deyil, əməkdaşlığı sağlam sərhədlər, qarşılıqlı hörmət və aydın məsuliyyət əsasında qurmaq olardı.

9.  Valideyn iclaslarında iştirak çox aşağıdır. Görüşlərə əsasən təlim nəticələri yüksək olan şagirdlərin valideynləri gəlir. Davamiyyət və davranış problemi olan şagirdlərin valideynləri isə görüşlərdən yayınırlar və bəzi valideynlər iclasların uzun, formal və faydasız olduğunu bildirirlər.

Müsahibə sualı. İştirakın zəif olmasının səbəblərini necə müəyyənləşdirər və valideyn görüşlərinin keyfiyyətini necə yüksəldərdiniz?

Namizədin  cavabı. Mən iştirakın zəif olmasının səbəblərini araşdırmadan valideynləri məsuliyyətsiz adlandırmazdım. Əvvəlcə valideynlərin iş rejimini, görüşlərin vaxtını, məlumatlandırma üsulunu və iclasların məzmununu təhlil edərdim. Valideynlər arasında qısa sorğu apararaq onların hansı maneələrlə qarşılaşdıqlarını öyrənərdim. Sinif rəhbərlərinin iclasları necə planlaşdırdığını və apardığını da qiymətləndirərdim.

İclasların tarixini, vaxtını və gündəliyini valideynlərə əvvəlcədən bildirərdim. Görüşləri uzun hesabatların oxunduğu formal tədbirə çevirməzdim. Hər görüşdə iki və ya üç konkret məsələ üzrə müzakirə aparılmasını təmin edərdim. Valideynlərə yalnız problemlər deyil, şagirdlərin uğurları, inkişaf imkanları və məktəbin fəaliyyət nəticələri barədə də məlumat verilərdi.

Görüşlərdə valideynlərin sual və təkliflərinə vaxt ayrılardı. Ümumi iclasda fərdi şagirdin problemi müzakirə olunmazdı. Risk qrupuna daxil olan şagirdlərin valideynləri ilə ayrıca və məqsədli görüşlər keçirilərdi. Məktəb psixoloqu, direktor müavinləri və digər mütəxəssislər yalnız mövzuya ehtiyac olduqda prosesə cəlb edilərdi.

İş qrafikinə görə iclasda iştirak edə bilməyən valideynlər üçün fərdi qəbul və alternativ əlaqə imkanları yaradardım. Lakin mühüm məsələlərin yalnız mesaj vasitəsilə formal şəkildə çatdırılması ilə kifayətlənməzdim. Sinif rəhbərlərinə çətin valideynlərlə ünsiyyət və ailə ilə əməkdaşlıq üzrə metodik dəstək verərdim. Valideynin məktəbə gəlməməsinin arxasında sosial, ailəvi və ya kommunikasiya çətinliyi varsa, həmin səbəbə uyğun yanaşma müəyyənləşdirərdim.

Hər görüşün sonunda qəbul edilmiş qərarlar, tərəflərin məsuliyyətləri və növbəti addımlar aydınlaşdırılardı. Valideynlərə onların iştirakı nəticəsində hansı dəyişikliklərin həyata keçirildiyi barədə geribildirim verilərdi. İştirak səviyyəsini siniflər üzrə izləməklə yanaşı, görüşlərin şagird davamiyyətinə, davranışına və təlim nəticələrinə təsirini də qiymətləndirərdim. Məktəb lideri kimi əsas məqsədim iclas zalını doldurmaq deyil, valideyn görüşlərini şagirdin inkişafına real təsir göstərən əməkdaşlıq mexanizminə çevirmək olardı.

10.  Müəllim şagirdin ailə problemi və davranışı haqqında məlumatı valideynlərin ümumi mesaj qrupunda paylaşır. Digər valideynlər məsələni müzakirə etməyə başlayırlar. Şagird bundan xəbər tutduqdan sonra məktəbə gəlmək istəmir və valideyn məktəb rəhbərliyindən tədbir görülməsini tələb edir.

Müsahibə sualı. Hadisəni necə araşdırar, şagirdin hüquqlarını necə qoruyar və oxşar halların təkrar baş verməsinin qarşısını necə alardınız?

Namizədin  cavabı. Mən ilk olaraq paylaşılan məlumatın məzmununu, kim tərəfindən və hansı şəraitdə yayıldığını dəqiqləşdirərdim. Valideynin müraciətini ciddi qəbul edər və məlumatın daha çox yayılmasının qarşısını almaq üçün dərhal tədbir görərdim. Ümumi qrupdakı müzakirənin dayandırılmasını və mümkün olduğu halda paylaşımın silinməsini təmin edərdim. Şagirdin emosional vəziyyətini nəzərə alaraq məktəb psixoloqunun dəstəyini təşkil edərdim.

Müəllimi ayrıca dinləyərək məlumatı hansı məqsədlə paylaşdığını öyrənərdim. Yaxşı niyyətin yanlış üsulla hərəkət etməyə haqq qazandırmadığını izah edərdim. Şagirdin ailə vəziyyəti, davranışı, sağlamlığı və digər fərdi məlumatlarının ümumi qrupda müzakirə edilməsinin yolverilməz olduğunu bildirərdim. Hadisəni müəllimlər otağında və ya digər şəxslərin iştirakı ilə geniş müzakirəyə çıxarmazdım.

Məktəbin səlahiyyətləri və müəyyən edilmiş qaydalar çərçivəsində müəllimin hərəkətinə uyğun tədbir müəyyənləşdirərdim. Valideynə görülən tədbirlər barədə məxfiliyi pozmadan əsaslandırılmış məlumat verərdim. Üzr istənilməsi zəruridirsə, bunu şagirdin və ailənin əlavə narahatlıq yaşamayacağı formada təşkil edərdim. Məqsəd müəllimi nümayişkaranə şəkildə cəzalandırmaq deyil, pozulmuş etimadı bərpa etmək və məsuliyyəti təmin etmək olardı.

Şagirdin məktəbə təhlükəsiz və rahat qayıtması üçün fərdi dəstək planı hazırlayardım. Sinif rəhbəri və məktəb psixoloqu onun davamiyyətini, emosional vəziyyətini və sinif münasibətlərini izləyərdi. Şagirdi hadisənin mərkəzində saxlayan və diqqəti yenidən onun üzərinə yönəldən tədbirlərdən çəkinərdim. Valideynlə müəyyən müddət ərzində əlaqə saxlayaraq vəziyyətin yaxşılaşıb-yaxşılaşmadığını öyrənərdim.

Hadisədən sonra bütün əməkdaşlar üçün şəxsi məlumatların qorunması və etik ünsiyyət qaydaları üzrə maarifləndirmə təşkil edərdim. Valideyn və sinif mesaj qruplarının məqsədi, istifadə sərhədləri və məsul şəxsləri yazılı şəkildə müəyyənləşdirilərdi. Fərdi şagird məsələlərinin yalnız şəxsi görüş və rəsmi əlaqə vasitələri ilə müzakirə edilməsini tələb edərdim. Məktəb lideri kimi məxfiliyi sadəcə texniki qayda deyil, şagirdin ləyaqətinin, ailənin etimadının və məktəbin peşəkar nüfuzunun əsas şərti hesab edirəm.